Full text of "Matthæi Parisiensis, monachi Sancti Albani, Chronica majora"

See other formats

THE LIBRARY

The University

of
North Carolina

1
1

PATTERN

TYPE

SLOT OR

SIZE

START

H
O

A
I

z
<

R
T

at
ui

1
C

►-

i/>

R L

0 A
N B
T E

L
D S

L
1

>■"

B U

■

THE LIBRARY OF THE

UNIVERSITY OF

NORTH CAROLINA

APE

LHILL

pr!

CUST. ACC

ENDOWED BY THE

DIALECTIC AND PHILANTHROPIC

SOCIETIES

DA25
.B5
1858
no.57 , v. 1

UNIVERSITY OF N.C. AT CHAPEL HILL

00032186278

This book is due at the WALTER R. DAVIS LIBRARY on
the last date stamped under "Date Due." If not on hold it
may be renewed by bringing it to the library.

DATE RET
DUE RET-

DATE RET
DUE

M 1 5 1SS8

r .

KWV1 4pss

RERUM BRITANNIC ARUM MEDII .EVI
SCRIPTORES,

CHRONICLES AND MEMORIALS OF GREAT BRITAIN

AND IRELAND

DURING

THE MIDDLE AGES.

24552.

Digitized by the Internet Archive

in 2011 with funding from

University of North Carolina at Chapel Hill

http://www.archive.org/details/matthiparisiensi01pari

THE CHRONICLES AND MEMORIALS

GREAT BRITAIN AND IRELAND

DURING THE MIDDLE AGES.

PUBLISHED BY THE AUTHORITY OP HER MAJESTY'S TREASURY UNDER
THE DIRECTION OF THE MASTER OF THE ROLLS.

On the 26th of January 1857, the Master of the Holls
submitted to the Treasury a proposal for the publication
of materials for the History of this Country from the
Invasion of the Romans to the reign of Henry VIII.

The Master of the Bolls suggested that these materials
should be selected for publication under competent
editors without reference to periodical or chronological
arrangement, without mutilation or abridgment, prefer-
ence being given, in the first instance, to such materials
as were most scarce and valuable.

He proposed that each chronicle or historical docu-
ment to be edited should be treated in the same way as
if the editor were engaged on an Editio Princeps ; and
for this purpose the most correct text should be formed
from an accurate collation of the best MSS.

To render the work more generally useful, the Master
of the Holls suggested that the editor should give an
account of the MSS. employed by him, of their age and
their peculiarities; that he should add to the work a
brief account of the life and times of the author, and
any remarks necessary to explain the chronology ; but
no other note or comment was to be allowed, except
what might be necessary to establish the correctness of
the text.

a 2

The works to be published in octavo, separately, as
they were finished ; the whole responsibility of the task
resting upon the editors, who were to be chosen by the
Master of the Rolls with the sanction of the Treasury.

The Lords of Her Majesty's Treasury, after a careful
consideration of the subject, expressed their opinion in a
Treasury Minute, dated February 9, 1857, that the plan
recommended by the Master of the Rolls "was well
calculated for the accomplishment of this important
national object, in an effectual and satisfactory manner,
within a reasonable time, and provided proper attention be
paid to economy, in making the detailed arrangements,
without unnecessary expense."

They expressed their approbation of the proposal that
each Chronicle and historical document should be edited
in such a manner as to represent with all possible correct-
ness the text of each writer, derived from a collation of the
best MSS.j and that no notes should be added, except
such as were illustrative of the various readings. They
suggested, however, that the preface to each work should
contain, in addition to the particulars proposed by the
Master of the Rolls, a biographical account of the author,
so far as authentic materials existed for that purpose,
and an estimate of his historical credibility and value.

Rolls House,

December 1857.

MATTHiEI PARISIENSXS,

MONACHI SANCTI ALBANI,
CHRONICA MAJORA.

Ofchoa cfotfci la*<muCtaW\mp,>ffii.<5
inter cwfijaatiWia r^raiuifrnf ^a,^

ifeH^fflyST&Tl^lpT^XeCa^

[

XIV.C.7.

MATTHiEI PARISIENSIS,

MONACHI SANCTI ALBANI,

CHRONICA

MAJORA.

•^ p* 3lS

c a,

EDITED

W •<

HENRY RICHARDS LUARD, M.A.

fellow of trinity college ; registrar y of the university, and vicar of
great st. mary's, Cambridge.

VOL. I.

The CREATION to A.D. 1066.

PUBLISHED BY THE AUTHORITY OF THE LORDS COMMISSIONERS OF HER MAJESTY'S
TREASURY, UNDER THE DIRECTION OF THE MASTER OF THE ROLLS.

LONDON:

LONGMAN & Co., and TRUBNER & Co., PATERNOSTER ROW ;

also by PARKER & Co., OXFORD;

MACMILLAN & Co., CAMBRIDGE;

A. & C. BLACK, EDINBURGH ; and A. THOM, DUBLIN.

1872.

Printed by

Eyre and Spottiswoode, Her Majesty's Printers.

For Her Majesty's Stationery Office.

PREFACE,

o
O

CONTENTS OF THE PREFACE,

Page
The Greater Chronicle of Matthew Paris - - ix

Authorship of the earlier portion x

MSS. of Matthew Paris's Chronicle - - xi

MSS. of Roger of Wendover's Chronicle - - xiii

MSS. of Matthew of Westminster - - xv

The earlier portion of Matthew of Westminster, probably

transcribed from the Corpus Christ! MS. of Paris - xvi
Table of Errors of the Scribe of the Corpus MS. fol-
lowed in the Chetham MS. of Matthew of West-
minster ------ xvii

Comparison of the MSS. of Roger of Wendovcr with the

Corpus MS. ----- xxi

Summary of the Facts - xxx

Theory of the Authorship - xxx

Who was the Author of the original Compilation ? - xxxi
Possibly the same Person as the Author of the Life of

Offa .-_--_ xxxii

Character of the Compilation - - - - xxxiii

Alphabetical list of the Compiler's authorities - - xxxv

Errors of the Scribe of the Corpus MS. - - xxxix

Errors of the Rubricator . - - - - xl

Manner in which the Compiler used his authorities - xli
Errors of the Compiler • - - - xlvi

Table of the Compiler's additions - Ivi

Minor additions of the Compiler - lxxiii

Proof that Matthew Paris could not have been the

Author of the original Compilation - - lxxvi

Additions of Matthew Paris - lxxx

Authors quoted by Paris - lxxxiv

Plan of the present edition - • lxxxiv

Table of MSS. used ----- lXXxv

PREFACE.

The most valuable portion of the Greater Chronicle The
of Matthew Paris, perhaps the best known of all n£!ate-r]
the mediaeval historians, was first published by Arch- ofMatthe-w
bishop Parker in 1571, an edition reprinted at Zurich ans"
in 1589 and 1606, and again by William Wats in 1640,
whose edition was reprinted in Paris in 1644, and in
London in 1684. It has been translated into French
by A. H. Breholles, in 1840-41, and into English by
Dr. Giles, 1849-1854. In spite of this, however, it can-
not be said that the historian has ever yet had justice
done to him, for his work has never been printed in
its entirety, and his original editor, Parker, had such
strange ideas of his duty as an editor, as to alter his
text almost at random, and to introduce matter from
other sources in a very arbitrary manner.1

All that is known of the life of Matthew Paris has
been put together with such care and skill by Sir
Frederic Madden in his preface to the third volume
of the Minor History (the Historia Anglorum), as to
preclude the necessity of saying anything more on this
subject ; and for a sketch of the Scriptorium of St.
Alban's, I need only refer to the preface of Sir Thomas
Hardy to the third volume of his Materials for British

1 Proofs of this will be given in
the preface to the second volume.
See the remarks and specimens
given by Sir F. Madden in his pre-
face to the Historia Anglorum, i.

pp. xxxii-xxxvii. The edition edited
by Wats was printed off as far as
the beginning of the reign of Henry
II. before he had aDything to do
■with it.

X PREFACE.

History in the present series. I propose at this time
to confine myself to an account of the chronicle as far
as 1066, the whole of which is contained in the present
volume, reserving the consideration of the later portion,
and an estimate of Paris as a historian, to subsequent
volumes.
Question The question of the authorship of the chronicle con-
authorship Gained in the present volume is a very difficult one ;
of the unfortunately the original MS., though it has been used
tionofthV ^y many, has never before been thoroughly collated ; nor
chronicle, have the authorities which were used in its compilation
been investigated. Much light has of necessity been
thrown on the question by doing this ; and if I have
come to a different conclusion as to the authorship from
what has been the popularly received theory, it must be
remembered that I am in possession of evidence of which
hitherto no use has been made. While, however, several
of the modern theories respecting this question can be
proved to be incorrect, and while I believe the con-
clusion to which 1 have come is at least a very probable
one, I cannot feel that it is in any way certain. It is
very evident that we have not the original MS. from
which the chronicle was transcribed ; and this not being
in existence, much that would be proved from it can
only now be conjectural. All that I can do is to put the
facts that can be ascertained as clearly as I can before
my leaders, and to leave them to judge how far my
conclusions are correct. The question must involve a
great deal of careful investigation and minute criticism.
It is not, however, without its own interest, and will
shed considerable light on the value of our authorities
for the early history of England.

In the first place, I will set before the reader, as
briefly as I can, the evidence given by the existing
MSS., in order to show what the difficulty attaching to
the question of the authorship is.

PREFACE. XI

Under the name of Matthew Paris we have the two MS. of
MS. volumes, Nos. 26 and 16 (which I denote by the £Eri?J7 Ar, 5^^
letters A, and B.),1 in the Library of Corpus Christi Corpus . ^ ^ ^
College, Cambridge, having the earlier portion, down ColWe,'^ / &,
to 1195, written in one or two scribes' hands of the Cambridge.
beginning of the 13th century, and the later portion in p

the hand which has commonly been supposed to be that wo ?& ju**\//

of Paris, and which certainly is a St. Alban's hand. a /2 s J
Throughout the earlier portion, that is before the hand
called Paris's begins, are numerous additions and correc-
tions, some on inserted leaves, others in the margins or
between the lines, in certainly more hands than one,
but all bearing distinctly the St. Alban's character.3
In some cases the writing of the original scribe has been
carefully erased, and fresh matter written over the
erasure ; in these cases the corrector has always had
additional matter to insert. The corrections embrace
frequently very minute points, such as alterations of
spelling, and show that the MS. was read through Avith
the idea of being corrected throughout ; the work of
correction has however been very unequally done, as
many gross and obvious blunders are left unaltered.
Though I believe that there is evidence that these cor-
rections were done at different times, and that they, as
well as the additions, are written in at least two hands,
I cannot think that there is any reasonable doubt that
they were written either in the handwriting or under
the direction of Matthew Paris himself, the author of
the later portion of MS. B. Indeed, under the year 622
(p. 271), where he has introduced a considerable amount
of fresh matter, written over an erasure, respecting
Mahomet, he refers for further details to what he has

1 See the full description of these i gated by Sir Thomas Hardy in the
Volumes in Sir F. Madden's preface I preface to his third volume of the
to the Historia Anglorum, pp. liv- Materials for British History, and
lxi. •■ in the account of the fac-similes pre-

2 The question of the handwriting ! fixed to that work, that I need say
of the additions to this MS. has | no more bfi the point.

been so fully and carefully investi- |

Xll

PREFACE.

Copies of
this in the
British
Museum.
Cotton.
Nero D. 5,

given under the year 1236, while under this latter year
he inserts a reference to what is given on the subject
under the year 622.1

Of this MS. there exist two copies, MS. Nero, D. 5 in
the Cotton Collection in the British Museum (which I
call C), and MS. 1620 in the Harleian Collection, in the
same library (which I call D.).2 These are each written
Harl. 1620. jn one ]ian(j throughout, and are demonstrably copied
from the Corpus Christi MS. (A.). C. contains some
additional notes in its margins, which are believed by
Sir F. Madden to have been written by Paris ; so that
this MS. would have some authority of its own, as
having passed under the author's own eye. It is how-
ever, as well as D., a most slavish copy of the Corpus
MS., the grossest errors being left uncorrected, and the
corrector's marginal additions being usually foisted into
the text, even when they are only variations or expla-
nations of a word, and spoil the sense by being thus
thrust in. Thus frequently, when the corrector of A. has
given a various reading in the margin, the scribe of C.
inserts it with the other in the text ; e. g., p. 1 5, where
A. has TricerberO) the corrector has vel Cerbevo in the
margin ; C. has Tricerbero vel Cerbero in the text ;
p. 19, A. has vastitata (of the island of Leogecia), the
corrector has over the word between the lines vel vas*
tata ; C. reads vastitata vel vastata ; p. 67, A. has delate,
the corrector puts percepts above it, and C. D. read
delate percepte.8 A curious instance may be seen in the
note1 to p. 17. The corrector has here written a mar-
ginal note as to the grammatical use of the word exulo.
In D. this is in the text written on like the rest, as if

1 These references are both in
rubrick, and in (I think) the same
St. Alban's hand.

' See Sir F. Madden's description
of these two MSS. Preface to the
Historia Anglorum, pp. lxi-lxv.

3 This is the case continually.

See the notes l, p. 22 ; ', p. 25 ; 8,
p. 36 ; ", p. 68, &c. I have quoted
the readings of C. D. at first, in
order to show their identity with
A. ; afterwards I only give their
variations.

PREFACE. xiii

it were part of the sentence, of which it of course makes
nonsense.1

Under the name of Roger of Wendover, and with Roger of
his name at the end, there exist two MSS., one the MS. ms. Douce
Douce ccvii., in the Bodleian Library at Oxford (which ccvii-
I call W.), of about the middle of the 13th cen-
tury ; the other Otho B. 5 (called 0.), in the Cotton
Collection in the British Museum, written about the
middle of the 14th century. The first of these begins
as A. does, after a prologue chiefly copied from Robert
de Monte (to which, however, it adds an additional
paragraph), with the Creation, and goes through all the
early Scripture and Roman history much in the same
way, except that it is usually fuller. This compilation
has much both verbally and in matter that is identical
with A., and yet they differ so greatly that no one could
call them copies of the same book, and so as to make
collation of the two in the earlier portion impossible.2
This is the case down to the year A.D. 231. Here the
MS. which bears Wendover's name becomes identical
with the Corpus MS. ; and with only such variations as
will always exist between two copies of the same work,
continues so till the year 1012, the only exception being
the insertion of a chapter, " De origine militiaB Templi,"
introduced before the year G21 from William of Tyre.3
From the year 1012, still having much in common
with A., it is for the most part less full, omits much that
is found in A., and has some entries that A. has not.
This continues to the year 1065, when the MSS. are
again identical. This MS. is written by a very care-
less and ignorant scribe, there being many omissions

1 See the notes ", p. 37 ; -, p. 97 ;
3, p. 100; », p. 470.

2 See the comparison between
Parker's printed text of " Matthew
" of Westminster " and the earlier
portion (still unprinted) of Roger

of Wendover in the Appendix II.
to Sir Thomas Hardy's Materials
for British History, vol. iii. pp. 415-
419.

3 See p. 2G9.

XIV

PREFACE.

MS. Cot-
ton. Otho
B. 5.

of words, and even sentences ; it has been corrected
throughout,, but not very carefully, in another hand.

The other MS. bearing Wendover's name, which I call
O., has been unfortunately grievously injured by the
fire at Ashburnham House in 1721 ; so much so that
though it has been most carefully and skilfully put
together, a large portion of most of the leaves is gone,
and much that is left is illegible. It is very carefully
written, with comparatively few errors of transcription
or omission. It supplies many of the omissions in W.,
explains many of its blunders, and is probably copied
from the earlier one of which W. is a transcript. Some-
times, however, its omissions are the same as those of W.1
The earlier portion, before the Incarnation, if it ever
existed? is gone altogether. Its arrangement differs from
that of W., as there are no headings like those in that
MS. to each paragraph or year, but the whole is divided
into 93 chapters, with a heading to each, e.g. " capitulum
" secundum de his quse contigerunt tempore quo Gaius
" Caligula ;" " capitulum 47 de his quas facta sunt tem-
" pore quo regnavit Anastasius imperator ;" " capitulum
"90 ;de rebus gestis tempore quo regnavit in Anglia
" Henricus secundus a conquestu sub quo sanctus
" Thomas Cantuariensis fuit martirio coronatus." Roger
of "Wendover was printed from the Douce MS. in 1841-
1842 by the English Historical Society, under the
editorship of the Rev. H. O. Coxe, now Librarian of
the Bodleian Library. Mr. Coxe omitted all before the
year A.D. 449, excepting a portion which he inserted

1 See, for instance, p. 297, where
the passage " nisi legithnum ha-
" bere connubium, nullus faciat,"
-which is in A., is omitted in both
the Wendover MSS.

2 In the old catalogue (Oxon.
1696) of the Cotton MSS., it is
described as " Chron. Eogeri de
" Wendovere a Christo nato ad A.C.

" 1234." As, however, it begins,
" Incipit liber secundus de floribus
" Historiarum a nativitate Domini
" nostri J. C," &c, the earlier
portion was probably in the MS.
originally, though removed before
it came into Sir E. Cotton's pos-
session.

PREFACE. XV

in his preface, so that the earlier portion of this chronicle
is still extant only in MS.

But besides these there is a large number of MSS., " Matthew
in their earlier portion mainly identical with A., which blister."
go under the name of a third writer, Matthew of
Westminster. These in many cases in the earlier years
have some entries which A. has not ; they occasionally
vary from each other, as if peculiar additions had been
made in the different MSS. according to the monasteries
where each was written ; but for the most part, down
to A.D. 231, and from 1012 to 1065, where the Wen-
dover MSS. differ from A., they agree with A. and not
with Wendover. Of these the earliest is the MS. pre-
served in the Chetham Library at Manchester (No. 6712),
which is written in various hands, a portion, namely
that from 1241 to 1249, being written in what is dis-
tinctly a St. Alban's hand, and which is supposed by Sir
F. Madden to be Matthew Paris's own. It is from one
of these MSS. of the so called " Matthew of Westminster "
that the early portion of this chronicle has been printed,1 ,
and thus what is contained in the present volume has /
got the name of " Matthew of Westminster." 2 Even /
since Mr. Coxe's edition of Roger of Wendover was
issued, and it was clear that so much of these two was
identical, they yet have been quoted as if independent
authorities, when, whether original or not, they are
absolutely identical, and this even by writers like
Lappenberg and Earle.

• As " Matthew of Westminster" goes down to 1307, the
authorship of the later portion does not concern the
present inquiry ; but as the earlier portion is nearly
identical with the MSS. of Matthew Paris, and as the

1 First by Parker, London, 1570.

2 Turner, for instance, in his
History of the Anglo-Saxons, in-
variably quotes this chronicle as
" Matthew of Westminster," quite
indifferently when it gives matter

not to be found elsewhere, and
when it is obviously a transcript of
some earlier writer. He seems to
consider its authority quite as good
as that of Florence or Hunting-
don.

b 2

XVI PREFACE.

Chetham MS. must have been written about the same

time as A. (in the first half of the 13th century), the

existence of these MSS. has added difficulties to the

question of the authorship, and it will be necessary

to clear up the question as far as relates to them.

Matthew of My belief is that the earlier portion of " Matthew of

Westmin- « Westminster " is a transcript with additions and omis-
ster a tran- _ >■

script with sions of the MS. at Corpus Christi College, made by
the'cwpus some independent person after some few of the cor-
Christi MS. rector's alterations were written, but before the greater
portion of them, certainly before the longer inserted pas-
sages, and with additions introduced by the individual,
whoever it was, under whose direction the MS. was first
transcribed. I see no reason for doubting that this was
done in St. Alban's, and then the copy lent for transcrip-
tion to Westminster or other monasteries, St. Paul's, St.
Mary's Southwark, Merton, Norwich, Rochester, fee.,1 in
each of which some additions peculiar to each monastery
or scribe were introduced. These additions in one case
take the shape of an additional chapter, " Distinctio
regionum," 2 but are for the most part inserted sentences
from the same sources that the author of the original
compilation has used.3 I have examined all the MSS.
under the title of Matthew of Westminster in the British
Museum,4 the Bodleian Library,5 Westminster Abbey,
Trinity College, Cambridge,6 Manchester,7 Eton, and
(by a friend) the one at Paris,8 and the following
evidence will, I think, prove my point.

1 See Madden's Preface to the : the Claudius and Royal form an-

Historia Anglorum, i. p. xxviii.

- See note 4, p. 5. The substance
of this is in Wendover, though at a
different place.

other pair.

5 These are Laud 572, Fairfax 20,
Rawlinson B. 177, Id. B. 186, Mus.
149, Ilatton 53.

3 See, for instance, pp. 7, 13, 34. I 6 R. 4. 2. A well written MS. of

4 These are Arundel 96, Clau- I average correctness,
dms E. 8, Reg. 14 C. 6, Lansdowne " Chetham 6712.

96, Nero D. 2. Generally the j s Paris, Bibl. du Roi 6045.
Arundel and Nero MSS. agree, and |

PREFACE. XV11

p. 11. A. has Atheniorum for Atheniensium. So Errors of
MS. Chetham and the other MSS. of Westminster. ^\lfhe

p. 14. A. has " ab ara destructa ductus Jeroboal," Corpus
for dictus. So Chetham. The other MSS. of West- S^f
minster generally follow Chetham, excepting the Eton followed in
MS., which frequently differs altogether, and in most ham Ms~
cases is more correct. It is written in one hand of Matthew

of West-

throughout, a hand of the early part of the 14 th cen- minster.
tury.

p. 15. A. omits milia. So Chetham. The Eton MS.
inserts M. above the line.

p. 19. A. omits the verb belonging to templum
Diance. So Chetham. Paris supplies invenerunt.

p. 26. A. has Litico for Levitico. So Chetham.

p. 26. A. has oram for horam. So Chetham.

p. 30. A. has nedom for Edom. So Chetham.

p. 39. A. has " seditionem populis Romge fecit," for
populus. So Chetham, reading also fuit for fecit.

p. 53. A. has destitui for destrui, in speaking of the
walls of Babylon, which makes nonsense of the passage.
So Chetham and other MSS. of West.

p. 58. A. has profecte for profecti. So Chetham.

p. 65. A. has exivit for exuit. So Chetham.

p. 67. A. has formidinis for fortitudinis. So Chet-
ham and most of the MSS. of West.

p. 68. A. omits vires. So Chetham.

p. 70. A. has in urme for in urbe. The MSS. of
West, vary between in urme and in urine. The Eton
alone has in urbe.

p. 78. A. wrongly inserts se. So Chetham.

p. 85. A. has Siciliam for Ciliciam. So Chetham
and other MSS. of West.

p. 86. A. has cam (a blunder for causa). Chetham
has cd, probably seeing the source of A.'s blunder, and
restoring the old abbreviation for causa.

p. 96. A. has ingressi for ingessi. So Chetham.

p. 96. A. has duxebat for ducebat. So Chetham, and
most of the Westminster MSS.

XV111

PREFACE.

Errors of p.

the scribe

of the P"

Corpus liam

ChristiMS.

which are 1

followed in p.

97. A. has fe vie for ferre. So Chetham.
106. A. has Claudius for Arviragus. So

Chet-

111.
111.

of West-
minster. P* ^J-^-
corrected.
p. 113.

A. has odoris for odores. So Chetham.
A. has istilio for stibio. So Chetham and
ham MS. most of the West. MSS.

of Matthew p. 111. A. has aliarum for animalium. So Chetham.
A. had captivam for captiva before it was
So Chetham.

The year 73] is a repetition of the year 56
in A. So in most of the West. MSS. Eton has in the
year 56 what A. gives in 52.

p. 115. A. has agerit for ageret. So Chetham.

A. has cathedram for cathedra. So Chetham.

A. has edictu for edicto. So Chetham.

A. has ad for ac. So Chetham.

A. has Vesomedius for Mesomedius. So

p. 115.
p. 117.
p. 118.
p. 124.

Chetham.
p. 129.

A. has excellentie for excellere. So Chetham.
130. A. has ecclesia for esca. So Chetham.
134. A. has persenilis for senilis. So Chetham.
141. In copying his original, the scribe of MS.

Chetham had omitted the year 259 (which is given in
A), and went on with the successive years, numbering
them as in A. 260, 261, &c. A subsequent corrector has
altered 260 into 259, and so on ; this has been followed
by every MS. of Westminster which I have examined,
and goes on to the year 334, when they read " Anno
" gratie cccxxxiii. et cccxxxiv.," and so bring the num-
bers of the year in accordance with A. and the MSS. of
Wendover.1

The curious reading in the same page, AD. 262,
" Postumus qui per csedes diebus xxi in Gallia tyranni-
" dem invasit," I shall discuss farther on. It affords a

1 The only exception is the Eton
MS. See note -, p. 161. The cor-
rector of the Chetham MS. has gone
on altering the years till 348, so that

there is no year 348. But et iiii. is
inserted above the line in the year
cccxxxiii.

PREFACE.

XIX

distinct proof that all the MSS. of Westminster were Errors of

derived from A. through the Chetham MS. ; and it shows ^fhe

also that this marginal correction was inserted in A. Corpus

before the MS. was borrowed by the scribe of the Shkh^f

Chetham MS. followed in

p. 154. A.D. 306. A. has magnitudinis for mansue- iiam MS"

tudinis. So Chetham. of Matthew

of West-

p. 156. A.D. 314. A. had omitted the verb dura- minster.
verat in an extract from Bede. So Chetham.

p. 164. A.D. 352. Here the MSS. differ, the West-
minster MSS. omitting a sentence which is in A., and
substituting another in its place. I suspect this arises
from the copyist not being able to make sense of the
words he found in A. erudAna voluntas (a blunder for
eni dinitas), and so going to another source for some-
thing to fill its place.1 See the notes 4 and 5.

p. 171. A.D. 386. The strange blunder of the cor-
rector of A., supposing an to stand for ante instead of
annis, and adding "dies obit" has been followed by
Chetham and other Westminster MSS.2

p. 172. A.D. 391. A. has episcopos for ipsos. So
It is corrected in A.

A.D. 413. A. has vertice for cervice. So
Chetham.

p. 181. A.D. 434. A sentence given in A., but ex-
puncted, is omitted in Chetham.

p. 194. A.D. 461. A. has altered "trescenta milia . .
" soeiavit^ in Geoffrey of Monmouth, to "trescenta
" milia sociatis." So Chetham.

Chetham.
p. 177.

1 The reading of the Chetham
MS. in this place is as follows : —

" Invaluit hceresis Antropomor-
" phitarum, Hseresis Antropomor-
" phitarum in Siria et Macedonia
" nascitur ab Antropho quo dam
" inducta, qui Jesum humanam
" tantum formam habere asserebat
" et corporis partibus Deum esse
" distinction, quod catholics fidei

" [est contrarium. Eodem tem-
" pore] floruit quoque Paphnutius
" episcopus virtutibus clarus." The
words in brackets, which the Chet-
ham MS. omits, are given in the
Eton MS.

2 Eor other instances of the cor-
rections in MS. A. being followed,
see note 4, p. 187, note ", p. 188.

PREFACE.

Errors of
the scribe
of the
Corpus
ChristiMS.
■which are
followed in
the Chet-
ham MS.
ofMatlhew
of West-
minster.

p. 244. A.D. 551. A. has ibi for Ibce.
The Eton MS. has lie.

So Chetham.

p. 265.
" annis "

p. 318.
vandum.

p. 359.

A.D. 616. A. has "post viginti et uno
for unum annos. So Chetham.
A.D. 701. A. has obs&rvantiam for obser-
So Chetham.

The verb privilegiaverit in the heading to
the chapter is omitted in A. So also in Chetham.

p. 390. In copying the word segniciem, A. writes it
seniciem ; this was read seviciem, and the MSS. of
Westminster have sevitiam in consequence.

p. 399

Chetham.

p. 411.

d. 425.

A. has confessione for confessionem. So

A. has fugiens for fugientem. So Chetham.

A.D. 888. A. has " Athelmus Wintoniensis
" (an error for Wiltoniensis) co " for comes ; the MSS. of
Westminster all read cor,1 except the Eton MS., which
reads episcopus. Chetham apparently co, but it has
been erased.

These are only a few out of many proofs that could
be produced. It may be observed that sometimes the
Chetham MS. has followed the corrections given by
the corrector of A., though in most cases when they
are obviously right, it has not done so. This will show
that these corrections were made at different times,
and that the Chetham MS. was copied from A. between
the times when the first and second set of corrections
were made. It would, I think, be dangerous to pro-
nounce from the handwriting as to which were earlier
and which later, especially as these minor alterations
are in a very minute hand, and there could not have
been many years between the two times. None of the

In A. the two words are joined
ton-ether, coreyis, so that the reading
roris easily explained. It has given
rise to all sorts of blunders. The
printed text of Parker, -who printed
from the Eton MS , reads episcopus,

and an Athelm has been inserted
at the lists of the bishops of Win-
chester on the strength of this.
See Coxe's Wendover, i. p. 352 ;
Hardy's Le Neve, iii. p. 5, n. 41.

PREFACE. XXI

larger alterations or additions are found in the Chet-
ham MS.1

We may consequently, I think, dismiss the question The MSS.
of Matthew of Westminster and all the MSS. which °f West-^
go under his name from our present consideration, in minster
the matter of the authorship of the compilation which dismissed
is preserved in MS. A. On the question as to who the from tbe

present

transcriber of the MS. was, who its continuator, or considera-
whether the name of Matthew of Westminster represents tl0n-
a real person, or is altogether supposititious, I wish not
to enter. Having shown that the book is directly
derived from MS. A., the question of authorship has no
concern with Paris's earlier history.2

My next point is to endeavour to show the relation Compari-
which the MSS. which have Wendover's name bear to Mgg. 0f
the Corpus MS., in order to ascertain whether any clear Roger of

• Wendover

evidence can be obtained of the one being derived from with the
the other, or of their having a common original. £orPu.s „

A ! -r 7 r- i- 7 . -n -i ir , J t Chnstl MS.

p. 1. A. has Job tor Jacob m K. de Monte s prologue.
So Wendover. Weudover has an additional paragraph
at the end of the prologue as it is in A.

p. 7. Though for the most part the account of the
earlier years is much fuller in Wendover than in A.,
the account of Abraham is fuller in A.

p. 11. The account of the condition of the Jews in
the wilderness, " Intra illos .... dominata," introduced

1 The scribe of the Chetham MS.,
though a servile was an honest
copyist. Thus in p. 40, the word
co-utebdntur ( = avyxP&'/'Tai> S. Joh.
iv. 9) was a puzzle, and he writes it
contebantur. The Reg. MS. reads
comitabantur, and the Claud, comi-
tebantur.

- I do not see how we can reject
the evidence of two MSS. which
claim the authorship for " Matthew
" a monk of Westminster." Sir
Frederick Madden's theory of its

being an abridgement by Paris of
his own work rests entirely on the
evidence afforded by the hand-
writing of the portion 1241 to 1249
in the Chetham MS. I have col-
lated this portion of the Chetham
MS. with the printed text of West-
minster, and my impression is that
the scribe was not the author. But
the earlier portion could certainly
not have been by Matthew Paris, as
I shall be able to prove.

XX11 PREFACE.

Compari- by the compiler into his extract from Orosius, is not in

son of the -ttt i

MSS. of Wendover.

Roger of n. 16. The words natvem pro bestia, in the account of

Wendover .

with the the death of Brutus's father, introduced by the compiler
Corpus int0 Geoffrey's narrative, are in Wendover. Generally
' speaking, when Geoffrey is followed and enlarged, Wen-
dover is the same. Sometimes, however, he is less full
than A.

p. 23. In the chapter from Geoffrey Be morte Bruti,
the compiler of A. has spoilt the sense by changing sepeli-
crunt eum into sepultus est. Wendover, who is not so
full here, has avoided the error, though he has sepultus
est.

p. 25. In these extracts from the Bible, Wendover is
much less full.

p. 30. Wendover avoids the blunder nedom, and has
Edom correctly.

p. 32. There is no sign in Wendover of the play on
the name Cordelia (commota est corde ilia for Cordeilla)
which A. has.

As a sj)ecimen of the two, the following may be
remarked : —

Geoffrey has (ii. § 12), " ibique ipsum infirmum fin-
" geret et balnearet, indueret et foveret." A. alters this to
" ipsumque ibi balnearet et foveret et regalibus indueret

indumentis." Wendover, " ipsumque ibi balnearet et
" foveret et regalibus indutum ornamentis honoraret."

The last gives me the impression of being enlarged
from what A. has.

p. 59. The pretended quotation from Lucan is in
Wendover.

p. 60. A. has Gothomanus for Gorbonianus in
Geoffrey. So Wendover.

p. 62. In the account of Darius, Hugo of S. Victor
(who is here the authority) has, speaking of his daugh-
ters, " quarum redemptionem oblata Darius etiam regni
" sui dimidia parte non obtinuit. Illas tamen Alex-
" ander/' &c. Wendover takes illas as the object of

PREFACE. XX111

obtinuit, and in order to make sense of the passage thus Compari-
altered, he changes quarwm redemptionem into pro ^gg ^ e
quarum redemptione. A. has the stop after parte, not Roger of
after obtinuit, but has left the other words unaltered. wi^ t^er

p. 64. In the third line of this page, where A. has Corpus
" aliis omnibus cunctis " for " aliis oneribus cunctis,"
Wendover has " aliis omnibus universis" apparently an
attempt to make sense of the reading of A.

p. 70. A. has in urme for in urbe. Wendover has
urine.

p. 91. A.D. 17. Livius Ortensis is also in Wendover.

p. 92. A.D. 18. The addition of the compiler to his
authority about Ovid is also in Wendover.

p. 92. A.D. 19. This entry from Diceto and Orosius
is in Wendover.

p. 107. A.D. 60. Wendover has the same error as A.
as to Agrippina being Nero's wife.

p. 108. A.D. 65. The addition made by the compiler
to Ado's entry is in Wendover, under the year 64, who
has also the two errors about Lucretius and Lucan.

p. 109, 1. 2. A. has curribus for cruribus. Wendover
has cervicibus.

p. 113. A.D. 73. This repetition of the year 56
about Arviragus is also in Wendover.

p. 116. A.D. 94. This extract from Diceto is also in
Wendover, but with variations.

p. 124. A.D. 145. Wendover has avoided the blun-
der in A. of joining together two modes of expression ;
see note 1.

p. 128. A.D. 177. This is not in Wendover.

p. 130. A.D. 187- The additions to Geoffrey about
the grants of king Lucius to churches and churchmen
are in Wendover, under the year 184.

p. 130. A.D. 188. The blunder ecclesia for esca is
also in Wendover.

p. 141. A.D. 261, 262. Wendover is correct in these
years (see post, p. lxxviii).

p. 164. A.D. 352. Here Wendover gives an alto-

XXIV PREFACE.

Compari- gether different entry for the year to MS. A. See it in

MSS of ^:ie no^e on ^ne Passage-

Roger of p. 168. A.D. 369. A. has gratie for gratia. So

Wendover ttT t

with the Wendover.

Corpus p. 172. A.D. 390. A. omits Jla/mmce. So Wendover.

p. 181. A.D. 434. The insertion in A. which is ex-
puncted (see note 2) appears in Wendover, but in both
the MSS. with marks indicating that the scribes were
doubtful about it.

p. 185. A,D. 445. W. has numero for uncle, making-
nonsense of the passage. O. has un, i.e. uncle, and so no
doubt the MS. from which W. is copied.

p. 194. A.D. 461. The error of construction in A.
is also in Wendover.

p. 195. Wendover agrees with A. in reading haberent
for haberet, omitting sibi, and in reading inermi for
inermes.

p. 233. A.D. 516. In the paragraph about the foun-
tain of St. Alban's, which is inserted in the middle of
the extracts for Geoffrey, W. agrees with A. in having
hinc, evidently mistaking hue, which O. has, for line.

p. 235. A.D. 520. A. has lanceam incorrectly for
lancea. So Wendover.

p. 254. A.D. 590. The words omitted in A., which
are necessary for the sense, are in Wendover. This is
one of the compiler's introductions.

p. 265. A.D. 616. In the extract from Bede, A. has
altered " post viginti et unum annos " into " post viginti
" et uno annis." So Wendover.

p. 282. A. D. 644. A. has niinutum for minutim.
So the two MSS. of Wendover, though one has been
since altered.

p. 296. A.D. 672. A. has incorrectly nolentes for
nolentibus. So Wendover.

p. 301. A.D. 678. In the extract from Malmesbury,
A. spoils the sense by omitting dixit. So Wendover.

p. 310. A.D. 689. A. omits the necessary words in
materia in the extract from Geoffrey. So Wendover.

PREFACE. XXV

p. 313. A.D. 096. A. omits sororem. So Wendover. Compari-

p. 317. A.D. 699. In the vision of Dricthelm, which ^gS° of e
is taken from Bede, 0. has " vestimenta suda" for " vesti- Roger of
" menta uda." W. has suda, expuncting the d, i.e. sua. ^.[^ the

p. 318. AD. 701. A. has observantiam incorrectly Corpus
for observandum. So Wendover.

p. 323. A.D. 711. By omitting the verb impetravit, one
of Bede's sentences is spoilt in A. So also in Wendover.

p. 327. A.D. 714. In copying Felix's life of St. Guth-
lac there is an important omission in A (the verse of the
Psalm chanted by S. Guthlac). So also in Wendover.

p. 329. A.D. 721. The curious reading feronta for
feritate which A. has, is also in Wendover.

p. 331. A.D. 727. ■ A. has incorrectly conanti for
conantem. So also Wendover.

p. 345. A.D. 765. In the last line of the extract
from the Life of Offa, non is omitted in A. So also in
Wendover.

p. 359. A.D. 793. In the heading the verb privi-
legiaverit is omitted in A. So also in Wendover.

p. 370. A.D. 805. In mentioning the death of
Abbat iEthelheard, A. omits the necessary words " diem
" clausit extremum." So Wendover.

p. 399. A.D. 870. A. has incorrectly confessione for
confessionem. So also Wendover.

p. 411. A.D. 878. A. has incorrectly fugiens for
fugientem. So also Wendover.

pp. 417, 419. A.D. 883, 885. A. omits a necessary
preposition ad. So also O. W. is here deficient.

p. 431. A.D. 894. A. has cum suis for cum suis
filiis. So also O.

p. 435. A.D. 901. A. has "Tunc rex Eadwardus
" rei cognita veritate de temeritate Ethelwoldi." W.
has " Tunc rex Eadwardus re," &c, the re probably a
beginning of rex expunctecl.

p. 439. A.D. 910. "in editiori murorum eivitatis
" loco," A. from Malmesbury. O. has editioni, W.
editionem, O. apparently not knowing the word and

XXVI PREFACE.

Compari- copying it wrong-ty, W. having the same reading that O.

son of the • .1 /» i ■ i , • • i

MSS. of gives before him and trying to make sense.

Roger of p. 449. A.D. 934. A. has incorrectly gravidatam for

■with the gravidata. So also Wendover.

£orPu?„™ P- 457. A.D. 946. A. has aliud for alium. So also
ChnstiMS. * ,

Wendover.

p. 457. A.D. 947. A. has qucv prophetia for quam
proplietiam. So also Wendover.

p. 460. A.D. 957. A. omits pastor. So also Wendover.

p. 461. A.D. 958. A. has concupineta for concupi-
veram. Wendover has concupinetam.

p. 461. A. omits frigore after nivali, in the extract
from Osbern : Wendover supplies tempore, evidently
seeing the blank and not knowing the true reading.

p. 466. A.D. 974. A. has Rinoh for Kinoth, or
Kineili. Wendover also has Rinoth.

p. 470. A.D. 978. In copying Malmesbury's account
of the burial of Edward II., A. alters " sacro regis
" corpore .... levato/' to " sacro regis corpore ....
" transferens," misled by a previous poznitens, and for-
getting to change the case of the object. Wendover has
" sacrum regis corpus .... transferens/' adopting the
transferens, but correcting the other error. This would
appear a proof that A. is not copied from Wendover, but
Wendover from the original of A.

p. 472. A.D. 983. A necessary ut, wanting in A.,
is also omitted by Wendover.

p. 473. A.D. 988. The words omitted by A. in
copying the text of Malmesbury, the absence of which
spoils the sense of the passage, are also wanting in
Wendover. Immediately before, the error which A. has
of leguntur for legitur is also in Wendover.

p. 476. A.D. 994. A. has (from Florence of Worcester)
" regiis cum muneribus honoravit." Wendover has eum
for cum, apparently to avoid the awkward place of cum.

p. 485. A.D. 1012. Here the Wendover MSS. differ
from A.

In the history of the Cologne archbishop A. has " alio-

PREFACE. XXvii

*' quio dulci multos ad se amatores invitabat." Wen- Compari-
dover has " alloquio fallaci rplurimos? which looks like ™° f t]}e
a subsequent alteration. Roger of

So again in the next page, for non prcesumens, Wen- ^h tiT^
dover has contern/pnens. Corpus

p. 486. A.D. 1012. The notice of archbishop Lyfing ChristiMS-
is not in Wendover.

p. 487. A. has from Malmesbury Pcdingo comiti.
Wendover adds Danico.

p. 488, 1. 3. Mulier, A. Gunnildis, Wendover.

p. 489. A.D. 1013. The insertion of the compiler
into Florence's account of iEthelred's defence of London,
" aliud non habens refugium," is not in Wendover.

pp. 490, 491. A.D. 1018, 1014. These chapters are
very much fuller in A. than in Wendover.

p. 493. A.D. 1015. Where A. has "inter Assump-
" tionem et Nativitatem beatse Marias in Northanhum-
" briam cum uxore sua proficiscens terram totam quae
" fuit Sigeferth et Mercheri comitum," W. has only,
" cum ipsa in Northanhumbriam profectus terram totam
" duorum comitum prsedictorum," which looks like an
abridgment of the former.

p. 494. The close of the first paragraph of A.D. 1016
is very briefly abridged in Wendover, while in the
earlier portion he is fuller than A.

p. 495. A.D. 1016. The account of Cnut's siege of
London is omitted altogether in Wendover.

In the account of the battle of Sherstone, for " in
" prima acie stans," Wendover has " in prima acie onili-
" tans," which looks like a correction for the former.

p. 501. A.D. 1017. A. adds to Malmesbury's account
of the concealment of Alfred and Edward in Normandy,
" ut sic saltern mortis periculum evitarent/' This is not
in Wendover, who has only, " cum avunculo suo duce
" Ricarclo," in its place.

p. 502. A.D. 1018. For cujus consilio, an insertion
of the compiler, Wendover has " quae mediatrix inter

XXV111 PREFACE.

Compari- " Cnutonem et gentem Anglprum existens dedit ei
MSS ofC "'concilium." This gives the idea of being an expansion
Roger of of the former.

Sth<T P- 503- AD- 102°- A- has "victum haberent et

Corpus " vestitum/' in an introduction into the extract from

'the Historia Eliensis. Wendover has only viverent.

Below, in mentioning the churches founded by Cnut,

the words " et prsecipue Essedunam " are omitted by

Wendover.

p. 505. A.D. 1025. The mention of Edmund's con-
secration to Durham is not in Wendover.

p. 505. A.D. 102G. The compiler's introduction of the
reason for Cnut's visit to Glastonbury is not in Wendover.

p. 506. A.D. 1029. The words " quasi legationis
" causa," the ostensible reason for Hakon's exile, are
not in Wendover.

p. 506. A.D. 1030. The words "nothus, eo quod de
" matrimonio non fuit generatus," of William of Nor-
mandy, are in Wendover and not in A.

p. 507. A.D. 1030. The words "vel, ut alii dicunt,
" in Orcadum insula est occisus " of Hakon, are not in
Wendover.

p. 507. A.D. 1031. The passage about Robert's death
and William's succession is not in Wendover. In the
account of Cnut's visit to Rome, which follows, there are
considerable omissions in Wendover, while there is one
remarkable addition, respecting English archbishops at
Rome, "nee possunt absque simonia pallium obtinere."
This is not in Florence, who is here the source.

p. 508. A.D. 1032. The words " a rege Cnutone "
of the foundation of St. Edmundsbury are inserted by
Wendover.

p. 513. A.D. 1040. The mention of the emperor
Henry III. is not in Wendover. Below, instead of the
names of the persons sent to dig up Harold's body,
Wendover has only " milites et carnifices." This must
have been abridged from the original of A.

PREFACE. XXIX

p. 5 1 4. In copying Florence's account of Goclwine's Compari-
ship, A. adds the words naves vel to "uncias ap- ^° "f **}e
" pendentes." These are not in Wendover, probably Eoger of
from his not knowing the meaning of the word. ■f1f^ver

6> ° with the

Below, the statement (also from Florence) that Harold Corpus
was the instigator of Alfred's death, is not in Wen- ChristiMS-
dover.

p. 514. A.D. 1041. The names of the two collectors
of Harthacnut's tax, " Faeder et Turstinum," slain by
the people of Worcester, are not in Wendover.

p. 517. A.D. 1042. The last clause of this year
about queen Emma is not in Wendover.

p. 518. A.D. 1047. Speaking of the death of the
bishop of Winchester, A. has ': Stigandus, Helmhamensis
" praesul, in ejus loco sublimatur." Wendover, " ei
" subrogatus ambos obtinuit pontificatus."

p. 523. A.D. 1052. In the account of queen Ead-
gyth's restoration, after the quarrel between Godwine
and the king was made up, A. has " et earn pristinee
" restituit dignitati." For this Wendover has " nee
" tamen carnaliter illam cognovit," which looks like a
later alteration. Below, in speaking of the two prelates
who were exiled, Wendover says the one restored was
Robert (the archbishop of Canterbury) instead of
William (the bishop of London).

p. 524. A.D. 1055. Here where A. from Florence
calls the peace made by Harold with iElfgar and Griffith
firma, Wendover calls it infivma. He also omits the
mention of the reception of his earldom by iElfgar.

p. 525. The compiler's statement that Hermann was
the last bishop of Wilton is not in Wendover. He,
however, inserts in the mention of the removal of the
see to Salisbury, " rege Eadwardo concedente," no doubt
from the similar expression of Malmesbury a little above
the sentence which is the source of this passage. (Gest.
Pont. ii. 83, p. 183.)

p. 525. A.D. 105G. The description of Leovegar,

XXX PREFACE.

Compari- which the compiler has taken from Florence's description

MSS of 6 °^ Odda, is not in Wendover.

Roger of p. 525. A.D. 1057. The mention of the emperor

with the Henry IV. is not in Wendover.

Corpus ^ p. 526. In speaidng of the reason why Edward sent
' for Edmund Ironside's son Edward, A. has " ut ipse
" vel filii ejus sibi succederent in regnum." The words
velftlii ejus are not in Wendover.

p. 530. A.D. 1062. A. says that Wulstan was made
Bishop of Worcester, " acclamante populo : " Wendover,
" rege acclamante cum populo."

p. 531. A.D. 1065. Here the MSS. of Wendover
again are identical with A.

p. 534. In the story of Tostig's banquet Wendover
has delicias for alios.

p. 539. A.D. 1066. A. has nomen for omen. So
Wendover.

Summary The facts then now before us are these. MS. W.

of the facts. (Wendover) is identical with A., between A.D. 231 and
A.D. 1012. Before 231 it is very much fuller on the
whole, though not always, than A., the sources of the
portion between the Incarnation and that year, though
usually the same as those employed by the compiler of A.
(for the most part, Peter Comestor, Ado of Vienne, and
Hugo of S. Victor), being in many instances amplified.
From this point till 1012 the MSS. offer only the same
kind of variations that any two MSS. of the same work
will always do. Between 1013 and 1065 they again
differ considerably, W. being on the whole considerably
less full than A. Add to this that A. is a very carelessly
written MS., full of scribe's blunders and occasional
omissions.

Theory of ^he most probable theory from these facts seems to me

the author- . .

ship. to be : A. is a direct transcript from another MS. exist-

ing in St. Alban's, compiled and written shortly before,
near the beginning of the 13th century. Wendover
proposed to himself to make a new edition of this, and

PREFACE. XXXI

to re-write it. This lie actually did as far as the end of
the year 231, using it and its materials, which were of
course to he found at hand in the monastery. After 231
he gave up his intention of re-editing the work, and con-
tinued his own book, merely by transcribing the earlier
compilation, until the year 1012, when he again carried
out his original plan, though less fully than before. The
evidence seems to me to admit of no other explanation
than this. If an earlier compilation existed in St. Albans,
it is very unlikely that there should be two distinct am-
plifications of it existing in the same monastery ; and as
the style of A., or rather the way in which its compiler
copies and abridges his authorities, does not change at the
year 232, while the style of W. markedly does, I think
we must conclude that A. is the original of the two, and
W. the work of a copyist. The popular theory that A.
is a copy of W., transcribed under the directions of Mat-
thew Paris, is, I think, utterly untenable ; the whole
introductoiy portion differs so greatly in the two MSS.,
that of W. being fuller then, while not so full after 1012 ;
and, as I think has been shown above, giving evidence of
being derived from A. between the years 1012 and 1065.

Who then was the author of this compilation ? If the inquiry
conclusion to which I have come is correct, it was not j^*° ®f
Roger of Wendover ; and to say nothing of his date, I the compi-
shall be able to produce conclusive evidence that it was w^e^.e
not Matthew Paris, assuming him to be the author of dover and
the corrections of MS. A. And the only serious objec- 1j^£^s
tion to my theory is that it seems unlikely that the of their
author of so laborious a compilation — the basis on which
the two historians of St. Alban's, Wendover and Paris,
founded their histories — the book which was lent to
other religious houses, and became the source of the
widely popular compendium called by " Matthew of
" Westminster's " name, should pass so entirely into
oblivion. That the author had been soon thrown into
the shade by the greater fame of Wendover and Paris,

c 2

XXXll

PREFACE.

(ft 4 cM*.**^,

even in his own monastery, is clear from Walsingham's
words, who, in speaking of the celebrated monks of St.
Alban's, speaks of " Rogerus de Wendovere, noster mo-
" nachus, cui psene debent totius regni chronographi
" qaicquid habent." x But it must be remembered that
many years elapsed between the date of the compilation
and the time when these words were written by Walsing-
ham ; and it was not unlikely that a book, so completely
made their own, and continued to their own time, by the
"W. T^yin*^ o£c^ two great historians of the house, Wendover and Paris,
*■ \5^*S ^y should even in the house itself be called by one of their

~x 0L'*<<1>^*ifr~*£/l am unable to suggest any name for the author, there
*^/^c^ *-* *^v can be no doubt that his work was written in the
&1'a+*J> *•*' w abbey of St. Alban's, from the frequent mention of the
•*v*' */ A/t*t*£r*t- abbey, and from the elaborate way that anything that
tends to illustrate the history of St. Alban's is amplified,
as for instance the Life of S. Alban. As to the author's
date, the work must have been composed after the time
when, as Sir Thomas Hardy has remarked (Materials
for British History, iii. p. xlii.), we learn from the Gesta
Abbatum S. Albani, that Peter Comestor's work was
introduced into the monastery, — that is, during the
abbacy of John, 25th abbat, 1195-1214.3

Of the works used in the compilation, probably the

names. The loss of the author's name is in no way

more remarkable than the loss of that of the Life of

'Offa,2 which would have an especial interest in a society

which claimed its origin from that monarch.

Though

The Life
of Offa tt

latest work

"' ' :! lhe latest in date is the Life of Offa, which was certainly

used.

written in the monastery of St. Alban's. The compiler
has extracted a considerable portion of this Life of Offa

1 De Fundatione et mentis Mo-
nasterii Sancti Albani. Appendix
E. to Riley's John of Amundes-
ham's Annals of S. Alban's, ii. p.
303.

2 I shall hereafter shew that
Matthew Paris could not have writ-

ten this, as has been sometimes
supposed. See below, p. Ixxx.

3 See Riley's edition of the Gesta
Abbatum, i. p. 233, and compare
Madden's Preface to the Historia
Anglorum, i. p. xii.

PfiEFACE. XXXU1

(pp. 356, seqq.), and at the same time has enlarged some
of his extracts in a manner very much as the author of
such a piece would do in using it in this manner ; and
in addition to this, on another occasion (p. 252), in
speaking of the tomb of S. Alban, he uses the same
words that the author of the Life of Offa uses.1 The
Life is used again in speaking of Offa in p. 343. It
appears to me that a very possible theory may be that
the author of the Life of Offa was also the author of the
compilation which formed the basis of the histories of
Wend over and Paris.

The compilation, whenever and by whomsoever it was Character

• ,, i -i -, 1 • -i-i ofthecom-

written, must be regarded as a very curious and remark- piiation.

able one. The very large number of sources consulted,
the miscellaneous character of many of the extracts, the
mixture of history and legend, the giving fixed years to
stories which even writers like Geoffrey of Monmouth
had left undated, the care at one time, and the care-
lessness at another, the slavishness with which one
authority is followed, and the recklessness with which
another is altered, the frequent confusion of dates
through ignorance and want of care, the blunders dis-
played in many instances from the compiler not under-
standing the author whom he is copying, as is especially
the case in the extracts from the Anglo-Saxon Chronicle,
— all these characteristics may well earn for the author
the title that Lappenberg has given to him, though
under the name of " Matthew of Westminster/' namely
that of the '' Verwirrer der Geschichte." At the same
time there is no doubt that he had access to some
materials which we no longer possess ; and my object
has been to trace all his statements, where possible,
to their source, and to distinguish any additions that the
compiler has made, when they are merely rhetorical
amplifications of his own, or when they are realty from
some source not now extant.

1 See the note ", p. 252.

XXXIV

PREFACE.

The chief
authorities.

The prologue is taken, with the exception of a sentence
at the beginning from Ado, and one at the end, which I
suppose to be the compiler's own, from Robert de Monte.
The early history from the Creation is chiefly from Peter
Comestor,1 but with considerable additions from the
Vulgate Translation of the Old Testament, S. Augustine,
Isidore, S. Jerome, &c. The early Roman history is
from the Historia Miscella. With additions from many
other sources, the history up to our Lord's Birth is
chiefly from the Chronicle of Ado, archbishop of Vienne
from 859 to 874, and the Excerpta Minora of Hugo
of S. Victor.2 Peter Comestor is again employed at
the beginning of our era. The chief authorities used
for the history of England are, besides the fabulous
history of Geoffrey of Monmouth the whole of whose
work is introduced in an abridged form, Bede, Florence
of Worcester, Simeon of Durham, Henry of Huntingdon,
and William of Malmesbury ; Asser was unknown to the
compiler, and is always quoted at second hand from
Florence. The general history is chiefly from Ado,
though with frequent introductions from the Chronicle of
Sigebert of Gembloux and others. The dates and lengths
of the reigns of the Popes are at first from the Vita?
Pontificum of the Librarian Anastasius, and afterwards
from some continuation which was preserved at St.
Alban's. The source of every passage which I have
been able to identify is given in the margin. The alpha-
betical list which follows gives all the authorities to
whom I have been able to trace any statement in the

1 The copy made for S. Alban's
of this work is now MS. Reg. 4 D.
vii. in the British Museum. Mad-
den's Preface to the Historia An-
gloruni, i. p. xii, note l.

2 I regret that it was not till
many of the earlier sheets had been
printed off that I became acquainted
with this work, and thus the autho-

rities given in the margin are
occasionally the writers used by
Hugo, when Hugo's name ought to
stand there. Three of these instances
seemed to me of sufficient impor-
tance to have the leaves cancelled ;
the others will all be found indi-
cated in the table of Corrigenda at
the end of this preface.

PKEFACE. XXXV

compilation, my object being, of course, to identify, not
the original source, but the author's, for his facts.

List of the authorities which have been used by the
compiler, with the editions to which reference is
made.

Abbo of Fleury : Vita S. Eadmundi (Migne's Patro- Alphabets
logia, cxxxix.). S? Hst of

° ' ' the com-

Acta S. Silvestri. piler's

AdoofVienne: authorities

Chronicon (Migne, cxxiii.).
Martyrologium (Migne, cxxiii.).
Adrevald of Fleury :

Historia translationis S. Benedicti (Migne, cxxiv.).
De miraculis S. Benedicti (Migne, cxxiv.).
Aelred of Rievaulx :

De genealogia regum Anglorum (Twysden's x.

Scriptores) .
Vita Edwardi Confessoris (Twysden's x. Scrip-
tores).
Anglo-Saxon Chronicles1 (Monumenta Etistorica Bri-
tannica).

Apostolica Historica de S. Petro (Fabricius, Cod. Apoc.
Novi Testamenti).
Augustine, S. :

De Hreresibus (vol. 8, Migne, xlii.).
De Civitate Dei (vol. 7, Migne, xli.).
Bede :

Historia Ecclesiastica (Mon. Hist. Brit.).
Chronicon de sex jetatibus sseculi (Mon. Hist.

Brit.).
Vita S. Cuthberti (Stevenson, Eng. Hist. Soc).
Vitfe abbatum Girvieasium (Mon. Hist. Brit, pre-
fixed to Simeon of Durham).

The chronicle used was the Peterborough one (MS. Bodl. Laud. 636).

XXXVI PKEFACE.

Alphabeti- Berengosns : De laude et inventione S. Crucis (Migne,

callistof -I x
the com- CiA- r
piler's Bridferth of Ramsey: Vita S. Dunstani (Migne,

authorities. • N

CXXX1X.).

Cassiodorus : Historia Tripartita (Migne, lxix.).

Chronicon Fani S. Neoti (Gale, Scriptores xv. p. 141).

Cuthberti Epistola de morte Bedse (Stevenson's
Bede, i.).

Dexter : Chronicon (Migne, xxxi.).

Fanstus, S. : Vita S. Mauri (Acta Sanctorum, 15 Jan.).

Felix: Vita S. Guthlaci (Acta Sanctorum, 11 Apr.).

Flodoard of Rheims : Annales (Migne, cxxxv.).

Florence of Worcester: Chronicon (Mon. Hist. Brit.).

Freculphus: Chronicon (Migne, cvi.).

Geoffrey of Monmouth : Historia Britonum (Giles,
Loud. 1844).

Gregory of Tours :

Historia Francorum (Migne, lxxi.).
De miraculis S. Juliani (Migne, lxxi.).

Hegesippus de bello Judaico (Weber, Marburg, 1864).

Henry of Huntingdon : Chronicon (Mon. Hist. Brit.).

Hermannus Contractus (Migne, cxliii.).

Hildebert of Le Mans : Historia de Mahumete (Migne,
clxxi.).

Historia Eliensis (Gale, Script, xv. and Stewart, Anglia
Christiana Soc).

Historia Miscella (Eyssenhardt, Berlin, 1869, and
Migne, xcv.).

Historia Rameseiensis (Gale, Scriptores xv.).

Historia de S. Cuthberto (Hinders Symeon of Durham,
Surtees Soc. vol. 51, 1867).

Hugo of S. Victor: Excerpta priora (Migne, clxxvii.).

Ildefonsus (Pseud.) : Continuatio Chronicon S. Isidori
(Migne, xcvi.).

Isidore of Seville :

Etymologia (Migne, lxxxii.).
Chronicon (Migne, lxxxiii.).

PREFACE.

XXXV11

Isidore of Seville :

De ortu et obitu patrum (Migne, lxxxiii.).1
Isidore (Pseud.) : Decretalia (Hinscbius, Lips. 1863).
Jerome, S. :

Liber Qua3stionum in Genesin (Migne, xxiii.).
In Osee (Migne, xxv.).
Eusebii Chronicon (Migne, xxvii.).
Johannes Diaconus Vita S. Gregorii (Migne, Ixxv.).
Josephus : Antiquitates Judaicas (Dindorf, Par. 1845).
Justin (Elzevir, Amstelod. 16G4).
Leontius : Vita S. Johannis Eleemosynarii (Migne,
Ixxiii.).

Libellus de regibus Saxonicis (Hinde's Symeon of
Durham. Surtees Soc. vol. 51, 1867).

Lucas Tudensis : De Westergothis (ed. 1633).
Marianus Scotus: Chronicon (Pistorius, Franc. 1601
and Migne, cxlvii.).

Martyrologium Romanum (Antv. 1701).

MS. apud Leland, Collectanea iii. (Hearne, 1770).

Nennius (Mon. Hist. Brit.).

Orosius : Historia (Migne, xxxi.).

Osbern :

Vita S. Dunstani (Migne, cxxxvii.).
Vita S. Elphegi (Migne, cxlix.).
Vita S. Odonis (Migne, cxxxiii.).
PasskrSS. Ethelberti et Ethelredi (ap. Simeon. Dunelm.
Mon. Hist. Brit.).

Paulinus : Vita S. Ambrosii (Migne, xiv.).
Paulus Diaconus : De gestis Longobardorum (Migne,
xcv.).

Petrus Comestor :

Historia Scholastica (Migne, cxcviii.).
Historia Evangelica (Migne, cxcviii.).

Alphabet!
cal list of
the com-
piler's
authorities.

1 The first two references to this
treatise, pp. 97, 109, were taken
from the Cologne edition, 1617,

where it is called
" morte sanctorum."

De vita et

XXXV111 PKEFACE.

Alphabet!- Pilati Epistola ad Tiberium (Fabricius, Cod. Apoc.
thecl°-f Novi Testament!).

piler's _ Privilegium Eadmundi regis (Monasticon, iii. p. 137).

Ralph de Diceto : Abbreviate ones Chronicorum (MS.
13 Reg. E. vi.,1 and Twysden's x. Scriptores).
Robert de Monte : Annales (Migne, clx.).
Ruffinus : Historia Ecclesiastica (Yeronaa, 1745).
Sigebert of Gembloux : Chronicon (Migne, clx.).
Simeon of Durham :

Annales (Mori. Hist. Brit.).

Historian recapitulatio (Hinde, Surt. Soc. vol.

51.)
Historia .Dunelmensis Ecclesire (Twysden's x.

Scriptores).
De Archiepiscopis Eboracensibus (Hinde, Surt.
Soc. vol. 51).
Ursinus : Yita S. Leodegarii (Migne, xcvi.).
Yita S. Neoti (Whitaker, Lond. 1809.)
Yita OfFaa II. (Wats, in the same volume with Matthew
Paris's History).

Yita S. Oswini (Raine, Surtees Soc. 1838).
Yitas Pontificum (Anastasius, Migne, cxxvii. cxxviii.).
Yulgate, the, especially the two books of Maccabees.
William of S. Alban's : Yita S. Albani (Acta Sancto-
rum, June 22).

William of Jumieges : Historia Northmannorum
(Migne, cxlix.).

William of Malmesbury :

Gesta regum (Hardy, Eng. Hist. Soc).
Gesta Pontificum (Hamilton, in the present
series).2

1 This MS. was formerly in the
library at S. Alban's. See Madden's
Preface to the Historia Anghrum,
i. p. xii. note 2.

Paris into the compilation, there are
extracts from Sibyllinorum Ver-
bornm Interpretatio (Migne, xe.) ;
Rabanus Maurus, De vita beatae

- In the additions introduced by I Mariaj Magdalensc (Migne, cxii.).

PREFACE. XXXIX

I proceed to speak of the character of the compilation, Character
and of the way in which the compiler has used his th^
authorities. tion.

In the first place, the scribe who wrote the Corpus Errors of

MS. was a very illiterate and careless one : thus to give *e scnbe

n . n. & of the

some specimens out of many instances of careless writing Corpus

or blundering, we find mortalibus for moralibus (p. 1), S[lstl

alterra for altera (p. 4), tarctarent for tractarent (p.

23), aratur for aratra (p. 55), omnibus for oneribus

(p. 64), juventute for vivente (p. 75), conso for tonsor

(p. 86), cam for causa, (from not understanding ca, ib.),

rubes for urbes (p. 92), rie for ne (p. 95), in terrum

for interim (p. 100), juvene for Vienne (p. 107), curri-

bus for cruribus (p. 109), ecclesia for escct (p. 130),

«spem for specie (from not understanding s£><?, p. 164),

unum for imcfe (from not understanding uh, pp. 267,

277), die for De£ (p. 287), regnavit for generavit (ib.),

seculis for sceleris (p. 289), martyr for mater (from

not understanding mr, p. 302), fofensi for Rofensi

(p. 333), uecciam for necessaria (p. 336), sermonibus for

seditionibus (p. 337), 'ipse for tempore (ib.), urce for

wece (p. 342), -Hews for %ecis (p. 372), toto for ocfo

(p. 374), c?e populi et latores for e£ populi delatores

(p. 397), sepulture ut dere for talionem reddere, the eye

of the scribe being caught by the first two words a line

before (p. 399), optas for aptas (p. 406), ut eldun for

Melduni (p. 417), ecce for cefere (cece, p. 436), onatrem

for moirtem (p. 442), regionibus for regibus (ib.), coroni-

bus for cogonibus (p. 476), Orencestriam for Cirences-

triam (p. 502), cunctis for cuneis (p. 504), animo for

cfc-n-Tio (p. 512), parentes for parcentes (p. 514), a& for <m

(p. 519), u&i for w (from not understanding i&, p. 532.)

The proper names are frequently grievously mangled, for

instance, Vesomedius for Mesomedius (p. 124), Hostenus

for Bostrenus (p. 170), &c.

Nor was the rubricator, who writes in a different

hand, one of the regular St. Alban s type, better than

xl PREFACE.

Errors of the scribe ; among many instances of carelessness and

the rubri- . .

cator of ignorance, the following may be selected.

the Corpus p. 95. Direcci is given in the headine;, apparently
ChristiMS. . l ,. ° t» 1 1 J

for airectio.

p. 130. The heading to the year A.D. 188, Eleutherii
constitution appears in the Corpus MS. Meutherius con-
stituitur.

p. 145. Domitianus is given instead of Dioclitianus.

p. 146. A heading belonging to the year A.D. 291 is
prefixed to A.D. 290, with which it has nothing to do.

p. 372. The rubric belonging to A.D. 818 is prefixed
to A.D. 822.

p. 381. The heading has "De morte Bemulfi regis"
for Bertulfi, though the name is given correctly in the
text immediately below.

p. 39 G. " De nuntio Inguar ad regem Eadmundo
" misso " for Eadmundum.

p. 452. The rubricator gives film for fratris ; in p. 453,
dimiserint for diviserint ; in p. 465, Wigorniensem for
Wigomiam.

p. 479. The heading to the year A.D. 999 is « De
" Cantie depopulatione." The rubricator, in writing
the heading to the next year, " Rex Ethelredus . . ."
began the former over again, and actually wrote " De
" Cantie fredus."

p. 481. A.D. 1006. For the heading to this year
the rubricator has repeated that to the following year.
He has done similarly in p. 491 and p. 498.

p. 523. A.D. 1053. The heading to the chapter which
mentions the death of Rhys, brother of Griffith, is, " Quod
" Gviffinus frater regis Walensium perimitur," although
the chapter begins " Frater Griffini, &c."

p. 529. The rubricator has pacis for pactis in the
heading.

These errors are important as proving that the author
could not have been the rubricator, and I think the}' are
quite conclusive against the idea which has been enter-

PREFACE.

Xli

tained that Matthew Paris himself was the rubricator.

Some of the above blunders it is impossible to believe

that he could have committed.1

As to the compilation itself, it is evident that the Manner in

compiler followed no fixed law in the way he culled his wmcn, tne

1 .... compiler

" flores ;" in most cases, especially in the earlier portion, used his

he follows his authorities word for word ; sometimes, authonties-
however, especially in the case of Peter Comestor, he
gives merely an abridgment. On the other hand, he
frequently enlarges and embellishes what he has before
him, introducing rhetorical flourishes or epithets merely
for the sake of doing so.2 He seems to consider all his
authorities of equal value, and all the events told, whe-
ther legendary or historical, of equal interest. Sentences
are sometimes made up out of Geoffrey of Monmouth and
Bede as if of equal authority. The authorities quoted
by name are Trogus Pompeius (i.e. Justin), p. 89, Bede
frequently, Geoffrey of Monmouth as the author of the
Historia Britonum, pp. 149, 308, and by name in p. 310,
the Life of S. German (probably that by Constantius),
p. 191, the Anglo-Saxon Chronicles as Cronica Anglo-
rum.3 The compiler had some knowledge of Latin
poetry, as we have Lucah quoted several times, once
(p. 59) wrongly, Juvenal in p. 106, Claudian, p. 175, He
occasionally introduces verse himself, pp. 351, 537. He
makes no attempt to correct wrong quotations in his

1 I sincerely hope that -what has
been said above will prevent the
early portion of this compilation
being ever quoted again as " Mat-
" thew of Westminster ;" or that
personage and Wendover being
quoted for the same statement as
independent authorities. The pro-
per name for the book would be the
" St. Alban's compilation." See
what Sir F. Madden says on this
point, Hist. Anglor. i. p. xxviii.
note 10, As to the question whether

" Matthew of Westminster " was a
real person, see what I said above,
p. xxi, note 2.

2 These sometimes in the case of
a favourite expression are repeated
in the same language ; see an in-
stance pointed out in the note 3 to
p. 220, where an expression is used
for the third time.

3 Farther on, under the year
H28, Hugo of S. Victor is men-
tioned by name.

tlii

PREFACE.

autuonties.

Manner in authorities ; for instance, the wrong citation of the

Wmfitl tllG

compiler prophet Habakkuk is left as he found it in Peter Co-
used Ms mestor (p. 80). He affixes dates to the stories he ex-
tracts from Geoffrey of Monmouth and the legends he
copies out of William of Malniesbury quite as readily as
he copies the dates from Sigebert or Florence.

Sometimes he alters the expressions of his authorities
to suit his own time ; thus, in p. 323, A.D. 711, where
he is copying Bede, he alters Bede's usque Jtodie into
ad obitum Bedce. The dates of events copied are occa-
sionally altered, apparently with no other reason than
that he may have something to insert in a year which
would otherwise have been blank. See, for instance, the
extracts from Sigebert of Gembloux, p. 230. There are
also endeavours at times to make the fabulous stories
more probable by altering the names given in them,
which would be inconsistent with the dates to which
they are assigned. Thus in p. 239, in an extract about
king Arthur from Geoffrey of Monmouth, the name of
the Pope is altered, that the story might be possible to
have taken place under the year to which the compiler
has affixed it.

In the later portion of the compilation, that is after it
is nearly confined to English history, the author mixes
up the English authorities used in a very curious man-
ner, patching together the accounts given by Florence,
Huntingdon, and Malmesbury so as to be often very
confusing. A date or a word is sometimes inserted from
one authority, while another is being verbally copied.1
He must have compiled his chronicle with many of
his sources immediately before him. Sometimes he

1 See a curious instance in p. 390.
Simeon's account of the battle in
which Osbryht and -3211a fell is
being copied ; but the compiler in-
serts in die Pahnarum from the His-
toria de S. Cuthberto. See also p.
446, note1, p. 480, note1. In p. 421

" caput regni " as a description of
London is introduced from Malmes-
bury, "while Florence and Hunting-
don are being copied ; in p. 439 the
word supparum (camisiam) from
William of Jumieges is inserted in
an extract from Malmesbury.

PREFACE.

xliii

tries to, reconcile discrepancies by minute alterations, Manner in
but more frequently lie is not in the least deterred by whlcl? tne

* •» •> compiler

finding contrary accounts of the same transaction in Ins used his

different authorities, and simply copies both. In the authorities-
earlier portion there is ample evidence that Justin,
Orosius, and Josephus 1 were known to him, and in the
library of the monastery ready to his hands ; but he
prefers in most cases to take Roman and Jewish history
from the Historia Miscella and Hugo of S. Victor, even
when they are manifestly copied from the above writers.
The above list of authorities used is especially inter-
esting, as showing what probably was the extent of the
historical library of St. Alban's at the time Roger of
Wendover and Matthew Paris were writing, viz., the
earlier portion of the 13th century, and the books which
were open to them. It is valuable also, as showing how
little there is that we have not at present. In the list
which follows (pp. lvi-lxxiii) of the compiler's own
additions, if we take away what are evidently his own
inventions or enlargements for the sake of fancied im-
provements, it will be seen how little there is left of
which the source cannot be identified with absolute
certainty. The recent publication of the "Libellus de
" regibus Saxonicis " in Mr. Hinde's very valuable
edition of Symeon of Durham (Surtees Society, vol. 51,
1867), has shown what is the authority for several facts
which were before supposed to be only known through
this compilation. The author must, however, have had
access to certain Annals of Northumbria, which are no
longer in existence, and I think that the frequent
mention of Kent points to some similar annals of that
part of the kingdom winch have been lost. If to these
we add one or two saints' lives, and the Acta S. Silvestri,
I think we possess all his other authorities. The list

1 The MS. of Josephus, which
was probahly that used in S. Alban's,
is now in the British Museum, MSS.

Reg. 13 D. vi., vii. See Madden,
Preface to the Historia ADglorum,
i. p. xii. note 2.

xlr

PREFACE.

Character
of the
compiler's

of his introductions, in which I have not consciously
omitted anything of importance, will enable the reader
to judge of this for himself.

Of what are certainly the author's own introductions,
the most characteristic are the explanations of English

own intro- names, which he continually inserts while copying his
authority closely,1 and the characters he gives of the
various bishops or abbats, whose succession or death he
has occasion to mention ; thus he says of James, bishop
of Nisibis, that he " in Ecclesia clarissime refulsit "
(p. 1G2), while in the next page he calls him "vir
" in scripturis humanis et divinis eloquentissimus ; "
Ecgberht, archbishop of York, is " in divina scientia vir
" ad plenum eruditus " (p. 338) ; archbishop Bregwine,
" vir prudens et in litterali scientia eruditus " (p. 344) ;
iEthelheage, bishop of Sherborne, is " vir in rebus eccle-
" siasticis eruditus " (p. 402). In p. 459, A.D. 954,
Florence's " vir reverendus " of archbishop Oskytel, is
expanded into " vir bonus et in rebus divinis ad plenum
" eruditus/' iElf heah is called " vir litteratus et mori-
" bus ornatus," p. 472. These appear to be introduced
merely according to the writer's fancy.

His errors. His errors, though in most cases proceeding from
pure carelessness, are sometimes more elaborate, and
occasioned by ignorance of the language in which his
original is written ; this is especially the case in the
instances (not very many) in which the Anglo-Saxon
chronicle is used. Anglo-Saxon words are mistaken for
proper names, the system of numeration in Anglo-Saxon
is not understood, and corruptions are caused by the
eye catching sight of an expression in a language with
which the compiler was not familiar. The way in which
the chronicle is used gives the idea that the compiler did
not understand Anglo-Saxon, but consulted it for genea-

1 A curious instance of alteration
from this cause may be seen in
p. 408 (A.D. 875), where Florence's

Stratcluttenses is changed into
Walenses.

PREFACE.

xlv

logies and proper names.1 This ignorance of the language
of his authorities is sometimes displayed even in the
case of Latin ; one very curious instance may be seen
in p. 876, where the account of Ecgberht's victory over
the Danes, in A.D. 835, is copied from Huntingdon.
Huntingdon speaks of him as " secunda usus fortuna,"
and this the compiler has interpreted as meaning
" being victorious on a second occasion/' and has actually
introduced an account of a second victory in A.D. 886,
which had no existence but in his own imagination.

He oftener abridges than enlarges,'2 but he is fond of Character
introducing clauses or explanations which illustrate or piiatjon_
amplify his authorities ; thus, while copying Geoffrey's
account of Brutus killing his father, he inserts the words
" patrem pro bestia " (p. 16), and shortly afterwards
Pandrasus is directed by Brutus to be kept " reverenter "
(p. 18). His extracts are made generally with little care
for accuracy, and he occasionally gives two differing ac-
counts from two of his different authorities 3 of the same
event ; while sometimes he has repeated a notice of an
event from the same authority in different language.4
He occasionally uses the first person intentionally 5 ; but
on more than one occasion he uses it when merely copied
from his authority.6 One very curious instance may be

1 See pp. 296, 309, 402, 437. In
p. 384 is a blunder over an Anglo-
Saxon word in .ZEthelwulf' s charter.
From an extract in p. 437 (A.D.
902) it is clear that the Peter-
borough chronicle was that used
by the compiler.

2 On the other hand the usual
stories of Godwin e and Harold are
filled up and exaggerated.

3 See p. 272, where, through an
error of Malmesbury, Cwithelm is
called the brother of Cynegils, in-
stead of his son, though shortly
before, in copying Huntingdon, the

compiler had correctly called him
his son.

4 See pp. 336, 337, where the
ordination of Frithebert to Hexham
is repeated twice from Simeon of
Durham.

5 See pp. 344, 421, 442, 536.

6 In p. 306, while copying Bede,
he leaves his first person unaltered ;
so also in an extract from Hunting-
don, p. 509. In p. 364, where, in
quoting what Alcuin says as given
by Malmesbury, he uses the first
person, without giving any hint as
to who is speaking.

Xlvi PREFACE.

seen in p. 384, where he uses nostra; in speaking of the
monastery of Malmesbmy, showing he must have copied
William of Malmesbury's statement without thinking
about it. There is evidently frequently an intention of
rounding a sentence, or completing any statement he
thinks unfinished ; thus, in mentioning the succession of
bishops from one of his authorities, he not unfrequently
inserts the mention of the deaths of their predecessors.
Sometimes, however, he alters apparently only for the
sake of altering; thus, Geoffrey's "flevit arnare qusesivit-
" que " is altered to " cum lachrymis qusesivit " (p. 32) ;
the same writer's " cum solis navibus " is changed to
" nudis corporibus " (p. 235) ; where Florence has " in
" septimana hebdomada post Pascha," he alters it to " in-
" stante sancta solemnitate Pentecostes" Cp. 412) ; where
Simeon has " xxxvii. dies," it is altered to " mensem "
(p. 415) ; where Huntingdon says "non sine mirabili
" exercituum ruina fugam dedignans," he alters it to
" per fugam non declinans ruinam " (p. 341) ; where
Malmesbury has, " elementis Anglicis," he gives instead,
" Anglicis et aureis litteris," p. 372, &c.
Errors of I proceed to point out the chief errors and deviations
the com- from ^}ie original sources.

p. 1. In the prologue, taken, as has already been
stated, chiefly from Robert de Monte, in contrasting
Jacob's simplicity and Esau's craft, the author, appa-
rently not thinking simplicity a just characteristic of
Jacob, substitutes Job, though Esau is left.1

p. 2. In the account of the creation of man, where
Ado is literally copied, the words " in agro Damasceno "
are introduced from Peter Comestor.

p. 23. In speaking of the death of Brutus, by a par-
tial change of the construction, the sentence is made
unorammatical. See note 2.

1 It is curious that in the prologue to the Historia Anglorum, Jacob is
left, i. 4 (ed. Madden).

piler.

PREFACE. xlvii

p. 56. In this account of the kings of Persia, which is Errors of

the co
piler.

made up from several sources, some of the passages being th

certainly taken from Justin, what Justin says of Arta
xerxes Mnemon is here used of Artaxerxes Longimanus.

p. 63. Alexander is said to have met his end " cum
" a Babilonia reversus fuisset," though immediately
afterwards the words " in eadem urbe " occur as the
place of his death. Here Hugo, the authority, is delibe-
rately altered for the worse, as he has " Babiloniam "
correctly.

p. 64. In the account of Heliodorus's aggression on
the Temple, which is taken directly from the Book of
Maccabees, the avenger, instead of being the " terribilis
" sessor" on the horse, is the horse himself, "equus
" terribilis."

p. 70. In the extract from Geoffrey of Monmouth
regin is given for regni, and made into a proper name.

p. 91. Livy is described as " Ortensis." I have offered
a conjecture as to the origin of this blunder in the note
on the passage, supposing that the compiler had the
Historia Miscella before him, while he was also copying
S. Jerome's chronicle.

p. 107. A.D. 60. Agrippina is called Nero's wife,
instead of his mother.

p. 108. A.D. 62. In the account of the martyrdom of
S. James from S. Jerome's chronicle, the words pertica
fullonis are introduced from Hugo of S. Victor.

p. 108. A.D. 65. Lucretius is put in place of Lu-
canus : and an addition to Ado's account is given about
Seneca, here called Lucan.

p. 113. A.D. 73. " De morte Arviragi regis." This
chapter, taken from Geoffrey of Monmouth, is a repeti-
tion of the entry for the year A.D. 56. (p. 107.)

p. 124. A.D. 145. By joining together two different
words of expression the sense is spoilt.

p. 124, A.D. 149. S. Papirus is called episcopus
instead of diaconus.

d 2

xlviii PREFACE.

Errors of P- 164. A.D. 350. The compiler not seeing that by

tnt* com~

piler. Roma Ado here means New Rome, i. e. Constantinople,

has made Constantine bring the relicks of SS. Andrew
and Luke from, instead of to, Constantinople.

p. 167. A.D. 366. Here is a curious instance of
careless copying. Ado says that Joviniau reigned " uno
" anno, vel ut verius, octo mensibus." Our compiler
alters this to " uno anno et octo mensibus."

p. 171. A.D. 389. To an extract from Ado, an ac-
count of S. Ambrose's consecration from Paulinus's life of
S. Ambrose is added, though it had been mentioned from
Ado several years before, A.D. 377 (p. 169).

p. 176. A.D. 406. In the same paragraph are two
entries respecting S. Chrysostom. He is called Johannes
Crisostomus in. the first, and Johannes Constantinopoli-
tanus in the second. The compiler who took the first
from Sigebert and the second from Ado, evidently had
no idea that the two entries related to the same person.
So again, —

p. 179. Sigebert is followed in calling the first king
of the Franks Pharamund, though in p. 170 Ado had
been followed in calling him Priam.

p. 191. In a sentence, which is wholly the compiler's,
he quotes Bede as giving the date of the death of
S. German. Bede is speaking of Valentinian.

p. 195. Inermi is given for inermes ; and so in
p. 222, grandi for grandes.

p. 248. A.D. 571. There is a confusion about the
Paschal cycle.

p. 249. A.D. 580. Huntingdon says that Cutha,
in the 12th year of Ceawlin, took Bedford and other
castles ; the compiler omits all mention of Cutha, and
says that Ceawlin took them.

p. 287. A.D. 651. Oidilwald, king of Deira, is made
son of Eanflsed, in consequence of the compiler joining
together two sentences of Florence.

p. 314. A.D. 698. By endeavouring to change Sige-

PREFACE. xlix

belt's construction, the compiler represents Tiberius III. Errors of
(Apsimar) as being imprisoned instead of Leontius. piieiC°m"

p. 319. By carelessly copying Bede, the compiler
represents him as ordained priest by Benedict Biscop,
while Bede especially says he was ordained by Ceolfrid.

p. 324. A.D. 712. A list of the bishops of Worcester,
given by Malmesbury, ends with the words " Dunstanus,
" Oswaldus, Eldulfus, quorum tres ultimi archiepiscopi
" fuerunt." The compiler in copying this remembered
that Dunstan was archbishop of Canterbury, and rushed
to the conclusion that the other two were so also, and
inserted Cantuarienses before fuerunt

p. 331. A.D. 727. Ini's queen is called Sexburga.

p. 337. Through blundering over Huntingdon, Ceolwlf
is said to have died in A.D. 739. There is also an error
in the genealogy given.

p. 342. A.D. 756. Here is a curious blunder, from
the compiler's ignorance of Anglo-Saxon. He is copying
Huntingdon's account of Sigebert's death by a swine-
herd (porcarius) ; but turning to the Chronicles, he sees
the words an ypan, which he mistakes for a proper name,
and calls the porcarius " Ansuan."

p. 344. A.D. 762. In copying Florence, he has made
Eadberht follow instead of precede iEthelberht II. in
Kent.

p. 344. A.D. 765. Pope Adrian I. is incorrectly men-
tioned under this year, though his accession is correctly
given afterwards under AD. 772.

p. 347. A.D. 773. Alchred of Northumbria is said
to have died this year, instead of being expelled. There
is another confusion (Ethelredus for Alcredus) respecting
the kings of Northumbria, pointed out in the note to
AD. 780, p. 350.

p: 35 J. The succession of the bishops of Sherborne
from the MS. A. of Florence of Worcester is placed in
this year (784) evidently at random.

1 PREFACE.

Errors of p. 352. A.D. 787- The error respecting the bishops
pilerC°m" °f Dorchester is pointed out in the note 2.

p. 353. By carelessness in joining together two sen-
tences of Florence, Osred is called the " trinepos " of Ida,
instead of Alchred.

p. 362. A.D. 795. By joining together the accounts
of two quite different years (770 and 795) given by
Sigebert, the acts of Constantine V. are attributed to
Constantine VI.

p. 364. " iEthelhardo legationem graviter fungente."
Malniesbury, from whom this is taken, has " amminis-
" trante ;" the compiler alters it to " fungente," and
forgets to change the case of legationem.

pp. 369, 370. A.D. 803. The successions of the bishops
of London and Rochester are inserted at random.

p. 371. A.D. 815. Louis I. is said to have been
crowned by P. Leo III., instead of by his successor
P. Stephen IV.

p. 376. A.D. 834. Among those who fell in Ecgberht's
battle with the Danes, Sighelm, bishop of Sherborne, is
introduced, who did not die till a century afterwards.
The name seems to have been carelessly altered from
Huntingdon, and the see inserted without any thought
of the date. Of the curious blunder arising from the
compiler's not understanding the meaning of secunda. I
have already spoken (p. xlv).

p. 377. A.D. 837.' jEthelstan, son of ^Ethelwulf, is
said to have been illegitimate, probably through a con-
fusion with the great iEthelstan, the story of whose birth,
as given by Malmesbury, was known to the compiler.

p. 378. A.D. 838. The construction is altered and
a solecism produced by the attempt at varying it.

p. 379. A.D. 846. ,<Ethelstan, king of Kent, is called
episcopus, probably through mere carelessness.

p. 3^84. A.D. 854. In ^Ethelwulfs charter the A.-S.
word prce-hna3benne is corrupted into wintereden.

PREFACE. li

p. 386. A.D. 856. Here Lotbaire seems to be mis- Errors of
taken for Louis II.. and Charles, kino- of Provence, son .? com"

' ° ' piler.

of Lotbaire, for Charles the Bald. The error arises from
a careless looking at Malmesbury, ii. p. 157.

p. 401. A.D. 870, The death of Weremund, bishop
of Dunwich, is inserted at random.

p. 402. A.D. 871. Here is an instance of an error
arising from the compiler's habit of turning over the
A.-S. Chronicle in search for proper names. At the
battle of Ashdown, Florence, who is here hterally fol-
lowed, states that one only of the two pagan kings fell,
adding immediately afterwards that this was Bacgseg.
The compiler, looking into the Chronicle for the name,
found mention of two, Bacgseg and Haldene, and then
altered Florence's text to state that both were slain.
Under the year 878 (p. 410), where he is copying Simeon
of Durham, he mentions Haldene, having entirely for-
gotten the previous mention of his death.

p. 403. In the genealogy of Alfred, which is chiefly
from Florence, Gewis or Gegwis is supposed to be a
woman by the compiler, and reginae added after the
name. On the other hand, p. 405, in the list of Alfred's
children (also from Florence), iElfthryth is turned into
a son, Alfredus.

p. 407. In the account of the scholars encouraged by
Alfred (from Florence), iEthelstan and Werwulf (here
called Werebert), Alfred's chaplains, are turned into
bishops, and sees invented for them. This is probably
from a confusion with Werenbert, who was bishop of
Leicester in 802.

p. 414. A.D. 879. In the mention of Alfred's foun-
dation of Shaftesbury, the compiler adds that Algiva,
queen of Edmund, afterwards constructed a nunnery
there. Edmund's queen was buried there, but Alfred's
daughter was the abbess of Shaftesbury, and these two
have been confused. See the note on the passage. The

Ill PREFA.CE.

Errors of next entry about Louis III. and Charles III. is a careless
piler m" C0Pvmg °f one °f the authorities.

p. 415. A.D. 883. The account of Scotus Erigena,
from Malmesbury, is inserted without any regard to his
real date.

p. 427. A.D. 889. The account of Alfred's sending
alms to Jerusalem seems to be derived from what Simeon
says of Abel, patriarch of Jerusalem, sending alms to
Alfred. Below, under A.D. 891, is a curious proof of
the Ancdo-Saxon chronicle beino- used and mi sunder-
stood. Tribus et dimidio is given as a translation of
Jmibban healr.ne, where Florence has correctly duobus et
dimidio. Again, in p. 428, the comet called in the
chronicle peaxebe (hairy) star, is styled by the compiler
vexede sterre.

p. 431. A.D. 895. The account of Hasting's defeat
at Buttington, which is an enlargement of the account in
the Chronicle, is altogether falsified from the same cause.
His statement that Alfred " paganos tarn navali quam
" terrestri exercitu circumcinxit " has led to a different
site being fixed on for the battle to the usual one. See
the note on the passage, and Earle's Two of the Saxon
Chronicles Parallel, notes, p. 319.

p. 432. A.D. 895. Wirral, a district of Cheshire, is
given as the English name of Legecestria (Chester),
through misunderstanding the Anglo-Saxon Chronicle.
See the note on the passage.

p. 434. A.D. 898. Here again is an instance of
blundering over the Anglo-Saxon Chronicle: utep mene,
the outer sea, is mistaken for the name of the river at
which the Danes landed : " ostium fluminis cui uthemare
" nomen est."

p. 436. A.D. 901. This account of Edward's daughters
and their husbands has several errors from a confusion
between the two authorities employed. The compiler has
blundered on this a second time in p. 451. A.D. 938.

PREFACE. liii

p. 437. A.D. 902. Florence has, " regis minister Ead- Errors of

---F- the com-

" woklus, abbas Kenulfus." This is altered to " Ead- piier.

" woldus et Kenulfus abbates." Immediately afterwards

BeonnoSey runu is falsified into " Brithricus et Sinotlms."

p. 438. A.D. 905. Several of the bishops mentioned
are affixed to wrong sees.

p. 439. A.D. 907. The events put under this year
belong to A.D. 901, under which year they are given
in Florence.

p. 439. A.D. 910. Charles the Great is said to have
brought the relicks from Jerusalem instead of from Con-
stantinople.

p. 443. The names of the two towns, Eadesbyrig and
Warwick, are blunderingly altered.

p. 446. A.D, 925. Eadgyth is mentioned as Sihtric's
wife.

p. 447. A.D. 927. The marriage of Hugh, count of
Paris, is set down to this year apparently without any
authority.

p. 450. A.D. 934. WeUensis is an error for Wil-
toniensis.

p. 467. A.D. 975. Florence, Avho is here the autho-
rity copied, in speaking of the number of ships in Ead-
gar's fleet (3,600), says there were 1,200 in each of the
East, West, and North seas. Our compiler deliberately
inserts another 1,200 in the South, though he leaves the
whole number (3,600) unaltered !

p. 469. A.D. 976. This repetition of the succession
of the bishops of Crediton, given before under 952, seems
due to a confusion between the bishops of Crediton and
Wilton. See the note on the passage.

p. 473. A.D. 988. The omissions from Malmesbury's
text (inserted in brackets), without which the sentence
cannot be understood, seem rather due to the compiler
than to the scribe, and give a proof of the carelessness
with which the authorities were copied.

p. 478. The compiler, intending to alter the construe-

liv PREFACE.

Errors of tion of the sentence introduced " cujus dextra roanus "
pi]er_ for " dextrse manus," but forgot the verb now rendered

necessary at the end of the sentence.

p. 481. A.D. 1006. Here, although Florence, the
authority followed, gives correctly the name of the
archbishop who died, our compiler has gone out of his
way to introduce an error from Malmesbury. Having
Malmesbury's Gesta Pontificum before him, and wishing
to give the succession in the see of Winchester thus
made vacant by the promotion of iElfheah, he confuses
him with an earlier bishop of the name, though again
Florence is perfectly correct.

p. 482. A.D. 1009. There is a confusion between
the bishops of Selsey and Sherborne.

p. 497. A.D. 1016. In the list of those who feU at
Assandun, Florence describes Ulkytel as " East Anglorum
" dux," and goes on " JSthelwardus dux, films ducis
" East Anglorum Athelwini Dei amici." This is altered
into " Usketellus et films ejus Ethelwoldus, et Dei
" amicus Ethel winus." Just before is a curious instance
of the way, in which Henry of Huntingdon's words are
dovetailed into a paragraph of Florence of Worcester.

p. 500. A.D. 1017. Here is a curious example of a
blunder and its consequences. In copying Malmesbury's
account of Cnut's fourfold division of England, the com-
piler states that Mercia was given Eorico, evidently a
mere error of transcript for Eadrico. Knowing that
Eadric was earl of Mercia, he came to the conclusion
that this Eoric had been violently put into his place,
and represents him as going to Cnut to complain, and
thus bringing about his death, which is described in
Malmesbury's words, though he gives the story from
Huntingdon immediately afterwards. He was probably
led to this by Malmesbury expressly declaring his igno-
rance of the cause of the quarrel.

So in the following paragraph (p. 501), having intro-
duced an error from Malmesbury into Florence's ac-

PREFACE. lv

count of the sons of Edmund Ironside (Eadwinum for Errors of
Eadmundum), and knowing that there was an Ead- Le com"
mundus somehow connected with them, he introduces
an Eadmundus as a brother of Eadgar iEtheling.

p. 502. The year when Wulstau, who held the sees
of York and Worcester together, resigned the latter, is
given as the date of his death.

p. 504. A.D. 1022. The alteration of Eadgar into
Edward the elder, as the king whose laws were esta-
blished by Cnut, is probably due to what Malmesbury
says.

p. 518. A.D. 1040. Greater care was evidently taken
by the compiler in this portion of his work than in the
earlier. Thus, in the mention of Harthacnut's corona-
tion, he has introduced from Diceto the statement that
the king was crowned by the archbishop of Canterbury,
and has given the right archbishop (Eadsige) instead of
^Ethelnoth, whom Diceto erroneously mentions as the
consecrator. Another proof of the greater care used here
may be seen in the way in which Florence's attempt to
combine the two stories respecting the indignity with
which Harold's body was treated is avoided, by the
compiler's omitting " in gronnam proicere." Flor., p.
599 e.

p. 516. A.D. 1042. The Dane at Avhose wedding-
feast Harthacnut died is called Cnuto instead of Tovius
(Tofig).

p. 519. A.D. 1051. In speaking of Danegeld, the
number of years (38) during which Florence mentions
that it had existed, is turned into the number of thousand
pounds to which it had amounted !

p. 524. A.D. 1055. Bishop Hermann is said to have
wished to change the seat of his bishoprick from Rams-
bury to Salisbury, instead of to Malmesbury, as Florence,
who is here copied, says. This probably arises from the
compiler's knowing from William of Malmesbury that
the see was afterwards removed to Salisbury. It does

lvi

PREFACE.

Errors of
the com-
piler.

not, however, save him from the inconsistency with
which in the next page he copies Malmesbury in
stating that bishop Hermann did change the seat of his
diocese.

p. 525. A.D. 1056. Here the character given by
Florence to earl Odda is curiously transferred in pre-
cisely the same words to Harold's chaplain, Leovegar.

p. 529. AD. 1059. The count of Ponthieu is called
GodAoinus instead of Guido.

Additions
of the
compiler.

I come next to speak of the matter which is due to
the compiler himself.

The following table gives all the additions of any
importance which he has introduced from his own fancy,
or which he has derived from some source not now in
existence, or which I have been unable to identify : —

p. 2. The conclusion of the Prologue.

p. 11. There is an addition to the extract from
Orosius about the condition of the Israelites in the
wilderness.

pp. 53, 54. An addition respecting Cyrus.

p. 58. " alii Thraciam " is added to Justin's account
of the countries ravaged by the Gauls.

p. 59. A line said to be from Lucan, but not so, re-
specting "Brennius," is introduced into the middle of a
long extract from Geoffrey of Monmouth.

p. 63. The mention of Antiochus as son of Seleucus.
The Linea Salvatoris is the compiler's own.
The reflections on the time of our Lord's

p. a.

p. 81.
Nativity
p. 89.

A.D. 9.

The mention of the chronicle of
Trogus Pompeius. Diceto has under this year " Trogus
" Pompeius scribit hue usque," but our compiler is very
much fuller.

p. 92. A.D. IS. The account of Ovid, though partially
from S. Jerome's Eusebius, is enlarged from some other
source which I cannot identify.

PREFACE. lvii

p. 95. A.D. 32. The whole of this entry is the com- Additions

■ -, , of the

pi lev S. compiler.

p. 108. A.D. 65. The details of the death of Seneca,
here called Lucanus instead of Lucius.

p. 114. A.D. 79. The account of S. John.

p. 117. A.D. 96. atque Nigasius is added to "Dio-
" nisius cum sociis suis," which is from Diceto.

p. 130. A.D. 187- The account of king Lucius's
confirmation of his gifts to churches and churchmen,
and of his making churches and cemeteries places of
sanctuary-.

p. 136. A.D. 227. The martyrdoms under Alexander.
This is written, as also the next year, in the S. Aiban's
hand.

p. 138. A.D. 245. The emperor Philip remained a
Christian to the end of his life.

p. 140. A.D. 252. The account of Origen.

p. 155. A.D. 309. Death of S. Nicholas of Myra.

p. 155. A.D. 310. Succession of Constantino to
Galerius.

p. 156. A.D. 314. Origin of the name Warlamecestre
or Watlingecestre for S. Aiban's.

p. 157. A.D. 316. Account of S. Silvester.

p. 160. A.D. 325. The quotation from Zechariah is
introduced.

p. 162. A.D. 340. Deaths of Constantine and Silvester.

p. 164. A.D. 352. Addition to the account of the
Anthropomorphites.

p. 167. A.D. 365. Julian's death attributed to Mer-
eurius.

p. 174. A.D. 398. Division of the empire between
Arcadius and Honorius,

p. 175. A.D. 400. Claudian quoted about Rufhnus.

p. 175. A.D. 402. Addition to the account of the
heresy of Eunomius.

p. 181. A.D. 484. The cessation this year of the
tribute paid by the Britons to the Romans.

lviii

PREFACE.

Additions
of the
compiler.

p. 181. A.D. 435. Character of Gwithelm, archbishop
of London.

p. 187. A.D. 447. Addition to the account of the
invitation of the Saxons by Vortigern.

p. 191. A.D. 450. Mention of the biography and
death of S. German.

p. 196. A.D. 462. The account of the ravages of
the Saxons, though partly made up from Bede and
Geoffrey, is the compiler's. The mention of the monks
flying with their relicks is curious.

p. 218. A.D. 476. Regulations of pope Hilary.

Explanation of the name Cyme-

Defeat and death of Heneist at

Time during which Hengist held

Occupation of Sussex by iElla.
Date at which Anastasius began

Character of Acacius, bishop of

Custom of using a dragon for a

Ravages of the Saxons in Britain.
Stuph and Wihtgar land on the

Explanation of the name of

Regulations of pope Felix IV.

The S. Alban's fountain.

Pavia mentioned as the place of

The isle of Avallon explained to

Mention of the fable of Arthur's

p. 218.

A.D.

477.

nesoara.

p. 220.

A.D.

489.

the Don.

p. 221.

A.D.

489.

Kent.

p. 225.

A.D.

492.

p. 225.

A.D.

493.

to reign.

p. 226. A.D. 495.
Constantinople.

p. 228. A.D. 498.
standard.

p. 231. A.D. 511.

p. 232. A.D. 514.
west side of Britain.

p. 232. A.D. 514.
Chichester.

p. 233. A.D. 515.

p. 233. A.D. 516.

p. 235. AD. 519.
the exile of Boethius.

p. 242. AD. 541.
mean Glastonbury.

p. 242. A.D. 542.
being alive.

PREFACE. lix

p. 243. A.D. 545. Length of the reign of Aurelius Additions

pi of the

^onan- compiler.

p. 246. A.D. 560. While copying Huntingdon as to
iEthelberht's date, he speaks of the opinions of others
(i.e., the A.-S. Chron. and Florence) as being more
probable.

p. 248. A.D. 571. Completion of the Paschal cycle.

p. 250. A.D. 585. The eight kingdoms of England.

p. 251. A.D. 586. Considerable additions to Geof-
frey's account of the sufferings of the Britons when
forced to fiy into Wales, and of the time during which
they lasted.

p. 251. A.D. 586. Account of the three provinces
in which the Britons settled.

p. 252. A.D. 586. Description of the Welsh, and of
their hatred of the English, and of the character of the
country.

p. 252. A.D. 586. Destruction of the church of
S. Alban, in which the same words are used as occur
in the Life of Offa.

p. 252. A.D. 586. List of the kings at this time in
England.

p. 253. A.D. 586. Britain now called England.

p. 253. A.D. 587. Length of the reign of Sledda,
king of the East Saxons.

p. 253. A.D. 588. Length of the reign of Wibba of
Mercia.

p. 254. A.D. 590. On Cyssa's death the kingdom of
Sussex falls to Ceawlin.

p. 255. A.D. 594. Length of the reign of CeorL
king of Mercia.

p. 260. A.D. 604. The dignity of London transferred
to Canterbury.

p. 262. A.D. 605. Additions to the account of Trajan
by John the Deacon.

p. 263. A.D. 610. Contemporary kings.

p. 267. A.D. 616. Return of Eadbald to the unity

PREFACE.

Additions
of the
compiler.

of the church, apparently introduced to finish the
sentence,

p. 267. A.D. 617. Reception of Mellitus and Justus
on their return to Britain by Eadbald.

p. 268. A.D. 618. The Holy Sepulchre inviolate
when Jerusalem was taken by Chosroes.

p. 268. A.D. 620. Tears of Heraclius on restoring
the Cross.

p. 269. A.D. 621. Long vacancy of the see of
London after the death of Mellitus.

p. 274. A.D. 628. Death of Cwichelm at " Quich-
" elmeshlawe."

p. 276. A.D. 633. The three British kingdoms
enumerated, the compiler remembering his own previous
addition on this subject, above p. 251, though he speaks
here of Menevia instead of Cornubia.

p. 276. A.D. 633. Addition to the account of the
dress, &c, of Brien as a pilgrim.

p. 280. A.D. 640. Expulsion of Eormenred by Ear-
conberht, in Kent.

pp. 285-287. A.D. 651. Passion of S. Oswine, and
his burial. This is mentioned as being at Ingetlingum
(i. e. Gilling), Tynemouth, a cell of S. Alban's.

p. 292. A.D. 661. ^Ethelwald is said to have been
" anno regni sui quarto a prsefato Wlfhero subjugatus."

p. 292. A.D. 661. There is also an addition to Bede's
account of S. Wilfrid's life at Ripon.

p. 294. A.D. 664. The vacancy of the see of Can-
terbury, which Bede says was " non pauco tempore," is
mentioned as lasting four years.

p. 294. A.D. 664. " Oswii regis Alius " is introduced
after Alfridus. There are some remarks on S. Wilfrid
and S. Chad introduced.

p. 294. A.D. 665. Mortality in England, and suicide
of many in consequence.

p. 294. A.D. Q66. Wine not included in the series
of bishops of London.

PREFACE. lxi

p. 296. A.D. 672. Reason for the expulsion of Sex- Additions
burh from Wessex. compiler.

p. 298. A.D. 675. Burial of Earconwald, bishop of
London, in St. Paul's.

p. 2.99. A.D. 676. Length of the reign of Centwine,
king of Wessex.

p. 302. A.D. 680. Additions to Bede's account of
the synod of Hgethfield.

p. 304. A.D. 681. Date of the translation of S.
Benedict.

p. 308. A.D. 687. The ravages of Csedwalla and
Mul in Kent lasted for three years.

p. 311. A.D. 692. The church of S. Martin, Dover,
built by Withred and Suihard.

p. 313. A.D. 695. Explanation of who the Sub-
Hum brian Mercians were.

p. 318. A.D. 703. Addition respecting S. Benedict
Biscop's early life.

p. 320. A.D. 705. Offa induced by Cyneswyth to
give up the world.

p. 327. A.D. 714. Addition to Felix's Life of S.
Guthlac.

p. 329. A.D. 722. Statement that ^Ethelberht
reigned 17 years in Kent.

p. 330. A.D. 725. Mention of Bede's History.

p. 330. A.D. 727. The English school at Rome
founded by Ini.

p. 333. A.D. 730. Additions to Huntingdon's charac-
ter of Ceolwulf, king of Northumbria.

p. 334. A.D. 734. Addition to Malmesbury's account
of Bede.

p. 336. A.D. 734. Account of Bede's burial-place.

p. 336. A.D. 734. The names of the sees of bishops
Wilfrid and Wastold introduced.

p. 337. A.D. 740. Cuthbert receives the pall, and
consecrates Duni, bishop of Rochester.

lxii

PREFACE.

Additions
of the
compiler.

p. 338. A.D. 743. Character of Ecgberht, archbishop
of York.

p. 338. A.D. 745. The statement that eight bishops
of York had been without the pall.

pp. 339, 340. A.D. 748. Additions to the account
of the miracle preventing the removal of S. Benedict's
relicks from Fleury.

p. 340. A.D. 749. Length of the reign of ^Ethelberht
of Kent.

p. 340. A.D. 750. Bebba explained to be Bani-
borough.

p. 344. A.D. 760. An eclipse of the moon on Aug. 1.
This is an error, as there was no eclipse on that day ; the
nearest took place at half-past 3 a.m. on Aug. 31. L'Art
de verifier les dates, i. p. 66 (ed. 1783).

p. 344. A.D. 760. Character of archbishop Bregwine.

p. 344. A.D. 762. Erroneous account of the succes-
sion of the kings of Kent.

p. 344. A.D. 764. Here the compiler, speaking in
the first person, mentions his ignorance of the seat of the
bishoprick of Linclsey.

p. 346. A.D. 769. Beornred is defined as " rex
" Merciorum deposit us."

p. 346. A.D. 770. Mention of falling stars.

p, 350. A.D. 780. Alchred ended his life with
Kinoth, king of the Picts.

p. 351. A.D. 786. Addition to Malmesbury's account
of Cynehard.

p. 354. A.D. 791. Wincanhalth, which Simeon men-
tions as the scene of the archbishop Eanbald's synod, is
here identified as Finchale.

p. 354. A.D. 792. Additions to the account of the
murder of iEthelberht, king of the East Angles, which is
taken from the life of Offa.

p. 356. A.D. 793. Explanation of the name Witerne.

p. 357. A.D. 793. Account of S. Alban's shrine.

preface. lxiii

pp. 358, 359. A.D. 793. Additions to the story of Additions

the meadows bought by Offa in Flanders, and mention of tne

-. -. . compiler,

that these were consecrated and given by him for the

use of pilgrims.

p. 360. A.D. 793. Peter's pence explained to be
Komscot.

p. 36'3. A.D. 796. Solar phenomenon, supposed by
the compiler to portend the deaths that took place soon
after. Length of the reign of Eardulf of Northumbria.

pp. 363, 364, A.D. 796. Account of Ecgfrith, Offa' s
son, and his gifts to S. Alban's. Grief at his early death.

p. 366. AD. 799. Simeon's account of pope Leo's
ill treatment enlarged.

p. 367. AD. 800. The churches in Hartness and
Tynemouth spoiled by the Danes.

p. 369. A.D. 802. Embellishments to the story of
Eadburh.

p. 370. A.D. 805. Length of Wilfred's occupation of
the see of Canterbury.

p. 370. A.D. 808. Expulsion of Eardulf from
Northumbria by iElfwold.

p. 370. A.D. 809. Carnage by Ecgberht when he
reduced Cornwall.

p. 370. A.D. 810. Death of ^Elfwold of Northumbria.

p. 371. A.D. 813. Results of the councils held by
Charles the Great.

p. 371. A.D. 814. Reasons for archbishop Wulfred
and bishop Wibert going to Rome.

p. 371. A.D. 815. Erroneous statement that Louis I.
was crowned by pope Leo.

Curious additions to the legend

Deprivation of Ceolwulf.
Length of Beornwulfs reign in

Length of time of Wiglaf's exile,
e 2

p. 373. A.D.

821.

of S. Kenelm.

p. 373. A.D.

821.

p. 373. A.D.

823,

Mercia.

p. 374. A.D.

828.

lxiv PREFACE.

Additions p. 375. A.D. 829. Northumbria ravaged by Ecgberht,
0 t e., and Eanred put under tribute.

compiler. i

p. 375. A.D. 830. Reduction of the Welsh by
Ecgberht.

p. 375. A.D. 831. The date of archbishop Wulsi's
death.

p. 376. A.D. 833. Meaning of the name Sheppey.

p. 376. AD. 833. Ravages of the Danes at Char-
mouth.

p. 377. A.D. 837. Statement that ^Ethelstan, son of
iEthelwulf, was not born in wedlock.

p. 377. A.D. 838. Details of ^Ethelhelm's death.

p. 378. A.D. 838. Additions to Huntingdon's account
of the Danish invasions.

p. 379. A.D. 844. Expulsion of ^thelred of North-
umbria by Readwulf, and subsequent recovery of his
kingdom.

p. 880. A.D. 848. Succession and reign of Osberht
in Northumbria after yEthelred's death. An eclipse of
the sun on Oct. 1. This is an error, as no eclipse took
place then. L'Art de verifier les dates, i. p. 68.

p. 380. A.D. 849. Alfred's name is introduced.

p. 380. A.D. 849. Explanation of the meaning of
Wihtgaresburih.

p. 383. A.D. 854. Additions to the account of
iEthelwulf's charter.

p. 384. A.D. 854. Alfred is said to be taken to Rome
iu order that he might be taught in morals and religion
by pope Leo III.

p. 385. A.D. 854. Reasons for the conspiracy against
iEthelwulf, viz. Alfred's coronation at Rome, and Judith's
being styled and treated as Queen.

p. 386. A.D. 854. Additions about ^Ethelbald's
division of his kingdom.

p. 386. A.D. 855. Unwillingness of S. Edmund
to accept the crown offered him.

PREFACE. lxv

p. 387. A.D. 859. Penitence of iEthelbald, and his Additions
divorce from Judith. compiler.

p. 389. A.D. 862. Notice of ^lfrith, bishop of
Winchester.

p. 389. A.D. 867. The Danes at York on A 11 Saints
Day.

p. 390. A.D. 867. Ecgberht, the Danish king of
Northumbria, is styled genere Anglicus.

p. 390. A.D. 867. Prosperous battles of Eahlstan,
bishop of Sherborne, against the Danes.

p. 391. A.D. 868. Explanation of the meaning of
Muchel, a name given to Alfred's father-in-law. Eahl-
swyth's name is introduced below.

p. 391. A.D. 870. Landing and ravages of the Danes
in Scotland. Heroism of Ebba, abbess of Coldingham.

p. 392. A.D. 870. Destruction of monasteries by the
Danes.

pp. 393-395. A.D. 870. Causes of the martyrdom of
S. Edmund. Story of Regnar Lodbrog.

p. 396. A.D. 870. The bishop, who is in Abbo only
" unus ex suis episcopis," is here Humbert, bishop of
Elmham.

pp. 397, 398. A.D. 870. Battle of Thetford and
passion of S. Edmund.

p. 399. A.D. 870. The Danes winter in East Anglia
after S. Edmund's murder.

p. 399. A.D. 870. Arrival of Guthrum and departure
of Hinguar and Hubba.

p. 400. A.D. 870. Name of the place where S. Ed-
mund's body was found.

p. 401. A.D. 870. Death of Weremund, bishop of
Dunwich.

p. 402. A.D. 871. Succession and character of
./Ethelheage, bishop of Sherborne.

p. 403. A.D. 871. /Ethelred buried regio more.

p. 404. A.D. 871. Explanation of the name seaf.

lxvi PREFACE.

Additions p. 405. A.D. 871. Addition to the account of Alfred's

of the . , ,

compiler, boyhood.

p. 407. A.D. 871. Peace bought from the Danes by
Burhed of Mercia.

p. 407. A.D. 872. Keception of Ecgberht of North-
umbria and archbishop Wulfhere by Burhed of Mercia.

p. 407. A.D. 873. Peace bought from the Danes by
the Mercians.

p. 409. A.D. 876. The Danes attack Wessex.

p. 409. A.D. 876. Cause of the death of Eicsig of
Northumbria.

pp. 409, 410. A.D. 877. The Danes at Exeter and
in Mercia. Alfred's fleet. His siege of Exeter.

p. 410. AD. 878. Destruction of Hinguar with Hubba
and Haldene by Alfred. The greater part of the Danes
join Guthrum and ravage Wessex.

p. 411. A.D. 878. Some of the bishops cross the sea,
and others join Alfred in his hiding places.

p. 412. A.D. 878. S. Neot mentioned as living at
Hamstoke ; " libidinis incendiis " added to the charges
S. Neot brings against Alfred.

p. 413. A.D. 878. East Anglia held by Guthrum
under Alfred.

p. 414. A.D. 880. Eclipse of the moon on October
13th. This is an error ; there was an eclipse on Sep-
tember 22. L'Art de ve'rifier les dates, i. p. 68.

p. 415. A.D. 882. Reason for the vacancy in the see

Account of the siege of London
Alms sent by Alfred to Rome and
Account of Has ting's submission
Defeat of the Danes by Alfred at

of Hexhan

p. 421.

A.D.

886.

by Alfred.

p. 427.

A.D.

889.

Jerusalem.

p. 429.

A.D.

893.

to Alfred.

p. 429.

A.D.

894.

Farnham.

PREFACE. Ixvii

p. 431. A.D. 894. Hasting's wife and children saved Additions

, . , „ , of the

by Alfred. compiler.

p. 431. A.D. 895. Details of Hasting's defeat at
Buttington on Severn.

p. 432. A.D. 897. Guardians of the kingdom ap-
pointed by Alfred. See the note on the passage as to
the origin of this error.

p. 434. A.D. 898. Peace and employment of the
latter part of Alfred's reign.

p. 435. A.D. 901. Addition respecting iEthelwold's
seizure of one of the nuns of Wimborne.

p. 436. A.D. 901. iEthelwold's expedition to France.

p. 437. A.D. 902. Rhetorical addition about ^Ethel-
wold's battle.

p. 438. A.D. 905. Additions to the account of the
sees filled up. The Isle of Wight is mentioned as belong-
ing to Winchester diocese.

p. 438 A.D. 906. Result of the comet's appearance.

p. 439. A.D. 908. The city of Chester had been
destroyed by the Danes.

p. 440. A.D. 911. Meaning of Wodensfeld ex-
plained.

p. 441. A.D. 912. Reasons for Rollo's behaviour on
doing homage.

p. 442. A.D. 912. Object of the Danish migration.

p. 443. A.D. 915. Death of archbishop Plegmund.

p. 443. A.D. 915. Worcester mentioned as one of
the counties invaded by the Danes.

p. 444. A.D. 918. Towcester and Waymere fortified
by Edward.

p. 446. A.D. 924. The people of Wales and Galloway
added to the names of those whom Florence mentions
as beine- under Edward's rule.

p. 446. A.D. 925. Repudiation of his wife by Sihtric
who returns to idolatry. Her death at Poles worth.

p. 447. A.D. 926. The aurora borealis connected with
Sihtric's death.

lxviii PREFACE.

Additions pp. 447, 448. A.D. 929. Additions to the story of
compiler ^ne ^^ °f ^Ethelstan to Glastonbury.

p. 449. A.D. 932. Humble life of bishop Frithstan
after his retirement.

p. 450. A.D. 934. Eadwine passed over as too young
to reign.

p. 450. A.D. 934. Mention of Eadwine's burial.

p. 452. A.D. 940. Edmund styled the hceres legiti-
mus of iEthelstan. He chooses his place of burial at
Malmesbury. A quotation from S. John's Gospel intro-
duced.

p. 453. A.D. 940. S. Dunstan restored to Glaston-
bury, consentientibus monachis. His endeavours to
show kindness to all.

p. 453. A.D. 940. In the account of the division
of the kingdom between Edmund and Anlaf, it is settled
that the survivor should reign over the whole kingdom.

p. 454. A.D. 940. Marriage of Anlaf with Alditha,
daughter of the jarl Orrn.

p. 455. A.D. 946. Edmund aided in his attack on
Cumberland by Lolinus (Llewellyn), king of Demetia.

p. 455. A.D. 946. The two sons of Dunmail, king
of Cumberland, blinded.

p. 455. A.D. 946. Details of the death of Edmund.

p. 456. A.D. 946. Reason for Eadwine and Eadgar
not succeeding Edmund.

p. 456. A.D. 946. Eadred gives two bells to York,
quiets Cumberland, and goes to the south.

p. 457. A.D. 946. Explanation of the vision of S.
Dunstan.

p. 458. A.D. 950. Eiric of Northumbria slain on
Steinmor with his son and brother by Maccus. Eadred
obtains the kingdom.

p. 460. A.D. 957- S. Dunstan is described as multum
renitens at his election to Worcester.

pp. 461, 462. AD. 959. Character of Eadwig's
reign, who is said to be "justo Dei judicio defunctus."

PREFACE. lxix

p. 462. A.D. 960. Miracles of S. Dunstan. Additions

of the
compiler.

p. 463. A.D. 961. Birth of ^Ethelred. ^

p. 465. A.D. 969. Eadgar puts monks in the place
of seculars in cathedrals, as well as in the greater monas-
teries as Florence mentions. The last clause is also
altered to suit this view.

p. 465. A.D. 970. S. Swithun's remains translated
by divine command.

p. 466. A.D. 973. Latin name (Bath) of Akemanne-
cester.

p. 466. A.D. 973. Gifts given to Eadgar at his con-
secration.

p. 466. A.D. 974. The Thanet islanders punished
for illtreating York merchants.

p. 466. A.D. 974. Revelation of the body of S.
^lfgifu.

p. 466. A.D. 974. The kingdoms of the kings who
rowed Eadgar on the Dee are mentioned.

p. 467. A.D. 975. New coinage.

p. 467. A.D. 975. Details of the visit of Kenneth of
Scotland to Eadgar.

p. 468. A.D. 975. Gifts of Eadgar to Kenneth,
remaining in the hands of the Scotch kings till the time
of Henry II.

p. 468. A.D. 975. Fame of Eadgar through Europe.
Some murmur against the succession of Edward II.

p. 474. A.D. 988. Details of the legend of S. Dun-
stan and the devil.

p. 474. A.D. 990. Accusation of iEthelred by his
wife Emma to her father Richard of Normandy.

p. 476. A.D. 994. Baptism of Olaf.

p. 482. A.D. 1008. Addition to the account of
Brihtric.

p. 483. A.D. 1011. Reason for archbishop iElfheah's
torture.

p. 484. A.D. 1011. Treaty with the Danes and
departure of Swegen,

Ixx

PREFACE.

Additions
of the
comDiler.

p. 484. A.D. 1012. The name of the village in which
the dancing legend is said to have taken place is intro-
duced. So also with the names in the story of the ill-
favoured priest made archbishop of Cologne, p. 485.

p. 486. A.D. 1012. Account of the massacre of the
Danes. This is said to have been done by iEthelred
at the instigation of one Huna.

p. 487. A.D. 1012. Gunhild's husband and son are
said to have been hostages with herself.

p. 488. A.D. 1012. Swegen's preparations for his
invasion of England.

p. 48.9. A.D. 1013. iEthelred is described as having
no other refuge but London.

p. 490. A.D. 1013. Terror of ^Ethelred, his remorse
for his brother's death, and fear lest the nobles lie had
exiled should surrender him to the Danes.

p. 490. A.D. 1013. Eadric sent with 140 soldiers
to Normandy with Emma, remaining 'there two years
with her.

p. 493. A.D. 1014. Sigeferth and Morkere are said
to have been invited to a banquet by Eadric.

p. 494. A.D. 1016. Cnut besieges London and in-
vades Mercia a second time.

p. 495. A.D. 1016. The date, June 9, is given for
the battle of Pen-Selwood.

p. 496. A.D. 1016. The date, June 25, is given for
the battle of Sherstone. Eadric's treachery at Brentford
is said to be instinctu Gnutonis.

p. 497. AD. 1016. The date Oct. IS is given for the
battle of Assandun. The mention of Cnut's loss in the
battle is an addition.

p. 499. AD. 1016. Duration of the peace between
Cnut and Edmund Ironside. Character of Edmund's
reign, and envy of Eadric. •

p. 500. A.D. 1016. Mourning for Edmund in Eng-
land.

p. 500. A.D. 1017. Besides the account of Eadric's

PREFACE. Ixxi

being despoiled of the earldom of Mercia {see above Additions
p. liv), there are some remarks on his death at the end the.,

1 ' ' compiler,

of the chapter, p. 501.

p. 501. A.D. 1017. Determination of Cnut to banish
the English royal family.

p. 502. A.D. 1017. All of the royal race banished
by Cnut, in order to make the crown hereditary in his
family.

p. 502. A.D. 1018. Death of ^Elgifu, Cnnt's wife.
By Emma's advice Cnut sends home the Danish fleet
and the stipendiary soldiers. Cnut arranges his affairs
in Denmark.

p. 504. A.D. 1022. Cnut has the laws of Edward
the elder translated into Latin.

p. 504. A.D. 1023. By Emma's advice Cnut tries
to conciliate the English.

p. 505. A.D. 1026. The reason for Cnut's visit to
Edmund's tomb at Glastonbury, viz. that he might not
be supposed to be guilty of his death.

p. 506. A.D. 1028. Norway subdued by Cnut mag-
natibus annuentibus.

p. 506. A.D. 1028. Account of the Chronicle of
Marianus Scotus.

p. 507. A.D. 1030. Arrangement of Robert of Nor-
mandy with Henry I. respecting his heir William.

p. 507. A.D. 1031. Revenge of William against his
adversaries.

p. 511. AD. 1036. Landing of Alfred with fifty
ships at Sandwich,

p. 512. A.D. 1038. Two introductions accusing Sti-
gand of avarice.

p. 513. A.D. 1040. Harthacnut crowned by arch-
bishop Eodsige. Godwine's present of a ship said to be
for the death of Alfred and in order to obtain the kind's
friendship.

p. 514. A.D. 1041. Severity of Harthacnut's tax.

p. 515. A.D. 1041. The story of Gunhild's accusa-

lxxii PEE FACE.

Additions tion anj her vindication is considerably enlarged from

of the t,*- i i . n i

compiler. Malm es bury s account from some other source.

p. 520. A.D. 1051. This story from Simeon of Dur-
ham is said to have taken place near Lindisfarne.

p. 523. A.D. 1053. In the legend of Godwine's
death, the king is made to say that he is unworthy of
Christian burial, and the compiler adds that the burial
took place at Winchester, rege ignorante.

p. 523. A.D. 1015. The kingdom of Scotland is said to
be given by Edward to Malcolm III., to be held of him.

p. 524. AD. 1055. Harold encamps in Snowdon.
Hermann is called the last bishop of Wilton.

p. 526. A.D. 1057. Edward, son of Edmund Iron-
side, leaves his children under the charge of Edward the
Confessor.

p. 526. AD. 1057. Story of Godgifu and the Co-
ventry tax.

p. 529. A.D. 1059. Harold imprisoned in Ponthieu
and accused of being a spy. One statement of the rea-
son of his expedition, that he was sent to bring over
William to England, as Edward wished to make him his
heir.

p. 533. A.D. 1065. Harold is said to have exiled
Caradoc.

p. 533. A.D. 1065. In the story of the quarrel be-
tween Harold and Tostig, while all are wondering at
Tostig's behaviour, Harold is represented as seizing him
in his arms and hurling him on the pavement, and the
soldiers then separate them.

p. 535. AD. 1066. In copying Malmesbury's state-
ment of the line of Cedric not having been interrupted,
the compiler introduces the mention of the Danes.

p. 537. AD. 1066. One of the possible causes for
Edward's treatment of Eadgyth is his hatred of her
father, " qui proditor erat convictus."

p. 537. A.D. 1066. Edmund Ironside is styled " rex
" naturalis de stirpe regum," and the kingdom said to

preface. lxxiii

belong of right to his grandson Eadgar. Harold is de- Additions
scribed as a crafty and shrewd man, and is said to have compiler
placed the crown on his own head.

p. 538. A.D. 10G6. There is an introduction into
Harold's arguments as to his oath to William.

p. 541. A.D. 1066. The English are said to have
gone " ebrii " into the battle.

p. 542. A.D. 1066. There is an addition to the
account of the comet.

The above table is confined to additional matter, and Minor ad-
takes no account of mere verbal enlargements or addi- J^con^
tions for the sake of rounding the sentences or mere piler.
rhetorical embellishment. These are in all important
cases pointed out in the notes to the passages, or will be
easily seen by referring to the authorities mentioned in
the margin. 1 give a few specimens that the character
of these minor alterations may be seen. The walls of
Jerusalem are said to be rebuilt " cum summa solicitu-
" dine " (p. 54) ; " atque earn invincibilem fecit " is added
to the mention of Aurelian's surrounding Rome with
walls (p. 143); "ad diversas destinavit provincias, ut
" rempublicam manu militari tuerentur " is an explana-
tion and enlargement of " Caesares legit " of Ado (p. 146) ;
" mutatis vestibus " is introduced into Geoffrey's account
of S. Alban's death, though the passage is cited from
the Historia Britonum by name (p. 149). Constantine
constructs his church at Naples " miro opere, omnibus
" apostolis et martyribus " (p. 161). Arius leaves
" omnia viscera sua cum vita et hceresi," the last two
words being introduced (p. 164). Sulpitius is described
as " qui vitam beati Martini in libellum redegit " (p. 179).
The account of the landing of Port and his sons is finished
with the sentence "maris litora occuparunt, et locum
" ilium desertum inhabitare cceperunt " (p. 229). " His
" vero diebus assidute fiebant inter Britones et Saxones
" irruptiones " is prefixed to the account of Ceawlin's

Jxxiv PREFACE.

Minor ad- conquests in 580 (p. 249). The serpents in Sussex in 776
the com- were seen " ae si de terra -scaterent " (p. 349). Beorn is
piler. said to have been burnt by the Northumbrians in suis

cedificiis (p. 350) ; this is possibly an error in translating
the A.-S. Chronicle. Cenwulf is victorious in battle ut
leo (p. 364). The Danes in 863, after ravaging Kent,
" ad naves cum spoliis revertuntur " (p. 389). The
Danes killed at Ashdown " descenderunt ad inferos
" ignibus perpetuis cruciandi " (p. 402). " Aucupatoria "
is added to the arts for which Alfred was distinguished
in his boyhood (p. 404). In 875 " nuper multipli-
" catus " is added to the account of the Danish army
(p. 408). The 12 days during which Guthrum re-
mained with Alfred were spent "in magna lsetitia"
(p. 413). Multimoclas is introduced after strages in
copying Florence (p. 421). Hasting is called tc per-
" ditionis filius " (p. 425). ^Ethels wyth dies at Pavia
" in habitu religionis " (p. 427). Alfred's laws are pro-
duced " inter stridores buccinarum et fragores bello-
" rum" (p. 428). Ecgwine, who is styled mulier
nobilissima by Florence, is here concubina (p. 436).
The new sees in the place of Winchester and Sherborne
are created " ne grex Domini absque cura pastorali
" luporum incursionibus quateretur " (p. 438). In the
account of Edmund's escape when hunting, " soscal-
" lorum" is introduced (p. 452). iElfsin ascends the
throne of Canterbury " cum Symone Mago " (p. 461) ;
concubina is added to Wlfrida (p. 463). Eadgar collects
his fleet " regni sui prospiciens utilitati pariter et quieti "
(p. 467). In the account of the synod of Winchester in
975, the crucifix which spoke is described " quee alter-
" cantibus astabat in ecclesia " (pp. 468, 469). In the
account of the synod of Calne, the king's age is im~
becillis, the people fall to the earth truculenter, and the
account of the miracle ends, " gratia haec et his similia
" operante divina " (p. 469). In the account of Eadric's
death " ne tumultus fieret in 'poimlo? the last two

PREFACE. lxxv

words are added to make it a quotation from S. Mat- Minor ad-

thew's Gospel (p. 500), and in the next page his head is th^

said " avibus exponi." Alfred and Edward remain in piler.

Normandy " nt sic saltern mortis periculum evitarent "

(p. 501). Cnut in laying aside his crown, after the

story of the sea, "magnum regibus futuris prsebuit hu-

" mihtatis exemplum " (p. 510). Henry III. reigns

" magnifice " (p. 513). In the account of Godwine's ship,

the words aureis, auream are inserted to every detail,

and the armillse are said to weigh " xvi naves vel uncias "

(p. 514). The pedigree of Edward the Confessor, taken

from Florence, is given up to Alfred, "cujus genealogia

" superius ad Adam usque perducitur " being added

(p. 517). In the account of the rising of Godwine and his

sons, " honore " is introduced before the names of their

counties (p. 521). Leovegar is described as " Dei famu-

" lum, in omni religione perfectum " (p. 525). S. Peter's,

Westminster, is described as " extra urbem Londonia-

" rum " (p. 534). The flight of the English at Hastings

is said to have lasted "quousque plenum ab hostibus

" triumphum, ut prsedictum est, Normannis nox super-

" veniens donavit" (p. 542).

I have spoken above of the explanations that are
frequently given of the names of places ; the compiler
does the same thing frequently with those of persons ;
thus he inserts " Oswii regis films " after Aldfridus
(p. 294) ; " rex West-Saxonum " after Cuthredus
(p. 338) ; " rex Northanhumbrorum " after Eadbertus
(p. 340); " Zaccarus " after Leo (p. 349); "rex Fran-
" coram et patricius x Romanorum " after Karolus
(p. 371) ; " pio rege Francorum et patricio Romano-
" rum " after Lodowico (p. 379) ; " qui et Pelagius "
after Sergius (ib.) ; " qui post patrem Anglise monarchiam

1 patricius in A.D. 813, imperaior in A.D. 814, apparently from a wish
to vary the title.

Ixxvi

PREFACE.

The St.
Alban's
compila-
tion.

Additions
of Matthew
Paris.

Proofs that
Matthew ■
Paris was
not the
author of
the com-
pilation.

" gubernavit " after Eadwardus (p. 405); "de secunda
" uxore generatum " after Ethelredum (p. 468).

Such then is the St. Alban's compilation, used by
Roger of Wendover and Matthew Paris as the basis of
their histories, and popularized by some other compiler
under the name of Matthew of Westminster. It is a
curious proof of the uncritical and unhistorical character
of the age when it was compiled, as regards the history
of the past, and of the readiness with which even such
writers as Wendover and Paris, who were to shed such
lustre on their abbey as historians of their own time,
took what they found ready to their hand, and thus,
to some extent, made themselves responsible for its
many blunders and confusions.

I proceed next to speak of the additions made to this
compilation by Matthew Paris, believing him to be the
author of the corrections which, whether written in his
own hand or not, are given in the Corpus Christi MS.
That he could not have been himself the author of the
compilation, or have known the source from which it is
derived, will, I think, be made clear from the following
proofs.

In p. 15, where the history of Samson is being told,
abridged from the book of Judges, the words " uxore
" ducta in Tampnata " occur. Paris had forgotten the
original, in Tampnata being the Vulgate form of in
Timnath, and inserts as a correction in the margin
intemptata, to agree with uxore.

In p. 19, in the extract from Geoffrey about Brutus,
the compiler has omitted the verb repererunt after tem-
plnm Dianas. Paris supplies the omission with inve-
nerunt. Wendover has erat.

In p. 30, in an abridgment of Peter Comestor, where
the revolt of Edom is mentioned, the scribe had written
" recessit nedom " for " recessit Edom." Paris alters

PKEFACE. lxxvii

nedom to in Edom, and thus makes nonsense of the Proofs that

, Matthew

sentence. Paris was

In p. 84 is a still more curious and convincing in- not the
stance. The compiler has been copying from the His- ^e c°™
toria Miscella (here Eutropius) the account of the early pilation.
inhabitants of Italy, who are said to have been taught
by Saturn to live in a more civilized manner, "cum
" antea semiferi glandium tantummodo alimentis vitam
" sustentarent." Unfortunately the scribe had left out
the bar over the a in gladium, and Paris, not seeing the
more obvious correction, and having the idea suggested
by the word gladium in his head, actually fills up the
sentence, "cum antea semiferi gladium exercentes tan-
" tummodo alimentis cruentis vitam sustentarent ;" a
statement entirely the contrary to what the author is
saying, not to speak of its absurdity. As all the MSS.
attributed to " Matthew of Westminster " read glcmd/ium V '
in this place, it is clear that they are independent of this
correction of Paris.

In p. 36, a little further on, in copying from the same
source, in the account of the rape of the Sabines, Ro-
mulus is said to have invited to his games " vicinas
" urbis Roma3 nationes." The scribe carelessly wrote
urbes for urbis. Paris, in order to make sense anyhow,
inserts que after Romse, wishing the sentence to mean,
I suppose, the cities and nations bordering on Rome.
Here again the Wendover MS. and those of Westminster
read correctly urbis.

In p. 63, where Alexander's treatment of the daughters
of Darius is mentioned (Hugo of S. Victor is the imme-
diate source, his authority being Justin), Paris seems to
have missed the sense, and by inserting sed has made
nonsense of the whole. Here the Wendover MSS. could
not have been the misleading cause.

In p. 71, in a long extract from Geoffrey of Monmouth,
Lud is mentioned as preferring London to all his other
cities, and residing there the greater portion of the whole

lxxviii

PREFACE.

Proofs that year, " majori tempore totius anni." The scribe bad acci-
P^risws denta% omitted the word anni. Paris fills up the
not the sentence with vitce suae, which he could not have done
the com- nac^ ne been the original compiler.

pilation. In p. 88, in the account of Herod's death, which is

copied from Peter Comestor, the scribe had omitted the
words italicised in the sentence, " statimque cum tussi
" violenta distenderetur," I suspect, from not under-
standing or being able to read his original. Paris, by a
most unhappy guess, has written in cor manu in the
vacant space. Here again Wendover and the MSS. of
Westminster have cum tussi correctly.

In p. 110, AD. 68, in an extract from Ado, Paris has
altered the meaning, and spoilt the sentence by changing
Gccsarum into ccesa.

In p. 141, A.D. 261, 262, occurs the most remarkable
instance of all ; and as I think important inferences are
to be drawn from it, I shall discuss it at length.

The entries for these two years in the C. C. MS. are
as follows (the lines correspond exactly to the ori-
ginal) :— _

Anno gre cclxi. Sixtus tenuit cathedra
romanam annis ii mensibus xi et dieb3 vi cessav.
q p Anno gre cclxii. Postum9 " qj sedes diebus xxi

in Gallia tyrannidem invasit ac p x annos, etc.

The point under the s, and the c above it, indicating
that c is substituted for the expuncted letter, and the q p
(i. e. qui per) in the margin, are in the writing of Paris.

The scribe who is inserting the account of Pope
Sixtus from the Vitas Pontificum, which he makes the
event for A.D. 261, between the two extracts from Ado,
which he puts down to the previous and following years,
had not room in the line for the words que sedes diebus
xxi. after cessavit. He carries these down into the next
line, as he has done in many similar cases throughout
the MS., and puts the mark " before q3 to show that it
belongs to the line above. Unfortunately he omitted

PREFACE. lxxix

the usual red mark of the paragraph, which in similar Proofs that
cases he uses to divide a portion thus inserted off par;s was
from the line to which it does not belong. Paris not the
omitted to notice the only existing mark ", and endea- the com-
vours to make sense of the passage with this insertion, Pllatl°n.
thus reading —

Postumus qui per cpedes diebus xxi in Gallia tyran-
nidem invasit, &c.

This appears conclusive as to the facts that Paris
could not have himself been the author of this compila-
tion, and that he did not know the sources whence it
was derived.

As all the MSS. attributed to " Matthew of West-
" minster " follow this blunder, introducing in addition
et tunc before cessavit, and reading qui per secies or qui
pei' cedes after Postumus in the next line, while the
Douce MS. of Wendover is correct, I think it is clear
that the Westminster MSS. were here derived from this
Corpus Christi MS., and not from that of Wendover.

In p. 144, A.D. 282, another curious error is intro-
duced by Paris, in ignorance of the original, where turre
ferata is altered into terra ferata, Paris not seeing that
ferata was the scribe's way of writing /errata. Here
again the two MSS. of Wendover are correct.

In p. 171, A.D. 38G, the compiler is copying Sigebert's
mention of the length of Marcomir's reign. The scribe
had written an triginta quatuor. Paris interpreted
an by ante instead of annis, and actually adds dies obit
after the number.

p. 193. A.D. 456. For the MS. reading cinulas,
evidently a blunder for ciidas (keels), which Nennius and
Wendover have, Paris substitutes cimbas. It is evi-
dently a guess at the most likely word by one who did
not know the word ciulas.

p. 359. A.D. 793. In the extract from the Life of
Offa, the author's words are " Dinuinerata denique pro
" distractione pratorum pecunia," " the money being

lxxx

PREFACE.

Proofs that
Matthew
Paris was
not the
author of
the com-
pilation.

Additions
of Matthew
Paris to
the com-
pilation.

" paid," &o. ; the scribe had left out the initial D for
the rubricator to fill in. Paris took innumerata for the
true reading, and inserts soluta after denique, " an
" innumerable sum. of money being paid," &c. This is
very important, as affording a proof that Paris could not
have been the author of the Life of Offa.1

p. 492. A.D. 1014. The compiler is enlarging the
account of the invasion of the sea given by Florence of
Worcester, who has simply " mare littus egreditur." The
compiler took litus or littus for a noun of the fourth
declension, and inserted proprios after litus, at the
same time altering the verb into a participle at the end
of the sentence, egrediens. Paris, knowing the proper
declination of litus, alters the sentence into "maris litus
" proprios terminos egrediens." It is impossible with
this evidence to suppose him to have been the compiler.

It may be remarked that in general he corrects the
extracts from Geoffrey of Monmouth with greater care
than the rest of the compilation, and evidently had him-
self access to a copy (see pp. 172, 309), though in many
cases he made no use of it, as several of the above
instances show.

To these instances may be added the fact that to
several of the later legends he has affixed in the margin
the words " verum sed impertinens."

The additions made by Matthew Paris, inserted in
the MS. either in his own hand or by his direction, are
the following : — They are throughout the volume printed
in large type. I have not mentioned the mere altera-
tions of language, which will be easily found by the
difference of type, e.g., pp. 9, 11, 18, 21, 23, 34, 36, 40,
54, 63, 70, 71, 72, 88, 99, 101, 110, 114, 226, 255, 344,
485, 512, 514, 515, 521.

1 Paris (or his assistant) inserts
here a note in rub rick in the mar-
gin respecting the charter of Offa.

See Mr. Riley's Preface to John of
Amundesham, ii. p. xlvii.

PREFACE. lxxxi

Of the curious alteration, in p. 34, about the early Additions
inhabitants of Italy, I have already spoken. of Matthew

p. 42. Here is an insertion of three leaves, in a hand the com-
of the St. Albans type, but I think certainly not in PUation-
Paris's own, on the Sibyls. It is taken from the
" Sibyllinorum Verborum Interpretation printed among
the works of Bede, with additions from S. Augustine
De Civitate Dei and the Etymologies of S. Isidore.

p. 97. A.D. 34. " Cui successit Euodius " is added
to the mention of St. Peter's see at Antioch.

p. 101. A.D. 47. An insertion on two separate leaves
on the division of the Apostles, and the arrival of SS.
Mary Magdalene and Martha in Gaul, taken out of
Kabanus Maurus' Life of S. Mary Magdalene. This, of
which a fac-simile is given, is in a St. Alban's hand, but
certainly not that of Matthew Paris himself.

p. 180. A.D. 432. An account of S. Patrick's mission
to Ireland, and the conversion of S. Modwenna.

p. 198. A.D. 465. Paris has written here in a very
minute hand, often difficult to read, explanations of the
prophecy of Merlin. The most important is the story
of the ex-empress Matilda's assertion that Henry was
her son by Stephen. This he repeated in the Historia
Anglorum (i. pp. 294, 295). It has not been hitherto
known that it was also given in the Chronica Majora.
The story, as has been remarked, is probably derived
from the words of Merlin's prophecy, " nocebit possidenti
" ex impiis pietas, donee sese genitore induerit."1

pp. 269-272. A.D. 622. There are considerable intro-
ductions and alterations to the account of Mahomet, in
Paris's hand, written over an erasure, made in order to
enable him to enlarge the account. This is partly from
the Historia de Mahumete by Hildebert of Le Mans,
and partly from the original compiler's source, the con-

1 See also Sir F. Madden's re- I vol. iii. of the Historia Anglorum,
marks on this story. Preface to I p. xxxviL

er 2

lxxxii PREFACE.

Additions tinuation of S. Isidore's Chronicle, attributed to Ilde-
Paris to fonsus, but I have not been able to trace the source of
the com- the curious account of Mahomet's death.

p. 831. A.D. 727. The English school at Rome
restored by Offa. This is from the Vita Offte.

p. 347. A.D. 773. An extract, said to be " De
" cronicis Sigiberti," on the capture of Pavia by Charles
the Great, and the right of electing the Pope, and of
investitures being granted to him at a synod held at
Rome under Adrian I. This is from the Anchin ' Auc-
tarium to Sigebert's chronicle, and shows that it was
that edition of Sigebert which was used at S. Alban's.

p. 348. A.D. 775. Verses on the gifts of Charles to
Offa.

p. 357. A.D. 793. Addition respecting Offa, in the
account of the translation of St. Albau. This is from
the Vita Offse.

p. 362. A.D. 794. Succession of the kings in Mercia
after Offa, and account of Eadbriht Pren, king of Kent.
This is taken from .Florence of Worcester and Robert de
Monte. The rubrick states it is " ex chronicis Eusebii."
I have offered an explanation of this in the note on the
passage.

p. 366. AD. 799. Legend of Pope Leo III.

p. 372. A.D. 820. Foundation of Winchcumbe by
Cenwulf.

p. 375. A.D. 830. Extract from Sigebert, respecting
the end of the 9th great year of the world. This is said
to be " ex chronicis Eusebii."

p. 403. A.D. 871. Origin of the name Friday. This
is from Geoffrey of Monmouth.

p. 450. A.D. 935. Origin of the names of Normandy
and Bigod.

p. 465. A.D. 968. Foundation of Ramsey Abbey by
earl iEthelwine.

1 S. Andre d'Anschain, or Anchin, dioc. Arras.

preface. lxxxiii

p. 475. A.D. 992. Death of iEthelwine, founder of Additions
-r, of Matthew

Ramsey. Paris t0

p. 480. A.D. 1002. Discovery of the body of S. Ives the com-

at Ramsey, and punishment of the abbat for irreverence

on the occasion.

p. 480. A.D. 1003. Foundation of Burton Abbey by
Wi]fric, i.e. Wulfric Spot.

p. 481. A.D. 1006. The words "cognomento Stren "
are added to Eadric's name, and " cognomento Porthunte "
to the name of Godwine, from Florence of Worcester.
So also in p. 482.

p. 484. A.D. 1012. To the mention of S. Magnus,
the day of his festival is added, and the name of one
of the dancers is introduced. A different conclusion to
this story is added, written over an erasure.

p. 488. A.D. 1012. Account of S. ^Elfheah and his
martyrdom and burial. He is made here the successor of
S. Dunstan at Canterbury ; iEthelgar, Siric, and iElfric
being passed over.

p. 507. A.D. 1030. Murder of S. Olaf by the Nor-
wegians. This is remarkable as mentioning that the
Norwegians used axes and not swords ; a fact Paris had
probably observed in his expedition to Norway. The
first part of the entry is from Florence.

p. 509. A.D. 1033. Foundation of the abbey of
S. Bennet Holme by Cnut, and his road from Ramsey
to King's Delf. His gifts to the religious and poor.

p. 526. A.D. 1057. In the story of Godgifu, Paris
adds of her, " vero nihilominus constans in proposito."

p. 530. AD. 1061. Ealdred, archbishop of York,
" returned with joy " from Rome.

p. 531. A.D. 1065. Whitby Abbey is described as
being " super montis supercilium quod mare propinquum
" spectat/'

p. 533. A.D. 1065. The persons who witness Judith's
miracle with the hairs of S. Oswine are quosdam " super
" sanctitate piissimi regis et martyris dubitantes."

lxxxiv

PREFACE.

Authors
quoted by
Paris.

The authors quoted in the additions made by Paris to
this portion of the history by name besides Sigebert are
Huntingdon (p. 203) and the Imagines Historiarum of
Diceto (p. 368, note v). He refers to the later portions
of his own work, once, as already mentioned under the
year 622 (p. 271), and also in p. 206, where he refers
to the " secundum folium secundi libri."

Plan of It remains to say a few words on the plan of the

editiarTent Presen^ edition. The original work is printed in small
type, all the additions inserted in the margin or within
the lines or on inserted leaves being in the ordinary
type, so as to show at a glance what is due to Matthew
Paris and what to the earlier compiler. In the inner
margins are the authorities from which the various
statements are taken ; where I believe an earlier authority
has been used but not copied verbally, I have placed Cf.
before the name. The editions to which reference is made
are all mentioned above in the list of the authorities used
(pp. xxxv-xxxviii). The earlier portion down to 231 is
collated with the Chetham MS. and others of " Matthew
" of Westminster/' From that year it is collated with
the two MSS. of Roger of Wendover. The readings
of the other MSS. of Matthew Paris (CD.) are quoted
when they differ from their original, the Corpus Christi
MS. The work is printed from this last MS., and any
variation from it is always mentioned. For convenience
of reference I subjoin a table of the MSS. used.1

1 The fac-simile prefixed to the
volume, which gives a portrait of
Matthew Paris, is from the MS. of
the Historia Anglorum, or Minor
History, MS. Eeg. 14 C. vii. in
the British Museum. See Madden,
Preface to the Historia Anglo-
rum, i. p. xlvii. Hardy, Preface
to the third volume of Materials

for British History, p. lxxi. That
facing p. 101 is one of the insertions
in the Corpus Christi MS., con-
taining an extract from Rabanus
Maurus. See a description of it in
Sir T. Hardy's remarks on the fac-
similes prefixed to the third volume,
of the Materials for British History,
p. cxxxii. (Plate X.)

PREFACE. 1XXXV

TABLE OF THE MSS. USED IN THE PRESENT
EDITION.

A.— The MS. XXVI. in Corpus Christi College, Cambridge,

from which the text is taken.
B.— The MS. XVI. in Corpus Christi College, Cambridge,

the second volume of the above.
C— The MS. Cotton. Nero D. V. in the British Museum.
D.— The MS. Harl., 1620, in the British Museum.

For an account of these, see above, pp. xi, xii, and Madden's
Preface to the Historia Anglorum, i. pp. liv-lxv.

W. — The MS. Douce 207, in the Bodleian Library at Oxford,

of Roger of Wendover.
O.— The MS. Cotton. Otho B. V. in the British Museum, of

Roger of Wendover. This is the MS. called I. by Sir

Frederic Madden.

See above, pp. xiii, xiv, and Madden, i. pp. lxxi-lxxiii.

Chetham.— The MS. No. 6712 in the Chetham Library at
Manchester of " Matthew of Westminster."

Trin The MS. R. 4. 2. in the Library of Trinity College,

Cambridge, of " Matthew of Westminster."

For the other MSS. of Matthew of Westminster which have
been partially collated, see above, p. xvi.

Cambridge,

4tli January 1872,

ERRATA AND ADDENDA.

Page 5. De primis Gentilium regnis. Cf. Hugo de S. Victore, Excerpta

priora, v. 1, 3, coll. 225, 227. The other authorities have, how-
ever, been also consulted.
,, 11, line 12. The sentence "Intra illos," &c. is not in Orosius.
„ 11, margin, below " S, August." &c. insert "Isidor. Chron. 16," and

below that, " Partly from Ado, col. 35."
,, 30, 2nd paragraph. " Apud Assyrios," &c. This is also in Hugo,

v. 3, col. 227, but Justin has been used as well.
„ 34, note 4, line 3, for " with " read " to the."
„ 41, line 3. " Et tunc secundo," &c. This is from Hugo, iv. 10, coll.

244, 245.
,, 55. De regibus Persarum. Hugo, v. 5, col. 229, has been used,
„ 66. De Antiocho illustri rege Asyce. Insert in the margin opposite

to the words "Cui frater Jason, &c." Hugo, iv. 11, col. 223.
„ „ In the margin to the next paragraph, for " 2 Mace. iv. 12 "

read " Id."
„ 67, for " 2 Mace, iv." read " Hugo, v. 1 1, col. 223. The 2nd book of

Maccabees has, however, been used ; line 10, " amotus est a sacer-

" dotio" is in 2 Mace. iv. 29, and not in Hugo ; line 18, "re-

" gressus est Antiochiam " is in 2 Mace. v. 21, and not in Hugo.

The concluding words, " ut transgrederentur mandata Dei," are

neither in Hugo nor in the book of Maccabees.
,, 68. De Juda Machabceo. This is from Hugo, iv. 12, col. 224,

excepting the last sentence.
,, ,, De Demetrio. This is enlarged from Hugo, iv. 12.
„ 70, for the first 12 lines of the marginal notes, read " Hugo, iv. 12,

" coll. 224, 225."
„ 77, margin. Below Hegesippus, insert "Hugo, iv. 13, col. 226."
„ 96, margin, line 3, for " Act. Apost." read " Hugo, vi. 3, col. 242,"

and insert the same below " Act. Apost.," line 7.
„ 98, margin, line 11, for " Cf. Dexter, &c." read " Hugo, vi. 4, col.

" 242."
„ 103, line 30, for " pereginationis " read " peregrinationis."
„ 106. Anno 53, for " Aurelius Victor, 4," read "Hugo, vi. 5, col.

" 243," and below, opposite " nee multo post," i?isert " Ado, col.

" 78."
„ 108. A.D. 62, line 3. pertica fullonis is introduced from Hugo, vi.

6, col. 244.
„ „ A.D. 65, line 2. This account of Seneca's death is not in

Ado.
,, 117. A.D. 96, line 2. atque Nigasius is not in Diceto.
„ 134. A.D. 210. This is from Hugo, vii. 9, col. 250.

ERRATA AND ADDENDA.

Page 137, note, col. 2, line 2, for "the earlier one" read "the one copied

" from an earlier original."
140. A.D. 253, line 2. "Hie ita primum . . ." From Hugo, yii.

18, col. 251.
143. A.D. 274, line 3. " Eodem anno Paulus . . ." is from Hugo,

viii. 20, col. 252.
246. A.D. 563. "Floruerunt . . peroravit." This is from Hugo,

ix. 4, col. 267.
331, margin, line 6, and page 352, margin, line 12, for "Offse, ii."

read " Offse II."
336, margin, line 13, for "Simeon, p. 657 c." read "Simeon, p.

" 657 d."
432, note 5, line I, for " form " read " from."
452, margin, line 1, for "Malmesb. Gest. Pont., &c." read "MS. ap.

" Leland, iii. p. 72 (i.e. iv. 71, ed. 1770)."
463, margin, line 1, for " Malmesb. Gest. Pont., &c." read " MS. ap.

" Leland, iii. p. 73 (i.e. iv. 72, ed. 1770)."
475, margin, lines 18, 19. There should be commas instead of

periods after the names JElfric and Thored.
507, margin, line 8, for " Haco " read " Hakon."

MATTHjEI parisiensis

CHRONICA MAJORA.

MATTH.EI PARISIENSIS
CHRONICA MAJORA.

Adonis

Chronicon IncWit prologtis in librum qui Flores Historiarum intitulatur.

(Migne s^ Temporum summam, lineamque descendentem ab exordio Prologue.

cxxiii ' mundi, cum1 successionibus quorundam regnorum et regum,

col. 23.) ad eruditionem futurorum duximus annotare, ut ex brevibus

Robert de lector devotus plura colligere possit. Sed quid contra quos-

onte (jam aU(jitores pigros dicemus, qui obtrectando dicunt, quid

(Migne's necesse est vitas vel mortes seu diversos bominum casus literis

Patrol, clx. mandare ? Prodigia caali et terra?, vel aliorum elementorum

col, 421.) scriptis impressa perpetuare? ]S"overint isti, bonam vitam et

mores praacedentium ad invitationem 2 subsequentium proponi,

maloruxn vero exempla ut non imitentur, sed ut potius viten-

tur, describi. Prodigia autem vel portenta pra3terita qua?

famem, vel mortalitatem, vel alia supernaa vindictas flagella

fidelibus innuunt, ideo memoriaa per literas comniendantur,

ut si quando similia evenerint, peccatores qui se iram Dei

in aliquo incurrisse meminerint, mox ad remedium poenitentiaa,

per bsec Deum placaturi, festinent. Ob banc itaque causam

(licet alia? non desint) Moyses legislator in bistoria divina,

innocentiam 3 Abel, Caym invidiam, simplicitatem Job,4 dolo-

sitatem Esau, malitiam undecim filiorum Israel, bonitatem

duodecimi, scilicet Josepb, poenam quinque civitatum per con-

sumptionem ignis et sulpburis manifestat; quatinus bonos

imitemur, malorum esse sequaces abborreamus, ut peccati fomi-

tem fugiendo radicitus enervemus,5 et base non solum Moyses,

sed et omnes divinaa paginaa tractatores et in bistoricis et in

moralibus6 libris faciunt, virtutes commendando, vitia detes-

Job~\ Jacob, R. de Monte.

1 cum . . . regum~\ Introduced by
the compiler.

2 invitatio?iem~\ imitationem, W.,
and all the MSS. of Westminster,
as E. de Monte.

3 innocentiam] innoticiam, A.
Paris has expuncted ti, and placed I 6 moralibus'] mortalibus, A.
cen above the line. »

5 enervemus] exstirpemus, Par.
margin. C. inserts it in the text,
evitemus, W. devitemus, R. de
Monte.

2 MATTH^I PARISIENSIS

Prologue, tando, Deum timere simul et amare nos ammonent. Non sunt R- de
igitur audiendi, qui Chronicorum libros et maxime a catholicis ?nJo,
editos dicunt esse negligendos, per l quos quicquid humanae
sapientise et saluti necessarium est, per memoriam invenire,
per intelligentiam cognoscere, et per facundiam proferre stu-
diosus valeat indagator.

The crea-
tion.

De opere primordiali sex dierwm.

Sex diebus Deus rerum creaturam formavit. Primo condidit Ado, col.
lucem. Secnndo firmamentum casli in medio libravit aquarum,
ipsis aquis ac terra cum caslo superiore 2 ac virtutibus, quse
in ea conditorem laudarent, ante horum sex dierum exordium
creatis. Tertio, congregatis in suum locum aquis, quae cuncta
contexerant, aridam jussit apparere.3 Quarto, sidera in firma-
mento cseli posuit, qui nunc quantum per conjecturam sequi-
noctii colligitur, duodecimus kalendarum Aprilium dies voca-
tur. Quinto, natatilia et volatilia4 animantia creavit. Sexto,
animalia terrestria et ipsum hominem Adam in agro Damas-
ceno5 foiruavit, de cujus latere dormientis, matrem omnium
viventium Evam produxit, qui nunc (quantum credibile videtur)
decimus kalendarum Aprilium dies appellatur. Unde merito
creditur, si non verior sententia vicerit, eodem decimo kalen-
darum Aprilium die Dominum fuisse crucifixum. Decebat6
enim, ut una eademque non solum hebdomadis, sed et mensis
die, secundus Adam, pro generis buniani salute, vivifica morte
sopitus, productis e latere suo cselestibus sacramentis, spon-
sam sibi sanctificaret Ecclesiam, quo videlicet die primum
Adam ipse creaverat, ejusque de latere costam tollens, muli-
erem formaverat, cujus adjutorio genus propagaretur hu-
manum.

De peccato Adoe.

Adam in Paradisum, unde quatuor flumina oriuntur, trans-
latus, cum uxori csaterisque animantibus ac rebus nomina in-
posuisset, de porno comedendo uxori suae adquievit. Unde,

1 per indagator] Intro-
duced by the compiler. See the
additional paragraph to this pro-
logue from W. in Coxe's Wen-
dover, i. 2. There are considerable
variations in the first part in W.
from the above.

2 Par. places over the e, vel i.
CD. read superiori.

3 apparere] appare, A. Par.
adds re above the line.

4 el volatilia'] volatilia et, A.

5 in agro Damasceno], These
words are introduced from Petrus
Comestor, Historia Scholastica,
Genesis, cap. 13.

6 Decebat] dicebat, A.D. The
printed Ado has dicebat ; Bede,
from whom it is taken, decebat.

Petrus
Comestor,
Histor.
Scholast.
Genesis,
capp. 14,
16, 18, 22-
24.

CHRONICA MAJORA. 3

pro verecundia imditatis factis perizomatibus, et a Domino de
Paradiso ejecti, de terra maledicta in sudore vultus sui panem
adquirunt. Deinde collocatis a Domino ante ostium Paradisi
Cherubin cum gladio flammeo, non solum primi parentes, sed
et tota ipsorum progenies, a Paradisi deliciis sunt ejecti.

mestor,
Historia
Scholas-
tica, Ge-
nesis, cap
25.

De generatione Aden.

Petrus Co? Adam cognovit uxorem suam, scilicet non in Paradiso, sed
jam reus et ejectus. Et licet lator legis Moyses generationes
Ada3, festinans ad tempora Abraham patris Hebraaorum, praa-
termiserit, plures tamen Adas subticet filios et filias. Sed
Metbodorus ' martyr oravit, dum esset in carcere, et reve-
latum est ei a Spiritu Sancto,2 de principio et fine mundi,
quod et oravit. Et scriptum, licet simpliciter, reliquit, dicens,
quod virgines egressi sunt de Paradiso, et anno vitas Adam
quinto decinio natus est ei Cayn,3 et soror ejus Calmana.
Post alios xv. annos natus est ei Abel, et soror ejus Del-
bora. Deinde vitas suas, id est, Adas exxx., Cayn occidit Abel,
et luxerunt eum Adam et Eva c. annis, et tunc natus est ei
Setb tricesimo anno prima? cbiliadis, id est, primaa astatis.

De morte Abel.

Id. 26, 27. Caym agricola dolens sua munera et non fratris fuisse
reprobata, licet a Domino increpatus, fratrem septiformi pec-
cato interfecit.4 Postea vagus et instabilis super terram
factus est, postquam a Domino est maledictus.

Generatio Caym.

Id. 28. Cognovit Caym uxorem suam Calmana,5 quae peperit ei Enoch.

Enoch genuit Irad. Irad genuit Maniael. Maniael genuit
Matusael. Matusael genuit Lamech. Hie duas habuit uxores,
Ada scilicet et Sella. De Ada genuit Jabaal. Sella vero
Tubalcain et Eoema. Iste Lamech primus hominum biga-
miam introducens, cum virum in vulnus et adolescentem in
livore occidisset, uxoribus ob hoc sibi poenam in septuplum
deberi prasdixit. Jabaal adinventis portatilibus pastorum ten-
toriis, primus greges secundum qualitatem, genus, et astatem
distinxit. Jubal pater canentium in cithara et organo, id

1 Methodorus~] Methodius, W.
West., as Pet. Comest.

2 Sancto'] om, West., ins. W.,
not in Pet. Com. ; inserted by Par.

3 Cayn] Caym,West., Chayni, W.

4 Centenarius erat Abel quando
fuit interfectus. Margin (later).

5 Over Calmana Par. has vel am. ;
Calmana, W. West.

A 2

4 MATTH^I PARISIENSIS

est, musica? artis inventor, in columna lateritia et altera
marmorea contra incendium et diluvium ipsam artem sculpsit.
Tubalchaym, ferrarise artis inventor, sculpture operum in
metallis fabricator fuit, cujus malleorum sonitu Jubal delec-
tatus proportiones vocum primus ex eis perpendit.

Be numero annorum primce cetatis.

Adam, ut superius dictum est, genuit Setli. Seth genuit Pet. Co-
Enos. Enos genuit Caynan. Caynan genuit Malaleel. Ma- mest- Gen.
laleel genuit Jareth. Jareth genuit Enocb. Iste Enocb "'
placens Deo, translatus in Paradisum, vivit cum Helya, qui
quibusdam Uteris inventis, librum, ut in epistola Judas con-
tinetur, scripsit ; sub quo etiam Adam creditur mortuus.
Enocb genuit Matusale. Matusale genuit Lamecb. Lamecb
p. 2. genuit JSToe. Yixit autem Adam dccccxxx. annis. Setb,

Dccccxii. Enos, dccccv. Caynan, dccccx. Malaleel, dcccxcv.
Jaretdb, ucccclxii. Enocb, ccclxv. Matusale, Dcccclxix.
Lamecb, Dcclxxvii. Noe vero cum quingentorum esset anno-
rum, genuit Sem, Cbam, et Japbet.

Hie terminatur prima JEtas, habens secundum Hebrceos annos
mdclvi. ; secundum septuaginta interpreter, mmccxlii.1

Dc archec Noe et diluvio.

Anno vitae Noe c.'2, inundante diluvio, cum septem anima- Id. 34-36.
bus arcbam intravit, quam spatio centum annorum loquente
sibi Domino xx. annis prius fecerat. Et excrescentibus aquis
super terram centum quinquaginta diebus, Domino pluente
quadraginta diebus et noctibus, vicesima septima die mensis
septimi cum stetisset arcba super montes Armenias, et post
quadraginta dies corvum emisisset, et postea columbam fe-
rentem ramum olivae, vicesima septima die secundi mensis
egressus est de arcba, eadem scilicet die qua intraverat anno
revoluto, cum septima decima luna secundi mensis intrasset.
Et accepto sacrificio, cum concessionem carnis comedendaa sine
sanguine suscepisset, et in signum diluvii prceteriti, non futuri,
et incendii venturi iris posita fuisset ; vino quod primus ex-
coluerat, inebriatus, et a Cbam irrisus, buic maledicens, et
reliquis filiis benedicens, obiit.

1 mmccxlii.'] mmccxliv., W., and I - c] So West., dc. W.
all the MSS. of Westminster.

CHRONICA MAJORA. 5

De tribus filiis Noe.x

Pet. Co- Tribus . filiis Noe texuntur generationcs septuaginta dua?,

mest. Gen. quindecim scilicet de Japhet, trigiuta de Cham, viginti2 et
septeni de Sem, qui disseminati sunt per orbem. Sem obti-
nuit Asiarn, Chani Africam, Japhet Europam ; quorum genea-
logias veteres ita distinguunt. Primus de genere Sem in
Asiam veniens, provincias in hunc modum disposuit.

De primis gentilium regnis.

Eusebii Orescente post diluvium populo, exorta sunt quatuor prin-

Chronicon cipalia regna, Assyriorum ab oriente, ubi primus 3 regnavit

m erp. b. j}eius Siciniorum ab occidente, ubi ^Esrialeus, Scitarum ab
riieron.

aquilone, ubi Tanus, iEgyptiorum a meridie, ubi Mineus.

Belo successit Semiramis uxor sua, quae Babiloniam caput

S. Hieron. regni constituit. Cui Ninus qui inventor idolorum fuit,

in Osee ii. faciens imaginem Belo patri. Tandem Sardanapallus, a quo

Arbaces regnum ad Medos transtulit. Super quos tandem

Astyages regnans, data filia sua principi Persarum, de quo

Cyrus ortus est, ab eo est superatus. Quo mortuo, regno ad

Persas translato, Darius films Astyagis cum eodem Cyro

conregnavit.4

De generatione Sem.

Pet. Co- Sem centum erat annorum quando genuit Arfaxat, biennio

mest. Cxen. scilice-b post diluvium. Arfaxath genuit Sale vel Caynan, qui5
genuit Heber, a quo dicti sunt Hebraei, vel ab Abraham, quasi
Abrahaei. Heber genuit Phaleg, cujus tempore filii filiorum
Noe increduli pacti Dei, quod pepigerat cum N'oe de diluvio
non futuro, composuerunt lateres pro saxis, et bitumen pro
easmento, ut asdifiearent turrim cujus altitudo tangeret caslum ;
quod si iterum iuundaret diluvium, in summitate ejus manerent
securi. Et quoniam arte propria existimaverunt se evadere
posse diluvii periculum et incendii, facta est ibidem in agro,
scilicet Sennaar,6 linguarum divisio seu confusio, ita quidem

16.

cap. 41.

1 The chapters in W. correspond-
ing to these are placed later.

2 viginW] decern, A.C.D. "West.

3 primus'] prius, West.

didit civitatem quam de nomine suo
Salem appellavit, qui etiam . . . ."

6 in agro, scilicet Sennaar] So
A.C.D. The Chetham MS. of

4 Here the MSS. of Westminster i West, has scilicet Sennaar in agro,
insert a chapter, Distinctio regionum, J but has marks directing in agro to
&c. (cap. iv. p. 3, ed. 1701). A I be placed before Sennaar. The
similar chapter (much fuller) is in Arundel MS. reads, scilicet in agro
W., but placed later. Sennaar ; the Royal and Cotton,

5 Here West, inserts, " Sale con- I scilicet Sennaar in agro.

6 MATTH.EI PAPJSIENSIS

tit nee unus eorum. intelligeret vocem proximi sui. Ideoque
divisit eos Deus in diversas regiones, et cessaverunt asdificare
turrim. Yocatnmque est nomen loci illius Babel, id est, con-
fusio, quia ibi confusuni est labium universse terra?. Pbaleg
vero, in cujus faniilia remansit Hebra?a lingua,, omnium anti-
quissima, idcirco dictus est Pbaleg, id est ab aliis divisus.
Pbaleg geriuit Ragau,1 Ragau genuit Sarucb, qui genuit Na-
cbor. Iste Eacbor, cum exisset de Cbalda?a, ducta in uxorem
Melcba, filia fratris sui extincti, moratus in Carram Meso-
potamia?, mortuo ibi patre suo et Abrabam in' terra Cba-
naan peregrinante; bos tres fratres, Hus, Buz, et Batbuel,
cum aliis quinque genuit. De quorum uno, scilicet Buz,
descendit Balaam, qui secundum Hebrasos dicitur in Job,
Eliud Buzites.2 Iste Nacbor genuit Tbare, qui non valens
ferre injurias sibi illatas de adorando igne in Cbalda?a, ubi
et filium suum primogenitum Aram extinxerunt, peregrinatus
est cum Abrabam, et Nacbor, et familia Aram in Carram
Mesopotamia?, ubi completis ducentis quinque annis,3 mortuus
est.

De Nino rege magno Assyriorum, et Semiramide matre ejus.

Temporibus Tbare regnavit Nmus, rex Assyriorum poten- Trogus
tissimus, regina? Semiramis filius. Ease yirum mentita, Pompems
triginta et duobus annis regnum Assyriorum potentissime g\
gubernavit. Qua? ut callidius virum mentiretur, bracbia et
crura veste virili, caput vero tyara tegebat ; et ne forte novo
babitu aliquid occultare videretur, eodem ornatu et populum
vestiri jubet, quern morem vestis exinde gens ilia universa
tenet. Magnas denique res gessit. Qua? nee contenta, mulier
virilis animi, terminis quos adquisitos 4 susceperat, iEtbiopiam
bello pressit, Indis bellum intulit, quos praater illam nullus ante
subegerat. Ha?c Babiloniam civitatem asdificavit, eamque muro
circumdedit, et ut esset caput regni Assyriorum instituit; qua?
tandem a filio suo interfecta est. Qui dum matri successisset,
contentus elaborato a parentibus regno, belli studia deposuit,
et, velut sexum cum matre mutasset, raro a viris visus, inter
fceminarum turbas consenuit. Cujus exemplum ejus posteri
prosecuti responsa gentibus per internuncios dabant. Post
Ninum denique reges triginta sex regnum Assyriorum con-
tinua possessione tenuerunt, usque ad Sardanapallum per
annos mille trecentos.

1 The Chetham MS. has vel Reu
over Ragau. W., vho abridges this
chapter, has Reu sive Ragau.

2 Buzites] W. West. Bizites,
A. Par. puts u over the i.

3 West. ins. Thare.

4 W. West, insert a viro.

CHRONICA MAJORA.

Pet. Co-

mest.

41-58.

Be numero annorum secundce cetatis.

Vixit autem Noe post diluvium 1 Dcccl. annis ; Sem, DC. ; Ar-
faxat, cccxxxviii. ; Sale, ccccxxxiii. ; Heber, cccclxiv ; Phaleg,
ccxxxix. ; Eeu sive Bagau, ccxxxix. ; Sarug. ccxxx. ; Nachor,
cxxxix. ; Thare vero vixifc lxx. annis, et genuit Abram, anno
videlicet xliii. memorati Nmi regis Assyriorum.

In Thare terminatur secunda cetas, hcibens secundum Helrceos
annos mccxcii. secundum septuaginta mlxxii.

Thare, ut dictum est, genuit Abram, Aram, et ISTachor. Aram
genuit Helena, Loth, et Saram. Iste Loth cum exisset de
Sodomis, subversis quinque civitatibus, genuit hos duos Moab
et Amon de filiabus suis ebrius factus. Nachor genuit Hus,
Buz, et Batuel, ex Melcha filia Aran. Batuel genuit Laban
et Bebeccham. Abram habuit uxorem Saram nomine, filiam
scilicet Aram fratris sui. Habuit etiam duas ancillas, Agar
TEgyptiam et Cethuram. Ex Sara genuit Isaac, ex Agar p.
Ismael, ex Cethura Madan et Madian. Ismael genuit ISTabaioth
et Cedar. Iste Abram, suffbcato Aram fratre suo, adoptans
filium ejus Loth, ducta in uxorem Sarai, cum patre peregri-
natus est in Can-am. Inde mortuo patre venit in Sichem, et
inde Pentapolim.2 Postea collocans tabernaculum inter Bethel
et Hay, cum in iEgypto uxorem simulasset sororem, rediens
in convallem Mambre, habitavit confcederatus tribus fratribus.
Qui cum de occisione quatuor regum veniens, a Melchisedech
decimas accipiente honoratus fuisset, signum dandae prolis
in pecudibus et avibus suscepit. Deinde cum esset annorum
septuaginta et quinque, et impugnaretur a Chaldasis et Meso-
potamicis per invidiam, eo quod ipsi colerent ignem et effigies
deorum, ipse autem coleret Deum unum creator em cunctorum,
et assereret illi solummodo honorem cultus et gratiarum
debere retributionem, creaturam autem virtute et adminis-
tratione Conditoris disponi, et non propria virtute subsistere :
ad imperium Domini relicta gente et patria sua, venit in ter-
rain Chanaan, accipiens promissionem, quod in gentem mag-
nam excresceret nimis, mutato nomine ab Abra in Abraham,
quod interpretatur pater multarum gentium, et quod in semine
ejus benedicerentur omnes gentes. Denique divinitus pra>
ceptum accepit, ut se cum sua sobole circumcideret, non ut

1 The numbers are introduced
from Genesis ix. xi. ; post diluvium
is an error.

2 West, inserts, "Abraham ^Egyp-

ths arithmeticam et astrologiam
tradidit, a quibus ad Graios
postea devenerunt."

8 MATTHiEI PARISIENSIS

ipse Deus aliquid superfluum in homine creasset, quod postea
juberet abscidi, sed ut inter alias gentes hoc corporis signo
electi viri soboles nosceretur. Et cum esset jam senior,
genuit Ysaac. Praecedenti tamen tempore, ut dictum est, ge-
nuerat Ismael, unde Arabes et aliaa gentes se esse ex genere
Abrabas gloriantur. Circumcisus est etiam Ysaac nativitatis
sua3 die octavo. Pra3terea cum jam esset grandasvus Abraham,
preecepit ei iterum Deus prasfatum filium suum Ysaac sibi
inmolari in monte Morin. Quod quidem ille, Creatori amplius
quam suo affectui cupiens deservire, voluit adimplere. Sed
nunquam credentibus dura Divinitas, suspendit virum angeli
voce a filii nece, ostendens ei, quern immolaret pro filio,
arietem, ut absque pietatis dispendio tanti sacrificium consum-
maretur viri. Post haac autem cum esset Ysaac jam sexage-
narius, genuit Esau et Jacob, patriarcbas Ydumea3 et Israhe-
liticas gentis.

Be regno Argivorum.

Circa bos dies natum l est regnum Argivorum, ubi primus S. August,
regnavit Inacbus, cujus fuisse filia Io perhibetur, uxor Osiris,2 ®eP1Yl};.
quae ut magna dea est in iEgypto culta, eo quod ibi juste 3 '
regnaverit, et bomines ibidem Uteris informaverit.

De filiis Isaac, Usan et Jacob, et generations eorum.

66-83.

Memoratus Ysaac, cum, laborante in partu Eebecca et ora- Pet. Co-
culum audiente de Esau servituro Jacob, apud Abimalecb in ^,es*'0^en"
Geraris peregrinatus,3 uxorem dixisset4 sororem suam, de semine
centuplum colligens, tribus puteis eruderatis, et quarto facto
in Bersabee, ibidem foedere inito cum Abimelecb et Pbicol,
Esau reprobato, ignarus benedixit Jacob, qui, fratre suo turn
in primogenitura turn in benedictione supplantato, in Mesopo-
tamiam proficiscens, cum provisione juxta Luzam titulum erex-
isset, et pro Rachel et Lia servitium quatuordecim annorum
apud Laban complesset, pacto de aliis septem annis pro gre-
gibus, mutatione virgarum vix completo, cum uxoribus et filiis
undecim, a Laban furto sublatis idolis a Rachel, recedens in
Galaad est comprehensus. Inde cum Laban foedere inito, in
lapidibus ad Manaum, ubi castra angelorum vidit, proficiscens
ordinatis turmis, vadum Jaboch transiens, matutina lucta lasso

1 Par. puts over this word, vel I 3 cum ins. West.
ortum ; W. has exortum. 4 dixisset\ duxisset, A.C.D.

2 uxor Osiris'] uxor Isidis, West. West.
Om. W. I

CHRONICA MAJORA. 9

nervo cum angelo completa, mutatione nominis facta, prasmissis
rauneribus, fratri suo tremebundus occurrit. Cujus filia Dina
a Sichem oppressa, et Sichimitis in dole- occisis, jussu Dei ipse
in Bethel altare erexit, et domum purgavit.

Esau liispidus venator, venditis prirnogenitis pro1 lenticula
fulva dictus Edom, ductis uxoribus Chananasis, Judith et Ba-
semath, supplantatus a fratre in benedictione, redeunti Jacob
de Mesopotamia cum quadringentis viris pacifice occurrit.
Matrem quoque Esau et Jacob, scilicet Rebeccam, adduxit
Eliezer servus Abrahas Ysaac, de Mesopotamia, sororem Laban,
filiam Batnelis.

S. Hieron.
Liber
Heb.
Qusest. in
Genes im,
xxii. 20.

De Job, et Balaam, et asina.

Tempore filiorum Ysaac, ut quidam tradunt, fuit secundus
rex in Edom Job, de genere Hus filii ISTachor, post Bale, qui
et in Genesi dicitur Jobab pronepos Esau. Sed Hebrgei dicunt
eum, ut diximus, descendisse de Hus primogenito Nachor.
Eodem tempore Balaam, qui in Job Eliud dicitur, descendit
de Buz, qui a Balac rege conductus at malediceret " Israel, ei
benedixit, loquente sibi prius asina, et de ortu stellaa et Sal-
vatoris prophetavit.

74-77.

Be nativitate cluodecim patriarcliarum.

Pet. Co- Memoratus autem Jacob genuit duodecim patriarchas, de

mest. Gen. qUOrum stirpe duodecim tribus Israel originem habuerunt.
Habuit namque ex Lia, quaa lippa dicebatur, Ruben, Symeon,
Levi, Judam, Ysachar, Zabulon, et Dinam filiam quaa a Sichi-
mitis legitur oppressa. Ex Bala genuit Dan et Neptalim. Ex
Zelfa genuit Gad et Aser. Ex Rachel, quaa pulchra dicebatur,
genuit Joseph et Benjamin. Iste Joseph genuit Manassen et
Effraim, quorum uterque facit tribum per se, remota tribu
Levi a sorte hasreditatis.

S. August.
De Civit.
Dei, xviii.
5.

De Seraph cleo JEgypti.

Circa hos dies Apis 3 rex Argivorum transvectus est navibus
in iEgyptum. Qui, cum ibi mortuus fuisset, appellatus est
Serapis, omnium maximus iEgyptiorum deus. Serapis autem,
non Apis, ideo appellator, eo quod sarcofagum ^jgyptii soros

1 pro] Written by Par. over an
erasure ; West, has a ; W. has pro
edulio lenticulce fulva.

2 malediceret] A. had maledice-

retur ; Par. has obliterated ur ; W.
has malediceretur.

3 West, inserts filiua Pkorceiei ;
W. has filius Phoronei.

10 MATTHjEI parisiensis

appellant, ubi eum sepultum venerari coeperunt, priusquam ei
templum conderent. Hujus filius fuit Argus, a quo sunt Argi
appellati.

Be Joseph ei ejus venditione.

Joseph autem, cum sexdecim esset annorum, pascebat gregem pet q0_
cum fratribus suis, adhuc puer, et erat cum filiis Balse et mest. Gen.
Zelfee, uxorum patris sui. Cumque fratres suos apud patrem 87.
accusasset, et somnia plura fratribus narrans somniasset, invi-
debant ei, atque iEgyptiis vendiderunt. Sed dum moraretur Id. 97, 102.
Joseph in iEgypto, anno secundo sterilium annorum descendit
etiam eo Jacob in animabus septuaginta duabus, et habitavit
ibi, et per ordinem filiis suis ibidem benedicens vitam finivit.

Be Jnda et ejus generatione.

Judas filius Jacob, ex uxore nomine Sue genuit Her, Onam, Id. 89.
et Sela. Ex Thamar genuit Phares et Zaram. Istam Thamar
p. 4, cum dedisset Judas duobus filiis suis, Her et Onam, et illi ob

ignominiosum scelus perissent, remisit viduam in domum pa-
ternam, timens earn tradere Sela, quod fieri debebat secundum
legem, causa suscitandi seminis. De qua postea sedente in
bivio, mutato habitu, vadens Judas cum Tram opilione ad ton-
dendas oves, Sue uxore sua mortua, Phares et Zaram ad unum
concubitum genuit, suspicans esse scortum. Qua3 postea ad
patibulum ducta, tanquam in adulterio deprehensa, per arra-
bonem annuli, baculi, et armillae se liberavit.

Explicit de Genesi. Incipit de Exodo.

Be morte Israel, et nativitate Moysi.

Mortuo autem Israel in iEgypto, et in terram Chanaan Exod. i. ii.
translate et ibidem sepulto, crevit populus HebrEeorum mira-
biliter annis multis, usque dum incrementis ejus inviderent
iEgyptii, et ipsa eorum foecunditas eis fieret importuna. Tunc
coeperunt eos affligere laboribus multis, sed tandem divina
miseratio respexit populum. Egressus est namque in diebus
illis de domo Levi vir nomine Amram, qui accepta uxore
stirpis su£e, nomine Iochabeth, genuit ex ea Aaron, Moysen,
et Mariam.

Be exitu populi Israelitici de JEgxjpto duce Moyse.

Denique cum creverat Moyses, jubente Domino, eduxit popu- Orosius i.
lum de iEgypto, in portentis et prodigiis magnis, et siccis 10.

CHRONICA MAJORA.

vestigiis transierunt Bubrum Mare. Quos cum persequeretur
rex Mgy-pti, poenitentia ductus quod eos abire sivisset, in-
gressus est ipse cum curribus et equitibus suis medium sicci
maris. Sed subito refusa est super ipsum a tergo omuis moles
aquas, et obrutus est ibi cum universo agmiue suo. Unde
extant nunc, in eodem littore, bujus signi certissima monimenta.
Tractus nempe rotarum et vestigia equitum et peditum ibi-
dem adhuc conspiciuntur, et si casu turbentur, sole renasceute,
diatim divinitus reparantur. Verum postquam transivit Mare
Bubrum, populus HebrEeorum1 fuit in deserta2 Syna annis quad-
raginta, quorum primo anno per manum Moysi suscepit legem
a Deo. Intra illos tamen annos non calciamentum aut vestis
illorum est attrita, nee ulla capillorum vel unguium excretio
eis est dominata. Sed velut inmortalitate jam reddita, immu-
tabilem bominis formam eorum simplex servavit integritas.
Hos autem per noctem columna lucis tanquam dux itineris
praacedebat, et eadem per diem nubis babens speciem, ne fessos
solitudo vasta redderet,3 ab aestus injuria defendebat.

Be figmentis poetarum.

Eduxit autem Moyses eundem popukvm ex iEgypto, novis-

De Civit ' SJmo tempore Cycropis regis Atbeniensium, qui ipsam Atbeni-

Dei, xviii. ensium 4 condidit civitatem in honorem Minervaa, et ab ejus

8, 11. nomine Atbycos Atbanienses appellavit. Minerva quippe

Greece Atbanatbe Partbene, id est, immortalis virgo vocatur,

quoniam sapientia, cujus esse dea credebatur, nee mori potest

nee corrunipi. Haec Ogygii temporibus ad lacum qui Tritonis

dicitur, virginali fertur apparuisse astate. Unde tanto procli-

vius dea5 est credita, quo minus ejus origo innotuit. Porro

Atbenienses lanificii, vini, et olei usum primi finitimis populis

tradidisse feruntur. Fertur etiam de Cycrope, quod primus

Jovi ut Deo6 mactaverit. Hac prseterea tempestate ferunt

bomines de luto formasse, quod optimus sapientiaa doctor

extiterit. BZujus frater fuit Atblas, qui et ipse surnmus astro-

1 Hebrceoriim] The Chetham MS.
has Hebreorurn above Judeorum.

2 deserta] Par. has vel -to over
the line.

3 solitudo vasta redderet] So Par.,
-who has expuncted the reading of
the MS., latitudo conficeret. The
MSS. of West, vary between lassi-
tudo conficeret and lassitudo consu-
meret.

4 Atheniensium] Atheniorum,
A.C.D. West. ; Par. has over it vel

ensium.

5 dea'] de ea, A.C.D.

6 ut Deo] Not in W. or West.
After primus, W. has bovem. The
MSS. of West, vary between ovem
and bovem.

MATTH^EI parisiensis

logus fait. His etiam diebus reperitur fuisse Mercurius, nepos

Athlantis ex Maia filia sua,1 homo rnultarum inventor artium.

Cycropi vero Carnao successit, sub quo Deucalionis diluvium

fuit. Tunc etiam Pbaethontis fuit fabulosum incendium. Isidori

Chron.

De numero jpopuli Israel prceter Levitas.

Dum morarentur in deserto Syna filii Israel, praecepit Do- Num. i.
minus Moysi et Aaron ut numerarent eos per cognationes et
domos ac familias, et nomina singulorum a vicesimo anno et
supra, omne sexus masculini qui possent ad bella procedere :
et inventi sunt de tribu Ruben filii Israel primogeniti xlvi.
milia quingenti. De tribu Symeon lxx. milia ccc. De tribu Gad
xlv.miliaDcl. De tribu Juda lxxiv. milia dc. De tribu Ysachar
liv. milia cccc. De tribu Zabulon lvii. milia cccc. De tribu
Joseph, scilicet filiorum Ephraym, xl. milia cccc. De tribu
Manassen fratris Ephraym xxxii. milia cc. De tribu Benjamin
xxxv. milia cccc. De tribu Dan. lxii. milia Dec. De tribu Aser
xl. milia et mille D. De tribu ISTeptalim liii.2 milia cccc.

Summa filiorum Israel cum exirent de Egipto.

Summa autem filiorum omnium Israel, sexcenta tria milia Num. i.
quingenti quadraginta. Levitee autem non sunt numerati cum 45-50.
eis, sed jubente Domino constituti sunt ad portandum taberna-
culum testimonii et omnia utensilia ejus, et erant3 in ministerio,
ac per gyrum tabernaculi castra rnetabantur.4

De quadraginta duabus mansionibus pojpuli Israelitici, dum
fuerunt in deserto, per tres annos.

Primi anni, prima mansio ° populi Israel in deserto fuit Pet. Co-
Eamesse, secunda Sochot, tertia Echam, quarta Phiairon, mest. Liber
quinta Mara, sexta Helym, septima desertum Sim, octava De- ■Nun1, 51*
phea, nona Alus, decima Raphidim, undecima desertum Synai.
Secundi anni mansio prima fuit sepulchrum concupiscentia3,
secunda mons Sepher, tertia mons Seroch, quarta Rechima,

1 A. C. D. repeat filia ; it is erased
inC.

2 liiu] So W ; liv. West.

3 eran f] erunt,W. Chetham. The
Reg. MS. of West, has qua erant.
After ministerio, W. inserts altaris,
West. ejus.

4 rnetabantur^ metabuntur, W.
and MS. Chetham; the Reg. MS.
has rnetabantur.

5 mansio'] mensio, A. CD. ; it is
altered in C.

CHRONICA MAJORA.

v. Eernmon Phares, vi. Lebna, vii. Eessa, viii. Chelatha, ix.
Arada, x. Macelotb, xi. Tbaacb, xii. Thare, xiii. Melcha, xiv.
Esinona, xv. Baneiacbam, xvi. mons Galgag, xvii. Jetbebatba,
xviii. Ebrona, xix. Asion Gaber, xx. Cades. Tertii anni prima
mansio mons Hor, ii. Salmana, iii. Pbinon, iv. Oboth, v. Jeaba-
rim, vi. Dibongad, vii. Hemonde, viii. Blataim, ix. Abarim,
x. Campestria Moab.

Josue.

De Josue, et de exploratoribtis Jericho.

Pet. Co- Mortuo Moyse, successit Josue films Nun in ducatu populi

niest. Lib. Israel, jubente Domino ; qui missis exploratoribus in Jericbo
de Cetbim, post septem dies Jordanem siccis pedibus cum
omni populo transivit. Duodecim lapides de alveo in siccum
tulit, aliis duodecim de alveo in siccum reportatis ; populum
in Galgala secunda circumcisione innovavit. Civitatem Jeri-
cbo, septem diebus sacerdotibus clangentibus buccinis, in sep-
timo septies desfcruxit; Acbor, qui de anatbemate regulam
auream et cblamydem coccineam tulerat, propter quod Do-
minus iratus in Hai. xxxvi. viros occiderat, lapidavit. Civitatem
Hai per insidias accendit, Gabaonitas in servos lignarios et P» 5.
aquarios recepit. Quinque reges qui obsederant Gabaon, pro-
ducto diei spatio, sole et luna stantibus, peremit,1 viginti qua-
tuor reges qui erant cum Jabin interfecit. Altari constructo in
Ebal, benedictiones et maledictiones acclamari prrecepit, terrain
aliis secundum, concessionem, aliis secundum traditionem dis-
tribuit. Duas tribus et dimidiam, qua? in reditu suo, post
quatuordecim annos, altare juxta tumulos Jordanis construx-
erant, liberans dimisit ; foedus a populo de colendo Deo, per
aqua3 effusionem initum, in volumine scripsit.

S. August.
DeCivit.
Dei, xviii.
12.

De figmentis gentilium temporibus Josue.

Temporibus Josue Liber pater fertur ostendisse vitem
bospiti suo in Graacia. Et bis iterum temporibus rapta per-
hibetur Europa, cujus filii fuerunt Eadamantus, Sarpedon,
et Minos. His quoque diebus Busyris, filius Neptuni ex
matre Lybia, Paphi filia, suis diis suos bospites immolabat."
Sed et bis temporibus Latbona peperit Apollinem, non ilium
cujus oracula solebant consuli,3 sed ilium qui cum Hercule

1 peremif] om. West.

2 The MSS. of West, here insert
a paragraph about Phoenix and

Cadmus. In W. it is before the
previous sentence.

3 non — consuli] In West., but not
inW.

MATTH^I PAEISIENSIS

servivit Admeto, qui tamen sic est Deus creditus, ut plurimi
ilium unum eundemque opinentur Apollinem fuisse. Hoc
praeterea tempore, Liber pater bellavit iu India, qui multas
legitur in exercitu foeminas habuisse, qua3 Bacbas sunt appel-
latas, non tarn virtute quam furore famosee. Per idem quoque
tempus Perseus,- et Andromeda uxor ejus, in caelum recepti
esse referuntur.

De judicibus, qui post mortem Josue judicaverunt Israel.

Post mortem Josue Bennun, qui Moysi successit, Hebraaorum Liber
populus mansit sub judicibus annis multis, quorum nomina Judicum.
sunt baac, Otboniel, Aiotb, Delbora, G-edeon, Abymelecb, Tbola,
Jayr, Jepbte, Abessan, Jabdon, Sanson, Hely, Samuel, qui
unxit Saulem in regem. Memoratus autem Otboniel percussit
Cariatbsepher, unde babuit uxorem Axam, quae petiit a patre
suo irriguum superius cum irriguo inferior! ; judicavit autem
Israel xl. annis. Huic successit Aotb, qui cum esset ambi-
dexter, percusso Eglon rege pingui, Israel liberavit ; judi-
cavit Israel lxxx. annis. Sangar occidit sexcentos viros vo-
mere uno.1 Delbora uxor Baracb vel Lapidotb, occiso Sisara
per Jabel uxorem Abner Cinei, dato poculo lactis, tandem
Jabin interfecit, cujus princeps fait Sisara, et canticum ceci-
nit- Delbora judicavit Israel quadraginta annis. G-edeon
salutatus ab angelo, cui supra petram carnes obtulit, ab ara
destructa dictus 2 Jeroboal, suscepto signo in vellere, cum tre-
centis aquam more canum lambentibus, laternis fractis et
tubis clangentibus, quatuor reges Oreb et Zeb et Zebee et
Salmana stravit. Abimelecb, filius Jeroboal de concubina, in
Sycbem factus rex super Sicbimitas, lxx. fratres suos inter-
fecit, superstite qui parabolam de oliva et ficu et vite et
ramno Sicbimitis proposuit. Eandem etiam Sicbem cum prin-
cipe suo Gaal, per Zebul destruxit, et fragmine mola3 per
manum mulieris in oppido Tbesbe periit. Abimelecb de Jero-
baal regnavit super Israel tribus annis. Tbola succedens
Abimelecb, judicavit Israel xxiii. annis, et Jayr xxii. annis.
Jepbte a filiis Israel ut spurius abjectus, in regione Thob
commorans, postea super eos princeps factus, superatis Am-
monitis voto alligatus, filiam post planctum virginitatis xl.

1 W. has " Post Aioth judicavit
" Sangar Israel anno fere uno, qui
" populum liberans viros sexcentos
" vomere uno peremit, et sic vitam
u finivit." West, has after uno, " et

" ipse defendit Israel et eodem anno
" vitam finivit."

2 dictus'] ductus, A.C.D. "West.
It is not in W.

CHRONICA MAJORA. 15

dierum immolavit. Quadraginta duo [milia] ' de Effraym per
Secbboletb, et Thetholoch, dijudicans ad vada Jordanis, truci-
davit. Jephte judicavit Israel vi. annis, Abesan post eum
judicavit Israel vii. annis, Aylon x. annis, Abdon sive Labdon
viii. annis, Sanson xx. annis. Iste Sanson Manue films,2 cui
nativitas ejus per angeluna est praedicta, ISTazareus, uxore ducta
in Tampnata,3 parabola de leone convivis proposita et per dolum
mulieris soluta, cum segetes bostium ligato igne ad caudas
vulpium incendisset, et niille viros niandibula asini aquam
dante in Ramotblesbi trucidasset, et portas Gazaa in montem
tulisset, tandem dolo Dalidse rasis crinibus a Pbilistseis excas-
catus, molae deputatus, in templo Dagon renascentibus capillis,
plures stravit mortuus quam vivus.

De raptu Helence et fahulis poetarum.

S. August. Inter annos illos quibus populus Hebrgeorurn, post mortem
De Civit. Jebu, alternavit sub judicibus et bumilitates laborum et pros-
is peritates consolationum, Alexander Paris Helenam rapuit, et

regnum Argivorum ad Micenas est translatum, ubi regnavit
Agamemnon. Per idem etiam tempus celebres apud gram-
maticos fabulae sunt inventse. Fabula scilicet de Triptolemo,
quod jubente Cerere, anguium portatus alis, indigentibus
terris frumenta volando circumtulerit. De Minotauro, quod
bestia merit inclusa laberinto, quo cum intrassent bomines,
inextricabili errore inde exire non poterant. De Centauris
quod equorum bominumque fuerit natura conjuncta. De Tri-
cerbero,4 quod sit triceps inferorum canis. De Pbrixo et
BZelle ejus sorore, qiiod vecti ariete volaverint. De Grorgone,
quod fuerit crinita serpentibus, et aspicientes se convertebat
in lapides. De Bellerofonte, quod equo pennis volante sit
vectus, qui equus Pegasus dictus est. De Ampbione, quod
cytbarse suavitate lapides mulserit et attraxerit. De fabro
Dfedalo et ejus filio Tcaro, quod sibi aptatis pennis vola-
verint. De Oedipo, et 5 monstro quodam, quod Spinga G
dicebatur, bumana facie quadrupes,7 soluta, quae ab illo

1 milia'] also omitted in West, j 5 et] So Par. above quod, -which
The passage is not in W. ! is expuncted ; monstro quodam is

2 West, inserts de stirpe Dan. W. ! altered from monstrum quoddam,
has de tribu Dan. which West. has.

3 Tampnata] intemptata, Par., in
margin, and so CD.

4 Tricerbero] vel Cerbero, Par.,
in margin. Tribercero vel Cerbero,
C.

6 Spinga] vel Spinxs, Par., over
the line.

7 A. inserts ob. The MSS. of
West. vary. Chetham has it, Trim
not.

MATTH.EI parisiensis

proponi solebant, velut insolubili quasstione, suo prascipitio
perire compulerit. De Anthaao, quem necavit Hercules, quod
filius fuerit terra?, propter quod cadeus in terram, fortior
solitus esset ' assurgere. De Ganimede, puero ad stuprum
rapto, quod nefas non Jupiter,2 cui ascribitur, sed rex Tan-
talus fecisse refertur. Danae etiam per imbrem aureum,
ipsius Jovis fertur3 adepta fuisse concubitura, ubi subintelli-
gitur mulieris pudicitia auro fuisse corrupta.

p. 6.

Birth of
Brutus.

De excidio Trojce et nativitate Bruti.

Hac tertia mundi astate, cum judicasset Labdon Israel Historia
tribus annis, factum est Trojse excidium, expletis a mundi sce a' u
initio quatuor milibus xix. ; a diluvio mille Dcclxxvii. ; a nativi-
tate Abrabaa et quadragesimo tertio anno Mni regis Assy-
riorum dcccxxxv. ; ante urbem conditam annis cccciv. ; ante
primam quoque Olympiadem annis ccccvi., capta est Troja.
Dc cujus excidio iEneas, Veneris et Anchisaa filius, ad Italiam
venit, post excidium anno tertio. Qui cum Turno Dauni Tus-
corum filio dimicans, eum interemit, ejusque sponsam Lavi-
niam, Latini regis filiam, in conjugium accepit. Regnavit
autem iEneas Latini s4 tribus annis; quo vita dedecente reg-
num suscepit Ascanius, ejusdem iEneaB filius, quem apud
Trojam ex Creusa conjuge genuerat, et secum in Italiam ve-
niens adduxerat. Hie condidit Albam super Tiberim, genuit- Galf. Mon.
que filium cujus nomen erat Silvius. Hie furtivas veneri i. cap. 3.
indulgens, nupsit cuidam nepti Lavinias, eamque fecit prasg-
nantem. Oumque dies partus accessisset, edidit mulier puerum,
et in nativitate ejus mortua est. Traditur autem ille obstetrici,
et vocatur Brutus. Postremo cum ter quini anni emensi
essent, comitabatur juvenis patrem in venando, inopinatoque 5
ictu sagittaa patrem pro bestia interfecit. Quo mortuo, ex-
pulsus est ille ab Italia, indignantibus parentibus ipsum
tantum facinus commisisse.

1 solitus esset'] So altered by Paris
from soleret.

- Jupiter'] So Par. above the line.
Jovis, A.C.D.W. West. C. puts
Jupiter in the margin.

3 fertur] So altered by Par. from
ferta est, as West. W. has dicta est.

4 Latinis] vei u., Par., over the
line.

5 inopinatoque] inopino, A. West,
as Galf. Mon. Par. puts inopin-
atoque above the line. W. has ubi
inopinato.

CHRONICA MAJORA. 17

Ut Brutus in exilium pulsus, ad regem G-rcecorum divertit.

Calf. Mon. Exulatus 1 ergo2 Brutus, adiit partes Graaciaa, et invenit ibi Exile of

i- 3- progenieru Heleni, filii Priami, qui sub potestate Pandrasi, Brutus.

regis Graacorum, in servitute tenebatur. Pirrus etenim filius

Acbillis, post eversionem Troja3, pra3dictum Helenum com-

pluresque3 alios secum in vinculis abduxerat, et ut necem

patris sui in ipsos vindicaret, in captionem teneri praaceperat.

Agnita igitur veterum concivium prosapia, moratus est Brutus

apud eos. In tantum autem militia et probitate vigere ccepit,

ita ut a regibus et principibus praa omni juventute patriaa

amaretur. Erat enim inter sapientes sapiens, inter bellicosos

fervens, et quicquid auri vel argenti sive ornamentorum

adquirebat, totum militibus erogabat. Divulgata itaque per

universas nationes ipsius fama, Trojani coaperunt ad eum con-

fluere, orantes ut, ipso duce, a servitute Graacorum libera-

rentur. Quod leviter fieri asserebant, cum in tantum jam

infra patriam multiplicati essent, ita ut septem milia, exceptis

parvulis et mulieribus, computarentur. Erat praaterea quidam

nobilissimus juvenis in Graacia, nomine Assaracus, qui parti -

bus eorum favebat. Ex Trojana namque matre natus erat,

fiduciamque in illis babebat maximam, ut auxilio eorum iu-

quietudini Graacorurn resistere quivisset. Arguebat enim eum

frater suus propter tria castella, quae sibi moriens pater dona-

verat, et ei auferre conabatur, quia ex concubina natus fue-

rat. Erat autem frater ejus patre et matre Graacus,4 ascive-

ratque regem caaterosque Graacos parti suaa favere. Inspiciens

ergo Brutus et virorum multitudinem et Assaraci castella,

Id. i. 4. quaa sibi patebant, securius petitioni eorum adquievit. Erec- Brutus

tus igitur in ducem, convocat undique Trojanos, et oppida Pandra-

Assax-aci munivit. Ipse autem et Assaracus, cum tota mul- n regem
... j. . L .. ni ' Grraacorum

titucune virorum et muherum quaa eis adhaarebat, nemora et bello super.

colles occupant. Deinde Brutus literas suas regi direxit, avit.

petens celsitudinem potentiaa suaa, ut sineret populum ad alia-

rum terrarum nationes accedere, vel in terra sua ad pristinam

dignitatem redire. Pandrasus ergo vebementi commotus ira,

exercitum grandem collegit, ut Trojanos persequeretur, et

1 Exulatus] Par. has vel exul
above the line, and adds in the
margin : " Exulo per totum hunc
" librum tarn passivum sensum
" quam activum retinet ; sic etiam
" degenero transitive saape accipi-
" tur. Ita enim in veteribus isto-

" riographis invenitur." This is
incorporated with the text in D.

2 ergo] itaque, W. ; igitur, West.

3 pluresque] compluresque, West.
This sentence is not in W.

4 Grcecus] om. AVest.

18 MATTH^T PARISIENSIS

majori subiceret servituti. Dum autem deserta, quibus eos
adesse autumaverat, per oppidum Sparatinum peteret, egres-
sus est Brutus cum tribus milibus virorum, ipsunique nihil
hujusraodi praameditatum 1 ex inproviso invasit, totumque ejus
exercituin dispergens, maximam partem interfecit. Ad ulti-
mum vero, Marte sibi existente propitio, Antigonum fratrem
regis, et Anacletum ejusdem socium retinuit atque vinculis
mancipavit.

Ut Brutus regem Pandrasum hello ceperit.

Brutus vero potitus victoria, oppidum sexcentis militibus Galf. Mon.
munivit, captivosque suos custodibus tradens, nemorum abdita u 6~10-
iterum petivit. At Pandrasus ob fugam siiam fratrisque cap-
tioned] anxius, populum dilaceratum resociare vacavit, oppi-
dumque cum resociato populo obsidere progressus est. Arbitra-
batur enim Brutum immisisse se infra ipsum cum Antigono
caeterisque captivis quos ceperat. Ut igitur moenibus accessit,
indixit ut alii 2 egressum inclusis abnegarent, alii cursus flumi-
nis averterent, alii crebris arietibus casterisque machinationi-
bus murorum compagem dissolverent. Brutus vero obsessis
opem subvectare affectans, nocte sequente castra G-raacorum
invadere disposuit, ut labore fessos et pigros somno et quasi
ab bostium incursione securos, miseranda caade afficeret, affec-
tosque suaa voluntati subiceret. Dispositis ergo catervis,
Brutus cum sociis suis bostium cuneos audacter penetrans, ad
regis tentorium, quod super omnia adire aastuabat, pervenit.
Quo facto, enses ocius evaginant, cubilia sopitorum ingrediun-
tur, letiferos ictus ingeniinant, et nullam quietem3 babentes,
castra in modum leonum lustra ferarum perscrutan-
tium4 deambulant, quaeque sibi obvia crudeliter lauiantes.
Brutus vero Pandrasum regem omni solatio destitutum, vivum
retinuit, ipsumque vinciri et reverenter conservari prase epit.

Ut Brutus filiam Pandrasi regis duxerit in uxorem.

Brutus vero, tanta laatus5 victoria, quassivit a suis quid a Id. i. 10.
Paudraso petendum laudarent. Illi vero cum diversis affec-
tibus diversa affectarent, surrexit Mempritius vir consilio
magnus, indictoque silentio ait : " Regem interficere cupiditate

1 prameditaturn] vel -tantem, Par.

2 alii] aliis, West.

3 quietem] pietatera, West, as
Galf. M.

4 in modum . . . perscrutantium]
in hnnc niodurn, West, as Galf. M.

5 leetus] vel fretus, Par., above
the line.

CHRONICA MAJORA.

Galf. Mon,
i. 11.

" dominandi, nefas mibi videtur, cum omnibus licitum sit pro
" patria pugnare. Sed laudo ut petamus ab illo filiam suam
" ad opus ducis nostri, et cum ea aurum et argentum, naves
" et frumentum, et csetera itineri nostro necessaria, ut ali-
" quam regionem desertam adire, ubi nos et tota nostra pos-
" teritas in asvum soli regnare possimus." Cumque omnibus
ha?c sententia placuisset, Bruto jubente, rex in medium reve-
renter adductus est. Edoctus vero de proposito eorum, demissa
voce respondit : "Quoniam adversi dii me meumque fratrem
" Antigonum in manus vestras tradiderunt, parendum est peti-
" tioni vestra?, ne vitam, quee vestro arbitrio mihi adimi
*' vel concedi potest, amittam ; do duci vestro filiam meam
" Innogen. do aurum et argentum, frumentum, vinum et
" oleum, et quicquid itineri vestro necessarium censueritis."
Maritata itaque filia Bruto, caaterisque omnibus rite peractis,
rex liber a carcere [dimittitur], et Troes l ab ejus potestate
secundis ventis abscedunt.

Ut Brutus iiavigando mansionem qucesierit.

Id. Completis igitur prospero ventorum flatu duobus diebus et Voyage oi

una nocte, applicuerunt in quandam insulam Leogecia voca- ru us'
tarn, quaa antiquitus vastitata - a nemine babitabatur. Exeuntes
e 3 navibus venerunt ad quandam civitatem desertam, in qua P- ?•
invenerunt4 tempkim Diana?, et ipsius imaginem responsa dan-
tem, si forte ab aliquo peteretur. Suggesserunt5 duci commi-
litones templum adire, atque litatis donis a numine inquirere,
quae patria eis sedem certse mansionis praeberet regionem.
At Brutus consiliis eorum adquiescens, ante aram dea? vas
sacrificii plenum vino et sanguine Candidas cervEe dextra
tenens, vocem in base verba dissolvit:

Id.

TJt Brutus Dianam consuluerit.6

Diva potens nemorum, terror silvestribus apris,
" Cui licet anfractus ire per astbereos

Oracle of
Diana.

1 Troes~\ vel Trojani, Par., above
the line.

2 vastitata~\ vel vastata, Par.,
above the line. C. has vastitata vel
vastata ; West, vastata ; W. vas-
tatus.

3 e] de, W. West.

4 invenerunt] ora. West. W. has
erat, and afterwards imago.

h suggesserunt] altered by Par.
from suggerunt, which West has.
W. sucgesserunt.

6 In the margin is a Picture of
a statue of Diana, with wings to
the feet, and horns, and four wor-
shippers ; a deer killed on the
ground.

B 2

MATTH^T PAPJSIENSIS

" Infernasque domos, terrestria jura revolvis,1

a r£n« ^c quag terras nos habitare velis.
" Die certam sedem, qua te venerabor in sevum,

" Qua tibi virgineis templa dicabo cboris."

Hasc ubi novies dixit, circuivit aram quater, fuditquo
sanguinem et vinum quod tenebat, in focum, atque procubuit
super pellem cervas, quam ante aram extenderat, invitatoque
somno tandem obdormivit. Erat tunc quasi tertia bora noctis,
qua dulciore somno mortales premuntur. Tunc visum est illi
deam ante ipsum astare, et eurn 3 in hunc modum affari :

Respoiisum Dianas.

" Brute, sub occasu solis, trans Gallica regna, Galf. Mon.

" Insula in occeano est, undique clausa mari, i- 11.

" Insula in occeano est, babitata gigantibus olim,

" Nunc deserta quidem, gentibus apta tuis.
" Hanc pete, namque tibi sedes erit ilia perennis,

" Hie4 net natis altera Troja tuis.
" Hie de prole tua reges nascentur, et ipsis

" Totius terrae subditus orbis erit."

Tit Brutus GorincBum invenerit.

Tali itaque visione expergefactus dux, sodalibus quae audi- Id. i. 11-15.
erat indicavit. At illi maximo fluctuantes gaudio, ad naves
illico revertuntur. Sulcantes aequora, cursu triginta dierum,
venerunt ad Affricam ; deinde ad aras Pbilistinorum, et ad
lacum Salinarum, et navigaverunt inter Ruscitadam et montes
Azaraa. Porro flumen Malvse transeuntes petierunt columnas
Herculis, et Tyrrenum sequor, ubi juxta littora invenerunt
quatuor generationes de exulibus Trojaa, quae Antenoris fugarn
fuerant comitataa. Erat autern dux eorum Corinaaus, vir magni
consilii, audacias, et virtutis. Hunc Brutus associavit sibi, et
populum cui praasidebat. Yenerunt inde ad Aquitanniam, et
ostium Ligeris ingressi, situm exploraverunt regionis. At
Corinaaus cum cc. viris naves egrediens, victualia viriliter
congerebat. Cumqiie id Groffario, qui tunc in Aquitania regna-
bat, nunciatum fuisset, cum Gallis et Aquitaniis obviam
veniens, ereptioni prasdas vacabat. Inito tandem certamine,
dira pugna committitur utrobique. Sed Corinasus infra tur-

1 revolvis] revolve, West. ; re-
solve, W.

2 Tu] So Par. altered from Et,
as West, and W.

3 eurn'] sese, A. West. Par. ex-
puncts this, and inserts eurn over it.

4 Hie] hsec, West. ; hie fiet et,
W.

CHRONICA MAJORA.

mas eorundem sese densa acie intromittens, hostes coegit in
fugam, et forte amisso gladio arripiebat1 bipennem. Qua2
brachium cum manu amputat, illi scapulas a corpore separat,
alii caput uno ictu detruncat, altefius crura a summo dissecat,
omnes in ilium et ipse solus in omnes ruebat. Quod Brutus
aspiciens, motus amore viri, venit cum una turma, et regem
Goffarium cum Pictavensibus et Gallis in fugam propellit.
Affuit autem ibi quidam Tros 3 nomine Turnus, nepos Bruti,
quo fortior sive audacior nullus excepto Corinseo aderat.
Hie solo gladio suo sexcentos viros peremit, sed ab irruen-
tibus Gallis citius quam debuerat, proh dolor ! interfectus est.
De nomine vero ipsius Turonorum civitas vocabulum traxit, Turono-
quia ibidem, ut testatur Homerus, sepultus fait. Et licet
Bruto tanta victoria maximum ingessisset gaudium, magno
tamen angebatur dolore quod nepotem suum amiserat, juve-
nem tantse probitatis. Nee mora, assensu suorum classem
suam petivit, replens earn universis qua3 adquisierat, navesque
ingressus, prosper is ventis promissam adiens insulam, in
Totonesio littore applicuit.

rum civitas
unde.

Galf. Mon.
i. 16.

Ut Brutus ad insulam Albion veniens, terras militibus suis
afflaenter distrihuit.

Erat tunc nomen insula? Albion, quae a nemine, exceptis paucis Arrival of
stantibus, inbabitabatur. Amceno tamen situ locorum herboso- Brutus at
rum, et copia piscosorum fluminum, nemorunique fecunditate4 u6b
praselecta, affectum babitandi Bruto sociisque inferebat. Per-
agraois ergo quibusque provinciis, repertos gigantes ad cater-
vas5 montium fugant, patriam donante duce sortiuntur, agros
incipiunt colere, domos aadiflcare, ita ut in brevi tempore
terrain ab tevo babitatam 6 censeres. Denique Brutus de
nomine suo, insulam Britanniam appellat, sociosque suos
Britones. Volebat enim ex derivatione nominis sui memoriam
babere perpetuam, unde postmodum loquela gentis, quae prius
Trojana sive curvum Grascum nuncupabatur, dicta fuit Bri-
tannia. At Coringeus portionem regni, quaa ilium contingebat,

1 arripiebat] So Paris, over the
MS. reading amministrabat, which
is expuncted.

2 qua] So Par. for huic, which
A. and West. have.

3 Tros] vel Trojanus, Par.

4 So altered by Par. from the
original reading, nemoribus quoque,

as West, has ; nemoribusque, Galf.
Mon. The sentence is not in W.

5 catenas] vel cacumina, Par. ;
cavernas,W. and the MSS. of West,
(except Peg., which has catenas').

6 habitatam] So altered by Par.
from inhabitatam, which W. and
West. have.

MATTHjEI pakisiensis

ab appellatione sui nominis Corineiara1 vocat, populum quo-
que suum Corineiensem, exemplum ducis est insecutus. Ideo
praecipue illam regioneru, quaa nunc a cornu Britanniaa
Cornubia appellatur, elegit, quia super omnia cum gigantibus
congredi asstuabat. Plus enim ibi abundabant, quam in ulla
provinciarum quae consociis suis fuerant distributes. Nempe,
ut in bistoria Britonum legitur, ipse luctamen2 iniit cum quo-
dam gigante, Goemagog nomine, cujus statura duodecim
cubitorum erat, ipsumque in bumeris ponens, usque ad littus
maris detulit, atque per abrupta saxoruru deorsum proiciens,
in multa frusta concidit.

Ut Brutus Trinovantum condiderit.

Diviso tandem regno, affectavit Brutus civitatem sedificare. Galf. Mon.
Affectum itaque suum exequens, circuivit totius patriae situm, 1- 1^' 1^-
donee ad Themensem fluvium perveniens, locum nactus est
proposito suo perspicuum. Condidit itaque civitatem ibidem,
eamque Trojam novam vocavit. Quae postea per corruptionem
vocabuli, Trinovantum dicta fait. Deinde civibus, jure vic-
turis, earn dedicavit, deditque legem qua pacifice tractarentur.
Begnabant tunc in Troja filii Hectoris, expulsis posteris An-
tenoris. Begnabat etiam in Italia Silvius iEneas, iEneae
filius, avunculus Bruti, Latinorum tertius. Begnabat time in
Judaea Hely sacerdos, et arcba testamenti a Pbilistasis capta
est.

Be Bevitis, et captione arcliee a FhilistcBis et morte Heli sacerdotis.

Superius memoratum est, quod jubente Domino, remota est Num. yiii.
tribus Levi a sorte baereditatis, ut ministraret in tabernaculo ' ^m"
foederis et offerret sacrificia et bostias pro peccatis. Iste i Paralip.
Levi genuit Caatb, Caatb ex uxore Jocbabetb genuit Isnar et vi.
Amram. Isnar primogenitus genuit Cbore. Amram genuit
Aaron et Moysen. Iste Moyses ducatum praabuit filiis Israel
ab iEgyptia servitute, ut superius dictum est. Aaron genuit
ISTadab, Abiu, Eleazar, et Itbamar. Supradictus Cbore liti-
gavit contra Aaron de sacerdotio in deserto, eo quod ipse
fuerat de primogenito Isnar, et ideo cum ccl. igne divino
periit. Datan quoque et Abiron, ISTadab et Abiu, tunc sunt Cf. Pet.
absorpti. Ab Eleazar fuerunt sacerdotes descendentes usque ad Comest.

1 Corineiam] vel Cornubiam,
Par. ; Corineiara vel Cornubiam,
CD.

2 luctamen] certaraen, West., but
the Chetham MS. has luctamen
above the line.

CHRONICA MAJOEA. 23

et 1 Reg. tempora Christi, secundum originem judicuni, reguru, et pro-
cap, vi. phetarum. Huic successit Phinees, Phinees Abisue, Abisue
Boezi, Boezi successit Ozi, a quo translatum sacerdotium ab
Eleazar ad Hely, qui fuit de Ithamar, et privati sunt sacer-
dotio Azaria, Meraioth, Amarias, et Acbitob. Hely vero in
arguendis filiis tepidus, Ofni scilicet et Knees, qui cum. eo
sacerdotio fungebantur et sacrificia altaris irreverenter trac-
1 Reg. iv. tarent, a Domino legitur reprobatus. Qui audita strage filio-
rum suorum, et archam Domini a Philistasis captam, de sella
retro cadens fractis cervicibus, expiravit. Judicavit autem
Israel xl. annis.

Be Helcana et Samuele, et Saul.

Pet. Co- Fuit autem in diebus ejus vir nomine Helchana, per Chore

mest. Liber de Isnar descendens, qui duas babuit uxores, Fenennam fce-
1 Reg- cundam, et Annam sterilem. Qua? votum faciens de masculo,
si Deus ei daret, quod faceret JSTazarasum,1 peperit Samuelem
propbetam et judicem, qui liberavit Israel a PhilistEeis, per
agnum immolatum in lapide adjutorii, in terminis posito. Ad
petitionem quoque Israel Saulem sibi a Domino ostensum in
regem unxit, tribus signis confirmans unctionem, preeceptum ei
dans, quod quia postea transgressus est, reprobatus a Domino,
in tanta angustia est positus, ut Samuelem mortuum magica
arte suscitaret per Pbitonissam. Descendit autem per multas
successiones ex Abiel de tribu Benjamin, de cujus filio Scis
natus est rex Saul. Iste Saul genuit Jonathan, Jesui, Mel-
chisua, et Hisboseth, cum duabus filiabus, Merob et Micol.

De morte Bruti et successione filiorum ejus.

Galf. Mon. Tempore quo regnayit Saul in Judasa, Brutus Britannorum
Ui *• rex ex uxore sua Innogem tres filios genuit, quibus erant

nomina Locrinus, Albanactus, et Kamber. Hi postquam pater
eorum in vicesimo quarto anno regni sui ab hoc saaculo mi-
gravit, in urbe quam condiderat, sepultus est,2 et diviserunt
regnum Britannias filii sui, et secesserunt3 unusquisque in
locum suum.

Uncle Loegria.

Id. ii. 1-6. Locrinus, qui primogenitus fuerat, possedit mediam partem Loegria.
insula?, qua? postea de nomine suo appellata est Loegria. Uncle

1 Par. has erased hcec, which 3 secesserunt'] successerunt, Che-
West, and W. insert here. j tham. It is not in W., or in some

2 Sic for sepelierunt eum, which i of the MSS. of Westminster.
Galf. Mon. has.

MATTH.EI PARISIENSIS

Cambria.

Albania.

The
Humber.

Cambria. Camber autem partem illam qua3 est ultra Sabrinum
flumen, qua3 de nomine ipsius postmodum Cambria dicebatur,
qua? regio modo Wallia nuncupatur. At Albanactus junior pos-
sedit partem illam qua? nunc Scotia appellator, et ex nomine suo
Albaniam nominavit. Uncle Albania. Illis deinde concordi pace
din regnantibus, applicuit Humber rex Hunorum in Albaniam,
et commisso prtelio cum Albanacto, ipsum interfecit. Uncle
Humber fluvius. Locrinus igitur primogenitus, associato sibi
Kambi'o fratre suo, venit obviam Hunorum regi citra flumen
quod nunc Humber vocatur; iibi inito congressu, Humbrum
compulit in fugam, qui usque ad flumen diffugiens, submersus
est infra ipsum, et nomen suum flumini reliquit. Ab bac
victoria Locrinus tres rapuit puellas, quaruni una miraa pul-
cliritudinis erat nomine Estrildis, filia cujusdam regis Ger-
manias : cujus amore captus, voluit earn maritali sibi tieda1
copulare. Quod cum Corina30 compertum fuisset, indignatus
est vebementer, quoniam Locrinus pepigerat sese filiam ejus
ducturum. Adiit ergo regem, et tarn minis quam blanditiis,
Locrino quod pepigerat exequi coegit. Duxit ergo filiam
Corinau, nomine Cuendoloenam, nee tamen amoris Estrildidis
oblitus est, sed facto in urbe Trinovantum subterraneo, furti-
vam venerem cum ilia ducere satagebat. Estrildis interea
gravida facta, edidit filiam quam Habren vocavit. Guendoloena
vero gravida facta, peperit filium quern vocavit Madden. De-
functo tandem Corinaso, deseruit Locrinus Guendoloenam, et
Estrildidem in reginam erexit. ITnde Guendoloena supra mo-
dum indignans adiit 2 Cornubiam, ubi exercitu congregate, Lo-
crinum inquietare curavit. Conserto denique praslio juxta
flumen Sturam, Locrinus ictu sagittaa percussus interiit, cum
decern annis regnasset. At Guendoloena paterna furens in-
sania, jubet Estrildidem et filiam Habren preecipitari in flu-
vium. Qui tunc de nomine ejus Habren, nunc vero per
corruptionem nominis Sabrina nuncupatur. Volebat enim
honorem asternitatis illi impendere, quia maritus suus earn
genuerat. Tunc Homerus clarus rhetor et poeta habebatur,
et Samuel propheta floruit in Judaaa.

Be Maclclan et filiis ejus.

Maddan vero diademate insignitus, genuit duos filios, Men- Galf. Mon.
pricium et Malim, regnumque pacifice annis xl. tractavit. u< 6#

1 tceda] conjugio, W. Chetham
has toro in a later hand above the
line; thoro, Trin.

2 adiif] So also W., as Galf. Mon.
West has abiit.

CHRONICA MAJORA. 25

Quo defuncto, discordia orta est inter prgedictos fratres, quia
uterque totam insulaoi possidere volebat. Menpricius vero
fratre interfecto, tantam tyrannidem in populum exercuit, quod
fere quemque nobilissimum regni perimere satagebat ; sed vice-
simo regni sui anno, dum venationem faceret, a sociis secedens,
a multitudine rabiosorum 1 luporum devoratus est.

De genealogia Salvatoris in cetate mundi quarta.

Linea Salvatoris, in hac mundi tertia estate, ab Abrabam
S. Matth. i. sumpsit exordium. Abraham, ut dictum est, genuit Ysaac, Ysaac
genuit Jacob, Jacob genuit Judam et fratres ejus, Judas genuit
Phares, Pbares genuit Esrom, Esrom genuit Aram, Aram
genuit Aminadab, Aminadab genuit Naason. Iste ISTaason
egressus est de iEgypto, princeps in tribu Juda ; et ita verum
est, quod dixit Dominus ad Abraham in Genesi, quod quinta
generatione exierunt filii Israel de iEgypto, facta computatione,
secundum tribum regiam, ut vocemus generationes, non per-
sonas, sed successiones, quod potes videre computando a Juda
ad JSTaason. Nam quinquies dicitur ibi " genuit." Si vero in
litera ilia contineatur quarta generatione, in tribu sacerdotali,
sumendus est orclo computantibus a Levi ad Eleazar. Naason
autem genuit Salmon. Iste Salmon duxit in uxor em Eaab
meretricem, quae recepit exploratores Jericho, et abscondit in
stipula lini super murum, et liberavit domum suam per filum
coccineum positum in fenestra, cum destrueretur Jericho.
Salmon autem genuit Booz de Eaab. In diebus Booz, Elime-
lech vir de Behllaem, cum uxore sua ISToemi, et filiis suis
Maalon et Chelion, tempore famis peregrinatus est in Moab,
ubi acceptis uxoribus filiis suis, Ruth videlicet et Orpha, et p. 9.
mortuis filiis et patre, rediit Noemi cum Ruth Moabitide, de
qua Booz genuit Obeth, suscitans semen propinquo defuncto.
Obeth autem genuit Isay, vel Jesse. Jesse autem genuit
David et fratres ejus. Istum David, reprobato Saule propter
inobedientiam, Samuel propheta unxit in regem.

In Saul terminatur tertia cetas, liabens secundum Hebrceos
dccccxlii. annos ; secundum septuaginta interpretes, duos minus.

De regno David.
Liber 1, David, ut dictum est, minimus fratrum, in regem electus a

&' Domino, per Samuelem et inunctus in Bethel 3 in signum

1 rabiosorum] vel rabidorum, 1 ing of the MS., Bethleem, -which he
Par.; rabiosorum vel rabidorum, C. has expuncted.

2 Bethel] So Par. above the read- I

MATTH.EI PARISIENSIS

regis, postea in Ebron in regem super tribum Juda septeni
annis et sex inensibus, tertio super totuni Israel xxxiii.
annis, Saulem psallendo mitigans, morte Golise animam
Jonatba) sibi conglutinans, gener regis factus est. Cujus in-
vidia, ob laudein virginum erga se suscitata, cum ejus caute-
lam centum prseputia dando frustrasset, ictum lancea3 dum
psalleret, insidias satellitum astutia Micbol statuam in lecto
ponentis, evasit. Saulem cum L[ev]itico 1 tribus in ISTabaiotb
propbetantern, beneficio Samuelis illsesus vidit. Jonatba? exer-
centi se sagittis foedus juravit. In IsTobe panes sacerdotales
comedit, simulate- furore apud Acbis. Becepto Abiatbar, solo
de sacerdotibus a Doecb peremptis erepto, Ceila liberavit.
Cipb de manu Saul irruentibus Pbilistaais liberatus, ejusdem
postea persequentis oram2 cblamydis praascidit. Nabal stulto
mortuo. Abigail duxit uxorern. Hastam et vas aquas de capite
Saulis clam tulit ; ab Acbis in Sicbelecb rediens, Amalecbitas
percussit. ISTuncium mortis Saulis occidens, carmen lugubre
plangens, mortuo Isboseth solus regnans, de Jerusalem qua3
prius Solyma dicebatur, Jebuseum ejecit, et Mello asdificavit.
Stratis Pbilistasis in Baalfarasim, arcba in Jerusalem reducta,
a Micbol irrisus, promissa prole, domum Domino probibitus
aedincare, Moab funiculis metiens, percussit Pbilistasos et
Idumseos in valle Salinarum. Officiales dignitates distribuit,
Uriam manu Amonitarum occidit; Absolon prius sibi reconci-
liatum, postea se persequentem, fugit, quo perempto, et Acbi-
tofel suspenso, Jerusalem rediit. Populo ntimerato, iram Dei
sibi accivit.

Urbs
AJclud
castellum
puellarum.

De Ebrauco rege, qui condidit Eboracum.

Tempore quo regnavit in Judeea David, defuncto Mempritio Galf. Mon.
Britonum rege, Ebraucus filius ejus regnum suscepit, et annis Ji- 7_9-
xl. in eo regnavit. Hie primus post Brutum, classem in partes
Gralliarum dirigens, cum victoria reversus est. Deinde trans
Humbrum condidit civitatem, quam de nomine suo vocavit
Kaerbrauc, id est civitas Ebrauci. Tunc regnavit in Italia
Silvius Latinus. Condidit etiam urbem Alclut,3 versus Alba-
niam, et oppidum montis Agned, quod nunc castellum puel-
larum dicitur. Genuit etiam xx. filios, et xxx. filias, quas

1 All the MSS. of Par. and West,
have Litico. It is not in W.

2 oram] horam, A.C.D.W. West.

3 D. inserts here in the margin :
" Memorandum quod urbs Alclud

ponebatur super aquam de Clyde
juxta Glascue in Scotia, quas
modo dicitur Dunbretan, jam pe-
nitus destructa praster castellum."

CHRONICA MAJOEA.

omnes in Italiain ad Silvium Albam, qui post Silvium Latinum
regnavit, direxit, et ibi maritatas sunt nobilioribns Trojanis.
Post ilium, Brutus cognomento viride scutum, regni guberna-
cula suscipiens, duodecim annis regnavit. Huic successit Leil
filius ejus.

Liber
3 Reg

De Salamone, et templi constructions

Defuncto David rege, jam quarta mundi a;tate, Salomon
filius ejus successit, inunctus a Nathan propbeta et Sadocb
sacerdote. Deinde occiso Joab et Semey et Adonia, et
accepta a Deo post immolationem sapientia, templum Do-
mino Hierosolymis asdificavit, regni sui anno quarto et
egressionis Israel de iEgypto quingentesimo secundo, adven-
tus vero Abrahaa de Mesopotamia Syria? ad ObananaBorum
terram millesimo atque vicesimo ; et a tempore diluvii mille-
Galf. Mon. simo et quadragintesimo. His quoque diebus memoratus Leil,
rex Britonum, aadificavit civitatem, et earn de nomine suo
Kaerleil, id est civitas Leil, vocavit. Begnavit autem annis
xxv. Post hunc regnum suscepit Budbudibras filius ejus ; bic
condidit Kaerkeint, id est Kantuariam, et Kaerguient, id est
Guintoniam, atque oppidum montis Paladur, quod nunc Sep-
tonia nuncupatur.

ii. 9.

Be Roboam, et segregatione decern tribuum a regno David.

Liber
3 Reg.

iEdificato, ut dictum est, a Salomone templo, dccima die

Septembris illud consecravit, domum saltus cum domo regia

mirabiliter construens.1 Beginam Saba bonorifice suscepit. Ad

ultimum vero vitam laudabilem amore mulierum et cultu ido-

lorum miserabiliter maculavit. Post Salomonem regnavit filius

ejus Boboam, contra quern exsurrexit Jeroboam de tribu

Efrraym, et segregavit decern tribus a Juda, et a domo David.

Quod non casu, sed Dei judicio contigit, propter Salomonis

offensam, qui postquam illud nobilissimum Jerosolymis con-

truxisset templum, blandimento mulierum suarum subductus,2

in idolatriam est prolapsus. Sed noluit miserator et misericors

Dominus eum patris sui regno privare, donee deficeret, propter

Pet. Co- David servum suum. Proinde postquam singula? partes, sicut

mest. Lib. scriptum [est], singulos reges babere cceperunt, remansit cum

3 Reg. cap. tribu Juda et tribu Benjamin etiam tribus Levi, qua? sacerdo-

■28.

1 construens'] So altered by Par.
from construxit, which W. and
West, have.

subductus] seductus, West

28 MATTHiEI PARISIENSIS

talis erat, et Dei proprie servitio mancipata. Ex eo tempore
istae tres tribus regnuni Judas, reliquas vero tribus regnum
Israel, ccepit appellari. Adhaaserunt quoque Israelitico populo
tribus duaa, Mauasses scilicet et Effraim, quas non sunt de
tribubus1 xii. Nani Joseph, unus de xii. patriarchis, non unam
sicut caateri patriarcbaa singulas, sed duas, quas modo nomi-
navimus, tribus fecit. Porro Jeroboam, mente perversa, in 3 Keg. xii.
Samaria et in toto regno suo instituit idolatriam. Timuit
enim ne veniendo ad templum Dei, quod erat in Jerusalem,
quo secundum divinum mandatum, sacrificandi causa, universae
genti illi veniendum erat, populus seduceretur, et stirpi David
tanquam regio semini redderetur. Unde, sicut jam dictum
est, populum Israel aticum nefanda impietate maculavit. Nam Id. xiv.
ad suasionem Abdo prophetaa viam pravam non deserens,
Achiam Solonitem per uxorem de salute pueri consulens,
triste - nuncium suaa desolationis audiens, expiravit. Regnavit
autem xxii. annis.

De regilus Israel.

Diviso itaque regno, post Jeroboam regnavit super Israel in Pet. Co-
Samaria Nadab filius ejus duobus annis sinodocbice. Iste mest. Lib.
Nadab obsidens Gebeton urbem Pbilistinorum, occisus est a „. e&'
Baasa, et regnavit pro eo xxiv. annis sinodocbice. Iste Baasa,
licet correctus ab Jbeu propbeta, cum contra Asa sedificasset
Rama, impeditus per Benadab, mortuus est. Fuit autem iste
Benadab ex antiquioribus regibus Syria?, qui infestaverunt
reguum3 Israel. Huic Baasa successit Helam filius ejus duo-
bus annis sinodocbice, qui temulentus sive ebrius factus a Zimri
interfectus est, et regnavit pro eo septem diebus. Nam ob-
sessus ab Amri, succensus in Tbersa. Huic succedens idem
Amri, regnavit pro eo duodecim annis sinodocbice. Iste
Amri, tribus annis antequam solus regnaret, contendit cum
p. 10. Thebin, et aadificata Samaria, obiit. Post eum regnavit Acbab

filius ejus xxii. annis sinodocbice. Hoc tempore floruerunt
propbetaa Helias, Micbeas, et Abdias.

Iste Helias oravit ne plueret super terram, et non pluit Galf. Mon .
annos tres et menses sex. His quoque diebus Bladud, filius U- 10' 11*
Rudhudibras, regnum Britanniaa suscipiens, tenuit viginti annis.
Hie aedificavit urbem Kaerbadum, quaa nunc Bado 4 nuncupatur,
fecitque in ilia calida balnea ad usus mortalium apta, quibus
prasfecit numen Minervaa, in cujus asde inextinguibiles posuit

1 tribubus'] So Par. ; tribus, A. | 3 regnum"] om. West.
■ triste] So alt. by Par. from tristem. | 4 Bado] vel Bafho, Par.

CHRONICA MAJORA. 29

ignes, qui nunquam deficiebant in favillas, sed ex quo tabescere
incipiebant, in saxeos globos convertebantur. Docuit etiam
nicromantiam per regnum Britanniae, nee praestigia facere
quievit, donee alis sibi paratis, ire per summitatem aeris ten-
tavit, ceciditque super teniplum Apollinis infra urbem Tri-
novantum, in multa frusta contritus. Huic successit Yeir,
filius ejus, xl. annis. Hie aadificavit civitatem super flumen
Soram, qua3 Britannice Kaerleir, Saxonice vero Leircestre
nuncupatur.
4 Reo\ Tempore vero quo Helias caalum clausit efc sacerdotes Baal

interfecit, Achab regi Israel successit Ocbozias filius ejus duo-
bus annis. Ochozias vero successit Joram frater ejus xii. aunis.
Porro Joram occidit Jheu, quern unxit discipulus Elisei in
dissipationem domus Acbab, secundum propbetiam Elyaa. Reg-
navit autem Jheu xxviii. annis. Cui successit Joacbaz filius
ejus xvii. annis, sub quo Elisaaus propbeta defunctus est, vir
vita prseclarus et niiraculis gloriosus, et sepultus in Samaria.
Joacbaz successit Joas filius ejus xvi. annis. Post Joas
vero regnavit Jeroboam filius ejus xli. annis. Hujus tem-
poribus Osee, Amos, Jo'hel, et Jonas propbetabant. Jeroboam
successit Zacbarias filius ejus mensibus sex, quern necavit
Sellum servus ipsius. Post Sellum, qui uno mense regnavit,
suscepit regnum Manaen decern annis. Iste Manaen, datis
mille talentis argenti Pbul regi Assyriorum, ut ab eo rece-
deret, dono falsorum vitulorum iram ejus in se provocavit.
Post Manaen regnavit Faceias filius ejus, duobus annis. Fa-
ceias vero successit Facee filius Romalias, sub quo prophetavit
Uauin, qui Facee regnavit xx, annis. Iste vero non restitit
Reglatphalasar, quin cajotivaret duas tribus et dimidiam, et de
Pet. Co- tribu Zabulon et Neptalim asquipollens dimidias tribui. Huic
mest. Lib. successit Osee, quern captivavit Salmanasar rex Assyriorum,
4 Reg. cap. transferens Israelitas in Assyrios, in urbibus videlicet Medo-
rum, juxta flumen Gozam. Sub eodem Osee, licet dedisset
licentiam eundi ter in Jerusalem, captivata? sunt decern tribus
a Salmanasar, inter quas Tobias, cujus bistoria nota est, cap-
tivatus. Obsessa tribus annis Samaria, Cutheis, vel Jacobitis,
vel Samaritanis impleta est, qui ob tiniorem leonum, lege re-
cepta, non abjecerunt idola.

De vegno et vegihus Judce.

2 Paralip. De regno et regibus Judas qui contemporanei 1 fuere regibus
memoratis tractaturi, a Roboam, filio Salomonis, sumamus

1 contemporanei] temporanei, West.

MATTH^I PARISIENSIS

exordium. Iste Roboam, spreto seniorum consilio, adolescen-
tium consilio temeritate conturbans populum, duas tribus cum
Levitica retiuuit, et dictum est regnum illud Juda; qui
peccatis suis exigentibus, Susach rex iEgypti Jerosolymam
veniens, templum Domini spoliavit. Hie etiam pro scutis
aureis sublatis scuta serea substituit. Hac tempestate pro-
pbetabant Acbias, Jbeu, Amos, Jobel, et Zacbarias, et Elyas
a Deo translatus nusquam comparuit. Boboam autem qui
decern et septem annis regnavit, successit Abia tribus annis.
Abia successit Asa. Iste Asa munitis Gabaa et Maspbatb 2 Paralip.
civitatibus, de lapidibus et lignis quae collegerat Baasa in xvi. 6, 10.
Eama, redargutus a Jbeu quod spem in Benadab posuisset, -*• "et-
dolore pedum, quern propbeta3 intulerat, ponendo eum in -y^ 3 -^eo.
nervum, obiit. Begnavit autem li. annis. Huic successit cap, 32.
Josapbat xxv. annis, et post Josaphat regnavit Joram vii.
annis. Quo regnante, recessit Edom,1 ne esset sub Juda,
et constituit sibi regem. Post eum regnavit Ocbozias uno
anno, qui et Ozias et Azarias vocabatur. Quern Azariam,
cum filio suo Joas et nepote suo Amasia, Evangelista
Mattbasus a Cbristi genealogia seclusit. Et post Azariam
regnavit Atbalia vi. annis ; et post ilium Joas, qui bono Id. cap. 17.
usus principio sed fine pessimo, interfecit Zacbariam, filium
Joiadte sacerdotis, inter templum et altare, et regnavit xl.
annis. Et post Joas, Amasias, qui regnavit xxix. annis.

Apud Assyrios autem circa bos dies regnavit Sardanapallus, Trogus
bomomuliere corruptior. Semper enim inter fceminarum contu- Pompeius
bernia versabatur. Ad quern admitti cum quadam die praafectus L ™
ejus Arbastus, praapositus Medis, obtinuisset, invenit eum inter Orosium
scortorum greges, muliebri babitu, purpuram colo nentem, et i. 19.
inter virgines pensa dividentem, cum et corporis mollitia et
oculorum lascivia omnes secum positas foeminas anteiret.
Quo viso, regressus ad socios, quod viderat2 refert, negatque
continuo illi se prorsus parere posse, qui se maluit3 esse
fceminam quam virum. Et fit mox conjuratio Medorum ad-
versus gentem Assyriorum, et indicitur bellum Sardanapallo.
At Sardanapallus, cum resistere rebellibus gentibus non po-
tuisset, in regiam se recepit ; ubi extructa et accensa pyra,
se suasquc divitias igne cremavit, sicque defuncto Sarda-

1 Edom] So W. ; A. had nedom,
as also the Chetham MS. of West.
Par. alters it to in Edom, and CD.
read in eodem, corrected to in edom.
The MSS. of West, vary between
nedom and edom. Petrns Coniestor,

from -whom this is taken, has "Tunc
" recessit Edom ne esset sub Juda."

2 viderat] Corrected by Paris
from viderit, -which West. has.

3 maluit] malit, West.

CHRONICA MAJORA.

napallo, Assyriorum rege tricesimo sexto, translatum est in Re<mura
Medos Assyriorum regnum, per Arbastum Medorum pra3fec- Assyrio-
Orosius, ii. turn. Cucurritque postmodum regnum Medorum. per succes- ^um tranSm
siones temporum atque regum usque ad Astyagen avunculum ]yje(jos
Oyri, per trescentos quinquaginta annos. Verum reges Me-
dorum non computantur in numero regum illustrium usque
ad memoratum Cyrum, quamvis fuerint et Chalda3orum viri-
bus praaditi et Babyloniaa nomine clari. Et hoc pariter est
notandum, quia eodem tempore, quo apud Latinos regnavit
Procas, Amulii et ISTumitoris pater, avus autem Rbeaa Silviaa,
qua? mater Remi et Eomuli fuit, illo etiam tempore trans-
latum est ad Medos regnum Assyriorum per Arbastum praa-
fectum.

Ut Leir rex Britontim ftlias suas prdbaverit.1

Galf. Mon. Circa hos dies, Leir ~ rex Britonum cum esset senio con- Story of
ii. 11-14. fectus, et filium non baberet, tres filias quas habuit, diviso ^eir an(*
regno, nobilibus copulare maritis disposuit. Sed ut sciret quaa . 1S au°
illarum potiore regni parte dignior esset, convenit singulas,
sciscitans ab eis, a qua fortius amaretur. Cui, cum duaa re-
spondissent quod patrem magis quam seipsas diligerent, tertia,
quae junior erat, sororum adulationem intelligens, ait; "Ego
" te semper ut patrem dilexi, et non aliter, et si a me magis P- 11-
" extorquere desideras, dico tibi, quia quantum babes, tantum
" vales, et ego te tantum diligo." Quo audito, rex cum in-
dignatione respondit : " Quoniam in tantum senectutem meam
" sprevisti, quantum te plus CEeteris dilexi, ego te diligere indig-
" nabor, nee unquam partem in regno meo cum sororibus babe-
" bis." His ita dictis, praadictas duas puellas ducibus Cornubiaa
et Albaniaa cum medietate Britannise maritavit, ita videlicet, ut
post mortem ejus totius insulae dominio fruerentur. Tandem
cum bujusmodi3 fama ad aures Aganippi Francorum regis per-
venisset, continuo nuncios suos ad regem praafatum direxit,
rogans ut filiam suam juniorem, nomine Cordeillam, legitimo
sibi matrirnonio copularet. At rex in praanominata adbuc
perseverans ira, respondit, se illam libenter daturum, sed
sine terra, pecunia, auro, et argento ; quod ita factum est.
Deinde post aliquantum temporis, cum Leir coepit senio tor-
pere, insurrexerunt in ilium praadicti duces, quibus Britan-

1 probaverii] temptaverit, West.

2 At the foot of the page is a
representation of Leir and his three
daughters ; Cordelia is saying,

" Tant as, tant vauz, tant te pris,
" pere."

3 hujusmodi] So also West. W.
has hujus facti.

32 MA.TTH.EI PARISIENSIS

niam cum filiabus diviserat, et abstulerunt ei regnum atque
regiam potestatem. Rex igitur ignarus quid ageret, delibe-
ravit tandem filias suas adire, quibus regnum diviserat, ut si
fieri posset, sibi dum viveret, et xl. militibus suis stipendia
ministrarent. Qua? cum indignatione verbum ex ore ipsius
rapientes, dixerunt eum senem esse, delirum, et mendicum,
nee tanta familia dignum. Sed si vellet, relictis ceteris cum
solo milite remaneret.1 At rex, cum ad memoriam pristinaa
dignitatis reductus fuisset, cum fletu rugitum emisit, dicens,
" 0 Cordeilla filia, quam vera sunt ilia quaa mibi respon-
" disti ? 'quantum babes, tan turn vales, tantumque te diligo.'
" Dum babui, valui ; modo non babeo, et ideo non valeo.
" Unde constat quod non me, sed mea munera dilexistis."
Haac et bis similia saapius animo revolveus, disposuit tan-
dem filiam suam quaa erat in partibus transmarinis adire, ut
illius animum, cujus gratiam penitus demeruerat, miser dejec-
tusque probaret. Mare igitur cum festinatione ingrediens,
felici cursu applicuit in partibus transmarinis. "Veniens itaque
Kariciam, ubi filia sua erat, direxit ad illam nuncium suum,
qui ipsum ad tantam productum miseriam indicaret. Quo
audito, commota est corde ilia, et cum lacbrymis quaasivit
quot secum milites babuisset. Indicante nuncio quod cum
solo milite et uno armigero adventasset, praacepit illico ut
patrem suum ad aliam civitatem perduceret, ipsumque ibi
balnearet et foveret, et regalibus indueret indumentis.- Jussit
etiam, ut quadraginta milites cum nobili apparatu retinens,
Aganippo regi sese advenisse nunciaret. Quo facto, indicavit
regi et filiaa suaa, se a regno Britanniaa per generos fuisse
expulsum, et ad ipsos venisse ut auxilio eorum patriam suam
recuperare quivisset. At illi cum consulibus et proceribus
obviam venientes, bonorifice ilium susceperunt, legatos per
universam Gralliam destinantes, praaceperunt ut milites, et
omnes qui possent ad bella procedere, cum equis et armis
quantotius convenirent, ad Britanniam ifcuri cum ipsis. Quo
facto, duxit secum Leir filiam suam, cum collecta multitudine
bellatorum, pugnavit cum bostibus, et victoria potitus est.
Deinde, cum quosque potestati suaa submisisset, in tertio anno
mortuus est. Mortuus est etiam Aganippus rex Francorum.
Cordeilla ergo filia regni gubernacula adepta, sepelivit patrem
in quodam subterraneo quod sub Sora fluvio, infra Legeces-
triam, fieri praaceperat.

1 remaneret'] remanere, West. I W. has " regalibus indutum orna-

2 indumentis'] vestimentis, West. I " mentis honoraret."

CHRONICA MAJORA. S3

Be morte Cordeillce.

Galf. Mon. Cum igitur Cordeilla regnum per quinquennium pacifice Death of
ii- 15- tractasset, cceperunt earn inquietare duo filii sororum suarum, Cordelia.

Marganus et Cvmedagius, quae Maglauro et Hennino ducibus
conjugate fuerant. Ambo x juvenes praeclaraa probitatis famam
habebant. Quorum alterum, videlicet Marganum, Maglaurus
genuerat, Cunedagium vero Henninus. Hi itaque, cum post
obitum patrum in ducatibus eisdem successissent, indignati
sunt Britanniam potestatl fceminaa subditam esse. Collectis
ergo exercitibus, in reginam surrexerunt, nee saavitiaa sua?
desistere voluerunt, donee quibusque provinciis vastatis, praalia
cum ipsa commiserunt. Earn quoque ad ultimum captam in
carcerem posuerunt, ubi ob amissionem regni dolore obducta
sese interfecit. Exinde partiti sunt juvenes insulam, cujus
pars ilia quas trans Umbrum extenditur versus Katanesiam,
Margano cessit ; alia vero, quae in alia parte fluvii ad occasum
solis vergit, Cunedagio submittitur. Emenso deinde biennio,
accesserunt, quibus turbatio regni placebat, ad Marganum,
animumque illius subducentes, aiebant turpe et dedecus esse,
ipsum cum primogenitus esset totius insula? mtegritatl non
dominari. Camque bis et aliis pluribus modis incitatus
fuisset, duxit exercitum per provincias Cunedagii, ignemque
accelerare 2 prascepit. Orta igitur discordia, obviavit ei Cune-
dagius cum omni multitudine sua, factoque congressu, casdeni
intulit non minimam, et Marganum in fugam protulit.3 Deinde
secutus est eum fugientem a provincia in provinciam ; tandem
interfecit eum in pago Kambrias, qui post interfectionem de
nomine suo, videlicet Margan, bucusque a pagensibus appellatus
est. Potitus itaque victoria Cunedagius, monarcbiam totius
insula? adeptus est, eamque triginta tribus annis gloriose
tractavit.

De Roma et ejus conditoribus.

Eodem tempore condita est inclita Roma a geminis fratri-
bus Kemo et Bomulo, cujus regni primordia paucis expedire
curabo, ita tamen ut non modum proposita? brevitatis exce-
dam.

Ita quippe gens ipsa late per orbem terrarum arma circum- Nota.

1 ambo'] qui etiam, West.

2 accelerare'] So Par. in the
margin for accl'are, i.e. accumulare,
■which A.D. and West. have. C.

has accelerare. Reg. has accumu-
lare in full ; accumulare, Galf. Mon.
3 protulit] propulit, West.

MATTH^I PAETSIENSIS

Janus.

Saturnus.
Jupiter.

Picus.

Faunus.
p. 12.
Latinus.

iEneas.

Ascanius.

Silvius.

Silvius
Posthumus

-^Eneas
Silvius.
Latinus
Silvius.

tulit, ut qui res ejus legunt, non unius geutis sed humani
generis facta discant, et ad construendum ejus imperium,1
coutendisse virtus et fortuna videantur.

Primus in Italia, ut quibusdam placet, regnavit Janus. Historia
Deinde Saturnus, Jovem filium e Graecia fugiens in civitatem Miscella, 1.
qua? ex ejus nomine Saturnia dicta est, cujus ruinaa hactenus
cernuntur in finibus Tuscia?, baud procul ab urbe. Hie
Saturnus, quia in Italia latuit, ab ejus latebra Latium
appellata est. Ipse etenim rudes adbuc populos domos aadifi-
care, terras incolere, plantare vineas docuit, atque bumanis
moribus vivere, cum antea semiferi gladium exercentes tan-
tummodo alimentis cruentis'- vitam sustentarent, et aut in
speluncis, aut frondibus vh'gultisque contextis casulis, babitarent.
Ipse etiam eis nummos asreos primus instituit ; pro quibus
meritis, ab indocili et rustica multitudine Deus est appellatus.

Post nunc Picus filius ejus. De quo fabulose dicitur, quod
a quadam famosissima maga, Circe nomine, ob contemptum
ejus amorem, in avem sui nominis sit mutatus. Post nunc
Faunas, filius ejus, qui fuit pater Latini, cujus mater, Car-
mentis Nicostratra, creditur Latinis literas reperisse.

Quibus regnantibus cl. anni referuntur evoluti. Regnante
tamen Latino, qui Latinam linguam correxit, Troja a Grascis
captaest, anativitate Abrabam et quadragesimo tertio annoNini
regis Assyriorum annis dcccxxxv.; ante urbem conditam annis
cccciv. ; ante3 primam Olympiadem, annis ccccvi. Capta igitur
Troja, ut supra dictum est, .ZEneas ad Italiam venit,4 regnum- p. 16, where
que obtinuit. Post nunc Ascanius, qui et lulus, ejusdem this pas-
JEnead filius, in Italia regnavit, et Silvium postumum baeredem ^aSe "as
reliquit,5 fratrem scilicet suum, iEneaa ex Lavinia filium, rea(jy ex_
summa pietate educavit. Deinde Ascanius Julium procreavit, tracted.
a quo familia Juliorum exorta est, parvulus qui necdum
regendis civibus idoueus erat. Ascanius cum xxxviii. annis
regnasset, suscepit pro eo regnum Silvius Postumus, et reg-
navit xxix. annis. Qui ideo Postumus est dictus, quia post
mortem patris est editus, Silvius quia silvis c fuerat educatus,
a quo omnes Albanorum reges Silvii vocati sunt. Post nunc
iEneas Silvius, annis xxxi. Post quern Latinus Silvius annis l.7

1 imperium] impetum, West.

2 exercentes, cruentis] Introduced
by Par., the scribe of the MS.
having written gladium for glandium.
The MSS. of "West, have all semi-
feris glandium. It is not in W.

The Hist. Mis. has semiferis, as
Eutropius.

3 ante] autem, MS., and so CD.

4 A long sentence in West, is
here omitted. Throughout this
chapter there are additions with
above in West.

5 reliquit] not in H. M.

6 silvis] rare, West.

7 /.] om. West.

CHRONICA MAJORA. 35

regnaverat. Tunc apud Hebrasos David regnavit. Huic sue- Alba
cessit Alba Silvius, annis xxxix. Cui iEgyptus sive Atis, filius Silvius.
ejus, annis xxiv. Cui Caput1 Silvius, superioris regis filius, na?^5
annis xxviii., qui Capuam in Campania condidit. Cui Carpen- Silvius.
tus Silvius, Capis filius, successit, annis xiii. Cui Tiberinus, Carpentus.
Carpenti filius, annis ix. Ab hujus nomine Tyberis fluvius Tybenus.
dictus est, eo quod in eum decidens extinctus sit : bic - prius
Albula dicebatur. Post bunc Agrippa Silvius regnavit annis xl. Agrippa.
Tunc Homerus in Grascia fuisse perbibetur. Huic successit
Aremus Silvius, Agrippse filius, annis xix. Cui Aventinus Sil- Aremus
vius, annis xxxvii., qui in eo monte quo nunc pars urbis Silvius.
est mortuus ac sepultus, sternum loco vocabulum dedit. Cui Aventmus'
Procas Silvius, Aventini filius, annis xxiii. Huic Amulius, ejus Procas
junior filius, annis xliii. Cui ISTumitor, Procas regis junior filius, Silvius.
[qui] a fratre Amulio regno pulsus, in agro suo visit. Filia ^mu-ius"

k-r . . ,. ,. . . -rr n. , NumitOr.

JNumitoris, adimendi partus gratia, virgo Vestalis electa est.

Quaa cum septimo patrui anno geminos edidisset infantes,

juxta legem in terra viva defossa est. Yerum parvulos, prope

ripam fluminis expositos, Fastulus, regum 3 pastor armenti,

ad Accam Laurentiam, uxorem suam, detulit, quas ob pulchri-

tudinem et rapacitatem corporis quaastuosi, lupa a vicinis appel-

labatur. Unde et ad nostram usque memoriam meretricum Unde

cellulaa lupanaria dicuntur. Pueri vero cum adolevissent, Lupanar.

collecta pastorum et latronum manu, interfecto apud Albam

Amulio, avum Numitorem in regnum restituunt,

Eomanum igitur imperium, quo neque ab exordio ullum De Remo

fere minus neque incrementis toto orbe amplius bumana et Rcmulo

potest memoria recordari, a Eomulo exordium babet, qui Eeaa fon n"

Silvias, Vestalis virginis, filius, et, quantum putatus est, Martis,

cum Remo fratre uno partu editus est. Is4 cum inter pas- Quo tem-

tores latrocinaretur, decern et octo annos natus, urbem exiguam Pore con~

dita sit
m Palatino monte constituit,5 decimo kalendas Maias, Olym- p

piade sexta anno tertio, quadringentesimo xix. post Trojaa

excidium, sive ut placet Orosio, quadringentesimo quarto, ante

sex annos quam decern tribus Israel a Sennacherib, rege

Chaldaeorum, transferrentur in montes Medorum. Condita ergo

civitate, quam ex siio nomine Eomam vocavit, a qua et Eo-

manis nomen indictum est, baac fere egit. Condito templo,

quod Asilum appellavit, pollicitus est cunctis ad eum confugi- Asilum.

entibus impimitatem ; quam ob causam multitudinem finiti-

1 Caput] So altered by Par. from
Capis, as West.

2 hie'] qui, West.

3 regum] regii, West.

4 is] his, A. ; hiis, D. C. has been
altered.

5 constituit] constitivit, A.

c 2

MATTH^EI PARISIENSIS

Unde
senatores.

Sabini et
Romani
unus popu-
lus effici-
tur.

Unde cog-
nomen
dictum.
Unde
Romani.
Remus in-
terficitur.

Romulus
disparuit.

morum, qui aliquam apud suos cives offensam contraxerant, ad
se confugientem, in civitate 1 recepit. Latini denique, Tuscique
pastores, et transmarini Friges qui sub -ZEnea, Archades qui sub
Ewandro duce influxerant, ita ex variis quasi elementis congre-
gavit [uuum] corpus, ut unum populumque Romanum efficeret.
Centum ex senioribus legit, quorum consilio omnia ageret,
quos senatores propter senectutem, patres " ob similitudinem ,!
curse, nominavit. Mille etiam pugnatores contra hostes elegit,4
quos a numero milites appellavit. Turn cum uxores ipse et
populus suus non haberent, invitavit ad spectaculum ludorum
vicinas urbes 5 Romceque nationes, atque earum virgines rapuit,
anno ab urbe Eoma condita quarto. Tunc una virginum pul-
cberrima, cunctorum acclamatione rapientium, Talasso duel
dono Romuli decernitur, unde in nuptiarum solennitatibus,
Talasso vulgo clamitant, quod scilicet talis nupta sit, quae
Talassum habere mereatur. Commotis bellis propter raptarum
virginum injuriam, Cecinenses vicit, Antennates, Crustumios,
Sabinos, Fidenates, Bizantes ; hrec omnia oppida urbem cin-
gunt. Tunc etiam Tarpeia virgo Sabinorum clypeis in monte
obruta, qui ab ejus nomine Tarpeius est appellatus, in quo
postea Capitolium est constructum. Pepigere tamen Romani
cum Sabinis quorum filias rapuerant amicitias, adeo ut Sabi-
norum rex, Tutius, pariter regnaret cum Romulo, Sabinique et
Romani unus populus efficerentur : quo tempore Romani, ad
confirmandam conjunctionem, nomina illorum prasponebant
suis nominibus, et invicem Sabini fi Romanorum ; et ex illo
consuetudo tenuit ut7 nemo Romanus sit absque pramomine.s
Propter hanc consocietatem, cum Sabinorum more Romulus
earn hastam ferret, 9 qua3 eorum lingua Cyris appellabatur,
Cyrinus est dictus. Romani vero sive a Cyribus, id est, bastis,
sive a Quirino, Quirites nominari cceperunt. Remus denique
a Fabio, duce Romuli dudum, nescio an fratris voluntate, rutro
pastorali extinctus est. Causa etiam ejus interitus base fait,
quod ad tutelam nova3 urbis vallum non posse sufficere incre-
paverit. Romulus vero, cum apud paludem Capua3 nusquam

1 civitate'] civitatem, West.

2 patres] vel -res, Par., i.e. pares.

3 Par. puts diligentiam over this
"word. CD. have it in the margin.

4 elegit] delegit, W. West.

5 urbes] urbis, W. West. Par.
has added que after Roma, in con-
sequence of this blunder of the
scribe.

6 Sabini] Sabinis, A.C.D. West.

7 ut] non, A.D. ; Par. puts vel
ut above the line, and so C.

8 prcenoniine] vel cognomine, Par. ;
pracognomine, C. ; praenomine vel
cognomine, D.

9 ferret] fratres, A.C.D.

CHRONICA MAJORA.

Hist. Misc,
i.

Freculphi
Chronicon,
i. 3. 13.

coraparuisset, anno regni xxxix., ad Deos transisse creditus est,
et Quirini nomine consecratus.

Nota de senaioribus.
Deinde Eoma3 per quinos dies senatores imperaverunt, et
his regnantibus, annus unus completus est.

Numa Pomjpilius rex creatur, qui leges Romanis et mores
constituit. De Numa dictum est numisma, qui et duos menses
addidit.1
Postea Numa Pompilius rex creatus est, cum apud Hebraaos
Ezechias regnaret. Qui bellum quidem nullum gessit, sed non
minus civitati quam Eomulus profuit. Nam et leges Eomanis
moresque constituit, qui consuetudine praeliorum, jam latrones
ac semibarbari videbantuv. Et annum descripsit in decern
menses, prius sine aliqua suppntatione confusum, et infinita
Eomaa sacra ac templa constituit, vel, ut aliis placet, duos P- 13.
menses anno addidit, Januarium et Februarium, cum antea
decern tantum apud Eomanos fuissent a Eomulo instituti.2
Capitolium quoque a fundamentis a3dificavit, ut in religione
sacrorum pra3cipuus, qui sacra et ceremonias omnemque cultum
deorum docuit. Pontifices, augures, ca3teraque sacerdotia, et
secreta quosdam imperii pignora descripsit, Janumque bifrontem.
Ille primus focum Vesta? virginibus colendum 3 tradidit, ut ad
simulacrum custos imperii caalestium siderum flamma vigi-
laret. In tantum enim vanitate est deceptus, ut plurima,
diabolo dictante, conscriberet, quas postea, si ad hominum
notitiam pervenirent, nimium obesse cognovit; sed quia in-
cendere ea timuit, juxta suum latenter sepulcbrum, ubi neminem
accessurum credidit, sub humo abscondit. Succedente vero
tempore 4 quidam rusticus, dum in eodem agriculturam exerceret
loco, aratro evadente hoc scriptum reperit et praetori obtulit,
praetorque senatui. Senatus autem, ut vidit, nimium detestatus,
exhorruit, incendio tradens concremavit, ne aliqua curiositate
ad hominum notitiam tantum nefas diabolicum perveniret.5

1 The latter part of this rubrick
is neither in West, or W.

2 Par. has in the margin, " Unde
" Ovidius in libro Fastorum " [i.
43]:

" At Numa nee Janum nee avitas
" prseterit umbras,
" Mensibus antiquis prseposuit-
" que duos."
This is put into the text in CD.

3 colendum] colendi, West. W. ;

altered by Par. The Arundel MS.
of West, has colendi altered to
colende.

4 Succedente vero tempore] So
Par. ; decedente nee tempore, A. ;
sed ipso decedente, W. ; decedente
vero tempore, West. Freculphus
has decedente.

5 There is a sentence in West,
omitted here, and several through-
out the chapter.

38 MATTH^lI PARISIENSIS

Quo tempore Isayas et Osee propbetaverunt. Huic successit
Tullus Hostilius, qui omnem railitarem discipliuam artemque Hist. Misc.
bellandi instituit, primus regum Eomanorum purpura et fasci- 1*
bus usus est, Manasse in Judasa regnante. Urbem ampli-
avit adjecto Ceelio monte. Cum xxxii annis regnasset, ful-
miue ictus, cum domo sua arsit. His temporibus, Bizantium
civitas condita est, quee postea Constantinopolis est appellata.
Post mine Ancus Martius, Numas Pompilii nepos ex filia,
suscepit imperium, Josia regnante apud Hebrasos. Ab urbe
miliario,1 in ipso fluminis marisque coniinio, Hostiam civitatem
condidit. Post tunc Tarquinius Priscus. Hie numerum sena-
torum dupbeavit, primusque triumpbans Eomam intravit, muros
fecit atque cloacas, Capitolium incboavit, duodecim Tusciaa
populos subegit. Hie xxxvii. imperii anno per Anci filios
occisus est. Tunc est etiam Massilia condita. Eodemque
tempore Jerusalem a Nabugodonosor rege subversa est. Post
bunc Servius Tullius regnavit annis xxxiv., quo regnante,
Baltbasar imperabat Cbaldasis, sub quo Daniel scripturam
mysticam in pariete legit et interpretatus est. Tandem idem
Servius occisus est, scelere generi sui Tarquinii Superbi, filii
ejus regis, cui ipse successerat, et filise, quam Tarquinius
babebat uxorem. Post bunc Lucius Tarquinius Superbus, Sep-
timus atque ultimus regurn, invasit imperinm. Quo tempore,
ad relaxationem Cyri regis Persarum, reversi sunt Jerosolymam
Judaei xlii. milia cccc. Iste primus excogitavit diversa genera
tormentorum. Templum Jovi in Capitolio eedificavit ; postea
Ardeam civitatem oppugnans, imperium perdidit. Deinde
Puomee regnatum est per septem reges annis ccxliii.

De consulibus.

Hinc consules ccepere, pro uno rege duo, bac causa creati, Hist. Misc.
ut si unus malus esse voluisset, eum alter babens potestatem *•
similem coerceret ; et placuit ne imperium longius quam
annuum baberent, ne per diuturnitatem potestatis, insolentiores
redderentur. Fuerunt ergo primo anno consules Lucius
Junius et Brutus, qui maxime egerant ut Tarquinius pelleretur.
Placuit ergo ne quisquam in urbe remaneret qui Tarquinius
vocaretur. Anno nono post reges exactos, cum gener Tarquinii
junioris, Porsenna rex Tuscias, ad injuriam soceri vindicandam
ingentem collegisset exercitum, nova Romas dignitas creata est,
quas dictatura appellatur, major quam consulatus. Eodem
anno etiam magister equitum factus est, qui dictatori obse-

1 West, added decimo sexto, as the Hist. Misc.

CHRONICA MAJORA.

Hist. Misc
ii.

queretur. Nee quicquam similius potest dici, quam dictatura
antiqua, huic imperii potestati, maxime cum Augustus quoque
Octavianus, et ante eum G-aius Caesar, dictators nomine atque
honore regnaverunt. Dictator autem Eomee primus fait Largus,
magister equitum primus Spurius Cassius. Sexto decimo anno
post reges exactos, seditionem populus l Eomee fecit,2 tanquam
a senatu atque consalibus opprimeretur. Turn et ipse sibi
tribunos plebis, quasi proprios judices et defensores, creavit,
per quos contra senatum et consules tutus esse posset. Eodem
tempore, concedente Xerse Persarum rege, ISTeemias Judeeam
venit, muros urbemque restituit. Anno cccii. ab urbe condita,
imperium consulare cessavit; et pro duobus consulibus decern
facti sunt, qui summam potestatem tenerent, ac decemviri
nominati sunt.

Anno ccclxv. ab urbe condita, pro duobus consulibus facti
sunt tribuni militares, sub quibus res Eomana crescere coepit.
Sequenti anno, in medio urbis, inferna subito patueruut, quod
cum diutius ita maneret et cunctis terrorem inferret, tandem
interpretantibus aruspicibus, quod vivi hominis sepulturam
expeteret, Marcus Curtius, eques Eomanus, se in id barathrum
armatus injecit, sicque conclusum est. Anno quadringentesimo
septuagesimo septimo, cum jam clarum urbis Eomge nomen
esset, arma tamen extra Italiam mota non fuerant. Ut igitur
cognosceretur quae copiee Eomanorum essent, census est habitus.
Turn inventa sunt civium capita ducenta nonaginta duo rnilia
trecenta triginta quatuor, quanquam ab urbe condita nunquam
bella cessassent. Tunc contra Afros bellum susceptum est.

Be regibus Judce qm post Amasiam regnaverunt.

His itaque breviter expeditis, ad Judaicam historiam reflec-
tendus est stylus. Post prsefatum igitur Amasiam regem
Judge, mansit populus sine rege xiii. annis, quod probatur per
libros Eegum, et per collationem annorum regum Judge et
regum Israel. Deinde regnavit Ozias Hi. annis, et post eum
Joathan xvi. annis. Hie eedificavit portam domus Domini,

^?11™' quae in Actibus Apostolorum speciosa vocatur, ab Hebrsei

c. 24. porta Joathan, ab aliis Turris gregis. Hac etiam tempestate

prophetaverunt in Judaea Osee, Amos, Ysayas, et Jonas.
Porro post Jonathan regnavit Achaz xvi. annis. Post Achaz

4 Reg. Ezechias xxviii. annis. Cujus anno sexto, Salmanasar rex

xviL

Petrus
Comestor,

1 populus'] populis, A.C.D.

2 seditionem . . . fecit] seditio
in populis Romso fuit, West. The

Chetham MS. has seditionem populis.
W. has " Dictator Largus Roma?
" populis seditionem fecit."

MATTH^lI PAPJSIENSIS

Assyriorum descendens in Samariam, transtulit decern tribus
Israel, et fecit eos accolas in terra Assyrioruin, et eos, qui
dicebantur Cbussei, introduxit pro eis in terrain ipsorum.
Qui ubi servire coeperunt ibi diis alienis, immisit eis Dominus
leones, qui devorarent eos. Quod cum rex Salmanasar com-
perisset, misit unum de sacerdotibus captivis, qui legis Israe-
litica3 doctrinis eos imbueret, et ad cultum Dei terras illius
incolas 2 converteret, si forte ab eis baac molestia bac medela
recederet. At illi quidem Pentateucbum Moysi receperunt,
sed deos patrum suorum non deseruerunt ; imo postmodum in
monte Garizim altare statuentes, templum quod erat Jeruso-
lymis, quo ire et sua Deo vota persolvere lege prseceptum
p. 14. erat, nunquam ingredi voluerunt. Et bos Samaritanos a Sa- 1 S. Job.

niaria legimus appellatos, quibus minime co-utebantur Judaai. 1V- 9-
Porro anni quibus divisus est populus Israel a Juda et a
domo David, sunt trecenti sexaginta. Super Judam vero, post
Ezecbiam regnavit Manasses lv. annis. Post Manassen, Anion
duobus annis. Post Amon, Josyas xxxi. annis. Hie congressus
est cum Nechao rege iEgypti, et occisus est in campo Ma-
geddo. Hac utique tempestate propbetaverunt in Judaaa Je-
remias, Olda, et Sopbonias. Sed et post Josiam, regnavit in
Judaaa Joacbaz tribus mensibus. Quibus nondum expletis,
memoratus Necbao rex iEgypti veniens in Jerusalem, cepit 2 Paralip.
Joacbaz, et duxit in iEgyptum, et posuit super regnum ejus XXXV1-
Elyacbim, quern vocavit Joacbim sive Jecboniam, filium Josiaa.
Condemnavit etiam Judaaam centum talentis argenteis et
talento auri. Anno quoque regni2 Elyacbim undecimo, !N"a-
bugodonosor rex Babilonis venit in Jerusalem, exigens ab eo
tributum quod iEgyptiorum regi3 solvere solitus erat, quod
ille annis tribus reddere non erubuit. Tertio vero anno, audiens
iEgyptios contra Babyloniam dimicaturos, solvere distulit.
Unde ISTabugodonosor, sicut rebellem, eum interfecit, et tria
milia virorum Juda captos in Babiloniam duxit, inter quos
erat propbeta Ezecbiel adbuc puer. Tunc etiam constituit
regem Joacbim, qui et Jechonias nominatur. Quern Jecbo-
niam, non multis diebus interjectis, Nabugodonosor, rex Babi-
lonis, in Jerusalem 4 venientem sibi obviam cum matre et
quibusdam de populo, cepit, et duxit in Babilonem, consti-
tuitque pro eo super Judarn et Jerusalem Sedecbiam patruum
ejus, quern et vocavit Mathanian. Sed et bic Sedecbias non

1 incolas'] Introduced by Par. The
MSS. of West, have eos, or omit it
altogether as W.

2 regni] om. West.

3 regi] rege, A.D.

4 Par. has here erased et, which
A. had; et veniente, West. W. as
the text.

CHRONICA MAJORA.

2 Mace. ii.
4.

Pet. Cc~
mest. Lib.
4 Reg.
cap. 45.

multo post contra Nabugodonosor rebellare ccepit, qui adju-
raverat eum per Deum, et contra munificum largitorem bos-
tiliter agebat. Et tunc secundo reversus est Nabugodonosor,
undecimo videlicet anno regni Sedecbiaa, et duxit ilium in
Babiloniam captivum, et murum civitatis evertit, et templum
exussit, et universa vasa domus Domini secum asportavit, et
posuit in templo sui dei. Daniel quoque et tres pueri, Ana-
nias, Azarias, et Misael, qui erant de genere regio, captivi
ducti sunt, quos sua liberalitate erudiri fecit Nabucbodonosor
provincialibus Uteris, pariter et Caldseis. Ignis etiam altaris
holocaustomatum sublatus est a sacerdotibus et in profundo
siccoque puteo absconditus, et diligenter ibi tutatus. Tunc et
Jeremias propbeta fecit comitari l secum tabernaculum foederis,
et arcbam, et altare incensi usque in montem Abarim, ubi
quondam ascenderat Moses, ut videret Dei basreditatem. In-
venitque ibidem Jeremias speluncam, et intulit ea illuc,
offerens sacrifioium consummationis templi. Obstruxit denique
ostium speluncaa, et latent ibi baec omnia iisque in prassentern
diem. In arcba autern continebantur urna aurea- manna et
virga Aaron quaa fronduerat et tabulae testamenti. Mansit
ergo regnum Judaicaa gentis, usque ad praasentem templi
vastationem ac reversionem,3 annis nongentis quatuordecim
et vi. mensibus decemque diebus. Quam vastationem non
tarn sua praesentia legitur Nabugodonosor peregisse, quam
per Nabuzardan principem militia? suas. Ipse enim post re-
gressionem regis in iEgyptum, ab eo transmissus, templum
penitus evertit, et murum civitatis subruit, et populum qui
ibidem remanserat in Babiloniam duxit. In eodem Sedecbia
terminatum est regnum Juda3orum, in quo secundum Jose-
pbum regnatum est annis quingentis et quatuordecim et men-
sibus septem et diebus decern ; secundum vero librum Begum,
non plene quingentis. Ab aadificatione templi fiuxerant anni
cccclxxx. et menses sex et dies decern. Ab egressu 4 populi
de iEgypto, anni M.lxxii. et menses sex et dies decern. De-
inceps cura rerum gerendarum sub sacerdotibus fuit, in reditu
a captivitate, nisi quod circa tempora Cbristi pauci fuere
reges, qui inferius post sacerdotes sunt annotati.

1 comitari] vel mu-, Par.

2 A. had habeyis after aurea, as
W. West. ; it has been erased by
Paris. Om. CD.

3 reversionem'] eversionem, West.
It is not in W.

4 egressu] ingressu, A.

MATTILEI PAKISIENSIS

Be sacerdotibus quartce1 cetatis.

Sacerdotes in hac mundi aetate quarta, ut refert Egesippus,
fuere sexdecim, Abiathar, Sadoch, Achimaas, Azaiias, Eliezer,
Oziel, Joiada, Azaria, Amarias, Achitob, Sadocli, Sellum,
Helchias, Azarias, Saraias, Josedech. Isti non solum sacer-
dotes, sed principes sacerdotum dicebantur, per annos tre-
centos et triginta. !N"am eversum est templum anno quadrin-
gentesimo atque tricesimo a conditione sua.

Hie terminatur gua/rta cetas, habens secundum Hebrceos annos
cccclxxiii., secundum Ixx. interpretes cccclxxxiv.2

p. 15.
Prophecy
of the
Sibyl.

De Bibilla Priamidis film, nobili prophetissa.
Fuit iffitur Sibilla Priamidis regis filia, matre no- This is the

Q"K 11*

mine Hecuba; provocata est autem Greece Tyburtina, j-^y^l
Latine vero Albunea. Hsec circuiens diversas Orientis 3 borum In-
[partes], prsedicavit Asia, Macedonia, Herostaia, Pan- printed '
philia, Affalguldea, Cilicia, et Galacia. Cumque hanc among the

n- ......... . . \ ., works of

mundi partem vaticmiis sins lllustrasset, mde venit Bede, e.g.,
iEthiopiam, Gabaon, et Babiloniam, Affricam, Libiam, ^ignf s .

n. . . -n i • Patrologia,

Pentapolim maritimam, et Palsestirjam. Per omnes xc. ii8i-
has provincias sjuritu prophetiee impleta, et prophetavit 1186-
bonis bona et malis [mala] 4 prout Dominus ordinaverat.
Scimus quoque quod in prseconiis suis vera annunciavit,
et qua? in novissimis erant ventura praadixit. Auclientes
igitur famam ejus Romani, nunciaverunt hsec omnia
imperatori. Mittens ergo imperator, decernente senatu
ad earn legatos, cum magno honore vocatam, fecit earn
adducere Romam. Factum est autem tunc temporis,
quod centum viri ex senatu Romano viderunt som-
nium admirabile, unum et idem singuli, et simrd una

1 quarto] tertise, A. West. ;
quartse, W.

2 Here is a reference, " Nota de
" Sihillis," by Matt. Par. to the fol-
lowing three leaves, inserted by
him in the volume. CD. have the
passage incorporated into the text.
It is not uncommon in MSS. There

are two in the Cotton Collection
(Nero, B. 7. ; Vespasian, B. 25),
one in the Camb. Univ. Lib. Mm.
v. 29, possibly written at St. Alban's,
&c.

3 Orientis] Orientes, D. ; Orbis,
MSS. Cott. Camb.

4 mala] C. in margin.

CHRONICA MAJORA. 43

nocte. Videbant autem in noctis visione novem esse Prophecy
soles in cselo, qui singillatim diversas in se figuras g^yf
habebant. Primus erat splendens et fulgens super
omnem terram. Secundus splendidior et major, tethe-
ream habens claritatem. Tertius, sanguineo colore
flammigerans, igneus et terribilis, ac demum satis splen-
didum. Quartus sanguine rubicundus; quatuor ex eo
itinera erant versus meridiem radiantia. Quintus tene-
brosus, et januas habens, sicut in tonitruo tenebroso.
Sextus tenebrosus, liabens aculeum sicut stimulum
scorpionis. Septimus tenebrosus et terribilis et san-
guineus, tetrum liabens gladium. Octavus effusus, et
sanguineunT habens in medio colorem. Nonus tenebro-
sus, unum habens tantum radium fulgentem. Cum-
que Eomam ingressa esset Sibilla, Romani earn l viden-
tes mirabantur nimiam pulchritudinem ejus ; erat enim
facie venusta, corpore elegans, gestu matura, affluens
eloquentia, auditoribus suis dulce prgebens eloquium
cum discreto documento.

Venientes autem viri qui somnia viderant, audita
celebri fama ejus, dicunt ad earn : Magistra ac domina,
per magnam corporis tui pulchritudinem, et mentis tuge
sapientiam, necnon et oris tui eloquentiam, quam
nunquam in aliqua mulierum invenimus, te depre-
camur, ut quoddam mirabile somnium, quod nos omnes,
scilicet centum, una nocte vidimus singillatim, edisseras
et manifestes, et quid futurum prremonstret aperias.
Respondens gloriosa virago, dixit ad eos : Non est
sequum in sterquilinio et in loco diversis contamina-
tionibus polluto, sacramentum detegere. Erat enim,
postquam prasdictum somnium seriatim audierat, spi-
ritum habens commotum et pra3 novitate stupefactum.
Porro venite, et ascendamus montem Aventinum, et
ibi pryenunciabo qua3 futura sunt civitatibus Romanis.
Et fecerunt sicut dixit ; et iterum sciscitabatur virago

1 earn] etiam, D.

MATTH^I PARISIENSIS

Prophecy ab eis visiones, ipsi vero a prius dictis recitantes non

Sibyf exorbitarunt. At ipsa : Novem soles, quos vidistis,

[omnes futuras generationes prsesignant. Quod vero

dissimiles eos in se vidistis1] dissimilis vita erit in

filiis hominum.

p. 16. Revelatio somniorum centum Romanorum, quam Si-
billa regina raanifestavit spiritu prophetioe.

Primus sol prima generatio est, et erunt homines
simplices, clari, amantes libertatem, veraces, mansueti,
beni gni, consolatores pauperum, satis sapientes. Se-
cundus autem sol, secunda generatio est, et erunt ho-
mines splendide viventes, crescentes, Deum timentes,
sine malitia in terra conversantes. Tertius sol tertia
generatio est, et exurget gens contra gentem, et multas
pugnse erunt in Roma. Quartus autem sol quarta
generatio est, et erunt homines quod verum est ab-
negantes : et in ill is diebus exurget mulier de gen ere
Hebrceorum, nomine Maria, habensque sponsum nomine
Joseph, et pariet,2 et erit virgo ante partum, virgo post
partum. Qui ergo nascetur ex ea, erit verus Deus et
verus homo, prout prophetaa pra?dicaverunt ; adimplebit
legem JudaBorum irreprehensibiliter, et adjunget sua
propria in simul, et regnabit in sascula sasculorum.
Amen.

Nascente autem eo, exercitus angelorum a dextris
et a sinistris erunt dicentes, " Gloria in excelsis Deo, et
" in terra pax hominibus bonse voluntatis." 3 Eo autem
baptizato in aqua a Johanne praacessore suo, veniet
vox de sursum dicens, " Hie est filius meus dilectus in
" quo mihi bene complacui ; ipsum audite." Erant
autem ibi ex sacerdotibus JudaBorum audientes hasc
verba, et indignati dixerunt ad earn : Ista terribilia

1 This, -which the copyist has
omitted, has been inserted from the
Cotton MSS.

pariet] parie, A. ; patre, D.
et . . . voluntatis'] om. C.

CHRONICA MAJORA.

sunt, sileat hsec regina. Respondens Sibilla dixit : O Prophecy
Judsei, necesse est ita fieri, sed vos non credetis x in ^th,e

. . Sibyl.

eum. Nos, inquiunt, non credimus, quia verbum suum
et testamentum sempiternum dedit Sanctis patribus
nostris, ut non auferat nianum suam a nobis. Re-
spondens eis 2 iterum, dixit : Deus ceeli genitus est Alius
virginis, ut scriptum est, qui similis erit patri suo,
et per setatem ut infans crescet, et insurgent in eum
reges et principes terrse. In diebus illis erit Csesari
Augusto regnum, et regnabit in Roma, et subiciet sibi
omnem terrain. Post ha?.c convenient sacerdotes Hebrse-
orum contra ipsum Deum et hominem, cujus nomen
erit Jesus, quia multa signa faciet inaudita nee prius
visa, et comprehendent 3 eum, et dabunt ei alapas mani-
bus incestis, et in sacro vultu expuent venenata sputa ;
dabunt autem verbera super sanctum dorsum Ejus, et
colaphos accipiens tacebit. Ad cibum autem fel dabunt,
et ad sitim acetum, et tandem suspendent eum in ligno
et Occident ; et baec nihil valebunt eis ; quia die tertia
resurget, et ostendet se discipulis suis, et ipsis viden-
tibus ascendet in cselum, et regni Ejus non erit finis.
Dixitque principibus Romanorum ; Quintus sol quinta
generatio est, et eliget sibi dictus Jesus duos piscatores
de Galilsea, et propria lege docebit eos, dicens : Ite, et
doctrinam quam accepistis a me docete omnes gentes,
et per septuaginta et cluas linguas instruite omnes
gentes. Sextus autem sol est sexta generatio, et ex-
pugnabunt hostes istam civitatem annos tres et menses
tres. Septimus autem sol septima generatio, et ex-
urgent homines, et multas facient persecutiones in terra
Hebrseorum propter Deum. Octavus autem sol octava
generatio est, et erit Roma in prseda et desertatione,
et pugnantes ululabunt in tribulationibus et doloribus,
dicentes, " Putasne vivemus ante 4 partus fiet ? " 5 Nonus p. 17.

1 credetis'] creditis, C. D.

2 eis] ei, D.

3 comprehendent] comprehendunt,
CD. ; comprehendnt, A.

4 ante] aut, D., not understanding
aii in A.

5 For this, the Cotton and Camb.
MSS. have " Putasne pariemus ? "

46 MATTH^I PARISIENSIS

Prophecy Sol nona generatio est; et exurgent principes Romani
SibyL *n perditionem multorum. Tunc exurgent duo reges
de Syria, et exercitus eorum augebitur innumerabilis,
sicut arena maris, et obtinebunt civitates et regiones
et terras Judseorum usque ad Macedonian!,1 et tunc erit
multa effusio sanguinis. Omnes tremebunt in adventu
eorum, et disperdent Orientales. Et post base surgent
duo reges de Mgypto, et expugnabunt quatuor reges,
et Occident eos et omnem exercitum eorum, et regna-
bunt annos tres et menses sex. Et post illos surget
rex per C nomine, potens in praBlio, et regnabit annis
xxx., et pedificabit Deo templuro, et legem adimplebit,
et faciet justitiam in terra propter Deum. Et post
eum surget alius, et regnabit paucis temporibus, et ex-
pugnabunt eum barbarse gentes, et Occident eum. Post
hunc vero erit rex per B. nomine, et de B. procedet
Audon rex, et de Audon procedet alius A., et de A.
egredietur tertius A., et de hoc generabitur quartus
A., et erit bellicosus nimis et prseliator victoriosus.
De ipso autem generabitur rex 2 per R. nomine, et de
R. nascetur L., et potestatem habebit super decern et
novem reges. Et post hos surget Salviscus rex de
Francia, nomine per R. Ipse erit magnus et piissi-
mus, potens et misericors, et faciet judicium et jus-
titiam pauperibus ; tantaB namque virtutis gratia erit
in eo, ut per viam gradiens cacumina montium et ar-
borum inclinentur ante eum, aqua etiam in occursum
ejus tardabit ; similis autem imperio Romano ante eum
non fuit rex, nee post eum futurus erit. Et veniet
post eum rex per L. nomine, et post hunc regnabit
B. viginti et tres annos super terram. Et de B. egre-
dietur A. et ipse erit fortis in prselio et bellicosus, et
dum multum ierit per aquam et terram, non dabitur
in manus inimicorum, et morietur exul extra regnum,

1 Macedoniam] Calcedoniam, A.
D. ; Par. has Ma over the begin-
ning of the word, and so C. MSS.

Cott. have Homanorum usque ad
Calcedoniam.
2 D. inserts " quartus A."

CHRONICA MAJORA.

et anima ejus in manu Dei. Tunc exurget alius per Prophecy
V. nomine, ex una parte Salicus, et ex altera Longo- gib 1#
bardus,1 et ipse potestateni habebit in terra, et contra
pugnantes inimicos morietur. Et in diebus illis [erit
unus] 2 per O. nomine, et ipse erit potentissimus et fortis,
et bonus, et faciet justitiam pauperibus, et recte judi-
cabit. Et de ipso O. procedet alius O. potentissimus,
et erunt sub eo pugnse inter paganos et Christianos,
et sanguis eorum effundetur, et cor ejus in manu Dei,
et regnabit annis septem. Et ex ipsius muliere nas-
cetur alius rex per O. nomine ; hie erit sanguinarius
et facinorosus, et sine fide et veritafce, et per ipsum
multa mala erunt, et multa effusio sanguinis, atque
destructse ipsius potestate erunt urbes. In aliis namque
quam in ipsius regionibus, tribulationes erunt multa?
et multa prselia. Tunc exurget gens contra gentem
in Cappadocia, et Panphilia, captivabunturque gentes
in ipsius tempore, eo quod non introierit per ostium
in ovile ; hie namque regnabit per annos quatuor. Et
post eum surget rex per H. nomine, et similiter in
diebus illis erunt multre pugnse ; Syriam expugnabit,
et Pentapolim obtinebit captivando earn, ipse rex ex
genere Longobardorum. Tunc exurget rex per C. P- 18,
nomine, et expugnabit Longobardos, et erunt prselia et
pugnse. Ipse autem rex Salicus erit fortis et potens,
sed paucis temporibus durabit regnum ejus. Tunc
exurgent Agareni et tyranni, et captivabunt Tarentum
et Barro, et civitates deprssdabuntur, et volentes Romam
venire saevient, nee erit qui resistat eis, nisi Deus deorum,
Dominus dominantium. Tunc venientes Judaei Persidam,
disperdent illam, ita ut non recuperentur civitates quas
depraedabuntur ; et accurrentes Persi ponent tentoria
juxta fossam versus Orientem, et expugnabunt Romam,

1 Salicus . . . Longobardus] Saltus,
et ex altera rex ex altera Longo-
bardus, A.C.D.

2 erit unus'] C. in margin ; pro-
cedet, MSS. Cott.

48 MATTHiEI PARISIENSIS

Prophecy et obtinebunt pacem paulisper. Et intrabit belligerator
Sibyf rex Grsecorum, et destruet templa idolorum nomine
Ierapolim, et venient locustse et brucus, et comedent
arbores et fructus Capadocise et Cicilise, et fame crucia-
buntur, et postea non erit amplius. Et tunc surget
alius rex Salicus, vir fortis et belligerator, et indigna-
buntur contra eum multi vicini et parentes. Et in
diebus illius traclet frater fratrem in morte, et pater
filium ; frater cum sorore miscebitur, et una mulier
conveniet alteri ; pater et filii et tota familia detes-
tanda operabuntur in terra ; senes cum virginibus cuba-
bunt, et sacerdotes mali cum deceptis puellis ; episcopi
malefactorum sectatores erunt ; et fiet efFusio sanguinis
in terra, et templa sanctorum polluentur, et erunt in
populo fornicationes immundse et scelus Sodomiticum,
ita ut visio eorum in contumeliis appareat ; et erunt
homines raptores, contumeliosi, odientes justitiam, et
falsitatem amantes, et judices Romani immutabuntur ;
si hodie adjudicantur, alio die immutabuntur propter
pecuniam accipiendam, et non judicabunt rectum sed
falsum. Et erunt in diebus illis homines perjuri, rapa-
ces, et amantes munera falsitatis, et destruet ur lex et
Veritas, et fient terrse motus per loca diversa, et insu-
larum civitates et regiones demergentur, et erunt per
loca pestilentise hominum, et terra ab inimicis desola-
bitur, et non pra3valebit eos consolari vanitas eorum.
Post hsec autem surget rex per H. nomine, sub cujus
tempore bella erunt, et duobus annis regnabit. Et post
hunc surget alius rex per A.1 nomine, et veniens obtinebit
regnum aliquanto tempore, et veniet Romam et captiva-
bit earn, et non mortificabitur anima ejus in manus
inimicorum ipsius. In diebus vitse suas erit bonus et
magnus, et faciet justitiam pauperibus, et vivet longo
tempore. Post hunc surget alius rex per H. nomine,
et de ipso B. procedent duodecim B., et erit genere

1 4.] A. has H., with A. above the line ; C. has A. ; D. H.

CHRONICA MAJORA. 49

Longobardus, et regnabit per centum annos. Tunc1 post Prophecy
eum surget rex alius per H. nomine de2 Francia. Tunc gib f
initium clolorum erit, quale non fuit ab initio muncli ; et p. 19.
erunt in diebus illis multse pugnaa et tribulationes mul-
torum, et efFusio sanguinis, et terrse motus per civitates
et regiones, et terra3 multaa captivabuntur, et non erit qui
resistat inimicis, quia tunc Deus irascetur terras. Roma
erit in percussione3 et gladio, pugnabitur, et erit depre-
hensa in manu ipsius regis. Et erunt homines rapaces,
cupidi, tyranni, odientes pauperes, opprimentes insontes,
et salvantes nocuos; et erunt injusti, nequissimi, et
damnatores ; exterminiis 4 captivabuntur, et non est in
terra qui eis resistat, aut eruat eos, propter malitias
eorum et cupiditates. Et tunc exurget rex Grsecorum
cui nomen erit Constans, et ipse erit rex Grsecorum
et Romanorum. Hie erit statura grandis, aspectu de-
corus, vultu splendidus, per singula membrorum linea-
menta decenter compositus, et ipsius regnum cxii. annis
terminabitur. In illis ergo diebus erunt multa? divitise,
et terra abundanter dabit fructum suum, ita ut tritici
modium denario uno venundetur, modium vini denario
uno, modium olei denario uno. Et ipse erit rex
scripturam habens ante oculos. Rexque Grascorum et
Romanorum omnia sibi vendicabit de regnis Christia-
norum. Omnes civitates et insulas devastabit rebellium,
et uni versa tempi a idolorum destruet, et omnes paganos
ad baptismum convocabit, et per omnia templa crux
Christi Jesu erigetur. Tunc namque prseveniet iEgyptus Ps. lxvii.
iEthiopiam manus dare Deo. Qui vero crucem Jesu "
Christi non adoraverint, gladio punientur. Et cum
completi fuerint clxx. anni, Judaai convertentur ad
Jesum, et erit omnibus sepulchrum ejus gloriosum.
In diebus illis salvabitur Jucla, et Israel habitabit
confidenter.

1 Tunc'] et, C.

2 de] iQj -D-

3 percussione] persecutione, C.

1 doininatores exterminii, MSS.
Cott.

50 MATTH^I PARISIENSIS

De Antichristo.

Prophecy In illo tempore surget princeps de tribu Dan, qui
snii vocabitur Antichristus ; hie erit filius perditionis, et •
Antichrist, niagister erroris, plenitudo malitia?, qui subvertet
orbem, et faciet prodigia et signa magna per falsas
simulationes, deludetque multos per falsas simula-
tiones et artem magicam, ita ut ignem mittere de
cselo videatur, et minuentur anni sicut menses, et
menses sicut septimanee, et dies sicut horae, Et
tunc [exsurgent] ab Aquilone spurcissimse gentes quas
Alexander inclusit, Gog et Magog. Hi sunt. xxii. reges,
quorum numerus sicut arena maris. Cum autem ad-
venerit rex Romanorum, convocato exercitu debellabit
eos, et prosternet usque ad internecionem. Et postea
veniet Jerusalem, et ibi deposito capitis diademate et
omni habitu regali, relinquet Deo Patri regnum et
Christo Filio ejus. Regnante autem eo egreclientur duo
viri clarissimi, Helyas et Enoch, ad annunciandum
adventum Domini Christi ; et Antichristus occidet eos,
et post tres dies a Domino resuscitabuntur. Tunc erit
persecutio magna, qualis non fait antea nee postea
subsequetur. Abbreviabit Dominus dies illos propter
electos ; et in virtute Domini occidetur Antichristus in
monte Oliveti a Michaele archangelo. Cum hgec Si-
billa et alia multa prcediceret futura Romanis, quibus
etiam signis ad judicandum venturus est Dominus,
vaticinando intonuit,1 dicens :

De Judicio.

The signs J udicii signum tellus sudore madescet. S. Augus-

ment. b E cselo Rex adveniet per saecla futurus, civitate

S cilicet in carne pra3sens ut judicet orbem. Dei, xviii.

U nde Deum cernent incredulus atque fidelis
C elsum cum Sanctis, sevi jam termino in ipso.2

•23,

1 intonuit] innotuit, C. | - D. adds est.

CHRONICA MAJORA. 51

S ic animaa cum carne aderunt, quas juclicat ipse :

C um jacet incultus densis in vepribus orbis, p- 20.

R eicient simulachra viri, cunctam quoque gazam.

E xuret terras ignis pontumque polumque

I nquirens, tetri portas confringet Averni.

S anctorum sed enim eunctse lux libera carni

T radetur, sontes seterna flamma cremabit.

0 ccultos actus retegens, tunc quisque loquetur

S ecreta, atque Deus reserabit pectora luci.

T unc erit et luctus, stridebunt dentibus omnes,

E ripitur solis jubar, et chorus interit astris.

V olvetur caelum, lunaris splendor obibit.

D eiciet colles, valles extollet ab imo.

N on erit in rebus hominum sublime vel altum.

J am montes campis ssquantur, cserula ponti

0 mnia cessabunt, tellus confracta peribit.

S ic pariter fontes torrentur fluminaque igni.

E t1 tuba turn sonitum tristem demittet ab alto

O rbe, gem ens facinus miserum variosque labores.

T artareumque chaos monstrabit terra deliiscens.

E t coram hie Domino reges sistentur ad unum.

R ecidet e2 cselo ignisque, et sulphuris amnis.

Efcec de Christi nativitate, passione, resurrexione,
atque secundo adventu in Greeds versibus dicta, sic
in capitibus inveniuntur habere Ih's xps theoy yos
Sother, quod in translatis in Latinum apparet, nisi quod
Grsecarum literarum. proprietas non adeo potuit ob-
servari.

Isidor. SibillaB dicuntur generaliter omnes fceminaB vates ex TheSibyls.

viii?8? °g' Hngua Grseca. Nam syos iEolico sermone Deus, Belon
Grseci mentem dicunt, quasi Dei mentem. Proinde
igitur quia divinam voluntatem interpretari solebant,

1 Et] So the MSS. of Par. and
the other MSS. of this account,
which I have seen. Set (i. e. Sed)
is the true reading, as in St. Augus-
tine, and as necessary for the initial

letter. The verses occur in Martinus
Polonus, Freculphus, &c, and usu-
ally with et in this place.
2 e] de, C

D 2

MATTH^I PAMSIENSIS

The Sibyls. Sibillse dictse sunt. Sicut autem omnes viros prophe-
tantes prophetas aut1 vates clicimus, ita omnis foemina
propbetans Sibilla dicitur. Decern autem Sibillse aptis
auctoribus fuisse traduntur. Quarum prima de Persis
fuit. Secunda Libica. Tertia Delphica, in templo
Delphi Apollinis genita, quae Trojana bella vaticinata
est. Quarta Chimera in Italia. Quinta Erithrsea, no-
mine Eriphila, in Babilone orta, quae Grsecis Ylion
petentibus vaticinata est perituram Trojara, et Homerum
mendacia scripturum. Sexta Samia, qua? Femonote dicta
est. Septima Cumana nomine Almathea. Ipsa est et
Cymrea. Octava Hellespontia, in agro Trojano nata,
quaa scribitur Salonis et Cyri fuisse temporibus. Nona
Frigia, qua3 vaticinata est Ancyrae. Decima Tyburtis,
nomine Albulnea. Quarum omnium carmina efferuntur,
in quibus de Deo et Christo et gentibus scripsisse
manifestissime comprobantur. Celeb ratior autem inter
cseteras Erithrsea, qua? Graece Tyburna dicta est, sicut
prselibatum est, fuisse perhibetur. Quam eo tempore s. Aug-. De
vaticinatam nonnulli ferunt, quo Roma primo floruisse Cly.'. ^"'

... xvm. 22,

comprobatur, quando videlicet Achaz, vel, sicut alii dicunt, 23.

qui ei successit Ezechias in Juchea regnavit, ha3C sane

de Christo qusedam manifesta conscripsit, ut praenota-

tum est. Cujus carmina vir clarissimus et famosus

interpres, Flaccianus, in quodam Graaco coclice ostendit,

ita in capite habentia Jesus Xristos Teoy yos Sother.

Quod est Latine, Jesus Christus Dei films salvator.

Hi autem versus pramotati, quorum primse literal hunc

sensum reddunt, sicut eos quidam Latinus, scilicet

Augustinus, ex distantibus versibus interpretatus pra>

dicavit et ostendit. Prreter tamen omnes istas ferunt

quondam fuisse Sibillam, qua3 ab omnibus despectum

et conculcatum lignum crucis in Jerusalem diu despi-

cabiliter adorans venerata est.2

1 aut'] ante, C, not understand-
ing au in A.

2 The latter portion of this is not

in the separate MSS. of this account
which I have seen.

CHRONICA MAJORA.

Adonis

Viennensis

Chronicon.

(Migne's

Patrologia,

cxxiii.),

col. 49.

Hugo of
S. Victor,
Excerpta
Priora, v. 5
(Migne's
Patrol.
clxxvii.
col. 228).

Orosius ii.
G.

Hugo,
Excerpt.
Prior, v. 5.

Id. v. 4, 5,
col. 228.

Incipit cetas quinta, nono videlicet anno regni Nubugodonosor
regis Babilonis, qui vixit post liana eversionem annis xxv.

Descriptio Babiloniae.
Facta, lit dictum est, templi Domini eversione, simul et po- Descrip-
puli Hebraaorum in Babiloniam eductione, manserunt ibi annis ti°n of
septuaginta, post quos prophetaverat Jeremias, Judaeorum a ^ on"
captivitatem esse solvendam. Quo tempore regnaverunt post
ISTabugodonosor in regno Persarum quatuor reges, scilicet
Evilmerodach, Labosordach, Egesar, et Baltbasar, nee fuit
Judaais ulla spes evadendi de Babilonia, quae tunc cunctis ur-
bibus fortior, opulentior, atque sublimior erat. Hujus enim
ambitus circumveniebatur stadiis quadringentis et octoginta
sex. Erat etiam in campi planitie et castrorum facie moani-
bus paribus per quadrum disposita. Murorum vero ejus lati-
tudo erat cubitorum quinquaginta, babens altitudinem quater
tantam ; a fronte quoque murorum centum aareaa portaa. Per
medium autem ejus Euphrates fluvius transcurrebat, et extrin-
secus per circuitum fossa late patens, in qua1 amnis circum-
fluebat. Arx autem, quaa intus imminebat, est ilia turris,
quas post diluvium a Nembrocb, gigante famosissimo, coepit
aadificari, babens 2 in altum quinque milia passuum et centum
septuaginta quatuor. Latitudo autem ejus quatuor milia pas-
suum tenere dinoscitur. Erant praaterea aliaa domus intra
eandem urbem quater geminaa, babitationis nimia proceritate
mirabiles, unde bumana virtute destrui 3 posse incredibile vide-
batur. Advenerat ibi Croesus rex Lidorum, famosus opibus,
ut auxiliaretur Babiloniis, cum4 aliis regibus et principibus
multis. Et cum septimum decimum Baltbasar regni sui com-
plevisset annum, irritam putans pollicitationem Jeremiaa, qua
praadixerat usque ad annum septuagesimum captivitatem Ju-
daaorum esse solvendam, exbiberi fecit in mensa sua vasa
templi Domini, et contra jus et fas bibit in eis. Sed hujus
criminis poanas Cyrus,5 nepos Astyagis, divino ammonitus ora-
culo luit. Nempe educatus apud Persas, cum adolevisset, con-
gregata Persarum manu, avunculo certamen indixit, et facta
congressione, illius exercitum fudit, et ipsum Astyagem cepit. p. 21.
Sed nihil ei praater regnum abstulit. Ifcaque Cyrus iste dig-
nitatem Medorum ad Persas transtulit, et Syriani Scithiamque
sibi subjugavit ; quibus patratis Babiloniam obsedit. Sicque 6

1 in qua] So altered by Paris from
vice. West, has vice, as Hugo.

2 habens .... dinoscitur] This
is quoted as from the Chronicle of
Eusebius in the notes to S. Jerome
on Isa. lib. v. cap. xiv. 22, opp. iv.
p. 180 noted I cannot find it. It is
not in Hugo or Ado.

3 destrui] destitui, A. West.

1 cum . . . multis] Not in Hugo.

5 Cyrus oraculo] Intro-
duced by the compiler.

6 Sicque intravit] Intro-
duced by the compiler. Cf. Fre-
culph. i. 3. 18.

D 3 -H

MATTH^I PARISIENSIS

Cyrus. Cyrus iste secundum vaticinium Ysaiae propbetaa, qui dudum
haec figura prasdixerat, reges et contritum exercitum effugavit,
et urbem intravit. Quam postquam disponere coepit, laxata Ado, col.
HebrjBorum captivitate, ferinas gentes, scilicet 1 quinquaginta 50.
milia hominum, regredi permisit in Judaeam, reddens eis vasa
templi Domini aurea et argentea quinque milia quadraginta.
Josedech quoque de genere Aaron sacerdotem, qui fuerat cum Hugo,
patribus adductus, redire mandavit, ut ritus veteris solemni- ^cer.Pt-
tatis, per assueti sacerdotis scientiam reformaretur. At illi col ^22.
venientes in Jerusalem cceperunt rea3dificare templum Domini. Ado, col.
Sed Samaritanis impedientibus, intermissum est opus, donee 51.
consummaretur sub Dario anno secundo 2 regni ejus. Et
notandum est, quia illo eodemque tempore, quo a Cyro est Babi-
lonia capta, est Eoma a pra3taxati regis Tarquinii superbis-
sima dominatione liberata. Porro 3 a Cyro rege potentissimo
superbia antiquaa Babilonias vindicata, asdificavit ibi banc quee
nunc incolitur Babiloniam, abbominatus omnem illius veteris
Babilonias superstitionem ; sicque vetus Babilonia, secundum
sancti propbetaa Ysaise propbetiam, perducta est in eremi vas-
titatem. Hac praaterea tempestate floruerunt in Judaea Aggasus
propheta, Zacbarias, et Malacbias. Porro Cambyses, Cyri pras- Hugo,
fati regis Alius, secundus ISTabugodonosor appellatur. Sub boc Excerpt.
etiam tempore factum esse putatur, quod in Juditb bistoria ri10229 ''
continetur. Quo decedente, regnaverunt Magi duo. Et bis
interemptis, Darius Antypasti filius rex est constitutus, qui
regis Cyri filiam in matrimonium suscepit, et regalibus nuptiis
sibi regnum firmavit, ita ut non tarn in extraneum regnum
translatum, quam in familiam Cyri videretur esse reversum.
Et bujus Darii, sicut pragmissum est, anno secundo completald.iv.il,
est templi asdificatio, quadragesimo sexto videlicet anno post- col. 222.
quam coepit asdificari. Unde Judaai Domino evangelico ser-
mone dixisse referuntur, " quadraginta efc sex annis aedificatum
" est templum istud," et castera. Dario vero Xerses filius ejus
successit. Cujus imperii anno septimo Hesdras, scriba legis
Dei, ascendit de Babilone in Jerusalem, referens ad templum
Domini sacras pecunias, argenti talenta sexcenta quinquaginta,
vasa argentea talentorum centum, et vasa aurea talentorum
viginti, et celebravit solemnitatem scenopbegias. Bemeavit
etiam Neemias, ipsius4 regis pincerna, de Susis castro anno
regni ejusdem vicesimo, qui muros urbis reaedificavit cum 5
summa solicitudine.

1 ferinas gentes, scilicet^ So
altered by Paris from ferme.

2 anno secundo~\ annus secundus,
A.

3 Porro . . . vastitaieni] Altered

and enlarged from Ado, who is
speaking of Egypt and Cairo.

4 i.e. of Artaxerxes.

6 cum summa solicitudine'] Intro-
duced by the compiler.

CHRONICA MAJOEA. 55

Be regibus Britonum.

Galf. Mon. His temporibus Cunedagio, Britonum. regi, Brwallo filius Kings of

u.ib. ejug successitj cujus tempore tribus diebus pluvia sanguinea theBritons.

cecidit super terram. Huic successit Gurgustius filius ejus,
cui Sisillius, cui Lago Gurgustii nepos, cui Kinmarus filius Si-
silii, cui Gorbodogo. Huic nati sunt duo filii, Ferreux scilicet,
atque Porrex, inter quos contentio facta est defuncto patre,
quis eorum Britannia potiretur. Sed Porrex fratri parans in-
sidias, ilium iuterfecit. Porro mater eorum, cum bujus rei
certitudinern babuisset, propter mortem filii ira vebementi
incanduit. Nacta ergo tempus quo Porrex sopitus fuerat,
cum ancillis suis in multis eum frustis crudeliter laniando
mactaYit. Exinde civilis discordia multo tempore populum
afflixit, et regnum quinque regibus est submissum, qui se mutuis

Id. ii. 17. cladibus infestabant. Succedente tandem tempore, suscitavit
probitas juvenem quendam, filium scilicet Clotbenis regis
CornubiaB, qui Dunwallo Molmutius vocabatur. Qui, ut regnum
patris suscepisset, insurrexit in reges Loegrias, Kambrias, et
Albania?, illosque interfecit, et deinde solus regnavit. Hie
leges Molrnutinas statuit, qua? usque bodie inter Anglos cele-
brantur. Statuit praaterea, ut templa Deorura et civitates
talem baberent dignitatem, ut quicunque fugitivus sive reus
ad ea confugeret, securus inter bostes sineretur abire. Sta-
tuit etiam ut aratra1 colonum, et viaa quae ad templa praa-
dicta sive ad civitates ducebant, eadem lege firmarentur.
Deinde, cum quadraginta annis regnum in pace tenuisset, de-
functus est, et in urbe Trinovantum, prope templum Concor-
diaa, quod ipse ad confirmationem legum construxerat, est

Id. iii. 1. sepultus. Deinde duo filii ejus, Belinus et Brennius, regnum
inter se diviserunt, ita scilicet quod Belino Loegria, Kara-
bria, et Cornubia, Brennio vero, qui minor fuerat, Noetban-
bumbria et Albania cesserunt.

Be regibus Persarum.

Trogus Post supradictum Darium Antipasti filium, regnavit in re-

Pompeius gioue Persarum Xerses, rex potentissimus et magnis opibus
10in " affluentissimus. Iste in exercitu suo septuaginta2 milia arma-
torum, et de auxiliis trecenta milia, Gra3ciam expugnaturus, legi-
tur babuisse. Naves etiam rostratas mille ducentas, et one-
rarias tria milia. Sed tanto agmini dux defuit. Nam semper
in praslio postremus et in fuga primus Xerses apparuit; erat

1 aratra] aratur, A.C.D. | 2 septuaginta] septingeiita, Justin,

56 MATTHiEI PAPJSIENSIS

in periculis timidus, et ubi metus abesset inflatus, unde ad l
experimentum belli, opibus magnis fretus, montcs in planum
sequabat, et maria pontibus onerabat, et immensas aquarum
voragines permeabiles faciebat. Sed ubi ad angustias Ther-
niopylarum pervenit, qua introitus in Graeciam patet, turpiter
devictus est. Et cum inde fuisset reversus, terrestri navalique Justin, iii.
preelio superatus, etiam suis contemptui esse coepit. Deficiente 1-
itaque cotidie regis majestate, Artabanus prasfectus ejus, in
spem regni adductus, vesperi cum septem robustissimis filiis
regiam ingressus, eum trucidavit, et regnum ejus sibi vendi-
cavit. Artabano vero Artaxersis Longimanus successit. Hie Liber
imperii sui anno tertio, gentes Persis subjectas, cum satrapis Esther, c.i.
ct ducibus suis, per centum et octoginta dies magnificis et
accuratissimis 2 epulis pavit. Regina quoque Vasti, uxor ejus,
mulierum convivium splendide et opulentissime eclebravit.
Et dum rex reginae pulcbritudinem, inter suas delicias, suis
convivis vellet ostendere, illam ad se venire prsecepit. At ilia
fastu superbise tumens, ad eum venire contempsit. Qua de re
rex ira commotus, illam deseruit, et Hester, puellam Hebraiam,
qua3 pulcbritudine et gratia vultus omnes Babilonise puellas
videbatur excellere, suo conjugio copulavit. Iste Artaxersis Justin, vi.
qui totam Grasciam bellis edomitam et sibi vendicatam dis- ' ° r
cedere ab armis prascepit, denuncians pacis contradictorem Mnemon.
morte puniendum. Quod fecit non ut genti paci 3 consuleret,
sed ut aliis bellis occupatus, ab eis quietus redderetur. Post
base vero bellum civile apud Persas exortum est, cum Ar- Orosius, ii.
taxersis et Cyrus, fratres, de regno ambigerent. Sed cum
P- 22. c diverso ambo fratres equis invecti concurrentes affligerent,

Artaxersis vulneratus est, sed equi velocitate mortem4 exemptus
evasit. Cyrus vero, coborte regia oppressus, finem certarninis
fecit, et sic Artaxersis regni sui potestatem fratricidio confir-
mavit. Hie etiam contra potentissimos Persarum prsefectos, Ado, coll.
Pbanabuzum et Tysipbonem, feliciter dimicavit, et iEgyptum ' 55'
magno labore suo subjecit imperio. Circa bos denique dies
floruit Aristotiles pbilosopbus. Post Artaxersem autem reg-
navit Arxes, qui cognominatus est Ocbus.

De discordia inter Belhmm et Brennium.

The quar- In diebus istis maxima orta est discordia inter praedictos Galf- Mon.
re between Britonum reges, Belinum et Brennium, eo quod uterque totins ni- 1-S-

1 ad] So altered by Par. from ante,
as W. West, and Justin.

2 accuratissimis] vel lautissimis.
Par,

1 paci] altered from pacis.
1 mortem] niorti, West.

CHRONICA MAJORA. 57

insulas monarchiam aastuabat habere. Belloque hinc et inde and Bren-
iiidicto, tandem dispositis catervis, conveniunt pugnaturi. nius.
Cum igitur multum diei decertando consumpserunt, victoria
cessit Belino, et exercitus Brennii maxima pars ca3sa, et re-
sidua1 in fugam propulsa est. At Brennius vix elapsus, ad
Gallos anxius confugit.2 Cumque infortunium suum principibus
regionis propalasset, petivit auxilium, quo regnum aniissuni
recuperare quivisset. Porro cum sibi ab omnibus auxilium
negaretur, venit tandem ad Seginum ducem Allobrogum, et
ab eo bonorifice susceptus est. Moram autem illo faciente De probi-
apud ipsum, in tantam familiaritatem ducis accessit, ut omni- tate Bren
bus ministris in curia preeferretur. Erat enim in armis furens, rm> ®*
in pace tranquillus, in membris bene dispositus, in consilio firiam
expeditus, in arte venandi sive aucupandi sufficienter edoctus. ducis Allo-
Videns autem dux tot probitates in uno homine vigere, statuit brogum
in animo ut unicam, quam babebat, filiam sibi matrimonio cluxeri •
copularet. Nee mora, maritatur puella Brennio, principesque
patriae ei subduntur, soliumque ducatus largitur. ~Nec annus
post elapsus est, cum suprema dies ducis superveniens ipsum
bac luce privavit. Tunc Brennius principibus patriae tbesaurum
ducis affluenter distribuens, gratiam omnium sibi prudenter
illexit, et, quod pro magno habebant jDrovinciales, in epulis
dandis erat profusus. Omnibus itaque in amicitiam attractis,
indicavit qualiter a fratre suo Belino a Britannia ejectus fuisset.
Quod cum magnates calluissent, promiserunt se cum ipso
ituros, ubicunque illos conducere affectasset. ISTec mora, col- Qualiter
lecto grandi exercitu, mare ingressus est, secundisque ventis Brennius

evectus, in Britanniam applicuit. Divulo-ato istitur ipsius ad- m. lltail~
-L -,. P .. . .. . mam re-

ventu, Belmus frater ejus, ascita totius regm juventute, obviam Yersus jn

perrexit, cum illo praslium commissurus. Sed cum bine inde fratrem

stantes cobortes fere commisceri incepissent, acceleravit rnater suum se

amborum, per dispositas turmas incedens, desiderans filium V1? ic?,le
■ -1 -I, . tt it voluent.

videre, quern multo temjjore non aspexit. Ut ergo ad locum

quo filius erat pervenit, bracbiis collo ejus injectis, desiderata

oscula imprimebat. Deinde midatis ubcribus, sermonem in bunc

modum cum singultu dissolvit : " Memento, lili carissime, me-

" mento uberum istorum quaa suxisti, memento matris tuas,

" cujus viscera te cum angustiis intolerabilibus ad esse perdux-

" erunt. Anxietatum igitur, quas pro te passa sum, reminis-

" cens, petitioni meaa adquiescens fratri tuo veniam concede,

" iramque inceptam compesce." Super bis igitur et aliis innu-

merabilibus allegationibus maternis Brennius commotus, ani-

mum sedavit, et illico galea deposita, una cum matre ad fratrem

1 residua"] residuum, West., and I - confugW] aufugit, West.
A. with vel a over tbe line. I

MATTH^EI PARISIENSIS

Rornana
Historia.

perrexit. Quod Belinus intelligens, abjectis armis, in amplexus
ejusdem cum osculo ruit, sicque amici effecti in urbe Trinovan-
tum sese receperunt, ubi inito consilio quid agerent, statu erunt
communem exercitum in partes Gallicanas conducere, ut uni-
versas mundi regiones sua? subicerent potestati. Deinde emenso
anno transfretaverunt ad Gallias, patriamque vastare coeperunt.
Quod cum per nationes illas divulgatum fuisset, convenerunt
omnes Gallicani prinoipes in obviam, et prEelium commiserunt-
At Britones victoria potiti sunt, Galli vulneratis catervis
fugicrunt. Quos Britones et Allobroges insecuti coeperunt, et
deditioni coegerunt. Munitis etiam castellis et urbibus, Bo-
mam petierunt. Tanta enim militum multitudo comitabatur
cos, quod omnes provincias, per quas transitum faciebant,
tributum solvere cogebant.

De istis fratribus bistoria Bomanorum sic refert : Trecenta Justin,
milia Gallorum ad sedes novas quajrendas profecti,1 ducibus x^iv. 4.
Belino et Brennio, Bomam invaserunt, ibique diu morati sunt.
Sed mille libras auri, pra3mium discessionis a Bomanis susci- Hist. Misc.
pientes, mox divisis 2 agminibus, alii Grteciam, alii Macedonian!, J-
alii Tbraciam 3 petiverunt, et sua prole, velut quodam examine, r '
totam Asiam repleverunt. Tantusque terror Gallici nominis,
et armorum invicta felicitas erat in illis diebus, ut non reges
Orientis, sine mercenario illorum exercitu, ulla bella gerere
praesumerent, neque pulsi a regno ad alios quam ad Gallos
confugerent. Non enim aliter majestatem suam tutam, neque
amissam recuperare se posse, nisi Gallica virtute, arbitrabantur.
Itaque in auxilium Bitbinia? regis evocati, regnum cum eo,
peracta victoria, diviserunt, eamque regionem Gallograaciam
coeiiominaverunt.

Gcibius et Porsenna consules.
Invasion of Erant tunc Bomee duo consules, Gabius et Borsenna, quo- Galf. Mon.

Rome by
the Gauls.

rum consilio respublica regebatur. Qui videntes sasvitia? fra- 111. 9-18.
trum neminem posse resistere, assensu senatorum venerunt
ad illos, offerentes eis dona plurima auri et argenti, annisque
singulis tributum solvere promiserunt. Firmato itaque foe-
dere, obsidibus sumptis, reges in Germaniam cobortes suas
duxerunt. Illis vero recedentibus, piguit Bomanos prasdicti
foederis, et revocata audacia, Germanis in auxilium processe-
runt. Quod cum fratribus relatum fuisset, inierunt consilium
quomodo utrumque populum debellare quivissent. Eabito igitur

1 profecti] profecte, A. CD. "West.

2 divisis\ Altered by Par. from
diversis, as West.

alii Thruciam is not in Justin.

CHRONICA MAJORA. ' 59

consilio, remansit Belinus in Germania, pra3liuin adversariis
illaturus. Brennius vero Eomam adiit, ut rupturn fosdus iu
Romanos vindicaret. Divisis itaque in hunc moclum agruinibus,
Gabius et Porsenna consules, casu inopinato, obviaverunt Belino,
et praaliura committere satagebant, ISTec mora, Romani pondns
prcelii ferre dinthis non valentes, cum fuga campnm dese-
ruerunt. Quos Belinus sine pietate insequens trucidare non
cessavit, donee superveniente nocte stragem inceptam perficere
non valebant. Dissipatis itaque Bomanis, Belinus cum victoria
Romam adiit, ubi fratrem suum civitatem acriter invadentem p- 23.
invenit. Ut igitur communem esercitum confecerunt, urbis
moenia prosternere non cessabant. Et ut major em bostibus
terrorem incuterent, ante portas civitatis obsides Bomauorum
in patibulo suspenderunt. Gabius interim et Porsenna con-
sules resociatis agminibus, mandaverunt Bomanis, ut matutinali
crepusculo de civitate exeuntes, bostes acriter invaderent, et
ipsi a tergo supervenientes stragem facere molirentur. Mane
igitur facto, cives a fronte et consules a tergo impetum fece-
runt in Alobroges et Britones ex improviso, et ceciderunt
utrinque multa milia armatorum. At fratres crebras irrup-
tiones facientes, bostes retrocedere coegerunt. Tandem inter-
fecto Gabio et capto Porsenna, fratribus victoria provenit, et
civitas cum concivium opibus eorum usibus cessit. Bemansit
igitur Brennius in Italia, et populum inauclita tyrannide
fatigavit. De quo etiarn Lucanus1 poeta eximius sic dixit:

" Tarpeiam cum fregerit arcem
" Brennius,"

boc est, Capitolium. Cujus actus casteros, quia Bomana) illos
declarant bistoria3, ne fastidium legentibus ingererem, praetermit-
tere curavi. Belinus vero in Britanniam reversus cum tranquil-
litate patriam tractavit. iEdificavit autem urbem prope Sabri-
num mare, super flumen Uscbam, Kaerusc aiDiDellatam, quaa De-
mecise metropolis fuit, quam multo post tempore Bomani urbem
Legionum dicebant, eo quod ibidem Bomana3 legiones byemare
solebant. Fecit etiam in urbe Trinovantum portam rnira?
pulcbritudinis, qua3 usque bodie a pagensibus Belinesgate
nuncupatur. Quo defuncto, successit ei Gurgiunt Barbtruc
filius ejus, paternorum operiTin sedulus imitator, ita quidem
quod omnes adversarios suos ad subjectionem debitam revo-
cavit. Inter plura etiam qua? laudabiliter fecit, in Daciam

1 This quotation is an insertion
of the compiler. It is not in Geof-
frey of Monmouth. It is not in

Lucan, nor can I find it in any of
the Latin poets.

60 • MATTHiEI PARISIENSIS

exercitum ducens, tributum uatri suo debifcum sibi reddere
coegit. Deinde post victoriam rediens, invenit xxx. naves per
Orcadum insulas advenientes, viris et mulieribus plenas. Quo-
rum cum adventus causam inquisisset, dux eorum, Partholoint
nomine, respondit sese locum mansionis quaerere, petens ab
illo portionem regni Britannia?, ubi sub ipso vivere potuisset.
At rex volens eos audire, misit cum eis homines suos ad
insulam Hybernia?, qua? tunc omni incola carebat, eamque
illis concessit. Creverunt itaque ibidem, et insulam usque
hodie jure ha?reditario tenuerunt. Defuncto itaque Gurgiunt,
et in urbe Legionum sepulto, Guithelinus filius ejus regni
diadema suscepit. Erat autem ei mulier nobilis Martia nomine,
omnibus artibus erudita, qua? etiam legem, quam Britones
Martiam appellant, invenit. Hanc postea rex Alfredus trans-
ferens Saxonica lingua, Merchenelage nuncupavit. Defuncto
tandem Guitbelino, Sisillius filius suus successit, cui Kininarus
primogenitus. Cui Danius ejusdem frater. Quo defuncto,
successit Morvidus filius ejus ex concubina generatus. Hie
nemini parcebat iratus, quin omnes sibi astantes interficeret.
Sed belua qua?dam immanissima ex partibus Hybernici maris
adveniens, bujus certaminis pcenas luit. Nam cum fama ad
regem penetrasset, quod inaudita? feritatis monstrum incolas
juxta maritima devoraret, accessit ipse ad illam, et solus cum
ea congressus est. Sed, cum omnino nibil profecisset, accele-
ravit monstrum illud, et apertis faucibus ipsum, velut pisci-
culum, devoravit. Begnavit post ilium Gotbomanns1 filius
ejus. Cui successit Arigallo frater suus.2 Hie nobiles quos-
que deprimere laborabat, et ignobiles exaltare. Magnates
vero a solio regni ilium deponentes, Elidurum fratrem ejus
Nota hu- in regem erexerunt. Qui, cum emenso quinquennio, in Cala-
militatem trio nemore veniens, fratri deposito casu obviavit, motus

inregee Rnper eo quantocius accessit ad eum, et injectis collo ipsius
admirabile x ' L . J l

factum. bracbns, iterata oscula imprimebat ; ducensque ilium an civi-

tatem Aldclut, in regio tbalamo occultavit. Deinde rex, sese

fingens infirmivm, ad omnes regni Britannia? fines nuncios

direxit, mandans principibus sibi subjectis ut ad se visitan-

dum quantocius properarent. Cumque cuncti ad regem con-

venissent, pra?cepit ut singillatim et sine tumultu tbalamum

ingrederentur, quia ipsius infirmitas silentium exigebat. Cre-

duli itaque magnates sermonibus regis, unusquisque post

alteram tbalamum ingressus est. Pra;ceperat autem Elidurus

miuistris suis capita singulis amputare, nisi se iterum Arcb-

gallino fratri suo submitterent. Ipsi vero, mediante timore,

1 Go//iom«?!M.s]Gorbonianus,Galf. I 2 situs'] ejus, West, and so Galf.
Mod. I Mon.

CHRONICA MAJORA. 61

Galf. Mon. unaninriter paruerunt. Foedere itaque confirmato, cepit diadema
in. 17. de capite suo, et capiti fratris imposu.it. Ex quo facto, Eli-
durus Pius postea nomen sortitus est. Archgallus secundus,
cum decern annis regnasset, defunctus est, et in urbe Kaerleir
Id. iii. 18. sepultus. Erigitur iterum Elidurus in regem, et pristinae Nota de
restituitur dignitati. Sed duo fratres ejus natu minores, Vi- Eliduro.
genius et Peredurus, collectis undique armatis, insurrexerunt
in eum, et commisso praslio ceperunt ilium, et infra urbem
Trinovantum in carcere posuerunt. Exinde diviso regno,
tenuerunt illud septem annis, et morte subita superveniente,
ambo perierunt. Elidurus igitur extractus de carcere, tertio
sublimatur in regnum. Et cum omne tempus suum in pietate
et justitia complevisset, ab hac luce migrans, exemplum pie-
tatis suis successoribus ' dereliquit.

Neemias populo Israel xii. annis ducatum prcebuit.

Inter ea vero memoratus Neemias, scriba legis Dei, cum

restauravisset ornatum templi Domini, et ea quae ad cultum

Hugo of religionis pertinebant, misit nepotes sacerdotum illorum, qui

S. Vict. absconderant sacrum ignem altaris holocaustomatum in puteo

Excerpt, sicco, quemadmodum superius continetur. At illi non inve-

11 col ' nerunt ignem, sed aquam crassam, quam et bauserunt, et

222. illuc 2 attulerunt. Quam jussit Neemias aspergi super ligna

et super bolocausta, et accensus est ignis ex aqua,3 ita ut

Ado col. omnes mirarentur. Ipse autem Neemias duodecim annis du-

52. catum prsebuit sacerdotii in Jerusalem. Post reditum vero

Judaicas plebis de Babilonia, per pontifices agebatur rerum

summa. Itaque 4 tarn ipse quam Josdecb, qui jubente Cyro

a Babylonia redisse dictus est, et quatuordecim viri, posteri

eorum, reprassentaverunt principatum sacerdotii, per ordinem

successionis suae, a reditu populi usque ad Antiochum Eupa-

Cf. Ado, torem, annis trecentis tribus, quorum eminentioris famaa fuerc

col. 51, Jesus sacerdos magnus, Joacbim, Elyasipb, Simon, Onias, et P- 24.
and Hugo r, ■,-, to J r

jv n to Graddus.

De Alexandro Magno, rege Macedonum.b

Ado, coll. Porro Gaddi temporibus, Pbilippus AmintaD filius, Alexandri Philip of

55, 56. Magni pater, rex Macedonum, Atbenienses, Pocenses, Tbessa- Macedon.

losque perdomuit, et Capadociam sibi subjugavit. Quo vita

1 successoribus'] suceessionibus,
A.

2 illuc] ilU, W.

3 West inserts ilia, as Hugo.

1 Itaque . . . tribus] This seems

to he the compiler's own, made up
from several sources.

3 In the margin is a portrait of
Alexander.

D 7 +-

62 MATTH-EI PAPJSIENSIS

Alexander privato, Alexander Magnus ei successit. Qui cum vicesimum Hugo, v. 6,
the Great, ageret a3tatis annum, regnum adorsus est expugnare Persarum, c°l- 230.
habens in exercitu peditum triginta milia et equitum quatuor
milia quingentos ; et horum agminum ordines nemo nisi sex-
agenarius duxit, et si principia castrorum cerneres, senatum
te cernere, non militias duces existimares. Nemo denique
illorum in praalio fugam, sed victoriam coagitavit, nee in
pedibus cuiquam spes, sed in lacertis fuit. Porro Darius rex,
fiducia virium, non bostem a Persarum finibus arcere, sed
intra regni sinum recipere gloriosius ratus, flumen Eufratem
et montem Cilicias illis sine impedimento transire permisit, ac
demum in campis Adrasti dirigit aciem adversus eum. Ha-
buit itaque Darius in ea congressione sexcenta milia bomi-
num. Sed tarn numerosus exercitus mox terga vertit ; non
minus superatus Alexandri arte, quam Macedonum [virtute ;
magna caades Persarum in eo praslio] fuit. De exercitu
vero Alexandri, novies1 centum cecidere pedites, et centum
viginti equites. Post banc victoriam, major pars Asise statim
ad Alexandrum confugit.2 Denique plurima Alexander gessit
bella cum praefectis Darii, quos jam non tarn armis quam
nominis sui terrore superavit. Jam enim milites Alexandri
Persicum aurum, et totius Orientis opes, quasi suam praadam
ducebant, nee belli periculorum 3 sed divitiarum adquiren-
darum meminerant.

De gloriosa victoria Alexandri contra Barium regem Persarum,
et de numero inter fector win.

Post base autem Darius, cum quadringentis milibus peditum Id.
et centum milibus equitum, in aciem procedit. Occurrit ei
Alexander, et committitur praelium ingentibus animis. In eo
praelio uterque vulneratus est rex, et tam diu certamen anceps
fuit, quoad aufugeret Darius. Exinde magna caades Persarum
secuta est. Caasa sunt enim sexaginta unum milia peditum,
et equitum decern milia, capta vero quadraginta milia. Ex
Macedonibus vero cecidere pedestres centum et triginta, et
equites centum quinquaginta. In castris Persarum multum
auri et caaterarum opnm inventum est, et intra castrorum
captivos capta est Darii mater, et uxor, soror quoque, et duas
Darii filiaa, quarum redemptionem4 oblata Darius etiam regni

1 novies] So Par. altering novem, I W. ; periculorumque, West., as

as W. West.

2 So Paris, altering the old word
defecit, which W. West. have.

Justin. Par. has erased the copula.
4 quarum redemptionem] pro qua-
rum redemptione, W., taking Mas

3 periculorum] perieulorumve, | as the object of obtinuit.

CHRONICA MAJORA. 63

Hugo, v. 6, sui dimidia parte non obtinuit. Illas tamen Alexander haberi
col. 230. apud se ut reginas praacepit, filiabusque non sordidius matri-
monium, sed J dignitate patris, sperare jussit.

Ut regnum Persarum cessit Macedonibus.

Id. Post haac auteru Darius, in gratiam victoris Alexandri, vin- Death of

citur aureis cathenis a cognatis suis, et vinctus vitam finivit. Darius.
Cujus corpus Alexander more regio sepelivit. Sicque Per-
sarum regnum cessit in potestatem Macedonum, postquam
steterat per annos ducentos et triginta unum. Interea vero Conquests
Alexander Tyrum, urbem florentissimam, expugnavit, et Alex- °* r' "
andriam super amnem Thanaym aadificavit, et Indiam expetiit,
ut ultimo Orientis 2 Oceani limbo imperii sui finem terminaret ;
ubi cum Poro, ipsius gentis rege fortissimo, equo vectus,
singulari certamine dimicavit. Sed occiso dejectus equo, con-
cursu satellitum suorum, mortem evasit. Subactis denique
omnibus Orientis gentibus usque ad flumen Indum et Oceanum,
statuit remeare retrorsum. Yerum cum Darium regem annis
tantum quinque supervixisset, et aBabilonia3 reversus fuisset,
suorum insidiis, in eadem urbe, in ipso aatatis et victoriarum His death
suarum flore, vitam veneno finivit, vita3 videlicet suae anno at Baby-
xxxii., regni vero sui duodecimo. on"

Be divisione regni Alexandri post mortem ipsius.

Orosius,iii. Quo defuncto, illico translato vel disperso in multis imperio, Division
23. Ptoloma30 prima iEgyptus, Africaa Arabiaaque pars sorte pro- °f Alex-

Ado, col. venit. Macedonas autem Philippus, qui et Arridaaus dicebatur, i£;na.(jom
57- frater Alexandri, sortitus est. Porro Syriam et Babiloniam,

et omnia regna Orientis obtinuit Pseleucus, et Asiaa regnum
Abridged Antygonus. Deinde alii egregii quique viri, qui magno mili-
from Ado taverant Alexandro, diversas occupavere provincias, et reges
an ug°- ex praafectis facti, magnas opes non sibi tantum paraverunt,

verum etiam posteris reliquerunt. Hi tamen omnes, non

multo post, mutuis se bellis et certaminibus consumpserunt.
Ado, col. Horum tamen Pseleucus Antiocbiam, Laodiciam, Seleuciam,
5S* Apamiam, Edessam, Beroeam, et Pellam urbes inclytas con-

didit, et in easdem urbes Judaaos transtulit. Hujus 4 praaterea

(Not in Pseleuci fuit films Antiochus Magnus.
Ado.)

1 Here is an instance of the addi- tin, xii. 7, has " Oceano ultimoque
tion of Paris spoiling the sense. " Oriente."

W. has " quam si pater cas mari- 3 a Babilonia'j Sic. Babiloniam,

" taret." Hugo.

2 Orientis] Not in Hugo. Jus- 4 Hujus . . Magnus] Not in Ado.

MATTH^I PARISIENSIS

Be Antiocho Magna.

Porro Antiochus iste relaxavit sacerdotes et scribas et Hugo, v. 7,
cantores templi Domini a tributis, et a regio vectigali, et abc°H.231,
aliis oneribus l cunctis. Verum iste Pseleucus atque Lysima- '
chus atrociter inter se dimicaverunt. Ultimum hoc bellnm ,„ ' '
Alexandri commilitonum fuifc. Sed his ambobus occisis,
Ptolomasus Lagi filius Jerosolimam et Judseam dolo suam
redegit in deditionem.

De Ptolomceo Philadelphia}.

Post quern regnavit Ptoloma3us Philadelphus,2 qui donaria Id. col. 59.
multa Jerosolimis transmisit, et divinas scripturas ex He-
braica in Gra3carn linguam, per septuaginta interpretes, trans-
ferre curavit. Et post hunc iterurn Ptolomaeus Euergetes, Id. 61.

Quo tem- sub quo Jesus filius Sirach Sapientiaa librum composuit.

pore fuerit Hujus etiam Ptolomasi filiam, nomine Cleopatram, Antiochus Marianus

Jesus nlius M_agnug sibi legitimo "copulavit matrimonio,3 sumens cum ea a Scotus.
praafato Ptolomaeo partem Syrise et Samariam, Judasam, atque
Phcenicem sub nomine dotis. Porro magnus Antiochus iste
genuit Pseleucum et fratrem ejus Antiochum. Quorum Pse-
leucus Heliodorum Jerosolimam destinavit, ut a3rarium templi 2 Mace. iii.
Domini confringeret, et extractam inde pecuniam ad eum
deportaret. Sed dum Heliodorus cum suis satellitibus, man-
datum ejus perficere cupiens, a3rarium fuisset ingressus, appa-
ruit ei quidam equus terribilis,4 qui eum graviter flagellavit,
unde infecto regressus negotio, inde ad eum remeavit. Ab Hugo, v. 7.
hoc proinde Pseleuco Parthi defecere, et Arsacem sibi regem Id. v. 17.
constituere.5 Post Pseleuci decessum, adeptus est regnuni Id. v. 7.
ejus Antiochus, frater ejus, qui Epiphanes, id est praeclarus,
appellatus est. Fuit tamen Pseleuco filius nomine Demetrius.
Verum post Ptolomaauni Euergetem regnavit in .ZEgypto Pto- Id. v. 10.

p. 25. lomaBus Sother, et huic successit Ptolomasus Ejriphanes. Epi- Joseph,

phanes quoque reliquit filios duos,11 quorum unus Phyolometor, Ant. xii.
et alter nomen habuit Fiscon. 4- 11-

De Hannibale.

His etiam temporibus apud Carthaginem quoque Hannibal, Orosius,

Amilcaris filius, Pcenorum, id est Affricanorum, imperator est *v- 14,
or Ado,

1 oneribus'] omnibus, A. West,
has omnibus aliis exactionibus.

2 W. ins. xxxviii. annis, and so
West.

3 Cleopatra was the daughter of
Antiochus, and married Ptolemy
Epiphanes. Marianus Scotus (a.
4006) and Eusebius, from one of

whom this is taken, give it correctly.
See Joseph. Antiq. xii. 4. 1.

4 terribilis] Sic, for terribilem
habens sessorem.

5 Here West, has ' Ptolomeus
Philopater xvii. annis.'

6 duos] suos, A.

col. 59.

CHRONICA MAJORA. 65

Justin, institutus ; fatale nou tain Romania quam ipsi Africae malum.
xxix. 1. Quj civm esset novem annis natus, juravit se Romanis nun-
Orosius,iv. quam futurum amicum. Et factus imperator, nt Romanorum
pervaderet regnum, Pyrenasos montes transgressus, inter fero-
cissimas Gallorum gentes ferro viam aperuit, et a Pyrenseo
ad Alpes pertingens, cum Scipione, Roma tunc consule, con-
flixit, et superavit ; et idem apud Taximanum lacum Romanum
consulem Flaminium interfecit, et ejus exercitum penitus
delevit.

Cannes vicus Apulice est.

Orosius, iv. Sed et alia vice, apud Cannas, vicum Apulise, Lucius
16- JEmilius Paulus et consulares atque praatorii viri viginti

ab eo sunt interfecti, et plurimi senatores capti et occisi, viri
quoque nobiles treeentL Virius quoque consul cum quin-
quaginta fugit equitibus. In ilia prseterea pugna pedestrium
virorum quadraginta milia et equitum tria milia quingenti
periere. Hannibal autem, in testimonium victoria? sua?, tres
modios aureorum annulorum Cartbaginem misit, quos ex ma-
nibus interfectorum equitum Romanorum cletraxerat. Itaque
pame omnes Romanae spei vires in eo certamine perierunt ;
et adeo desperaverunt Romani, ut de relinquenda Italia no-
visque sedibus exquirendis consilium ineundum putaverint.

Id. 17. Sed demum in Hispania duo germani Scipiones, Romanorum

consules, a ducibus Hannibalis interfecti sunt. Sed borum

Id 18 nepos Scipio, qui cognominatus est Affricanus, imperium in

Hispania proconsulare 1 sortitus, in ultionem patris et patrui
animum intendit, et Pyrengeum trangressus, Pcenorum ducem
Hasdrubalem superavit bello, et castris exuit2 ; et omnem His-
paniam a Pyrena30 usque ad Oceanum in provinciam redegit.

Id. 19. Et tunc tandem Hannibal in Affricam redire compulsus est,

ut fessis Cartbaginensibus subveniret; quern Scipio bello sus-
ceptum superavit. In ea pugna interfecta sunt Cartbaginen-
sium viginti milia quingenti, et octoginta elepbanti capti vel
occisi.

De magnitucline Cartaginis et cdtitudine mv/rorwm arcis.

Orosius, iv. Demum quoque Cartago a Romanis deleta est, qua? tri-

-~- ginta milibus passuum muro amplexa, tota pene mari cinge-

batur, absque faucibus, qua? tribus milibus passuum aperie-

bantur. Porro bic locus murum viginti pedes latum habebat,

saxo quadrato, in altitudinem cubitorum quadraginta. Arx

1 proconsulare^ vel -i, Par., A. I - exuit'] exivit, A. Chetham. It
haviug pro consulare in two words. I is not in W.

(56 MATTHJEI PABISIENSIS

vero ejusdem. urbis, cui Byrsse nomen erat, amplius quam duo
milia passuum tenebat. Et una parte munus communis erat
urbi et Byrsee, imminens mari. Diruta et concremata est ipsa
civitas, anno a conditione sua septingentesimo ; sicque tandem
bellum Punicum est finitum.

De expugnatione Numidice, id est Mauritania.

In Numidia tunc amicus Bomani populi Micipsa regnabat. Cf. Oro-
Quo defuncto, regnavit Jugurtha, qui contra se bellum movit sium, v. 1 5
Romanorum, propter necem Adberbalis et Hyempsalis, libero-
rum Micipsa?. Hac occasione primum expugnata est Numidia
a Metello consule, et demum a Mario domita. Sed et Mauri-
tania, quam Bochus rex tuebatur, a Bomanis est subacta.
Cantabri denique, Gallicii, et Lusitani, Hispaniee populi, uno
pene preelio sunt superati. In Italia quoque Epyrotee, qui in
Illyrico, cum Pyrrho rege suo, contra Bomanos conspira-
verant, primum pace molliti, demum vero cum Achivis et
Thessalis edomiti, Bomano * subacti sunt jugo. Indeque for-
tuna Bomana, non contenta terminis Italise, ccepit se porrigere
ad procul posita regna.

De Attalo rege Asia.

Nam et ipso ferme tempore Attalus rex Asia?, biimanis Orosius, v.
rebus excedens, per testamentum suum Bomanos sui consti- 8-
tuit hseredes regni.

De Antiocho illustri rege Asya.

Sed, ut ad Hebraicam revertar bistoriam, extinctis jam 2 Mace. iv.
varia sorte Alexandri Magni ducibus, regnavit in Syria jam
dictus Antiocbus illustris, filius Antiochi regis, anno exxxvii.
regni Grascorum. Onias in illis diebus Jerosolimis summus
pontifex habebatur. Cui frater Jason eripere sacerdotium
cupiens, ccepit Judaica? legis jura, non in occulto violare, sed
palam omnibus destruere, quasi sacerdotium, quod affectabat,
aliter quam scelere consequi non valeret.

Nota impietatevi Jasonis fratris Onice pontificis.

Ausus est enim sub ipsa templi arce gymnasium construere, 2 Mace. iv.
et optimos quosque epbeborum in lupanaribus ponere, eosque *2-

1 Romano'] Romani, A.C.D. W. and West have Romano.

CHRONICA MAJOEA. 67

2 Mace. iv. Cpi erant Jerosolimis, Antiochenos scribere. Sed hoc impii,
et non sacerdotis, Jasonis nefarium et inauditum scelus ultio
divina consecuta est. In leges quippe diviuas impie agere,
non cedit impune. Unde post trienninm ipse Jason, qui Dei
jura violaverat, et gernianuni proprium captivaverat, jussu
regis Antiochi expulsus est in Ammanitidem regionem, et
Menelaus quidam, de tribu Benjamin, sacerdotiuni obtinuit.
Verum, bujus Menelai factione, Onias, pius pontifex, dolo
peremptus est per quendam regis suffectum Andronicurn. Et
non multo post, Menelaus amotus est a sacerdotio, succedente
sibi fratre Lysimacho. Sed cum nee sic malum desisteret,
tandem postmodum dejectus de turre quinquaginta cubitorum,
infelicem exhalavit animam. Lysimacbus quoque, jam multo
templi auro asportato, plebeio concursu, secus aerarium lapi-
datus interiit. Post hasc autem praafatus rex Antiocbus as-
cendens Jerosolimam, intravit in sanctuarium cum superbia,
et tulit altare aureum, et candelabrum, et mensam proposi-
tions, et velum, et csetera templi ornamenta, et regressus
est Antiocbiam. Demum vero praacepit omnibus regni sui
gentibus ut esset populus unus, et probibuit in templo
Domini fieri bolocausta et sacrificium, praacepitque Judaeis
coinquinari escis immundis, ut transgrederentur mamlata Dei.

De crudelitate Antiochi, et sejytem fratrihus cum matre sua

interfectis.

2 Mace. vi. In illis diebus quidam Eleazarus,1 aatate provectus, compel-
lebatur camera manducare porcinam. Sed ille : " ISTon est,"
inquit, " dignum, Eleazarum nonagenarium transire ad vitam
" alienigenarum." Et amplectens potius gloriosam mortem,
quam odibilem vitam, multis fatigatus suppliciis, decessit, juni-
oribus et universaa genti suaa magnum virtutis et fortitudinis 2

Id. vii. 1. exemplum derelinquens. Contigit etiam eodem tempore se}>

tem fratres cum matre ad similem cibum flagris compelli, in P- 26-
praasentia crudelissimi regis. Sed et bi magis elegerunt cru-
ciatibus interfici, quam contra jus et fas carnes porcinas
manducare. Ad ultimum vero passa est sancta et memora-
bilis mater eorum, quaa, pereuntes septem filios sub unius

Id. vi. 10. diei articulo, asquanimiter fuerat contemplata. Sed et alias
duas mulieres delates 3 sunt natos suos circumcidisse. Quas,

1 West. ins. nomine. i 3 delatce'] Par. puts perceplce

- fortitudinis'] So Par. C.D.W. above the line. CD. have delate

formidinis, A. West., except Reg. percepte.

MS.

E 2

MATTH.EI PAEISIENSIS

pueris ad colla suspensis, cum publice per civitatem liatos
circumduxissent, de muro prascipitaverunt. Praaterea apud
quemcunque iuveniebantur libri testamenti Domini, et qui- I Mace. i.
cumque observabant legem Moysi, secundum regis edictum 60-
trucidabantur. Qua de causa, territa populi multitude-, reliquit id. [m 45
legem Domini, secundum jussum regis Antiocbi, et sacrifica- 50.
bant idoliSj et infringebant sabbatum, et asdificabant sibi aras
et ternpla idolorum, secundum rifcum gentium, nee se simpli- 2 Mace,
citer Judamm quisque fatebatur, sed studia Grraecoram asmula- vl- G-
bantur, et eis per omnia consimiles fieri cupiebant, quos bostes
et peremptores antea habuerant.

De Juda Machabceo.

In illis diebus, Judas Machaba3us secesserat in desertum, 2 Mace. v.
et ibi inter feras vitam cum suis agebat, ne particeps esset-'*
coinquinationis et praevaricationis. Sed quamvis pauci numero id. ii. 22,
forent bi qui cum illo morabantur, ita tamen multitudinem 23.
gentium et duces Antiocbi regis bellis contriverunt creber-
rimis,1 ut et templum quod erat Jerosolimis recuperarent, et
leges, quaa abolendaa erant, eorurn felici pertinacia2 resti-
tuerentur. Unde manifeste claruit, quod nulla? essent bomi-
num [vires] 3 adversus Deum.

De infelici morte prcefati Antiochi.

Interea tamen Antiocbus rex, cum conceptam nequitiam o Mace. ix.
Deo impediente perficere non valeret, ira tumens Jerosolimam 4, 7.
properabat. Quo dum tenderet, contigit ut de curru cor-
rueret, sicque gravi collisione membrorum attritus, lecto de-
cubuit, et miserabili languore diu fatigatus, interiit. Reliquit Id. vi. 17.
tamen basredem, parvulum filium Antiocbum, quern Eupatorem
appellavit.

De Demetrio.

Quod audiens Demetrius Pseleuci filius, cujus supra menii- 1 Mace,
nimus, a Roma, qua tenebatur obses, latenter egressus, in Syriam vii.
venire curavit. Ubi secundo favore populi susceptus, mox
conductum exercitum aggregavit, et postmodum pupillum Eupa-
torem et tutorem ejus Lysiam comprebendens, pariter inter-
fecit. Et cum sedisset super sedem patrum suorum, accessit
ad eum sceleratissimus Alcbimus, de genere Aaron, Oniae

1 creberrimis~\ uberrimis, West.
1 pertinacia'] vel audacia, Par.
pertinacia vel audacia, C.

3 vires'] om. A. TheMSS. of West,
vary. It is in Trin., but is omitted
in Chetham.

CHRONICA MAJORA. 69

videlicet sunimi pontificis frater, sed niliil dignum sacerdotii
2 Mace. in se retinens. Cum enim ofFensionis tempore, propter absen-
tationem regis Antiochi, sponte coinquinatus fuisset, populo
Dei detrahere et regem coepit inflammare multis sermouibus
adversus Judam Macbabasum. Dicebat enim: "Hi qui dicuntur
" Assidei Judaaorum, quibus praaest Judas Macbabaaus, bella
" nutriunt et seditiones movent, nee pathmtur regnum esse
" quietum. Unde ego defraudatus parentum gloria, dico autem
" summo sacerdotio, veni buc quidem, primum utilitatibus regis
" fidem servans, secundo etiam civibus consulens. Nam, pras-
" dictorum pravitate virorum, nniversum genus nostrum valde
" vexatur. Sed de bis singulis, oro te, res, ut et regioni et
" generi nostro, secundum pervulgatam omnibus bumanitatem
" tuam, prospicere digneris." Tunc misit rex Jerosolimis Nicba-
norem principem elepbautorum, ut et Judam Macbabasum com-
prebenderet, et Alcbimum sacerdotem constitueret. Alcbimus
autem ferme beluas animum gerens, cum Jerosolimam venisset,
et pretio sacerdotium comparavisset, ne quid jus et fas invio-
1 Mace. ix. latum prwtermitteret, jussit destrui muros domus sanctoa in-
54- terioris, opera videlicet sanctorum propbetarum, expletis tre-

centis et tribus annis ex quo remeaverat Judasorum populus
ex .ZEgypto. Sed borum criminum pcenas miser diu vitare
non potuit. Subito enim obclusum est os ejus, et loqui non
potuit, sed dissolutus paralysi miserabiliter expiravit; sicque
deficientibus sacerdotibus de genere Aaron, et Juda Macbabajo,
pro patriae legibus decertante sorte bellica, jain defuncto,
Id. ix. 31. Jonatbas frater ejus adeptus est principatum Judasorum simul-
que sacerdotium.

De morte Demetrii.

1 Mace. xi. Interea vero, regem Demetrium Alexander Eupatoris filius
interfecit. Genuerat tamen Demetrius filium nomine Deme-
trium, qui memoratum postmodum interfecit Alexandrum, qui
multis praaliis Partbos fudit ; sed ab bis tandem comprebensus,
in Hircania expiravit. Yerum rex Alexander filium suum,
nondum adultum, Tripboni cuidam militi suo nutriendum
Joseph. tradiderat. At ille, sperans Demetrium adolescentem esse
Ant. xiii. defunctum, occiso pupillo Antiocbor (sic enim puer nomina-
batur, quern Tripbo tueri debebat), regnum Syriaa invadit.
Quo cum potiretur, Jonatbam fratrem Judae, summum ponti-
ficem Judreorum, dolo captum interemit. Tbripho quoque non
multo post, ab Antiocbo, fratre Demetrii, qui in Asia educa-
batur, bello vincitur et occiditur ; rursusque regnum Syria?
ad sobolem Demetrii revertitur. Jonatbas vero, Symon frater
ejus successit. Post Svmonem autem pervenit sacerdotium ad

70 MATTH^I PAEISIENSIS

filium ejus Joannern, qui adversus Hirchanos dimicaus, Hircani Hermann.
nomen accepit. Hircano vero successit Aristobolus, qui1 on
factus est rex et sacerdos, et Aristobolo successit rex et sacerdos
pariter Alexander. Alexander quoque moriens reliquit super-
stites filios duos, Aristobolum scilicet et Hircanum. Sed Cf. Hege-
donec adolescerent pueri, Alexandram, conjugem suam, tempera- tjL -Rello
mento regali prteesse voluit, simul arbitram statuens, cuinam Judaico, i.
potissimum illorum duorum summum sacerdotium committeret. 12.
Ilia Hircanum in sacerdotio substituit patri propter senioris ^!0SeP ...
astatis prEerogativarn, Aristobolo fratri nibil publicorurn com- lg
p. 27. mittens officiorum. Post Alexandrse 2 vero mortem, Aristobolus Hermann.

invasit regnum, ac demum Hyrcanus sacerdotii dignitatem ei Contract.
misit. Postea vero idem Hyrcanus, excitatus ab Antipatro
patre Herodis, primum ad Arabiae regem se contulit, facti
poenitens, ac demum Pompeio, Romanorum duci, qui in Syriam
Tygranem regem debellaturus advenerat, querimoniam super
fratre suo detulit. Qua occasione idem Pompeius, consul Roma-
norum, urbem Jerosolimam oppugnavit, et templum polluit, et
Aristobolum pontificem vinctum cum liberis Eomam misit ;
Hircano vero pontificatum reliquit, et memoratum Antypatrum
procuratorem totius regni constituit. Sicque deinceps gens
Judasorum tributaria Romano facta est imperio, et ita, sicut
dictum est, Aristobolus et Hyrcanus fratres, de regno inter se
dimicantes, primi occasionem tribuere Romanis ut Judasam
invaderent. In illis etiam diebus, tarn supra nominatus Pom- Uros. vi. 6.
peius quam Gabinius, consules Romanorum, totam Syriam
Romanis subactam redegerunt imperiis in provinciaa formam,
et sic paulatim Oriens Romano subici coepit imperio. Interea
tamen fit in urbe 3 Catilina3 conjuratio, quam scripsit Salus-
tinus. Verum consulis Oiceronis industria celeriter est sopita, Joseph,
pariter et extincta. Porro Clabinio Orassus successit, et regi I™- xn-
Syrias4 Ptolomaso Alexandro successit Ptolomasus Dionisius. Hiei-on.

De quibusdam regibus Britonum.

His quoque diebus, post Elidurum regem Britonum, regnavit Galf. Mon.
Regin 3 Gorboniani Alius. Huic successit Marganus Archgallonis m- 19-
filius. Cui Ennianus frater ejus, qui septimo anno regni sui
depositus est propter tyrannidem quam in populo suo exercuit ;
et in loco ejus successit Idwallo, Vigenii filius ; huic Runo,

1 qui] autem, A. CD. TheMSS. I have in urrne or in urine. W. has

of West. vary. urine.

■ Alcxandrce] Alexandri, Par. 4 Syria'] Sic, for JEgypti.

CD. ; Alexander, A. 5 regnavit Regin] Sic MSS.,

3 in urbe] in urme, A. ; murne,
C ; inurine, D. The MSS. of West.

apparently for regni diadema susce-
pit, as Galf. Mon.

CHRONICA MAJORA.

iii. 20.

Peredurii filius ; cui Geroncius, cui Catellus, cui Coillus, cui
Porrex, cui Cherin. Hujus tres filii, Fulgenius videlicet,
Eldadus, efc Andragius, post ilium per ordinem regnaverunt,
Exin successit Urianus Andragii filius. Cui Eliud, cui Ele-
dauclius, cui Clotenus, cui G-arguincius, cui Morianus, cui
Bleddo, cui Cap, cui Oenus, cui Sisilliuus, cui Bledgaberd,
cui Archinail, cui Eldol, cui Eedion, cui Bederchius, cui
Samuil, cui Penissel, cui Pyr, cui Capoyr, cui Digueillus, cui
Galf. Mori. Hely. Hie quadraginta aunis regnum tractavit. Hie tres gene-
ravit filios, Lud, Cassibellauuum, et Nennium, quorum primo-
geuitus, videlicet Lud, reguum post obitum patris suscepit.
Exin, gloriosus sedificator urbium existens, renovavit muros
urbis Triuovantum, et iunumerabilibus turribus earn circum-
cinxit. Prsecepit etiam civibus, ut domus et sedificia sua in
eadem construerent, ita ut non esset in longe positis regnis
civitas qua? pulcbriora palatia contineret. Fuit ipse bellicosus
homo, et in dandis1 profusus. Et cum plures civitates jdos-
sideret, banc pra3 omnibus amabat, et in ilia majori tempore
totius vitcB Slice2 commanebat, unde nominata fuit postmoduui
Kaerlud, et deinde per corruptionem nominis Kaerlunden.
Succedente quoque tempore, per commutationem linguarum,
dicta fuit Lundene, et postea Lundres, applicantibus alienigenis,
qui patriam sibi summittebant. Defuncto tandem alio, corpus
ejus reconditum fuit in prasdicta civitate, juxta illam portam,
qua3 adhuc de nomine suo Porthlud Britannice, Saxonice vero
Ludesgate nuncupatur. ISTati fuerant ei duo filii, Androgeus et
Tennantius ; qui, cum propter getatem regnum tractare nequi-
vissent, Cassibellannus, frater suus, loco illorum sublimatur.
Mox ut diademate insignitus fuit, ccepit ita largitate atque
probitate vigere, ut per remota regna fama illius divulgaretur ;
unde contigit, ut totius regni monarcbia sibi et non nepotibus
cederet. Cassibellannus tamen, pietati indulgens, noluit juvenes
expertes esse regni, sed eis magnam partem distribuit. Urbem
etenim Trinovantum cum ducatu Canciae largitus est Androgeo ;
ducatum vero Cornubia3 Tennantio. Ipse autem diademate
preelatus, illis et totius insula3 principibus imperabat.

Ut Julius Coesar venit in Brita/nnium.

Galf. Mou. Contigit interea ut Julius Caasar, subjugata Gallia, ad littus

iy. 1-4. Butbenorum pervenisset. Cumque illinc Britanniam aspexisset,

quassivit a circumstantibus qua? patria et qua? gens infra

1 West. ins. muneribus. Galf.
Mon. has epulis.

- vita su>e\ So Par. in the margin.

the scribe of the MS. having
omitted the proper word, anni,
■which West. has.

72 MATTILEI PAPJSIENSIS

Occeanum babitasset. Denique cum nomen insulas a refc-
rentibus didicisset, nuncios illico destinavit ad regem, cum
minis exigens ut sibi tributum, sicut ab aliis nationibus, annis
singulis solveretur. Cassibellaunus vero rex Britonum, cum
nunciorum adventus causam cognovisset, cum indignatione re-
spondit, sese tributum minime redditurum, niaxime cum una
eademque nobilitatis vena, a Priamide et iEnea, Eomanis et
Britonibus sit communis. " Libertatem," inquit, "in tantum
" nostra progenies consuevit habere, quod servitus, quid sit,
" penitus ignoret. Et si ipsi dii nobis earn conarentur eripere,
" omni nisu laboraremus resistere, etiamsi pro ilia mortem
" pati ! contingeret." Cnmque reversis nunciis Julius Caesar
bujusmodi responsum audisset, navigium furibundus parare
jubet, ut quod Cassibellauno mandaverat, prosequatur efFectu.
Optato igitur instante ventorum flatu, in ostium Tbamensis
fluminis cum exercitu suo applicuit. Erat eo tempore Cassi-
bellaunus rex, cum tota fortitudine regni, consilium quasrens
a suis qualiter bostes longius arceret. Aderat ibidem cum
eo Belinus princeps militia3 suae, cum Androgeo duce Trino-
vantum, et Tennantio duce Cornubiee. Affuerunt quoque tres
reges sibi subditi, Cridiosus videlicet Albanias, et Gueithaec
Venedociaa, atque Britael Demetiee. Denique omnes in boc
consenserunt, ut antequam civitatem aliquam aut oppidum
cepissent, castra Cassaris adeuntes, ipsum expellere conarentur.
Concurrentibus igitur adverso2 catervis, praslium diu et crude-
liter commiserunt. Tandem cum casus Nennio obtulisset aditum
cum Caasare congrediendi, irruens acriter in eum, totisque
viribus utens, ilium super galeam percussit, admodum lastus se
posse cum tanto viro, gladiis discurrentibus, prasliuru com-
miscere. At iterato3 prastenso clipeo, ipsum virilifcer cum ense
nudato semel et secundo in casside percutiens, letaliter vul-
neravit. Gladius igitur Caasaris, a casside !N"ennii labens in
p. 28. clipeo 4 ejus, viriliter impressus remansit. ISTennius ergo gla-

dium Cassaris boc modo adeptus, in bostes irruere non ces-
savit. Quern cunque cum ipso attingebat, caput ei aut mem-
brum aliquod amputabat. Illi tandem in bunc modum
saavienti obviavit Labienus tribunus, atque ab illo interemptus
est. Denique plurima diei parte emensa, victoria Britonibus
pervenit. Superveniente itaque nocte, Caesar agminibus lace-

, 0 „ . ., r. " adverso'] Altered thus by Par.

1 So Par. m the margin for sus- \ ■} J

^tit an , • , ,. -u from adversis.

tinere (West.), which the scribe

i. j m j tit- i. iterato] Julius, West. ; Cesar,

had omitted ; W. has incurrere • __ J

cogerernur.

4 clipeo'] clipeum, W. West.

CHKONICA MAJORA. 73

ratis naves conscendit, Gralliamque confusus petivit. Ab hac
autem tergiversatione, Lucanus poeta eximius in laudem Bri-
tonum sic ait [ii. 572] ;

" Territa quassitis ostendit terga Britannia."

Nennius vero frater regis letaliter, ut dictum est, vulne-
ratus, post dies quindecim vitani finivit. Exequias autem
regias facientes, posuerunt cum illo in sarcophago gladium
Caesaris, cui nomen erat crocea mors,1 quia nullus ab eo vulne-
ratus vivus evadebat.

Ut Cassibellaunus rex Julium Gcesarem de Britannia fugaverit.

Galf. Mon. Fugato igitur in hunc modum Julio Ca3sare, nulla interim Defeat of
1V- _ dies prasteribat, quin fugam suam Britonumque victoriam (^SGSar-

condoleret. Emenso deinde biennio, parat iterum Occeanum
transfretare, et sese in Cassibellaunum vindicare. Quod cum
Cassibellaunus per internuncios comperisset, in alveo Tamensis
fluminis, quo ad urbem Trinovantum imperator navigaturus
erat, palos ferreos et grossos subtus amnem infixit, ut naves
ejus, si supervenirent, illiderentur. Julius autem, cum queeque
sibi necessaria paravisset, per Tamensem fluvium civitatem
Trinovantum adire disposuit. Sed naves ejus prasfatis infixes
palis, grande periculum subito incurrerunt. Unde ad milia
milites submergebantur, dum naves perforatas fluvius ingre-
diens absorberet. Cassar ergo hnjusmodi naufragium passus,
cum suis, qui ex hoc periculo vix fuerant elapsi, cum maxima
difficultate terram nactus est. At Cassibellaunus boc viso,
impetum fecit in Romanos, qui viriliter Britonum irruptioni-
bus restiterunt. Veruntamen in fluvio periclitati, majorem
patiuntur stragem quam in ferro.2 Unde supra modum exhi-
larati,3 Britones triumpbum reportarunt. Cassar vero cum
paucis ad naves fugiens, ventorum flatu celeriter evectus
Monanorum litora penetravit, ingressus ergo turrim quam
antea construxerat, qua3 Odrea dicebatur, majorem ibidem
armatorum copiam expectabat.

Tit Gassibellatmus pro iterata victoria cliis Ubamina obtulerit.

Galf. Mon. Cassibellaunus itaque ob iteratam laatus victoriam, ad urbem Cassibel-
i-v. 8-10. Trinovantum cum universa multitudine regni reversus, debitos launus.

1 Crocea mors^\ croceamor, A. 3 exhilarati] So altered by Par. ;

2 in ferro~\ So Par. ; A. had j debilitati, West. ; debilitatis, W,
inferrent. as W. West.

74 MATTH^I PARISIENSIS

lionores et sacrificia diis suis impendere praacepit, qui sibi
de tauto imperatore concessere triurnpbum. Mox igitur ut
diis suis solempnitates debitas peregisseut, epulisque et poti-
bus sese refecissent, residuum diei in ludis compouendis per-
ficere satagebant. Ludentibus itaqiie ipsis, maxima orta est
discordia inter nepotem Androgei ducis Trinovantum, et ne-
potem regis,1 ita quod illis altercantibus nepos regis capite
est privatus. Quo occiso, perturbata est curia, et rumor
infaustus ad Cassibellaunum penetravit.2 Commotus rex super
casu nepotis sui, Androgeo iratus mandavit, ut nepotem suum
sibi redderet, paratum talem sententiam subire qualem pro-
ceres regni indicarent.3 Androgeus vero regi mandavit, sese
suam babere curam de bominibus suis, et ibi diffiniri debere, si
quis adversus aliquem suorum querimoniam baberet. Sicque
cum indignatione illis ab invicem recedentibus, Cassibellaunus
acceleravit provincias Androgei devastare, ignem accumulare,
et sinistra, quaecunque potuit, facere non cessavit. Denique,
cum rex, midtotiens ab Androgeo requisitus, furorem nulla-
tenus mitigare voluisset, Androgeus omni solatio destitutus,
nuncios cum obsidibus ad Julium Cassarem destinavit, auxi-
lium ipsius implorans, ut ipsius adjutus celsitudine, injuriis
Cassibellauni resistere quivisset. Addidit etiam, quod si per
ipsius potentiam pristinas dignitati posset restitui, ipse per
eum tota Britannia potiretur. Sceuvam nibilominus, filium
suum, cum triginta pueris nobilioribus regni, in argumentum
securitatis, perdendos ei transmisit, si in aliquo contra eum
vitium incurreret falsitatis. Imperator autem, cum sententiam
bujusmodi a nivnciis sibi referentibus cognovisset, obsides
bonorifice custodiri praacepit, ingentique fluctuans gaudio, cum
tota multitudine sua, naves celeriter conscendit, flatuque ven-
torum velociter evectus, in Rutupi portu, qui modo Sancwicum
dicitur, cum prosperitate applicuit. Invenit ibidem Andro-
geum ducem Trinovantum, qui fidele sibi promittens obse-
quium, qualiter procedere debuit prudenter instruxifc. Obse-
derat interea Cassibellaunus rex civita,tem Trinovantum, sed
cum adventum Caasaris calluisset, ipsi obviare festinat. Ut
igitur in quandam convallem prope Doroberniam convenerunt
adversas catervae, multum cruoris ibidem utrobique diffundunt.
Cumque multum diei in decertando consumpserant, ecce An-
drogeus ex quadam silva, qua3 prope erat, cum quinque mili-

1 et nepotem regis] Inserted here
by Par., the scribe having omitted it.

2 penetravit] vel, usque pervenit,
Par., above the line.

3 At the foot of the page is a
portrait of a king sitting, holding a
sword.

CHRONICA MAJORI. 75

bus armatorum egrediens, exercitum Cassibellauni a tergo
invasit, et licet cum labore dispersit. At rex cum suis
coactus in fugam, montem quendam occupavit arduum et
abruptum, in summitate babens coriletum densissimum et
saxosum, qui Britonibus ad tempus pro castro babebatur.
Obsedit igitur Caesar montem ilium deficiente die, omnes
exitus adversariis prtecludens. Emensa jam die secunda, cum
Ceesar Britones ad deditionem cogere nequiret, decrevit ibidem
eos fame fatigare, nisi Androgeus, in se reversus, de gente
propria pietatem baberet. Ipse namque accedens ad Julium
iu nunc modum sermonem dissolvit : " Ecce, satis vindicasti te
" in Cassibellaunum, et Britanniam tibi, meo auxilio, subjecisti.
' ' Noluerunt l omnipotentes dii nostri,2 dominum meuni morte
" turpissima condemnari, nee3 vinculis eum patiar irretiri.
•' Habeto ergo misericordiam de illo, quia me vivente4 ipse
" periclitari non poterit." Ca3sar igitur ad petitionem Androgei
mitigatus talem concordiam iniit,5 quod Cassibellaunus tria
milia librarum argenti annis singulis, nomine tributi, sese de
Galf. Mon. Britannia Cassari redditurum promisit. Deinde facti amici,
iv. 11. mutua dona alter alteri contulerunt. Cumque postmodum
anni septem prasterissent, defunctus est Cassibellaunus, et in
Eboraco sepultus. Successit ei Tennantius frater Androgei,
quia Androgeus cum imperatore Romani profectus fuerat.

Ut Julius, expletis negotiis, Romam redierit.

Julius igitur, prasliis occidentalibus in decennio consummatis,
Romam contra Pompeium properavit, solus sestuans imperare, P- 29.
Nam, ut ait Lucanus [i. 92],

" Nulla fides regni sociis, omnisque potestas
" Impatiens consortis erit."

Hist. Misc. Sed cum Pompeio simul et Romanis ipsius adventus esset
V1- promulgatus, timuerunt tyrannidern ipsius, et decreverunt ut

non nisi dimisso exercitu veniret in urbem. Quod Ctesar
graviter ferens, illuc bostiliter contendit. At Pompeius et
omnis Romanorurn senatus tremefacti, Gra?ciam adierunt.
Tunc Caesar urbem ingrediens asrario publico pecuniam tulit,
et suis militibus erogavit. Tandem commisso praslio, Pom-

1 noluerunt] Altered by Par. 4 vivente] D.W. ; juventute, A. ;
from noluit, an error of the scribe : viventute, C. ; the MSS. of West.
for nolint. i have vivente or vivendo.

2 A. has ut here, which Par. has 5 iniW] So altered by Par. from
expuncted. It is in W. West. i inierunt, as West. ; W. has/ec«>.

3 nec~\ Altered by Paris from aut.

76 MATTH^I PARISIENSIS

peium per Syriam in iEgyptum fugavit. Csesa referuntur Oros. vi.
in illo praslio Pompeianorum militum duodecim milia, et tri- 15-
ginta quatuor centuriones. Pornpeius vero, statim lit iEgypti
litus attigit, jussu Ptbolomasi juvenis in gratiam Ceesaris
occisus est. Deinde Ca3sar omnium Orientalium pervagatus
regna, quseque sibi obvia subjugavit. Inde reversns Romam,
rerum summam ac potestatem solus ordinavit. Sed dum Id. 17.
ibidem reipublicaa statum contra majorum consuetudinem
dementer ' instauraret, actoribus Bruto et Cassio in curia
viginti tribus vulneribus confossus interiit, post annos tres et
menses sex quam coeperat imperare. In bac conspiratione
ducentos sexaginta viros fuisse conscios refertur.2

Be imperio Augusti Gcesaris secundi.

Secundus Eomanoram monarcba Octavianus Augustus ex- Hist. Misc.
stitit. quo nullus imperatorum in bellis felicior, in pace mode- vu-
ratior fait. Adolescentiam tamen suam civilibus bellis impli-
cans, omnia qua3 adorsus est regna, sine difficultate, Eomano
subjugavit imperio. Sed antequam regni monarcbiam obti-
nuisset, inter ipsum et Antonium socerum suum respublica
divisa manebat. Tandem cum Antouius sese propria maim
interemerat propter Cleopatram reginam suam, qua? magis
Augusto quam sibi adbserere cupiebat, solus mundi climata
moderabat. Extremi orbis namque principes, fama sapientia?
et benignitatis ipsius invitati, sub ipso vivere ac rerum geren-
darum curam peragere dulce babuerunt. Plus enim apud omnes
favore sui nominis fecit Augustus, quam alius quisquam
imperatorurn facere armorum robore potuisset. Herodes nam- Hegesippus
que, rex Judaicfe gentis. qui ab Antonio memorato diadema ^e Bello
susceperat, sponte se illi coritulit, et licet tremens accessisset " ^f0' 1-
ad eum, quoniam Antonio adbasserat, tale fertur accepisse
responsum : " Dignus es plurimis imperare et bonis moribus
" abundare, qui in adversis positum rion deseris amicum.
Benignitas " Nobis autem indignum esse videtur, ut quern bello vicimus
Uctaviani. a henigExfcafce non vincamus." Et cum bfec dixisset Augustus,
imposuit coronam capiti ejus, amplians illi Gadacon et Tponem,
Samariam et Ypenum, turrimque Stratonis, et maritimas civi-
tates. Pacatis igitur omnibus regnis per orbem universum,
omnique bellorum fragore sedato, Eomam rediit, et renq:>ub-
licam secundum leges Romanas, unicuique jus suum tribuens,
cum tranquillitate disposuit.

1 dementer'] The de of this word is ' rmitur, as West. Par. has erased
erased in A. Orosius has dementer. un.
- The MS. apparently had refe- '

CHRONICA MAJOR A. 77

Linea Salvatoris, id est, generatio Christi Jesu in estate
quinta.
Linea Salvatoris nostri in hac mundi astate quinta, a Salathiel,
quern genuit Jeconias junior post transmigrationem Babilonis,
sumpsit exordium. jSTam major Jeconias, de quo superius
dictum est, consilio Jeremia? tradidit se in manus Nabugodo-
nasor regis Babilonis, cum quo circiter decern milia Judaso-
rum transmigraverunt, in quorum numero fuit Ezecbiel cum
Daniele, et tribus pueris. Salatiel autem genuit Zorobabel,
Zorobabel genuit Abiud, cujus temporibus Esdras, bibliotheca
reperta, rediit Jerusalem cum mdcc. Judaeis, et alienigenas
mulieres a consortio Judasorum ejecit. Eodem tempore ISTee-
mias veniens in Jerusalem, muros cum sex portis in angustia
construxit, populum ab usuris liberavit. Ignem novum de
stipitibus absconditis a Jeremia suscepit, legente Esdra in
Cenofegia, populum ad audiendam legem quater in die, et
quater in nocte convenire fecit, et ad celebrationem sabbati
populum induxit. Abiud autem genuit Eliacbim, qui genuit
Azor, qui genuit Sadoch, qui genuit Acbim. Acbim genuit
Eliud, qui genuit Eleazar. Iste Eleazar elephantum effodiens,
cum eo cecidit. Eleazar genuit Matban. Iste Matban ex
uxore Estba genuit Jacob. Defuncto vero Mathan, suscepit
Matbat vel Melchi Estham uxorem Matban, et genuit ex ea
Hely, qui fuit frater uterinus Jacob. Jacob autem genuit Jo-
seph virum Marias. Iste Josepb films fuit adoptivus Heli,
secundum legem, et non secundum naturam. Unde legitur in
Evangelio Lucas Evangelistas, " ut putabatur, filius Josepb,
" qui fuit Hely." Iste Joseph babuit sponsam secundum
legem Judasorum de familia et domo propria nomine Mariam.
De qua, angelo nunciante, natus est verus rex et sacerdos
Christus Dei Filius, secundum ordinem Melcbisedecb.

Ut Herocles regnwm et sacerdotium Judceorv/m invaserit.

Hegesippus Tunc ' vero deficiente regno atque legitimo sacerdotio JudaB-

De B. J. i. orum, Herodes vir alienigena, Antipatris principis et Cipj7dis

' secl(l- matris Arabia? filius, a senatu Romano susceperat regnum Ju-

dasorum, et contra jus et fas Judaicae gentis, ignobiles quos-

que extulit. Vestem summi pontificis obclusam retinens, nun-

quam ejus usum alicui concessit. Et lit suam sobolem regio

Ado, col. Judaiorum generi commisceret, abjecta Doside uxore quam

73. prius acceperat, Mariagnam neptem regis Aristoboli, et filiain

Hircani summi pontificis, sibi copulavit. Et ne forte ab Israe-

1 Tunc'] Nunc, West.

78 MATTH^I PARISIENSIS

litico sernine argueretur extraneus, conibussit omnes libros in
quibus nobilitas gentis illius in tenrplo servabatur ascripta, ut
deficieiitibus probamentis ipse ad banc pertinere videretur.
Govern legitur babuisse uxores, quarum duse tantum sine
liberis erant. Sed inter omnes alias pollebat Mariagnes excel-
lentissinii gratia decoris, unde nee earn offensani babere vole-
bat. Nam quinque ei genuerat filios, quorum duo, Alexander
et Aristobolus, facetiam virilis animi omnibus preeferebant.
Et licet Herodes Mariagnem in nullo moestificare vellet, ilia
non curabat parem viro refundere gratiam, sed nacta occa-
sione, quia Hircanum avum suum viri sui insidiis compe-
rerat extinctum, propter regni cupiditatem falso suspecturn,
odio maximo virum mulier constringebat. Quod audiens He-
rodes, crimen bujusmodi in Mariagnem componit, quod scilicet
suam imaginem in iEgyptum Antonio superius memorato
destinasset, ut x pulcbritudinis suae splendore perstrictum exci-
taret in2 illius libidines, quern prasrupturu noverat ad omnes
amatorum cupiditates. Etsi non multo post secuta sit facti
poenitentia, jussit earn Herodes occidi. Matri itaque succes-
p. 30. sere filii memorati, niaternge necis ultores, si possent, asse-

rentes quod ad scelus parricidii nulla digne causa potest pras-
tendi. His non mediocriter movebatur Herodes, ita quod
nullum ssevitiee genus prseterniittendum putaret, nulli crederet,
omnes suspectos baberet. Quod videns Antipater, Herodis et
Dosidis supranominatge suee uxoris filius, geminis fretus ar-
mis, adulandi scilicet arte et simulandi versutia, ita germanos
apud patrem ccepit in-gere, ut pater bumanitatis immemor
apud urbem Sebasten eis necem inferret. Antipatris tamen
animus cruentus non est expletus mortibus fratrum peremp-
torum, sed mens impia, cum non baberet fratres quos odisset,
patrem latenter persequi ccepit. Quibus rex deprebensis re-
pente ilium decollari fecit. Veruntamen antequam decolla-
retur, genuit Agrippam Herodem, de quo infra dicetur.

De Zacliaria et Elisabeth, et de nativUate Joannis JBaptistcB.

Fuit autem in diebus Herodis regis Judasaa, effluxis annis Pet. Co-
regni ejus undetriginta, sacerdos nomine Zacbarias, de vice mest- Hist-
Abia, et uxor ejus Aaronita EHsabetb. David enim,3 ampliare ,. b " ^
volens cultum Domini, viginti quatuor instituit summos
sacerdotes, quorum tamen unus major, qui dicebatur princeps
sacerdotum. Statuit etiam sedecim viros de Eleazar, et octo

1 ut] et, A. Chetham.
- A. Chetham insert se ; it is
expuncted in the Trin.MS. of West.

W. West, insert rex.

CHRONICA MAJORA.

de Itamar, et secundum sortem dedit unicuique kebdomadam
vicis suaa. Habuit autem Abias octavarn hebdomadarn, de
cujus genere Zacbainas, cum in die propitiationis incensum
poneret, praadixit ei angelus filium nasciturum sibi de uxore.
Qui considerans sterilitatem uxoris et utriusque senectutem,
non credidit ; et ob boc obmutuit usque in diem partus. No-
men quoque pueri et magnificentiam cum abstinentia ei indi-
cavit. Concepit autem Elisabeth, et occultabat se mensibus
quinque.

De adventu Oabrielis arehangeli ad beata/m Vlrginem.

Pet. Co- Mense autem sexto missus est angelus Gabriel in Nazareth,

mest. cap. a(j Mariam desponsatam Joseph. Oumque ea salutata dixisset
earn pariturani Jesum Filium Altissimi, quaasissetque quomodo
boc fieret, cum se non cognituram virum etiam animo vovis-
set, nisi Deus aliter disponeret, addidit angelus, non de viro,
sed opere Spiritus Sancti concepturam, et concepisse cognatam
suam Elisabeth sibi indicavit. Permixtaa enim erant1 sacer-
dotalis tribus et regia. Nam et Aaron uxorem habuit de Juda
Elisabeth, sororem Naason, et Joiada pontifex Jochabeth filiam
regis Joram. Et ait Maria, " Fiat mihi secundum verbum
" tuum." Et statim conceptus est Christus de Yirgine, plenus
homo in anima et carne, ita tamen quod lineamenta membro-
rum visibus humanis discerni non possent. Creditur autem
conceptus fuisse viii. kalend. Aprilis et revolutis xxxiii. annis
eadem die mortuus.

Et2 notandum quod duse fuere sorores in Judaaa, Hymeria
videlicet et Anna, quarum prima mater fuit Elisabeth, quaa
genuit Joannem, praacursorem Domini ; secunda tres habuit
viros, Salome, Joachim, et Cleopham. Ex prirno genuit
Mariam, Zebedaai uxorem, de qua nati sunt Jacobus major et
Joannes Evangelista. De secundo genuit Mariam Alphasi, de
qua nati sunt Jacobus minor, et Judas sive Thadams. Ex
tertio genuit Mariam matrem Domini. Et hoc ideo diximus,
ut consanguinitatem inter Elisabeth et matrem Domini osten-
deremus, sicut ab angelo dictum est: " Ecce Elisabeth cog-
" nata tua,3 et ipsa concepit filium in senectute sua," et caatera.

Ut Joseph Mariam dimittere cogitaverit.
Id. cap. 3. Et continuo post recessum angeli exurgens Maria abiit in
civitatem Juda, et intravit in domum Zacharias, et salutavit

1 erant] W. ; erat, A. West.
- This paragraph is not directly
from Pet. Comestor. See, however,

cap. 47. (Migne's Patrolog. cxcviii.
col. 15G3).
3 tua\ W. ; sua, A. West.

80 MATTHjEI PATtlSIENSIS

Elisabeth, et mansit ibi mensibus tribus, ministrans cognata?
suas donee pareret. Et cum die octavo circumcideretur puer
Johannesque vocaretur, rediit Maria in domum suarri in Na-
zareth. Cumque Joseph vir suus cognosceret earn praagnantem,
noluit earn traducere, sed occulte dimittere volebat. Tunc in
somnis ab angelo monitus ut earn acciperet, indicavit ei pue-
rum de Spiritu Sancto fuisse conceptum, et qui populum suum
salvum faceret a peccatis eorum. Et accipiens spousam suam,
curn Virgine virgo permansit, ut et viri solatio frueretur et
Dei partus diabolo celaretur.

Be edicto Ccesaris.

Tunc exiit edictuni a Csesare Augusto, ut describeretur uni- Pet. Co-
versus orbis. Yoluit scire numerum regionum in orbe, quae mest. cap.
Romanas suberant ditioni, numerum etiam civitatum in qua- ' '
libet regione, numerum quoque capitum in qualibet civitate.
Praacepit etiam, ut de suburbanis oppidis, vicis, et pagis, sin-
guli convenientes profiterentur in suam civitatem, unde trahe-
bant originem ; et unusquisque nummum pro capite suo de-
ferret, qui decern nummos appenderet et imaginem Caasaris
et nominis inscriptionem haberet. Judaaa vero, quia in umbi-
lico terraa nostra? habitabilis esse videtur, provisum est ut ab
ea inchoaretur. Haac descriptio prima facta est a praaside
Syria? Cyrico, vel quia prima fuit post praasulatum Cyrini,
vel prima, id est universalis et maxima, Augusti, quia nee ante
vel post talis facta fuisse perhibetur. Ascendit ergo et Joseph
a Nazareth in Betheleem, eo quod esset de familia David, ut pro-
fiteretur cum Maria uxore sua praagnante. Cum esset ibi,
peperit suum filium primogenitum, nee J ante vel post alium,
et pannis involutum in praasepio reclinavit inter bovem et
asinum, quos Joseph forte secum adduxerat ad defereridum
itineri suo necessaria. Et quia propter frequentiam divitum
ob id ipsum convenientium non erat pauperibus locus in
diversorio, ideo reclinaverunt in praasepio, ut scriptura imple-
retur, " Cognovit bos possessorem suum, et asinus praasepe
" domini sui." Et Abacuc : " Tn medio duum animalium cog-
" nosceris." Unctione itaque legitima cessante, ut dictum est,
secundum Danielis sermonem, immiuebat expectatio gentium
Jesus Christus Dominus noster, de regum atque ponfcificum
sjenere misericorditer camera assumens.

1 nec\ Erased by Par. ; nee . . . alium, om. W.

CHRONICA MAJORA.

De nativitate Domini nostri Jesu Christi.1

A.D. 1.

Marian
Scot.

Anno igitur ab origine ninndi quinquies millesimo ducen-
tesimo minus uno, imperii Augusti Cassaris xlii., regni vero
Galf. Mon. Herodis regis Judasas xxx., regnante in Britannia Kimbelino
iv. 11„ Tennantii filio, Olympiadis centesimas nonagesimas tertias anno

tertio, quarta indictione, epactis existentibus undecim, concur- P- 31-
rentibus [quinque],2 octavo kalend. Januarii, natus est Dominus
Pet. Co- noster Jesus Christus, et Dei Filius, in Betbleem Judas, ut
mest.cap.5. populum gentilern et Judaicum sanctificando sibi connecteret et
uniret. Natus est autem sua ordinatissima dispositione, nocte
diei Dominicas, quia si tabulas compoti retro percurras, invenies
bujus anni concurrentem v. regularem, Januarii iii. Quibus
junctis et sublatis vii., unus remanet. Itaque kalend. Januarii
in Dominica invenies quod concurrit. Nam eadem die qua
dixit, " Fiat lux," et facta est lux, visitavit nos Oriens ex alto,
ut illuminaret sedentes in tenebris, et dirigeret in viam pacis.
Incboata est vero, sectmdum quosdam, sexta astas a nativitate
Christi, et secundum Apostolum, qui ait, "Cum venerit pleni-
" tudo temporis, etc. ;" secandum alios, a die qua baptizatus
est, propter •vini regenerativam datam aquis ; secundum alios
a passione, quia tunc aperta est porta, et inchoata est septima
quiescentium gloria.

Adveaitum itaque suum ideo Christus usque ad sextam dis-
tulit astatem, ut novas legis plenitudinem prolixitas temporis
non auferret.3 Nam si ante venisset, cuncta forsitan novas

1 At the foot of the page is a
representation of the Nativity, with
the ox and the ass, and the follow-
ing verses in the writing of Matt.
Par. :—

Annus solis erat decimus lunseque

secundus
Quando fuit Christus sacra de
Virgine natus.
Item de eodem : —

Annis quingentis decies iterurn-
que ducentis

Unus defuerat cum Deus
ortus erat.
Ab origine mundi usque ad An-
nunciationem beatas Virginis ;
Ter decies deni, centum quinqua-
gies anni

A patre primasvo sunt ad Chris-
tum minus uno.

Cum fuerint anni transacti mille
ducenti

Et quinquaginta post partum Vir-
ginis almas

Tunc antichristus nascetur de-
mone plenus.

In the margin to this is: — " Nota
" quod in Marco scribitur super his,
" scilicet cap. xiii." Wendover's
second book begins here, with a
second Prologue. See Coxe's edi-
tion, i. p. 4.

2 quinque] Om. A. D. ; C. in-
serts it above the line.

3 auferret] aufereret, A.

MATTH^I PAPJSIENSIS

A.D. 1. legis prascepta vetustas temporis delevisset. Proinde decebat,
ut qui sexta die bominem fecerat, sexta mundi setate eu'm ad
plenitudinem legis perduceret, et jam veterascentem suo novo
adventu reficeret.

De prepu-
tio.

SirneoD.

Anna.

Be revelatione pastoribus facta.

Et pastores, uno miliario a Bethleeni distantes, custodiebant Pet. Com.
vigilias noctis supra gregem suum, et ecce angelus Domini 6-
stetit juxta illos, annuncians natum Salvatorem in Betbleem, et
in signum Puerum in praasepio positum indicavit. Mos enim
antiquis * erat apud gentiles, in utroque solstitio, vigilias noctis
facere, ob venerationem solis, qui forte et apud Judasos ex usu
cobabitantium inoleverat. Et angelo recedente, apparuit mul-
titudo spirituum, dicentium : "Gloria in excelsis Deo, et in
" terra pax bominibus bona? voluntatis." Merito, in Domini
nativitate, canticum pacis auditur ab angelis, quia eo nascente,
facta est pax inter Deurn et bominem, inter angelum et bomi-
nem, et inter Judamm et gentilem. Transeuntes itaque pastores
usque Betbleem, invenerunt pastorem magnum in praasepio,
narrantes ea quaa audierant et viderant. Maria autem con-
servabat omnia verba base, conferens in corde suo. Et licet
Cheistus putaretur filius Josepb, ejus tamen generatio sic erat.
Prima enim bominis conditio de terra fuit, secunda de» latere
viri, tertia de viro et fcernina, ista de foemina et Spiritu Sancto
sine viro. Deinde octavo die circumciditur Chkistus, cujus
praaputium ab angelo Carolo Magno dicitur delatum in tem-
plum Domini in Jerusalem, et ab eo translation Aquisgranum,
et post a Carolo Calvo positum in ecclesia Salvatoris apud
Carosium, et ibidem reverenter observatum. Et postquam Id. 9.
impleti sunt dies purgationis Marias, tulerunt Jesuii in Jeru-
salem parentes ejus, et pro eo bostias dederunt, par turtururn
scilicet et duos pullos columbarum, et insuper redemerunt eum
quinque siclis argenti. Et erat in Jerusalem senex Symeon, qui
responsum acceperat a Spiritu Sancto, non visurum se mor-
tem, nisi prius videret Cbristum Domini ; et venit in spiritu in
templum, et Jesum in ulnis suscepit. Et eadem bora super-
veniens Anna iDropbetissa, loquebatur de illo omnibus qui
expectabant redemptionem Israel.

antiquis'] antiquitus, W. West.

CHRONICA MAJORA.

Dei, lib.
viii.

Thales.

Anaxime-
nander.

Epicurus.
PJato.

Phitagoras.

Invectio contra philosophos gentium, qui rerum \_Creatorem~\ A.D. 1.

qucerentes invenire non potuerunt.1

S. August. Confundantur itaque philosophi gentilium, qui sua sagaci
De Civit. investigatione raundum et rerum causas ex quatuor elementis
esse compositas a3stimare potuerunt, et auctorem mundi in
elementis quaarentes, invenire nunquam nieruerunt. Thales
namque Millesius, astrologiaa numeris comprehensis, defectuni
solis et lunaa praedicere ccepit. Ipse etiani aquam rerum
principium esse putavit. Anaximenander, ejus auditor, non ex
huniore, sed ex suis propriis principiis, quascumque res nasci
asseruit, et principia docuit esse infinita. Et cum Thales in
humore, Anaximenes in aere, Stoicus in igne, Epicurus in
atomis principium rerum esse dixissent, Plato laudatur philo-
sophiam2 primus in tres partes distribuisse, moralem scilicet
quag in actione servatur,3 natural em quaa contemplationi depu-
tatur, et rationalem qua verum a falso decernitur. Phytagoras
vero philosophus, interrogatus quid profiteretur, philosophum,
id est, amatorem scientiaa, se esse respondit. ISTam sapientem
se profiteri, arrogantissimum sibi videbatur. Sed hi omnes,
quia sine fide quassierunt sapientiam, perierunt propter suam
insipientiam. ISTonne istis omnibus sapientiores fuerunt Yeteris
et ISTovi Testamenti patres sancti, qui linceis oculis perspicui
Deum, sicuti est, invenerunt ? et illi qui in elementis quassi-
erunt, nunquam invenire potuerunt. Abel quoque Justus,
decimas dando et primitias, Deum sibi placabilem efficiens,
coronam martyrii primus omnium est adeptus. Enoch Septi-
mus post Adam, placens Deo, in paradisum translatus est.
Sed etlSToe per fidem se et filios suos a periculo diluvii liberavit.
Abraham vero credidit Deo, et reputatum est ei ad justitiam.
Moyses credidit, et scripsit, Trinitatem fecisse caelum et ter-
ram, et omnia quaa in eis sunt. David sanctus, et ejus filius
(Salomon, necnon Tsaias, Jeremias, Ezechiel, et Daniel et cajteri
prophetaa, Deum verum prasdicaverunt et coluerunt, asserentes

Patres Ve-
teris Tes-
tamenti et
Novi.
Abel.

Enoch.

Noe.

Abraham.

Moyses.

David.

Salomon.

Ysaias.

Jeremias.

Ezechiel.

Daniel.

1 In the margin Paris has writ-
ten : — " Dicta Pauli Orosii. Ab
" orbe condito usque ad urbem con-
" ditam quatuor milia et quadrin-
" genti et octoginta quatuor; ab
" urbe condita usque ad Nativi-
" tatem Christi anni septingenti
" quindecim. Colliguntur ergo ab
" origine mundi usque ad adventmn
" Christi quinque milia, centum,

"• nonaginta et novem. Katus au-
" tern est Christus anno xlii. im-
" perii Octaviani Csesaris, fuerunt-
" que ipso anno indictiones qua-
" tuor."

2 philosophiani] philosophu0, MS. ;
philosophum, most of the MSS. of
West. W. has " qui philosophiani
" primus in tres partes distribuit."

3 servatur'] versatur, S. Aug. viii. 4.

p 2

84 MATTH^I PAEISIENSIS

A.D. 1. naturas a se creatas subsistendi et movendi initia finernque
ab ipso traxisse, et rationalem animam, quas animus dicitur,
cunctis viventibus indidisse, hunaanumque genus in exordio
et progressu fineque moderasse. Denique Spiritu Dei perflati
pronunciaverunt nobis, quod auctor rerurn et moderator nullis
sit locis inclusus, nullis vinculis alligatus, in nullas partes
sectilis, ex nulla parte mutabilis, implens caelum et terram
sua potentia, sed non propria indigente natura, et quod ita
ministret omnia quae creavit, ut etiam ipsa proprios agere
motus atque exercere permittat. Denique inter sapientes
niundi, qui stulti apud Deum reputantur, tanta inveuitur dis-
sonantia, ut difficile advertatur cui opinioni etiam diligens
lector conquiescat. ISTostri vero, licet non fuerint contempo-
ranei aut condiscipuli, inter se tamen Concordes, et in nullo
dissouantes inveniuntur. Organa enim Dei fuerunt, et ideo
p. 32. quasi una et divina barmonia iuitium unum, progressurn, et

finem esse omnes cognoverunt.

De Magis, et stella quae ajoparuit.

Anno divinse incarnationis secundo, tres astrologi, sure artis S.Matth.ii.
peritia sive inspiratione divina, venerunt Jerusolimam, di-
centes, " Ubi est qui natus est rex Judasorum ? Vidimus enim
" stellam ejus in Oriente, et venimus ad eum." Quod audiens
Herodes expavit, utpote quern nulla prosapiaa regalis origo
contingebat, et accersitis legis doctoribus percunctatus est ab
" eis ubi Cbristus nasceretur. At illi dixerunt ei, "In Bethle-
" hem Judas. Sic enim scripturn est in libroMicheaa prophetee:
" ' Et tu Bebleem terra Juda nequaquam minima es in principi-
" ' bus Juda. Ex [te] enim exiet dux, qui regat populum meum
" ' Israel.' " Tunc Herodes clam vocatis Magis, diligenter
didicit ab eis tempus stellaa quae apparuit eis. Et mittens illos
in Bebleem, dixit: " Ite, et interrogate diligenter de puero, et
" cum inveneritis, renunciate mibi, ut et ego veniens adorern
" eum." Hoc autem dolo dicebat, volens eum interficere, quasi
ipse esset futurus rex de semine David, qui regnurn ejus pos-
set adipisci. Denique Magi pervenientes ad Cnristi cunabula,
invenerunt eum cum Maria matre ejus, et procidentes adora-
verunt eum, et apertis tbesauris suis, obtulerunt ei rnunera,
aurum, tbus, et myrrbam. Devotionis autem suaa officio sapi-
enter expleto, ad Herodem [redire] 1 neglexerunt. Unde rex
majori suspicione perterritus, pravo usus consilio, misit et
occidit omnes pueros qui erant in Bebleem, a bimatu et infra,

1 redire~\ C, in the marg. ; D., above the line.

CHKONICA MAJORA.

Tet. Co-
mest. 10.

sperans inter coa3taneos pueros, puerum Jesum interficere.
Nam ortam didicerat stellam die qua natus est Dominus, et
secundum ortum stellae Jesum anniculum esse sciebat et in-
super aliquot dierum, et ideo a bimis et infra aunis, usque ad
aatatis1 unius noctis infantem, in pueros desaavit. Sed Joseph
voce pra3monitus angelica, tulit puerum et matrem ejus, et
fagit in iEgyptum, et erat ibi usque ad obitum Herodis.
Unde dicitur, quod sicut in exitu filiorum Israelis de ^Egypto
non fait domus iEgypti in qua, Deo procurante, non jaceret
mortuus, ita non fait modo templum in iEgypto, in quo non
corruisset idolum.

A.D. 2.

De diversis opinionibus Magorwn.

Id. 7. Tradunt quidam tertia decima die a nativitate Dominum.

fuisse adoratum a Magis,2 et stellam apparuisse eis multo
tempore antequam Christus nasceretur, et ita de longinquo
venire potuerunt, vel forte super dromedarios sedentes, longa
terrarum spatia transmearunt. Sed buic sententias contrarium

Id. 11. videtur quod Josephus refert. Dicit enim Herodem citatum
fuisse a Ca?sare Augusto per epistolam, ut Eomam iret, ac-
cusationi filiorum superius memoratorum responsurus, et quod
Alexandrum filium suum secum Eomam traxerit, et veneni sibi
parati reum apud Cassarem postulaverit.3 Qui cum iter faceret
per Ciliciam,4 audiens naves Tharsensium transvexisse Magos,
et in spiritu vehementi combussit naves Tharsis, ut psalmistaa
vaticinium impleretur, " In spiritu vebementi, etc." Cum
vero coram Caesare pater disceptasset cum filiis, bac lege facta
est reconciliatio, ut adolescentes patri obedirent in omnibus,
et ipse regnum dimitteret cui vellet. Veniens autem Jeruso-
limam, populum convocavit, et concordiam a Caasare factam
exponens, haaredem 5 se constitutum proposuit. Tunc certius
quam prius in regno confirmatus, jussit pueros occidi. Quo-
rum maxima pars tertio miliario a Bethleem ad Austrum
sepulfca est. Item, Chrisostomus dicit stellam apparuisse per
annum ante Domini nativitatem, credebatque Herodes tunc
etiam Dominum fuisse natum, et sic putabat Dominum bimum
esse cum adjectione paucorum dierum, et ideo occidit pueros
bimos, et deinceps usque ad quinque annos, sed non minores
bimis, et exponit bimatum et infra secundum rationem numeri.

1 cetatis] aetatem, A.C.D. West.
W.

2 At the foot of the page is a re-
presentation of the three kings with
their offerings, riding on camels.

3 postulave?-it] postulaverunt, A

4 Ciliciam] So W., as Pet. Co*
mest. Siciliam, A. CD. West.

5 haredem'] So all the MSS. Pet.
Comest. has se successoris judicem,

86 MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 2. Sicut enim ratione temporis juniores bimis inferiores sunt eis
quia post nati sunt, ita ratione numeri majores bimis inferiores
sunt eis, quia- post eos numerantur. Cui assertioni videtur
fidem facere, quod quasdam ossa innocentium babentur adeo
grandia, quod bimorum esse non possunt. Potest fcamen ad boc
dici, quod longe majores tunc bomines erant quantitate quam
modo.1

Ut Herodes imorem et filios interfecerit.

Anno divinaB incarnationis tertio, per astutiam Antipatri su- Pet. Co-
perius memorati, iterum facti sunt suspecti Alexander et mest- 13,
Aristobolus Herodi. Ob boc autem Augusto scribens pater
filios in multis accusavit. Misit ergo Cassar Saturninum et
Peanum legatos, cum rescripto ut coram bis duobus, coacto
consilio procerum, filios judicaret, et de eis, si convincere eos
posset, faceret quod vellet. Auditis autem bine et inde parti-
bus, legati illos damnandos pronunciaverunt, non tamen morte.
Tunc apud Sebasten pater conjecit eos in vincula, complices
vero eorum apposuit torquere pater, ut confessione eorum cer-
tioraretur, si in animam snam aliquid macbinarentur filii.
Oonfessus autem qrridam multa sibi promissa2 ab Alexandro
si patri venenum propinaret. Confessus est autem et tonsor3
de promissis sibi muneribus si, dum patri pararet barbam,
eum jugularet. Addiditque dixisse Alexandrum, non esse spem
in sene qui canos tingebat ut videretm1 adolescens. His mo-
tus Herodes, missis spiculatoribus, jussit filios occidi, et aspor-
tari in Alexandriam, ibique sepeliri cum Alexandro avo suo
materno. Deinde condidit testamentum Herodes, et Antipatrum Id. 14.
regem futurum instituit, et Herodem, qui cognominatus est
Antipas, substituit Antipatro. Antipater vero intolerabile
odium populi excepit, cunctis scientibus quod fratribus suis
conseruisset calnmnias. Ob boc etiam pater eum jam non
recto oculo aspiciebat. Ad base etiam Antipater molestus erat
patri, quod fratrem sibi substituerat, eo quod ad filios ipsius
Antipatri regnum transire noluisset. Alia quoque major causa4
invidias in patrem orta est ei. Nam pupillos filiorum quos
occiderat, paterna dilectione fovebat, aliis nepotibus eos copu-
lans matrimonio. Erant autem secundum Josepbum parvuli
relicti5 de Aristobolo, Herodes Agrippa, qui Jacobum gla-
dio occidit, et Herodias, quam post abstulit Herodes Antipas

1 There is an additional sentence
in "West.

2 promissa] promissam, A.
:i tonsor] conso, A. CD.

4 causa] cam, A. ; earn, CD. ;
the MSS. of West., ca. It is not
in W.

5 relicti] re is erased in A.

CHRONICA MAJORA.

fratri suo Philippo. Timuit ergo Antipater, ne ad pup ill os A.D. 3.
fratrum suorum quandoque regnum revocaret Herodes, quia
eos ex matre contingebat. Cornmovit etiam Feroram in odium
Herodis, adeo ut Feroras secederet a patre, et habitaret in
terra qua3 concessa ei fuerat trans Jordanem. Ipse vero
Antipater, etiam patre volente, quibusdam excogitatis occasi- P* 33,
onibus, Eomam properavit, efficacissimum venenum a quadam
venefica Arabica comparans, et apud uxorem Ferora3 reponens,
quod interim dum ipse abesset, per ministrum quern ipse
Pet. Co- conduxerat, patri propinaretur. Dum autem Antipater Komaa
mest. 15. esset, mortuus est Feroras, accepitque Herodes de veneno re-
posito apud uxorem Feroras, per ancillam a domina sua ira-
cunde recedentem. Itaque evocata relicta fratris, afferre vene-
num jubet earn. Ilia vero, quasi allatura, egressa de tecto,
se praacipitem dedit. Sed semiviva allata ad regem, ait : " Cum
moreretur frater tuus, vir meus, ait mihi, ' Affer buc, mulier,
' venenum quod reliquit nobis Antipater, meque vidente in igne
' consume, ne ad inferos conscientiam fratricidii ultricem fe1-
' ram.' Ego vero magnam ejus partem in ignem fundens, modi-
cum mihi et propter clubios casus, quia te metuebam, reser-
vavi." Cumque pyxidem pertulisset, expiravit. Acceptisque
pluribus argumentis aliis quod Antipater in mortem patris gras-
saretur, Herodes eum mature revocavit, matremque illius repu-
diavit. Cumque filium de parricidio publice accusasset, praasente
Varo preeside Syrige, qui illis diebus Jerosolimam venerat,
Id. 16. posuit eum in carcerem apud Jericonta. Cumque complices
filii qiiasreret pater, ut eos cum filiis exquisitis perimeret sup-
pliciis, gravi morbo impeditus est.

De tdtione divina in Herodem.

Id. Anno divinee incarnationis ciuarto, Cassar Augustus annum

imperii sui xlv. agebat. Quo tempore duo sopbistas erant in
Jerusalem, quos non pauci adolescentum sectabantur, cum
leges exponerent. His opportununi visum est, languente He-
rode, ut aquilam auream deicerent, qixarn rex super rnaximam
portam templi contra patrias leges posuerat. Qua dejecta,
rex commotus animi magnitudine morbum superat, in conci-
oneru procedens, in omnes Jerosolimitas injuriam banc refun-
dere nitebatur. Sed ad preces populi, in solos auctores ultus
est. Illos ergo qui in funibus dimissis aquilam conciderant,1
vivos incendit curn duobus sopbistis. Dehinc variis affligebatur
languoribus. Nam febris non mediocris erat, prurigo intole-

1 conciderant] considerant, West. ; aquilam demittentes considerant, W.

MATTH^I PARTSIENSIS

A.D. 4. erabilis in omni corporis superficie, assidue colicis vexabatur
tormentis, pedes intercute vitio tumuerant, putredo testiculorum
vermes generabat, creber anbelitus, interrupta suspiria, qua? ad
vindictam Dei ab omnibus referebantur. Ipse Jordanem trans-
iens,1 apud Calliropen aquis calidis titebatur. Oumque corpus
ejus oleo calidiori foveri medicis placuisset, in arcbam plenam
demersum ita dissolutum est, ut etiam lumina, quasi mortuus,
resoluta torqueret. Tunc tamen ad clamorem astantium vix
respicere visus est.

Be morte Kinibelini, regis Britonum.

Death of Anno divinas incarnationis quinto, Kimbelinus rex, cum Galf. Mon.

Cymbehne. Britanniam decern annis tenuisset, genuit duos filios, Guide- 1V- 12-

riuin scilicet et Arviragum, quorum primogenitus Guiderius,

defuncto patre, regni gubernacula suscipiens, cum gaudio et

pace subjection sibi populum tractavit. Circa bos utique dies Joseph.

Herodes lee^atos Bomam mittens, in multis2 filium suum Anti- -^nt. XY1U

• 5 8

patruni accusavit.

Nota detestandam Herodis crudelitatem.

Anno divinaa incarnationis sexto, Herodes rediens Jericbo, Pet. Com.
cum audisset Judaaos cum gaudio mortem suam expectare, ex 17.
omni Judaaa nobiliores collectos juvenes concludi praacepit in
bippodromio, id est, in carcere circi, praacipiens Salome sorori
suae, ut cum animam efflaret, statim illos occideret, ita ut
omnis Judaea tam in morte quam in vita ipsius plangeret.
Et bic annus bisextilis erat.

I De morte Herodis miserrima.

Anno divinas incarnationis septimo, nuncii, quos Herodes Id. 17, 18.
Bomam miserat, revertentes tulerunt epistolam a Caasare, ut
Antipatrum in exilium daret, vel, si mallet, morte damnaret ;
quo nuncio audito paululum recreatus, cum pomum quo liben-
ter vescebatur petisset, cultellum quoque ad incidendum popos-
cit, statimque in cor matm 3violenta distenderetur, circum-
spiciens ne quis arbiter impediret, se percussurus dexteram
sustulit. Sed Aciabus consobrinus ejus4 dexteram continuit,

1 transiens~\ transsieens, A.

2 Chetham inserts in.

3 in cor maniC] cum tussi, W.
West., as Pet. Comest. The MS.
apparently was blank before Paris's

insertion. The MSS. of West,
have iussi or tussi.

4 ejus} Most of the MSS. of
West, have cujus.

CHRONICA MAJORA. 89

statimque ululatus, quasi rex mortuus esset, in regia1 domo A.D. 7.
exorsus2 est. Quo audito, Antipater exultans, custodibus multa
promittebat ut eum solverent. Quod cum accepisset Herodes,
gravius tulit exultationem filii quam mortem, et continuo
missis satellitibus occidit eum, sepelirique prsecepit in Hir-
canio. Statimque mutans testamentum, Arcbelaum filium
suum regni scripsit successorem, ita tamen ut ab Augusto
susciperet diadema. Post mortem autem filii quinque diebus
exactis, Herodes, qui miserabiliter vixerat, miserabilius vitam
finivit, anno imperii Augusti Cassaris xlix. Sepelivit autem
eum Archelaus in Herodio, juxta ipsius mandatum. Et sedens
pro tribunali, dixit se etiam a regis nomine velle temperare,
donee a Cassare confirmata foret successio, promittens quod
patre melior in omnibus appareret.

Begnv/m Judceorum in tetrarchias divisa.

Pet. Co- Orta est autem seditio in Judaea, qure in novis rebus solet

mest. 19- acci(Jere. Quam cum Arcbelaus sedare non posset, missa
grandi manu satellitum, circiter ix. milia occidit, Bomamque
profectus est, Pbilippo fratre regni procuratore relicto. Pro-
fectus est etiam Herodes Antipbas, ut de regno babendo cum
fratre disceptaret. Tandem, de consilio senatus, Caesar mo-
narcbiam Herodis distribuit, mediam partem, Judaeam scilicet
et Ydumaaarn, tradens Arcbelao. Mediam vero partem in duas
secuit tetrarcbias, cessitque in partem Herodis regio trans
flumen, et Galilaea. Ituria vero et Tracon et Auranitis Pbilippo
destinata sunt. Sicque tres fratres remissi sunt in Judaeam,
cum sedissent Romaa quatuor mensibus rei eventum expec-
tantes. Arcbelaus vero in sibi subditos crudelius patre
dessevit.

Ut Jesus rediit de JEgypto.

Id. 23. Anno gratia? octavo, qui est annus regni Arcbelai secundus,

angelus dixit ad Josepb ut rediret cum matre et puero in
terram Israelis. Cumque audiret quod Arcbelaus pro patre
regnaret in Judaea, noluit illo ire, sed ivit in Galilaaam, et
mansit in Nazareth.

Tragus hucusque scripsit.

Anno gratiaa nono, Caasare3 Augusto imperii sui undecimum Trogus
agente annum, Trogus Pompeius cronica sua terminavit, in Pompeius.

1 regia] The r is erased in A. I MS., which had exortus, as W.

West.
- exorsus] So Par., altering the I , (jeuare] Cesari, A.

90 MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 9. quibus quasi mundi praeteriti curs am ad memoriam posterorum
reduxit. Ita namque Romanorum rempublicam, et arma quas
gens ilia late per orbem terrarum circumcontulit, ab initio
usque ad pra3sens tempus prosequitur, ut qui res ejus legerit,
P- 3,i- ad construendum Romanum imperium virtutem et fortunam

discat contendisse.

De Harchelao.

Anno divime incarnationis decimo, Athenienses res novas con- Ensebii
tra Romanos molientes, opprimuntur,magnatibus seditionis inter- Chron. in-
fectis. Per idem tempus Arcbelaus, in contumeliam generis sui, oerPF.ete
repudiavit Mariagnem, fratris sui filiam, quam pater ei dederat Dyn10
uxorem, duxitque Glasiram, filiam regis Capadociaa, fratris sui Pet. Co-
Alexandri quondam uxorem, et mortuo Alexandra, Jubaa regi mest. 23.
Libiaa nuptam ; mortuo et Juba, apud patrem modo in viduitate
degentem. Quaa cum in Judaaam redisset, nupta Arcbelao, vi-
dere visa est instantem sibi Alexandrum, et dicere, " Nonne
" tibi satis fuit libitum matrimonium, sed rursus reversa ad
" penates meos, fratri meo [impudenter conjuncta es ? Te
" ergo, licet invitam, recuperabo." Quas, exposito boc somnio,
vix biduo supervixit.

Garvinus orator obiit.

Anno divinaa incarnationis xi., qui est annus imperii Augusti Hieron.
Cassaris lii., regni vero Arcbelai regis Judasaa gentis quintus,
Carvinus orator inedia confectus moritur.

Jesus in Jerusalem remansit.

Anno divinaa incarnationis xn., puer Jesus remansit in Jeru- S. Luc. ii.
salem post parentes suos, et post triduum inventus est a 43~47.
parentibus suis, sedens in medio doctorum, audiens et in-
terrogans illos. Et mirabantur omncs super prudentia et

reponsis illius.

Bomani numerantur.

Anno divinas incarnationis xiii., Augustus cum Tyberio filio Hieron.
suo censum Roma) agitans, invenit bomines nonagies trecen-
tena et septuaginta milia.

Somninm.

Anno divinas incarnationis xiv., qui est annus imperii Au- Pet. Cc~
gusti Cassaris liii.,1 Arcbelaus rex crebro accusatus, ad Caasareni mest- 24-

1 liii.'] Altered by Par. from lv., as West.

CHRONICA MAJORA.

Hieron.

Pet. Co-

mest. 26.

Hieron.

citatus accessit. Qui quinque diebus antequam vocaretnr, no- A.D. 14.
vera aristas plenas et maximas a bobus comedi somniaverat.
Dunique accitos vates consuleret, Simon, Esseus genere, aristas
annos et boves rerurn mutationes interpretatus est, eo quod
agros arando verterent et mutarent. Ideoque eum novem an-
nis regnaturum, varias ante expertum rerum mutationes,
rnoriturum. Nono igitur principatus sui anno, Ronram veniens,
a Csesare damnatus, in exilium pellitur apud Yiennam, civita-
tem Gallia^, quando solis eclipsis fuit.

De morte Augusti Gcesaris.

Anno divinaa incarnationis xv. Caesar Augustus, cum reg-
nasset annis lvii., mensibus sex, et diebus decern, ]STola3 morbo
percussns, vitam finivit. Cumque enim quadragesimo secundo
anno regni ejus natus esset Dominus, qui decimo quinto anno
Tyberii Caasaris fuit tricennarius, patet Caasarem mortuuni,
Domino quintumdecimum agente annum. Mortuus est autem
anno vita3 sua3 lxxvii., apud Atellam civitatem Campania?, et
sepultus in Martio campo, super omnia gloriatus, urbem, quam
lateritiam invenerat, se marmoream reliquisse.

Ado. coll.
75, 76.

Hieron.

Pet. Co-

mest. 26.

Hieron.

Claudius suscepit imperium, imperator tertius, qui et Tiberius.

Anno divince incarnationis svi., Claudius Tyberius, Julias
filius, Augusti Cassaris privignus, ad imperium sublimatus,
imperavit annis xxii. Iste primum in magna modestia rei-
publicaa praafuit, ita ut quibusdam sibi suadentibus ad augenda
provinciis tributa, respondit, " Boni pastoris esse pecus tondere,
" non deglutire." :

Nota de morte Augusti.

Anno divinaa incarnationis xvii., Livius Ortensis2 bistorio-
graphus vitam finivit. Quo etiam anno, secundum quosdam,
Augustus Caasar obiit. Nam dimidium annum et dies qui
secuti sunt, pro anno integro ponunt bi qui banc opinionem
sequuntur.

Ovidius periit.

Anno divinaa incarnationis xviii., qui est annus Tyberii Caa-
saris secundus, Ovidius poeta eximius in exilio periit. Fuerat

1 deylutire~] degiubere, Oros.,
Freculph., Hist. Misc.

; Ortensis~\ This seems to be a
blunder derived from copying the
Historia Miscella, the author of

which, in a list of eminent writers
of this time, has Hortensius after
Livius. Lib. vii. (Migne's Patro-
logia, xcv. col. 861 D.)

92 MATTH^I PAMSIENSIS

A.D. 18. enim proscriptus ab Augusto Caesare, et in Pontum insulam
missus, propter uxorem ejus, de qua habebatur siispectus.
Dictum est autem quod de ea libros metrice composuerat, et
ideo ab eodem est in exilium relegatus.

Continuatio.

Anno divinae incarnationis xtx., Valerius bistoriograpbus Diceto,
Eomanorum dicta descripsit et facta. Eodem anno Germani- MS. Keg.
cus, Dirusi filius, Caligulaa pater, de Germanis, ad quos ab J' ' ..
Augusto Caasare missus fuerat, triumpbavit. . ros' vu'

Nota terrcemotum.

Anno divinaa incarnationis xx., tredecim urbes1 terrasmotu Hieron.
corruerunt, Epbesus, Magnesia, Sardis, Monestene, Hiero, Ca3-
sarea, Pbilade]phia, Tbimolus, Tbemus, Cime, Smirma, Apo-
lonidia, Hircania.

Nota artificium vitri.

Anno divinaa incarnationis xxi. Fenestella, historiarum Hieron.
scriptor et carminum, septuagesimo aatatis suae anno moritur,
Cumisque sepelitur, indictione decima. Eodem anno, artifex Isidor.Ety-
quidam excogitavit vitri temporamentum, ut flexibile esset et m^°g- xvi.
ductibile. Qui, dum admissus fuisset ad Tyberium Caasarem,
porrexit ei fiolam, quam ille indignatus in pavimentum pro-
jecit. Artifex autem sustulit fiolam de pavimento, quaa com-
plicaverat se tanquam vas aaneum ; deinde martellum de sinu
protulit, et fiolam correxit. Hoc facto, Caesar dixit artifici,
" Numquid alius scit banc artem vitrorum ?" Postquam ille
jurans negavit alteram boc scire, jussit ilium decollari, ne
dum boc cognitum fieret, aurum pro luto baberetur, et omnia
metallorum pretia abstraberentur. Quia revera, si vasi vitrea
non frangerentur, meliora essent quam aurea vel argentea.

De morte regis Kimbelini.

Anno divinae incarnationis xxn., in Britannia mortuo rege Galf. Mon.
Kimbelino, cujus temporibus natus est Dominus, successit Wi- lv< 12-
derius filius ejus, qui Romanis tributum consuetum reddere con-
tempsit, quod nullus antecessorum suorum, a tempore Julii
Caasaris, ausus fuerat attentare.

1 urhes] rubes, A. ; cor. Paris.

CHRONICA MAJORA.

Nota proditionem.

Hieron. Anno gratia? xxni., Tyberius Caesar multos reges ad se vo-

catos, nullum remisit ; sed regnis eorum in provincias redactis,
ubi reges fuerant, Tjrocuratores constituit.

A.D. 23.

De venditione sacerdotii.

Pet. Co- Anno gratia? xxiv. missus est a Tyberio Csesare procurator

mest. 27. Juda?a? Valerius Graccus, qui qua?stuni pietatem putans, pa-
lam vendebat sacerdotii principatum ; qui amovens Annam,
Ysmaelem pontificem designavit.

Hieron.

Theatrum incenditur.

Anno gratia? xxv., qui est annus Tyberii Caasaris nonus, Pom-
peii theatrum incenditur, quinta decima indictione.

Pet. Co-

mest. 27.

Item.

Anno gratia? xxvi., Graccus Judaea? procurator, Ysmahelem p. 35.
sacerdotem amovens, Eleazarum Anna? filium subrogavit.

Id.

Item.

Anno gratia? xxvu., idem procurator Eleazarum arcens, Sy-
monem sacerdotem constituit.

Pilatus Judcece procurator mittitur.

j,l_ Anno gratia? xxvm., amoto Symone, Josippus, qui et Cai-

pbas, subrogatur. Quo facto, Valerius Roraam revertitur.
Deinde missus est a Tyberio Pontius Pilatus Juda?a? procu-
rator,1 sub quo Herodes Antipas in honorem Tyberii Tyberia-
dem nominavit.

Hieron.

Notandum de scelere incomparabili.

Anno gratia? xxix., Servius Plautus, corrupts filii reus et
convictus, semetipsum in judicio peremit.

1 -procurator^ procuratori, A. CD.

94 MATTH^I PARISIENSTS

A.D. 30. De baptismate Johannis.

Anno gratise xxx., Johannes Baptista in deserto, snb princi- Pet. Co-
pibus sacerdotum Anna et Caypha, pra3dicavit baptisnxum mest- 30-
pcenitentias in renrissionera peccatorum, quia ad pcenitentiam
baptizandos monebat, et non nisi quos poanitentes videbat,
baptizabat.

De baptismo Domini.

Eodem anno Jesus, veniens a Galilasa in Jordaneni ad eum, Id. 33, 37.
baptizatus est ab eo. Et ipse Jesus erat inoipiens quasi tri-
ginta annorum, id est, tricesimum inceperat annum, videlicet
xiii. diebus illius anni peractis. Et secundum hoc vixit Jesus
tantum xxxii. annis et dimidio. Sed Johannes Chrisostomus
aliter sensit. Opinio etiam quorundam est, eodem anno Do-
minum Apostolos yocasse, Evangelicam doctrinam inchoasse,
jejunasse, temptatum fuisse, simul et miraculum vini fecisse,
quia legunt Eum et discipulos Ejus invitatos ad nuptias. Sed
aliorum sententia probabilior est, quae dicit htec omnia il-
ium ante incarcerationem Johannis Baptistee fecisse, sed tamen
occulte, et post publice ; et hunc ordinem prosequimur sine
praejudicio alterius opinionis.

De bina Apostolorum vocatione.

Legimus tamen in Evangelio, Dominum bis vocasse Apostolos ; Id. 36, 41.
primo scilicet quando vidit Nathanaeleni sub ficu, sed non
perfecte tunc secuti sunt eum, quia redierunt ad artes pristinas ;
secundo quoque vocavit, cum turbas irruerent in eum, et
ipse vidit ibi duas naves stantes secus stagnum. Et tunc, re-
lictis omnibus, secuti sunt eum perfecte.

De conversione aquae in vinum.

Anno divinas incarnationis xxxi., Dominus tertiadecima die, Id. 38.
secundum prtefatam opinionem, aquam in vinum convertit, in
nuptiis Architriclini, matre hoc a filio impetrante. Eodem
etiam anno Johannes incarceratus legitur ab Herode. Hoc Id. 44.
utique anno facta legitur secunda Apostolorum vocatio, in qua
duodecim elegit ad praadicanduni fidem Evangelii et perhi-
bendum testimonium veritati, inter quos unum habuit, cujus
malo bene utens, sacramentum suee passionis implevit, et
Ecclesiee suaa ad tolerandum malorum injurias exemplum
praebuit.

CHRONICA MAJORA.

Directio1 historice prcesentis.

Anno gratia? xxxn. principium fuit vicesimi jubilasi, secun-
dum Hebraeos. Hoc quoque anno transfiguratio Domini facta
creditor octavo idus Augusti, quam proliibuit Dominus reve-
lari, ne 2 passio ejus impediretur. Hoc etiam tempore assump-
sit Dominus noster Jesus Christus septuaginta duos discipu-
los, qui ilium praacederent3 in omnem locum quo erat ipse
venturus, ex quibus putatur fuisse Mathias, qui Juda3 suc-
cessit, Joseph, qui vocabatur Justus, Cleophas quoque, qui
frater esse Joseph patris Domini perhibetur, et Barnabas, cu-
jus supra rneminimus. Isti omnes missi sunt in praaparationem
Evangelii ante Dominum, ut Magister superveniens bonoratior
haberetur.

A.D. 32.

Epistola
Pilati ad
Tiberium.
Fabricius
Cod.Apocr,
Nov. Test.
i. p. 298.

De passione Christi.

Anno divinaa incarnationis xxxiii. passus est Dominus noster
Jesus Christus,4 sub Pontio Pilato, et quarto kalendas Aprilis
crucifixus ; tertia die resurrexit, mense qui apud Hebraaos
ISTisan appellatur. Ascendit in caalum tertio nonas Maii ; et
idibus ejusdem Spiritus Sanctus super Apostolos descendit.
De hac quoque Dominica passione Pilatus Tyberio Caasari
scripsit in hunc modum •

"Pontius Pilatus Claudio suo salutem. ISTuper accidit, quod
" et ipse probavi, Judaaos per invidiam se suosque posteros
" crudeli damnatione punisse. Nam cum promissurn haberent
" patres eorum, quod illis Deus mitteret de caalo sanctum
" suum, qui eorurn merito rex diceretur, et hunc se promiserit
" per Yirginem ad terras missurum ; iste, me praaside, He-
" braaorum Deus cum venisset, et vidissent eum caacos illu-
" minasse, leprosos mundasse, paralyticos curasse, daamones
" ab hominibus fugasse, mortuos suscitasse, ventis imperasse,
" super mare siccis pedibus ambulasse, et multa alia mira-
" bilia fecisse, cum omnis populus Judaaorum hunc Dei filium
" dicerent, invidiam contra eum passi sunt principes sacer-
" dotum, mihique eum tradiderunt, et alia pro aliis men-
" tientes, dixerunt ilium magum esse, et contra legem eorum
" a^ere. Ego autem credidi ita esse, et flagellatum tradidi

1 Direction Direcci, A.C.T). The
MSS. of West, have either no title, or
" Transfiguratio Domini facta est."

2 ne] So altered by Paris from rie.

3 prcecederent] praacederint, A. ;

prsecederunt, Par. C. The MSS. of
West, have either prseeederint, or
prcecederent.

4 In the margin is a representa-
tion of the Crucifixion.

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 33.

Caesar
Epistolam
misit ad
senatum,
ut Christus
Deus habe-
retur.

Oros. vii.
5.

Mathias

Apostolus

ordinatur.

Hseresis

Nicholai-

tarum.

p. 36.

De divi-
sione Apo-
stolorum.

' arbitrio eorum. At illi crucifixerunt eum, et sepulto ei
' custodes adbibuerunt. Ille vero, militibus meis custodien-
' tibus eum, die tertia resurrexit. Sed in tantum exarsit ne-
' quitia eorum, ut darent eis pecuniam, dicentes ' Dicite,1
' ' quia discipuli ejus corpus ipsius rapuerunt.' Verumtamen
' milites, cum accepissent pecuniam, quod factum fuerat,
' tacere non potuerunt. Nam et ilium resurrexisse testati
' sunt, et a Judaais se pecuniam accepisse, et ideo ingessi2
' boc, ne quis aliter referens mentiatur, et existimet creden-
' dum mendaciis Judaaorum."

Tunc Cassar, cum sufFragio magni favoris, retulit epistolam
ad senatum, postulans ut Cbristus Deus haberetur. Sed sena-
tus consecrationem Cbristi recusavit, indignatione commotus
quod non secundum morem prius epistola sibi delata fuisset.
Tunc senatus edicto constituit, Cbristianos ab urbe esse ex-
terminandos. Sed Cassar super boc indignatus, accusatoribus
Cbristianorum mortem comminatus est. Ex ilia denique die,
ccepit immutari laudatissima Cassaris prius modestia, in pce-
nam contradictoris senatus. Nam adeo crudeliter desaavit in
Romanos, quod vix aliquem eorum reliquit incolumem. Sic-
que contigit, ut qui Cbristo spreverant duce salvari, Cassare
proprio punirentur. Indignum enim erat, ut consecratio
Cbristi bumanis assertionibus indigeret.

Interea vero, Jerosolimis Apostoli Matbiam Apostolum ordi- Act. Apost
naverunt, et septem diaconos, quorum nomina sunt base, Ste-
pbanus, Pbilippus, Procborus, Nicbanor, Tbimo, Parmena, et
Nicbolaus advena Antiocbenus, a quo orta est bseresis Nicbo-
laitarum. Hie cum ad praadicandum profectus fuisset, pul-
cberrimam ducebat 3 secum uxorem. Sed cum quadam die
a sociis de zelotypia increparetur, produxit earn in medio, ut
si quis vellet, ea abuteretur. Unde quidam basretici putant,
uti posse legitime promiscuis et illicitis carnalibus copulis,
ejus libidinis contemptum nequiter, pro sua libidine explenda,
suscipientes. Proinde cum praidicatio verbi Dei procul per
diversas provincias sese diffunderet, Pbilippus descendens in
Samariam, praadicavit ibi verbum Dei. Erat tunc in civitate
magus quidam nomine Symon, populum seducens, quia4 virtus
Dei ab eis evocabatur,5 qui videns signa qua? faciebat Pbilip-
pus, credidit et baptizatus est ab eo. Sed cum post dies

Ruffinus
Hist. Ec-
cles. iii. 29.

Act. Apost.

1 Dicite'] Discite, Chetham and
several of the MSS. of West. It is
altered by Par.

2 ingessi] ingressi, A. CD. West.
W. has suggessi.

3 ducebat] duxebat, A.C.D.
Chetham.

4 quia] So Par. CD.; qui, A. West.

5 evocabatur] So Par. ; voca-
batur, A. West.

CHRONICA MAJORA. 97

paucos Petrus et Johannes advenissent, et manus super capita A.D. 33.

credentium imposuissent, accipiebant Spiritum Sanctum. Quod

cernens Syrnon, obtulit pecuniam ut banc potestatem haberet.

Cui Petrus : " Pecunia tua tecum sit in perditione, quoniam

" donum Dei esistimasti pecunia possideri." Quibus verbis

Symon confusus recessit, verbi Dei fulmen ferre x non valens.

Cf. Isidor. Eodem tempore Jacobus frater Domini Jerosolymis patriarcba

Ar q et a^ Apostolis ordinatus est, qui fait Alfan et Maria?, sororis

-s ' - • matris Domini, filius. Deinde Apostoli ituri in orbem uni-

versuni, ut praadicarent Evangelium omni creatura?, symbolum

fidei composuerunt, ut ad diversas nationes profecturi, non

diversum sed unum omnes prasdicarent. Et sic Petrus in-

Cf. Id. 82. vasifc Pontum et Galatiam, Capadociam et Bithiniam ; Andreas

adivit Acbaiam, Thomas Indiam, Johannes Asyam, Matli33us

Marian. iEthiopiam ; omnes unanimiter fidem Evangelii prasdicantes

ubique, Domino cooperante, et sermonern eorum confirmaritc

sequentibus signis.

Be passione beati Stephani prothomartyris.

Act. Apost. Anno gratia? xxxiv. Stephauus, diaconus et prothomartyr, Petrus

Jerosolimis lapidatus est a Judaais, et Saulus adolescens Antioch-
Marian. observabat vestimenta lapidantium Judeorum. Petrus tenuit *jna Ca>i-e~
Scot. cathedram Antiochia? septem annis, cui successit Euodius.2 matUr.

Paulas ad fidem convertitur.

Act. Apost. Anno gratia? xxxv. Paulus Apostolus ad fidem convertitur,
et apud Damascum ab Anania baptizatur ; qui illico ingrediens
synagogam, confundebat Judasos qui habitabant Damasci.

Marian. Deinde ab Jerusalem usque ad Illiriticum omnes provincias

Scot. sua praadicatione implevit.

Mathceus Evangelium edidit.

Hieron. Anno gratia? xxxvi. Mathaaus Apostolus Evangelium scripsit, Tiberius

Hist. Misc. et de Apostolo Evangelista factus est. Eodem anno Tyberius expiravit.
vu- Claudius, cum imperasset annis xxii., insidiis Caligula? extinc-

tus est.

1 ferre] So Par. ; ferie, A. Che-
tham ; referre, D.

- There is a representation of
the stoning of S. Stephen in the

margin. Par. adds in the margin : —
" Hie dicti sunt Christiani, antea
" dicti Nazaraai, quasi religiosi."
This is in the text in D.

98 MATTHiEI PAMSIENSIS

A.D. 37. Gains imperator efficitur.

Anno divina? incarnationis xxxvu., Gaius cognomento Cali- Beda.
gula imperium suscipiens, imperavit annis tribus, mensibus
decern, et diebus undecini. Iste, qui in exercitu natus fuerat, jjist. Misc.
cognomentuni calceamenti militaris, id est Caligula?, sortitus vii.
est. Hie imperii sni prime- anno, regnum Juda?orum tradidit Joseph. ^
Ilerodi Agrippse, Aristoboli filio, addens ei tctrarcbias Phi-fin'x^lu"
lippi, Lysamei, et Herodis qui Jobannem Bapfcistam decol-
laverat et Dominum Jesum, alba veste indutum, remiserat
ad Pilatum.

Pilatus exilio velegatur.

Anno gratia3 xxxvm., Pilatus a Csesare apud Viennam. Ado, col.
Gallia? urbern, exilio relegatus,1 seipsum manu interemit. 77.

Herodes cum Herocliacle ceterno damnatur exilio, et puellam
saltatricem terra vivam deglutivit.

Anno gratia? xxxix., imperator Herodem, a regno spoliatum, Ado, col.

una cum Herodiade adultera, asterno damnavit exilio, et 77.

puellam saltatricem terra deadutivit vivam. Ct. Dexter

(Migne,
xxxi.),

Gains imperator pro Deo se coll proscepit.

Anno gratia? XL., Ca?sar templum quod erat Jerosolimis jus- Ado, col.
sit propbanari sacrificiis gentilium, Jovis statua ibi collocata, 77.
seque ut deum ca?li [et] 2 terra? coli et adorari pra?cepit. Denique
omnibus odiosus effectus, a suis protectoribus occisus est.
Peperti sunt in secretis ejus libelli duo, in quibus contine-
bantur electorum nomina virorum morti destinatoruni con-
scripta. Inventaque ibi est arcba ingens variorum venenorurn
repleta. Sed successore ejus Claudio jubente, traduntur in
mari projecta, non sine magno piscium exitio.

Claudms imperavit, imperator guartus.

Anno gratia? Xli. Claudius, Caligula? patruus, ad imperium Beda.

sublimatus, imperavit annis tredecim et mensibus octo.

Petrus Hujus regni exordio, Petrus, cum prius Antiocbenam rex- Ado, coll.

Papa isset ecclesiam, Pomam veniens, salutarem cunctis credentibus 77, 78.

primus

1 W. West, insert propria. | - et] om. A. West. ; ins. W.

CHRONICA MAJOR A. 99

fidem fideli verbo docuit, ibique cathedram episcopalem xxv. A.D. 41.
auuis tenuit, usque ad ultimum videlicet Neronis annum.

Marcus Evangelium scrijpsit.

Ado, col. Anno gratia? xin. Marcus Evangelista Evangelium, quod
"-• Petro narrante conscripserat, primum Aquileise prsedicavit,

ibique ordinate) Ermagora discipulo suo, ad iEgyptum per-

venit.

Petrus [a] compeclibus liheratur.

xii. 1.

Actus Anno gratise xiiii. Herodes Agrippa voluit affligere quos-

__•?, dam de Ecclesia. Occidit autem Jacobum fratrem Jobannis

gladio. Videns autem quia placeret Judoais de nece Jacobi,

apprebendit etiam Petrum Apostolurn et in carcereni projecit.

Sed angelus Domini, ilium a compedibus solvens, illo3sum

abire fecit.

Claudius impemtor Britanniam invasit.

Galf. Mod. Anno gratia} xliv. Claudius Tyberius in Britanniam trans- invasion of
it. _-1.j. vectUS} quam ante Julium CaBsarem nee post quisquam at- Britain by
temptare ausus fuerat, in civitate Kaerperis, qua3 nunc Porces- Claudius,
tria appellatur, applicuit. Widerius enim, Britannorum rex,
tributum Eomanis consuetum a multo tempore reddere con-
tempserat; unde Claudius indignatus illud repetere cogitavit.
Sed Widerius, cum adventum Claudii cognovisset, Romanorum
exercitum petivit, commissoque praelio Rornanos ad naves
fugere coegit. Quod videns Laslius Hamo, princeps militia?
imperatoris, armis propriis abjectis arma cepit Britannica, et
quasi contra suos pugnare ccepit. Hortatur Britones ad in-
sequendum, festinum promittens triumpbum. Didicerat enim
linguam eorum et mores, quia inter Britannicos obsides
Romse fuerat educatus. Denique paulatim accedens ad regem,
ipsum nil tale praBmeditantem mucrone peremit. Deindo
inter bostes elapsus, sese cum nepbanda victoria inter suos
recepit. At Arviragus frater regis, cum ipsum pereniptum
cognovisset, armis indutus regiis, quasi ipse Gauiderius esset,
Britones ad perstandum suasit. Tandem Romani in duas
partes dilapsi, campum bostibus turpiter dimiserunt. Arvi-
ragus igitur bostes insequi non cessavit, donee super ripam
maris illos occupans, Laslium Hamonem ex improviso pererait.
Portus autem ille ab illo tempore usque in bodiernum diem
portus Hamonis, id est, Hamtonia nuncupatur. Claudius
interea viribus resociatis, Kaerperis, id est, Porecestriam, viri-

G 2

100

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 44. liter oppugnans, muros diruit, et cives subegit. At Arviragum
p. 39. bostiliter insequitur jam Wintoniam ingressurn. Deinde civi-

tatem obsidens, diversis machiuameutis illara opprimere nite-
batur. Arviragus vero, valvis apertis, ad praelianduni cum
suis egressus est. Sed antequam acies convenissent, per
internuncios talem concordiam inierunt, quod videlicet Clau-
dius filiam suam Arvirago maritaret, et regnum Britannia? a
Romanis sub tributo teneret. Paruit Arviragus, et consilio
suorum Ceesari subjectionem fecit. Mox Claudius propter
filiam suam misit, et interim l Orcadas insulas auxilio Arvi-
ragi sua? potestati summisit. Emensa deinde byeme, redi-
erunt legati cum filia nomine Gewisa, et Arvirago lege
maritali copulata est. At Arviragus in bonorem Claudii et
tantarum memoriam nuptiarum, a?dificavit urbem, qua3 de
nomine ejus Kaerglou, id est, civitas Claudii, qua32 nunc
Grloucestria, nuncupatur. Deinde Claudio Romam reverso,
regimen provincialium insularum Arvirago cessit. Eoderu Ado, col.
anno, Herodes Agrippa ab angelo percussus et toto tumens "•
corpore miserabiliter animam eructavit. Cui successit Agrippa
filius ejus, et usque ad extremum templi excidium perdu-
ravit.

Mater Domini in ccelum assumpta est.

Anno gratia? xiv.,3 qui est annus duodecimus post passio-
nem Domini, beata Yirgo Maria in caelum ab angelis assumpta Hieron.
est, anno astatis sua3 liv°. Et illis duodecim annis quibus post Cf. Dexter,
passionem Domini supervixit, mansit in domo beati Jobannis c°l- 139-
Evangelists, cui Cbristus earn commendaverat in cruce. Et Ado, col.
codem anno, inter Tberam et Tberasiam, insula de profundo "8-
emicuit, triginta stadiorum spatio extenta.

1 interim'] in terrum, A.C.

2 qua] So Par., following W. ;
et A. West.

3 There is a portrait of the B.V.
Mary in the margin, and at the foot
of the page Paris has written: —
" Secundum rotulum abbatis. Sancta
" Maria hahuit quatuordecim annos
" quando peperit Salvatorem, et
" triginta tres annos cum eo com-
" morata est in terra, et sexdecim

" annos post Ejus ascensionem vixit
" in mundo, et sexaginta tres annos
" habuit quando migravit a sscculo.
" Et sciendum quod Joseph virsuus
" ante passionem Christi obiit,
" quando nescitur ; unde commissa
" est custodienda heato Johanni
" Evangelistae. Migratursc annun-
" ciavit Gabriel ferens palmam tran-
" situm ejus." This is in the text
in C.j in the margin in D.

■jjc auitiflDita. cjtsunfw Q^bv^ncuCeeKu
)Eiwmc7 twMom&.'fijmtict: ijnnmv-aatijs
■ilijlofMvpvJiiiso- »V)cjiiu Mui&i.'A'atljw ffifflfo,
tyciiuVrnti uiat-fVititK'^lii Mute, Ocotatitifti
iTgua;»cfj*i«tf-^'inl"i;itrou\:r^f'u<:nuicto(i'liiti.i
iuJSc yccrtt.lgr rt*r. fiwccrtctraylla ;a>ir;fl«cf nuw(v
l1o?r?.p£ pttf & <sA]>tl> 1"u" fanial'4T aiil t illj'in
al uc autfsgtf i&ttr^crgVn;. lit fitrOfl cnrf ivluttiV
wtiCq! tatfrtcftpuuit tvjimly aacnnf qf lfta&u-f

Ktflurn? ftt^tonJnnniyOTtifisf.Jii vc;^w u l^yamfy.c'fl:
tqfpunilnyuuicu: CySftmatf wtiJg, t")«! Sjijiiiti^wliittOA'

to&B.(jjTi(jiu[miKicli»i>triiiT giaillnffesy,at>1>fj4
iKraltntfi^fpclccWrpmifa-ajaiimttn^uCw
tdigStn any iitan Boanvwavm ajiift-Mt'fariBu/tun <
&- ii* oumi-ar.-u qcKtmiiij; oof biif nctxttTi'ti) taawi'
Mi n icjjftemr. ^im ctii ur BSninvgina all afliifra flilr
, jl ttni "itiii"raiitrtVu'!>SflaSni uataf p)iafcuVtc1«»f?rfB
' | CHr.^Nfla^faciiU-biiufio.diqlijRiSiii^aJciwiw
^manfar ton u:i5ia jjtWjLi tic puucfac oacmre ta
a)\ni nytVaVffiil.ira- ptin te»aiam-.i5jcntrf a fait
Ig •futT^cila'ffil^ai upfvfcmi5mfljwlkftiiienK
fittltf Iwifa tiarttloa .1 Snc 8 fclepKaywcrfirur

' <®.U&\mttntyMMiuntfcV<>iiU(imttieritiwc[tc---

\0n\lxUluawu4 imijtt j

t'ofohuaUioiifliK I'tfmmttfuiiaiir. n fcroiccf a i _
0foi<SffO«l'atm«biu tiliiaronf ma;\;liJa,,itisu%'
tokncommuminiMsffd'jiTOifVljiijji'fi^ai-ati.jiit'
<jf iwii.lbif (;off id flu rfi tVdvrfjA taartfftma ttikn :

iiltutftiga toa efl-.fimtfi ;<&A)aTalIannrtics. njiu,,,* pmfa, fik-mdJ, i

lalur.ifW,ir'8iarueMr q^'ywaiucrMftiq fundi. ™

i ailteJu-jmrf i'f("(5m«iMuiirv avirtfvllttlaflt
fj, uu.fifilrrfrSAuimintfftfirafia ffAiiMnaajigtf.'
(]32>itnral>ili j^iumftoiproftlw u'aD o<vi£«iral/ 1

Jw/Ajavic nu^ftuaafqtcftanfrmf tuafri roroortniri j
im tcfcicucru? flciir ijaraf f rewf lo Jinwrif OBdamrl
cavtHtfirfVanr.-'lk p1a#l ivwtwiml' (Wall eafpfcil H
ti.i rfeiifaf cat lyliqiftllufaargf VVitpim qhioi,

di^mlatfaclViuiiitfmaiYfofcunfrmiVfyanulffM
i?Tatt'ni^utlnrJninm'1iV!iprmena Jk1)i tin fur.
iManf-^qi&^lmV.twuoifoftupiuf'lifGCiumf
uluj i>iuw'1,ranf nnltno.'flimrc euro afiau? relfijtna?-
tnrmni^?aflVwa^niarct^rrniiiaiaiiu1ijf!vf j
ccnJcf lu-tfuoma rotaty jiaiiam a^txf reSqniP
«Mn jaJpif qalmnftw tmit^tiiayi gallKuttyt^
S;c'iirrfoiiciicnniifi>ffinMV)''Jiro.-'t,iimiaiiriina
ti'ai/unn) |)KKj)i) nn<M ayfliflwrt- 3 Jij-i-ri'iymaoa

CC.CC XXYI. p. 37.

^cVnej^^*

tfotvcar ttiuai?$tliitMc

nc ttuhtu: ft^mf' pel wh

$> ft oumnatrJ qcwf ai
mm nfcptmyit: foil cr
1 edit T aitfmimQW e>rqrt

WdfWttf^i?.

nni

t feajkm

CHRONICA MAJORA.

101

Ado, col.
78.

Marian.
Scot.

Marcus Evangelista martyr izatur.

Anno gratias xlvi. Marcus Evangelista, firmatis ecclesiis
per Lybiam, Marmoricam, Amoniacam, Pentapolim, Alexan-
drian!,1 ad ultimum tenttis a paganis, Alexandrite martyrium
complevit. Eodem anno, Paulus cum Barnaba, apostolatu
suscepto,3 gentibus prsedicaverunt.3

A.D. 46.

Ado, col.

78.

Nota in Jerosolimis proditioneru.

Anno gratise xlvii., procnratore Judeere Cumano, in Jero-
solimis tanta seditio est exorta in diebus azimorum, ut in
portarum exitu populo coarctato, triginta milia Judseorum
ceede prostrata et compressione sufFocata referantur.

Rabanus
Maurus De
vit. B.
Marian
Magda-
lena?, cap.
36 seqq.
(Migne's
Patrologia,
cxii. col.
1491.)

De divisione Apostolorum, et mundi climatibus eisdem
assignatis.4

Hoc autem anno facta est divisio Apostolorum. Oriens p. 37.
cessit Thomas et Bartholomreo, Meridies Syraoni et I^.1^'slon
Mathpso, Aquilo Philippo et Thadseo, medium mundi Apostles.
Mathife et Jacobo, mediterranei maris provincipe Johanni
et Andreas. Occidentis vero regna Petro et Paulo.
Paulus enim per idem tempus venit Jerosolimam videre
Petrum, dextrasque societatis Apostolicae dedit et accepit
a Jacobo et Johanne et Petro. Indeque cum co-apostolo 5
suo Barnaba in Asiam et Illyricum ut evangelizaret
perrexit. Et Petrus Orientem relicturus Komamque
iturus, designavit regionibus Orientis,6 quas ipse adire
non poterat, evangelii prsedicatores de nobilioribus in
Christo et antiquioribus discipulis Christi ; in regionem Nota de
Galliarum cujus sunt provincial decern et septem, GaSrSi

1 Alexandriani] om. "West.

2 apostolatu .... pradicave-
runt] apostolatum suscepit, West.

3 Par. has in the margin : — " Hoc
" quoque anno occisus est Jacobus
" frater Johannis gladio, et Petrus
" incarceratus, et Saulus etiam spiri-

" turn, scilicet apostolatum Christi,
" cui et Pauli nomen, est sortitus."
This is in the text in CD.

4 This is inserted by Paris on
separate leaves.

5 co-apostolo~] apostolo, C.

0 Orients'] Occidentis, Rab.

102 MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 47. toticlemque pontifices ; in regionem vero Hispaniarum Rabanus

anmi1Spani" cujus sun* provincias septem, doctores totidem. Horum De Vit. B.

viginti quatuor seniorum primus erat et primicerius, de Mar.Magd.

numero septuaginta discipulorum Domini, doctor egregius,

miraculorum omnium gratia illustris, et post Apostolos

Christianas militias signifer praselectus, pontifex Maximi-

nus. Hujus autem religioni atque sanctitati beata Maria

Magdalena caritatis vinculo se conjunxerat, ut quoties-

cunque eos Dominus vocaret, ab ejus comitatu non

separaretur. Jam enim, ut prasdictum est, regina, casli

assumpta erat in caslurn, in cujus ministerio contempla-

tioni vacans Paradisi deliciis interfuerat. Jam decern

Apostolorum facta erat divisio, cum quibus tarn diu pia

devotione permanserat, donee, invidia Judasorum in

ecclesia persecutionem concitante, Jacobum Apostolum

[Herodes] decollaret, Petrum incarceraret, et credentes a

finibus suis propelleret. Hac igitur persecutionis procella

sasviente, fideles diversa terrarum loca a Domino sibi de-

legata petierunt, ut verbum salutis gentibus Christum

ignorantibus constanter prasdicarent. Quibus abeuntibus

consociaverunt se nobiles matronas et viduse quas Jero-

solimis et in Oriente eis ministraverant, non ferentes a

consortio specialis arnicas Domini Salvatoris, videlicet

beatas Marias Magdalenas, omnium ministrarum ejus

Nota de primitias, longius separari. Inter quas venerabilis hospita

suscitato Filii Dei, Martha beatissima, reverentissimo fratre ejus

quod pon- Lazaro tunc apud Cyprum pontificante, sororis suas

in Cypro. vestigia secuta est, simul et sancta Marcella, mulier

magnas devotionis et fidei, beatas Marthas pedissequa,

Nota de quas Dominum salutans dixerat, " Beatus venter qui te

mulieris " portavit et ubera quas suxisti." Aderat et sanctus

exciaman- Parmenas diaconus, plenus fide et gratia Dei, cujus

tls BGclttlS

venter, etc. custodias et curas sese commendavit in Christo Martha
beatissima, sicut et sancto Maximino pontifici sancta
Maria Magdalena.

Admirabili ergo divinas dispositionis consilio iter ad
Occidentales orbis plagas dirigunt, ut videlicet non

CHRONICA MAJORA. 10?

solum per evangelium beatas Marias Magdalena? sororisque A.D. 47.
ejus laus et memoria toto orbi innotesceret, verum etiam
sicut Oriens esemplo devotas conversation is earum felix
extitit, sic plaga Occidentalis corporali earum pras-
sentia et sacrosanctis earum reliquiis illustraretur.

Ut viginti quatuor seniores Gallias et Hispanias
sortiti sunt.

Eaban. Igitur asquora ingressi cum gioriosa dilectrice Dei Nota de

Maur. cap. M ria Magdalena ac sorore ejus Martha beatissima, fdyfntu
o7. 0 J ' beats

sanctus archiprassul Maximinus et beatus Parrnenas Marias

archidiaconus, episcopi quoque Trophimus, Frontinus, et ^ ^ ^^

Eutrojnus, necnon et reliqui duces Christianas militias, in Gallias.

flante Euro, Asiam relinquentes, inter Europam et Affri-

cam per mare Tyrrenum Circium versus descende[nte]s,1

urbem Komam totamque Italiam a dextris relinquentes,

necnon et Alpes, qua? a Ligustio sinu de mari Gallico

exurgentes, Orientem versus sinu Lygurico terminantur

in mari Adriatico, prospero cursu applicuerunt a dextris

in provincia Galliarum Yiennensi apud civitatem Marsi- p. ss.

liam, ubi maris Gallico sinu recipitur Rodanus. Ibi in-

vocato magno mundi principe Deo, provincias regionis ad

quant Spiritus Sanctus appulerat eos, inter se Eodem2 in-

spirante partiti sunt. Moxque profecti prasdicarunt ubi- s- Marc.

que, Domino cooperante et sermonem confirmante sequen-

tibus signis.3 Etenim rex virtutum dilecti dilecti dedit Ps. lxvii.

verbum evangelizantibus virtute multa, qui speciei domus '

Dei dedit dividere spolia fortis armati. Sortitus est Nota de

sanctus prassul Maximinus Aquensem metropolim pro- resloni1?us

1 m t L c r et pvovm-

vincias, Narbonensis provincias secundas. In qua beata ciis Cis-
Maria Magdalena complevit cursum pereginationis suae. ST^w
Paulus Narbonam metropolim Narbonensis provincias predicato-

1 descendentes] descendes, A.D. ; 1 - codem~\ om. C.
descendens,C. Raban. lias et circum •' signis~] om C.

for Circium versus.

104 MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 47. primse, Austregisilus Bituricam metropolim Aquitarmise
nbus con- prjmge# Hirenseus Lugdunum metropolim Lugdunensis

versEE sunt *■ & .

pnmo ad prinue. Gratianus Turonem metropolim Lugdunensis
nstum. ^er(.jgg Sabinus efc Potencianus Senones Lugdunensis
quartse. Valerius Treverim metropolim Belgica? primse.
Feroncius Bisuncium metropolim provincise maximse
Sequanorum. Eutropius Sanctonas urbem Aquitannise
secundse, cujus nunc metropolis est Burdegalis. Trophimus
Arelas, tunc metropolim provincise Viennensis. Has
decern provincise Galliarum his prasdicantibus prcecre-
diderunt. Cseteri doctores non reliquis septem provinciis,
sed septem civitatibus prsedietarum provinciarum prse-
dicaverunt. Eutropius apud Arosicam civitatem pro-
vincia3 Viennensis, Frontinus apud Petragoras urbem
Aquitanniaa secunda?, Georgius apud Veliacum urbem
Aquitannia? primal, Julianus apud Cenomannium Lug-
dunensis tertire, Martialis apud Lemovicas x urbem Aqui-
tanniae prima?, Saturninus apud Tholasam urbem Nar-
bonensis primse in qua prseeip[it]atus 2 est de capitolio
pro Christi fide, Parmenas apud urbem Avennicorum
provincia? Viennensis cum venerabili ministra Domini
Salvatoris Sancta Martha recedit. Marcella quoque
ministra ejus, Epafras et Sostenes, Germanus et Eucodia
et Sintex, Bothomagus cum sua provincia Lugdunensi
secunda, qua3 nunc est Normannia. Maguntia cum sua
provincia Germania prima, Colonia cum sua provincia
Germania secunda, Octodorus cum sua provincia Alpium
Gaiarum et Penninarum. Auxiatana metropolis cum sua
provincia Novempolana, Ebreduna metropolis cum sua
provincia Alpium maritiinarum, Bemis metropolis cum
sua provincia Belgica secunda, aliis doctoribus reservata?
sunt.

Eorum vero qui ad Hispanias ab Apostolis destinati
sunt, ha?c sunt nomina ; Torquatus, Thesifon, Secundus,

1 Lemovicas'] Lemanias, C.

2 prcccipitalus~\ praecipatus, A.C.B.

CHRONICA MAJORA. 105

Indalecius, Cecilius, Esicius, Eufrasius. Hi septem His- A.D. 47.
paniarum provincia[s] septem Christianse fidei conjunx-
erunt.

De beata Maria Magdalena.

Raban. Beatus igitur Maximinus Aquis metropolim ingressus,

Maur. cap. j]3i^em mansit et praBclicavit, multumque populum Deo

lucrifecit, multisque virtutibus effulsit. Cum quo beata

Maria Magdalena in eadem ecclesia Aquensi assiduse

contemplationi vacavit, multis radians miraculis.

De beata Martha.

Id. 39. Beata quoque Martha cum sociis suis apud urbes

Avennicorum et Arelatensium, et quas circa Rodanum
erant villas et oppida in provincia Yiennensi, evan-
gelizabat populis Dominum Salvatorem, quse circa Ipsum
viderat qua?que ab Ejus ore didicerat, publice con-
testans ; quodque de Domini virtutibus prredicabat,

Id. 40. propriis miraculis astruebat. Apud autem Tharasconam
conversata, immanissimum draconem qui Thariscus dice-
batur, unde etiam et Tharascona nomen sortitur, zona
sua ligavit et ligatum tenuit, donee incolse aclvocati

Id- 41- eundem in frusta conciderent. Juvenem submersum

Id. 42. Rodano suscitavit. Aquam in vinum convertit.

Populus Homanus describitur.

Hieron. Anno gratiae xlyiii. descriptio Eomaa facta est sub Olauclio,

et inventa sunt civium Romanorum sexagies novies centeua
et quaclraginta quatuor milia.

Judcei a Roma exjpelluntur.

Ado, col. Anno gratia? xux. Claudius imperator Judreos tumultuantes
'8- Eoma expulit. De qua Lucas Evangelista in Actibus Apos-

tolorum refert.

106 MATTHiEI PAMSIENSIS

A.D. 50. Fames Siriam invasit.

Anno gratia? l. imperator decimum imperii sui agebat an- Ado, col.
num. Cujus teniporibus fames gravissima per Syriam facta '°'
est. Sed Christianoruni necessitatibus Helena, Adlabenorum
regina, ad fidem Christi conversa, frumenta largissime minis-
travit.

Fames Roman .

Anno gratia? LI. tanta fames Roma? fuit, nt medio foro Id.
imperator correptus a populo convitiis et panis fragminibus
turpissime infestaretur.

Arviragus rex Romanis tributum denegavii.

Arviragus. Anno gratiae lii. Arviragus Britannorum rex in tantam pro- Galf. Mod.
lapsus est superbiam, quod Romanes potestati noluifc diutius lv*
subjectione teneri.1 Vespasianus igitur a Claudio missus, cum
in Rutipi portu applicare incepisset, Arviragus illi obvians
probibuit ne portum ingrederetur. At Vespasianus, retortis
velis, in Totonesio littore applicuit, et civitatem qua? Bri tan-
nice Kaerpenliuelgoit, nunc autem Exonia appellatur, obsedit.
Elapsis inde septem diebus Arviragus supervenit, prseliumquo
cum Romanis commisit, utrorumque exercitu valde lacerato,
mediante Gewisa Olaudi filia, duces amici facti sunt. Tunc
Vespasianus Romam rediit, et Claudius2 in Britannia remansit.
Ccepit deinde senatum Arviragus diligere, tantam que largi-
tatem et probitatem habere, ut per totam Europam ipsius
fama divulgaretur. Uncle Juvenalis imperatori do rombo
capto sic dixisse perhibetur [iv. 126] :

" Regem aliquem capies, aut de themone Britanno
" Excidet Arviragus."

Claudius imperator veneno periit.

Anno gratia? liii. Claudius imperator Britannicum filium Aurelius
suum exortem Romani faciens imperii, Neronom, maritum Vlctor> *■
Octavia?, filiaa suse, in imperium adoptavit. ISTec multo j)ost
idem Claudius veneno periit.

Nero imperator efficitur qwintus.

Anno gratiae liv. Nero, quintus ab Augusto, imperii digni- Oros. vii.
tatem adeptus, imperavit annis xiii. et mensibus octo. Hie, ?■

1 teneri] tenere, A. West. Galf. I ~2 Claudius] sic A. West., errone-
Mon. ; altered by Paris. | ously for Arviragus. It is not in W.

CHRONICA MAJORA.

107

Hieron.

Gaii avunculi sui erga omnia vitia et scelera non solum sec-
tator, sed etiam in omnibus transgressor apparuit. Cujus im-
perii anno primo, post Marcum Evangelistam, Anianus Alexan-
dria? ecclesia? sacerdotium suscepit.

A.D. 54.

Ado, coll.
78, 79.

Galf. Mod.
iv. 16, 17.

Festus Judcece procurator constituitur.

Anno gratia? lv. Festus, Juda?a? procurator a Nerone con-
stitutus, Felici successit. A quo etiam Paulus Apostolus
Komam vinctus mittitur, et per biennium in libera custodia
retinetur.

Arviragus rex obiit.

Anno gratia? lvi. Arviragus Britannorum rex, expletis vita?
sua? diebus, in civitate Claudiocestria? sepelitur. Successit ei
in regnum filius ejus Marius, vir mira? prudentia? et sapientia?,
et Romano senatui in omnibus fidelis et devotus.1

Ado, col.
79.

Paulus Hispaniam invasit.

Anno gratia? LVII. Paulus ad Hispaniam dicitur pervenisse,
et Arelata? Trophium, Vienna? 2 Crescentem, discipulos suos ad
pra?dicandum reliquisse.

Id.

Marian.
Scot.

Hieron.

Festus obiit.

Anno gratia? lyiii. Festo Juda?a? procuratori successit Al-
binus. Quo etiam tempore Nero, in re militari omnino nihil
ausus, Britanniam pene amisit.

Petrus Apostolus Linum et Gletum presbyteros ordinavit.

Anno gratia? lix. Petrus Apostolus ordinavit duos episco-
pos, Linum videlicet et Cletum, qui omne ministerium in
urbe Bonia populo subministrent, et infidelibus fidem Christi
pra?dicare non cessarent.3

Nero uxorem suam et sororem patris sui interfecit.

Anno gratia? lx. Nero Agrippinam uxorem4 suam et soro-
rem patris sui interfecit ; quia etiam. tanta? luxuria? fait, ut
frigidis et calidis lavaretur unguentis, retibusque aureis pisca-
retur, qua? purpureis funibus extrahebat.

1 This is repeated anno 73, and
so also in West ; W. gives it twice
under years 57 and 73.

2 Vienna"] juvene, A.C.D.

3 cessarent] Altered by Paris from
cessent.

4 Sic, erroneously for matron.

108

MATTHiEI PAPJSIENSIS

A.D. 61. Gontinuatio contemporilium.

Anno gratia? ixi. Statins Suesulus Tholosensis in Gallia Hieron.
rethoricam docuit, in ilia arte in omnibus vir perfectus.

Jacobus frater Domini martyr izatur.

p. 40. Anno gratia; lxii. Jacobus frater Domini, qui et Justus ap- Id.

pellabatur et Jerosolirnorum erat episcojous, a Judaeis lapi-
datus et pertica fullonis excerebratus est. In cujus sedem
Symeon secundus assumitur.

Maria Magdalena migravit ad Dominum.

Anno gratiae lxiii. Maria Magdalena migravit ad Dominum,
ix.1 kal. Allgusti, qua? pedes Salvatoris lacrymis rigavit, et
capillis capitis sui siccavit.

Judcei contra Romano s rebelles sunt.

Anno gratia? lxiv. Albino Judaaa? procuratori successit Floras, Ado, col.
cujus luxuriam ct avaritiam Judaai cum casteris flagitiis non 79.
ferentes, contra Romanos debellare cceperunt. Ad quos do-
mandos mittuntur a Uerone Vespasianus et filius ejus Titus,
qui plurimas Judaace urbes ceperunt et funditus destruxerunt.

Persius poeta obiit.

Anno gratia? lxv. Persius poeta moritur ; Lucretius 2 a Id.
Nerone interimitur. Lucanum3 etiam praaceptorem suum, in
balneo sanguine minutum, vita privavit, eo quod in juventute
flagellaverat eum, dicens se ipsius aspectum sustinere non
posse.

Be Simone Mago, et de passione Apostolorum Petri et Pauli.

Anno gratia? LXVI. Symon Magus Eomam veniens, suis Apostol.
magicis artibus populum dementare 4 fecit, ita ut a nonnullis £f 1p0r- e
adoraretur ut Deus. Sed Dominus omnipotens, sicut in Acti- 18 ]9 '
bus Apostolorum legitur, per Apostolum suum Petrum vani- (Fabric.
Cod. Apoc.

1 Sic for xi.

2 Sic for Lucanus.

3 Sic for Lucium Annavm Sene-
cam.

4 devicntare~] Par. puts blasphe-
mare above the line ; CD. have only
blasphemare.

CHRONICA MAJOR!, 109

N. T. ii. tates ejus efc insanias detexit, adeo quidern quod alto corruens, A.D. 66.

pp. 436- fractis cruribus,1 expiravit. Tunc Nero confusus, jussit appre-
hendere Petrum. Sed Petrus ab urbe exire ad tempus cupiens,
ubi ventum est ad portam, videt sibi Christum occurrere, et
adorans eum ait, " Domine, quo vadis ? " At ille, "Yenio
" Eomam, iterum crucifigi." Intelligens Petrus quod in se
Dominus erat passurus, qui patitur in Sanctis, non corporis
dolor e sed compassione misericordiaa, rediit in urbem, et rnox Petrus et

Isidor. De a persecutoribus captus cruci addictus est. Crucifixus est Paulus

Vit. et igitur capite deorsum ; et Paulus 2 vinctus tenebatur in urbe, patiuntur.

nr?X-\ ban et eadern die capite truncatus est.
by, / 0. x

De miserancla Judceorum afflicticme.

Oros. vii. 7. Anno gratiaa lxvii. Nero urbem Romas jussit incendi. Et,

ut similitudinem ardentis Trojaa conspiceret, per sex dies et

septem noctes ignis vebemens ipsius pavit aspectum. Quern

ex altissima turre prospectans tragica lastus decantabat. Dum

haec Romaa agerentur, Yespasianus gentem Judaicam misera-

Hegesipp. bili plaga afflixit. Jotapata enim civitate capta, cassa sunt in

De B. J. iii. ea Judasi quadraginta milia. Jopen capta est, et in mari sum-

|-|'9n mersi sunt sine" bello quatuor milia et quingenti. In Taricbea

Id! 26 capta interempti sunt sex milia dec, et sex milia juvenum ad

Neronem destinati ; alios mille ducentos necavit, triginta milia

Id. iv. 3, 4. et quadringentos vendit. In captione Gamalaa quatuor milia

perempti referuntur, quinque milia prascipitio perierunt, alia

duo milia, quaa sequebantur Johannem principem, in Giscala

interfecti sunt, tria milia vero captivitati adjudicati. Deinde

Id. 15. Jericho destructa est, et xcii. milia et ducenti perierunt. De

hac subversione, contra improbos Judaaos ita prophetavit Ysayas,

Isa. i. 4. dicens : " Yaa genti peccatrici, populo gravi iniquitate, sernini

" nequam, filiis sceleratis ; dereliquerunt Dominum, blasphe-

Hieron. " maverunt sanctum Israel, abalienati sunt retrorsum." In hac

clade Josephus historiographus et dux belli Judaaorum, cum a

Puomanis esset interimendus, Yespasiano pronunciat de morte

ISTeronis, et ipsum post eum imperatorem futurum, et sic ad

tempus mortis evasit periculum.

Mortuo Nerone, Galbana success it, imperator Septimus.

Ado, col. Anno gratiaa lxviii. G-alba in Hispania imperator creatus,

79- et Nero Eomaa ab omni populo hostis publicus pronunciatus

1 cniribus] So West. ; curribus, I 2 West. ins. qui dudum.
A.C.D. ; cervicibus, W. I

MATTHvEI PAPJSIENSIS

A.D. 68. est. Quern cum Nero impcratoreni creatum ab exercitu Ro-
mano cognovisset, totus animo ac sj>e concidit, et ignominio-
sissime ab urbe fugieus, ad quartum lapidem sese ipse inter-
fecit, atque in eo Caasarum1 omnis familia consumpta est.
Galba vero Eomam veniens, imperavit mensibus sex et diebus
totidem.

Otho, Galba interfecto, imperium invasit, imperator viius?

Anno gratiae lxix. Otbo, ex 3 oppido Ferentano splendidis Hist. Misc.
ortus parentibus, Eomam veriit, et in medio foro Galbam viii.
pcrimens imperium invasit, et tribus mensibus imperavit.
Yitellius interea per Germanicas legiones in Gallia imperator
creatus, versus Eomam iter arripuit. Sed Otbo illi obvians,
cum eo dimicavit, illumque ter in prselio vicit. In quarto
autem prauio cum Otbo suos vinci comperisset, seipsum
interfecit. Sicque Vitellius Eomam4 veniens, octo mensibus
imperavit.

Vitellius [Othone] interfecto imperavit viii1".

Anno gratia3 lxx. Cum Vitellius multa crudeliter ac nequi- Id.
ter Roma3 ageret, minutissimorum ictuuin punctionibus ex-
carnificatus, et ad ultimum in Tyberim mersus, communi
caruit sepultura. Vespasianus itaque, cognita Neronis morte Id. ix.
et Yitellii interfectione, multis Judaaorum urbibus captis, ad
obsidionem urbis Jerosolimorum se contulit. Ubi innumeram
multitudinem Judaicaa gentis ob diem festum ibidem congre-
gates obsedit. Ibique Tito filio suo procuratore constituto
Eomam venit. Electus enim a senatu, propter nobilitatem
generis, et audaciam rei militaris, nee Eomanis deesse voluit,
nee Judteis parcere, quos filius infestavit.5

Be imperio Vespasiani, imperatoris ix. Be persecutione
Juclceorum.

Anno gratioa ixxr. Vespasianus imperium adeptus, impe- Beda.
ravit annis ix., mensibus xi., et diebus xxii. Titus vero filius Hist. Misc.
ejus interim magna ac diutina obsidione Judasos premebat. *x-
ISTam cum apud eos corrupta essent legis jura et violata

1 CcEsarum'] Altered to cesa by
Par.

2 This rubric is incorrectly given
in A. -with the next.

3 ex\ rex, A.C.D.

4 Romani] Roma, A.C.D.

5 parcere . . infestaviQ So Par.,
altering A., -which had quoniam filius
representaret, as West.

CHRONICA MAJORA.

Ill

Hege-
sippus De
B. J. iv.
25.

Id. iv. 4.

Id. iv. 23.

Id. iv. 6.

Id. v. 11.

Id. v. 1.
Id. v. 12.

Id. v. IS.

Id. v.

religio, deseruit eos Deus, quia nee solum illos urgebant Eo- A.D. 71.
rnani, sed et ipsi inter se domesticis seditionibus laborabant.
Sectabantur enini luxurias effusiones, unguentorum odores,1
calanaistris capillos crispabant, stibio 2 oculos depingebant, et
amictu muliebri induebantur, earumque mollicieni afFectabant,
voces etiam effceinrrjare, sexurn mutare, fracto gressu incedere,
comani pascere, vultuni dealbare, genas punicare, barbam
vellicare, et cum bis omnibus sEevitiam intollerabilem exer-
cere studebant. Versabatur inter eos dira seditio, pax sepulta
erat, fides arebat, famesque pecuniaB regnabat, ita quod nibil
sibi videbatur bonestum, quod pecunia erat vacuum. Habe- Nota de
bant bujus turpitudinis fautores duos, quorum unus erat Jo- tuxpitudine
bannes, vir levis,3 populi lues, dolis milli secundus, cui nun- .
quam defuit affectus nocendi, doli existens callidus, doctus
meudaciis, fallaciam virtuteni credebat, carissimos circum-
veniebat. Alter vero Symon dicebatur, crudelitate non dispar,
et ipse durus erat, immitis, et qui nullo affectu ad pietatem
flecteretur. Isti sub obtentu conservandaa libertatis, in nobi-
libus sasviebant ; aut enim falso crimine affiicti vinciebantur, p. 41.
aut in carcere positi jugulabantur. Sacerdotes quoque pere-
grini, qui sacerdotio interventu pecuniaB fungebantur, ad omne
nefas arbitrio iniquoruni principum ignobile vulgus pertrabebant.
Sed dum baec a Judasis agerentur, Eomani muros Jerusalem
macbinis cunctisque bellicis instrumentis subvertere nituntur.
Nee fuit intermissio ulla, nee ullas dabanfrur induciae. Judaeis
desperatio audaciam dabat, Eomanis gloria? cupiditas virtutem
augebat. Cassi sunt mortales multi,4 dum propugnacula muro-
rum crebris ictibus solverentur. Fugientibus tandem Judasis,
Eomani, non sine suorum lassione ac sanguinis effusione, extre-
mum. civitatis intravere murum. Tunc bellum rursus accen-
ditur, quia adbuc muri duo vinceudi restabant. Hortatiu1
milites Titus, inclusi deferisioni vacabant. Invasit interea Nota
fames miserabilis obsesses, adeo quod civitas plena cadaverum famem-
jacebat. Filii parentibus, et parentes filiis, de ipsis faucibus
cibum rapiebant ; alii equorum cadavera, alii arborum cortices
detrabebant. Matres itaque assatis pueris vescebantur, pleris-
que etiam vomitus et stercora animalium0 esca fuere. Evo-

1 odores'] So Par. C.D.W. ; odo-
ris, A. Most of the MSS. of West,
have odoris.

- stibio] istilio, A.C.D., most of
the MSS. of West. ; one (Arundel)
has stibio in the margin in a later
hand, and the Eeg. MS. has heen
altered to stibio. W. has ystilio.

3 levis] Levi Alius, Hegesipp.

4 multi] multa, A.C.D.

5 animalium] So Par. in the mar-
gin ; aliarum, A. West. W. has
vomitus aliorum et stercora escafue-
runt.

112 MATTH,EI PAPJSIENSIS

A.D. 71. luto itaque quadriennio postquam obsessa est civitas, Titus Hist. Misc.
non sine suorum sanguinis effusione muros ascendit, et urbis ix-
munitiones obtinuit, fcempltun et sancta sanctorum polluit, Hegesipp.
vasa sacra diripuit,1 aurum et argentum et gemnias preciosas v" 4
suis nailitibus erogavit. Fessi2 denique tanta strage Bomani, Id. v. 47.
quserebant quibus captiva3 mancipia venderentur, sed quia
plurinii venales, et pauci inveniebantur emptores, triginta
uno numismate vendebantur.4 Captivi vero nonaginta et Id. v. 49.
septem milia sunt abducti, quidam etiam eorum bestiis ad

Templi devorandum sunt projecti. Hoc templi supremum excidium, Hist. Misc.

excidmra. anno Mcii. contigit a conditione sua, et octavo die septimi ix.
mensis concremata est civitas, et teniplum funditus est ever-
sum. Acta autem sunt hose in Pascbali solemnitate, quam Frccul-
Phase appellabant Judsei. Dignum enim erat in eisdem die- phus, ii-
bus Phase illos interfici, in quibus mundi Salvatorem et suum ' '
si 3 vellent, despicabiliter flagellatum, in ligno crucis suspeu-
derunt. Hanc utique subversionem futuram ostendit Dominus Id. ii. l.
in Evangelio, quando lacrymatus est super civitatem Jeru- 24.
sal em dicens : " Venient dies in te, et circumdabunt te inimici
" tui vallo, et ad terrarn prosternent te et filios tuos qui in
" te sunt, et non relinquent in te lapidem super lapidem, eo

Linus post " quod non cognovisti tempus visitationis tua3." Eodem tern- Hieron.

p pore Petro Apostolo in cathedra Bomana Linus successit.

cundus.

Dispersio Judeeorum.

Dispersion Anno gratise lxxit. Judaaa a Tito capta, et Jerosolima sub- Hegesip-
ofthe Jews, versa, facta est dispersio Judreoruin per orbem universum. Pus' ^'

Quam dispersionem multa prcecurrerunt signa. Nam super
Signs pre- urbein Jerusalem sidus, gladio simile, stare videbatur, et
ceding the cometa anno uno perseveravit. In Pascha, Orientalis porta
the p.itv templi obserata, qua3 vix a viginti hominibus claudebatur,
nocte ultro aperta est. Currus et acies armatae similiter
visa? sunt per aera ferri. In Paschali solemnitate, lumen in
nocte in templo, sicut in die, dimidia hora refulsit. Bos ad
hostiam adducta, in medio templo agnum peperit. In Pentecos-
ten vox audita est in templo : " Migremus hinc, migremus hiuc,
" migremus hinc." Jesus iilius Anani, vir plebeius, qua.tuor
annis ante templum ita clamabat: "Vox ab Oriente, vox ab

the city.

1 diripuit] So also W. ; dirupit,
West.

- Fessi] Freti, W.

3 captiva] So altered by Par.
from captivam, which Chetham has. 5 si] se, A. CD.

4 Par. has in the margin, " et

" sicut decern pro triginta denariis
" emerunt, ita de eis xxx. pro uno
" denario venditi sunt." This is in
the text in CD.

CHRONICA MAJORA. 113

" Occidente, vox a quatuor ventis, vox in Jerosolima et templo, A.D. 72.
" vox in maritos novos novasque nuptias,1 et in omnem hunc
" populum." Verberatus etiam, nulli maledicens vel bene-
dicens, per septem annos et quinque menses indesinenter
clamabat : "Vae Jerosolimis." Nee voce raucus effectus est,
nee clamare cessavit. In obsidione super murum clamavit ;
" Vas urbi, vae pbano, vas templo ; " et cum addidisset, " Vae
" etiam et mihi," lapis enormiter missus eum peremit.

De movie Arviragi regis."

Galf. Mon. Anno gratias lxxiii. Arviragus, Britonum rex, expletis
iv. 16, 17. vitas suas diebus, Claudiocestrias sepultus est. Successit ei in
regnum Marias Alius suus, vir miraa sapientias et prudentiae,
qui Romano populo in tantam amicitiam cecidit, ut tribu-
tum, quod exigebatur ab eo, sine contradictione impendere
curaret.

Ut Colossus Romce erigitur.

Ado, col. Anno gratias lxxiv. Colossus erigitur Romas, habens altitu-
80* dinis pedes centum et septem.

De aclventu Pictorum in Britanniam.

Galf. Mon. Anno gratias lxxv. Rex Pictorum, Rodricus, de Scitbia ve-
iv. 17. niens, in Aquilonalem Britanniae partem applicuit, ac provin-

ciam illam devastare ccepit. At Marius Britonum rex ilium
hostiliter petens interfecit. Deinde dedit populo devicto, qui
cum Rodrico venerat, partem Albania? ad inbabitandum, quas
Oatenesia nuricupatur, terram dosertam et omni babitatore
vacuam.

Picti mulieres sibi ex Hybernia assumunt.

Id. Anno gratias lxxvi. Picti, qui cum Rodrico in Britanniam

venerant, uxores non babentes, filias et cognatas Britonum
petierunt ab eis. At illi, ut passi fuere repulsam, transfreta-
verunt in Hyberniam, et ex ilia patria mulieres reducentes,
pueros susceperunt, et multitudinem suam, homines videlicet
modicae staturae, genuerunt.

1 nuptias] nuptas, West. ; sponsas
novas et nuptas, W.

2 This, which is a repetition of
the year 56, is in W. and most of

the MSS. of West. Nero D. 2
omits it, leaving out the year alto-
gether.

114 MATTHiEI PAEISIENSIS

. -Q 77 TJnde Scoti.

Anno gratia? xxxvn. Ex Pictis et Hyberniensibns Scoti Cf. Galf.
originem habuerunt, dicti Scoti quasi ex diversis nationibus Monav-17,
coinpacti. Scot etenira illnd dicitur, quod ex diversis rebns
in unum acervum congregatnr. Deinde vero terra ilia, qua3
prius Albania dicebatnr, a Scotis Scotia nuncupatur.

Defuncto vecje Mario Colosus successit.

Anno gratia? lxxviii. Marius Britannorum rex, ab hoc see- Galf. Mon.
culo transiens, Ooillnm filiuni habuit successorem. Hie ab lv- 18-
infantia Komae nutritus, a senatn multum dilectns est. Sol-
vens enim tributnm quod petebatur ab eo, in pace et tran-
quillitate regnuni suuni gubernavit.1

Joannes Evangelista apud Epliesum claruit.

Anno gratia? lxxix. Joannes Evangelista in Epbesiorum
ecclesia clams babetur. Nam septeni ibidem ecclesiis, quarum
nomina in Apocalypsi leguntur, constructis, ministros in eis
idoneos ordinare curavit.

Vespasianus imperator obiit.

Anno gratia? lxxx. Vespasianus Eoma3 profluvio ventris in- Hieron.
p. 42. teriit, anno vitas sua? lxx. Dicunt tamen alii quod febre cor-

reptus vitam finivit.

Titus Vespasiano successit, imperator decimus.

Anno gratia? lxxxi. Titus, Vespasiani filius, imperavit annis Ado, col.
duobus et totidem mensibus, vir omni genere virtutum mira- 80,
bilis, adeo ut amor et delitia? bumani generis diceretur. Hie
in imperio tantas bonitatis fait, ut nullius omnino sanguinem
fuderit, sed convictos adversum se conjuratione dimitteret,
atque in eadem familiaritate, qua ante habuerat, retineret.

Nota seneum Titi.

Anno gratia? lxxxii. Titus imperii sui annum agebat se- Hieron.
cundum. Hie ampbitbeatrum Boma? a?dificavit, et in ejus dedi- Ado.

1 yubernavit] moderabatur, West. A. bad apparently moderavit, which
Paris has altered.

CHRONICA MAJORA. 115

Ado, col. catione quinque milia ferarum occidit. Iste etiam in tantum A.D. 82.

80> facundissimus extitit, ut causas Latino ageret1 poemate, et tra-

gcedias Gra?ce componeret. Dixit similiter sese perdidisse diem,
in qua nihil boni fecerit. Tandem cum ingenti omnium luctu
in urbe Roina defunctus est.

Papa tertius.

Vit. Pontif. Eodem anno Cletus in cathedra 2 Komana sedit annis undecirn,
mense uno, et diebus undecirn.

Domitianus imperator.

Ado, col. Anno gratia? ixxxni. Domitianus, frater Titi junior, impe-
riura sumens, imperavit annis quindecim et mensibus sex. Is
in tantam superbiam prolapsus est, ut deum sese ac dominuni
vocari et coli jusserit, secund usque post Neronem extitit, qui
Christianos Ecclesiamque Christi, datis edictis, crudelissime
convellere conatus est.

Johannes Apostolus in exilium pellihir.

Id. Anno gratia? lxxxiv. Johannes Apostolus ad Pathmos insu-

lam a Domitiano in exilium missus, Apocalypsim ibidem scrip-
sit, qua? Latine Revelatio interpretatur.

Pantheon construitur.

Beda De Anno gratia? lxxxv. Domitianus imperator Pantheon, id

Sex iEtat. est, templum in honore omnium deorum, a?dificavit.
Sseculi, p.

Ahilius Aniano successit,

Hieron. Anno gratia? lxxxvi. Apud Alexandriam, Aniano, qui Marcho

successerat, Habilius successit.

Quintilianus rhetor claruit.

Ado. Anno gratia? lxxxtii. Flavia Domicilla, Flavii Clementis

consulis ex sorore neptis, in insula Pontiana ob fidei testimo-
Hieron. nium exulatur, et Quintilianus claras rhetor habetur.

Item continuatio histories de Domitiano.

Id. Anno gratia? lxxxviii. Domitianus mathematicos et philo-

sophos ab urbe Eomana depulit.

1 ageret\ Altered by Paris from i 2 cathedra] cathedram, A.C.D.
agerit, which A. Chetham have, | Chetham.

H 2

116

MATTH^I PAKISIENSIS

A.D. 89. Domitianus Judoeos persequitur.

Arno gratia? lxxxix. Domitianus Judaaos de semine David, Aclo> co1-
acerbitate tormentorum interfici pra?cepit, ac si futurus esset
rex, qui regnum ejus posset adipisci.

Nota opera Bomce.

Anno gratia? xc. Capitolium, forum Trajani, tberma? Tra- Hieron.
jani, ludus matutinus, Pantheon, Mica aurea, Vespasiani tem-
plum Roma? fiunt.

Item.

Anno gratia? xci. Domitianus de Dacis et Germanicis lau- Id.
dabiliter triumphavit.

Gletus Papa martyrizatur .

Anno gratia? xcn. Domitianus statuas aureas et argenteas Id.
sibi in capitolio poni jussit. Eodem anno Cletus Papa a Do- Marian,
mitiano martyrio coronatus est.

Scot.

Clemens success It, Papa quartus.

Anno gratia? xciii. Clemens s edit in cathedra Romana annis Vit. Pontif.
novem, mensibus duobus, et diebus decern.

Versus Occidentem doctores mittuntur.

Anno gratia? xciv. Clemens, Romana? sedis episcopus, ad Radulphus
collocandum in Galliis nova? fidei fundamentum, industrios ac ^f^ iceto,
magnificos viros destinavit. Parisiensibus Dionisium, Silva- jje„"_ jj_" g
nectensibus Regulum, Rotomagensibus ISTigasium, Ebroicensibus f. 10 b.
Taurinum, Arelatensibus Trophimum, Narbonensibus Paulum,
Tolosensibus Saturninum, Arvernis Astremonium, Lemovicen-
sibus Martialem, Turonicis Gratianum, Cenomannicis Julia-
num, Belvacensibus Lucianum, Ambianensibus Firminum,
Lugdunensibus Potinum, per quos innumera multitudo homi-
num ab idolorum cultura recessit.1

Joannes in ferventis olei dolium mittitur.

Anno gratia? xcv. Johannes Apostolus a Domitiano Ca?sare Ado, col.
in ferventis olei dolium missus perhibetur, a quo tarn im- 81.

1 The author of this paragraph is
possibly Ivo Carnotensis. See the
note on Anastasius in Migne's Pa-

trologia, cxxvii., col. 1111. on 1. 14.
The last line, per . . . recessit, is
not in Diceto.

CHRONICA MAJORA.

117

munis exivit a poenis, quam a corruptione carnis semper man- a.D. 95.
serat alienus.

Nota martyr es.

Hieron. Anno gratia? xcvi. Apollonius et Euphrates insigues philo-

Diceto. sophi habentur. Dionisius atque Nigasius cum sociis suis
Hieron. martyrio coronantur. Domitianus omnes de genere David
interfici pra3cepit.

Adonis
Marty rol.
col. 376.

Martyrol.
Roman.
11 Oct.

Sanctus Dionisius martyrizatur cum sociis suis.

Anno gratia? xcvn. Passus est Sanctus Dionisius, beati de-
mentis Papa? discipulus, cum sociis suis, Pustico archipresby-
tero et Eleutberio arcbidiacono, sub Fecemino l Sisinnio pro-
consule, civitate Parisius, septimo idus Octobris. Eodem tem-
pore passus est beatus Nigasius cum sociis suis, sub eodem
proconsule, in pago Rotomagensi.

Be morte Domitiani vm/peratoris. Ncrva imperator.

Ado, col. Anno gratia? xcvm. Domitianus in urbe Poma in palatio
a senatu interfectus est. Cujus cadaver populari sandapila, per
vispiliones exportatum, atque ignominiose pollutum est. At
Nerva senex, imperium adeptus, imperavit anno uno mensibus
quatuor, et diebus octo. Hie primo edicto 2 suo cunctos exules,
quos Domitianus relegaverat, revocari pra?cepit. Unde Jo-
hannes Apostolus, hac indulgentia liberatus, Ephesum rediit.
S. Aug. Et quia concussam, se absente, per haareticos vidit ecclesiam
De Hseres. ibidem,3 Cherinti et Hebionis hau'esim ' damnavit. Astruunt

8, 10.

Oros. vii.
10.

enim mundum ab angelis factum, et Jesum hominem fuisse
tantum, nee resurrexisse. Pesurrectionem quoque mortuorum
non credebant. Contra banc bajresim, a fratribus compulsus,
Apostolus Evangelium scripsit, ostendens in exordio ejus, in
principio fuisse Verbum, et Ipsum esse Deum, per quem omnia
facta sunt. Nerva imperator afflicta? reipublicas consulere cu-
piens, Trajanum, virum sapicntissimum, in filium sibi moriens
adoptavit.

1 Sic, A.C.D.

2 edicto] edictu, A. Chethani.
Trin. has postea edictu.

3 ecclesiam ibidem] So altered by
Par. from ecclesice fidem.

4 A. has ibidem, as West., which
Paris has expuncted.

118

MATTH^I PARISIENSIS

A,D. 99. Nota de Trajano imperatore.

Anno gratia} xcix. Trajanus,1 Eomanum suscipiens imperium, Beda.
iniperavit annis xix., mensibus sex, et diebus xv. Hujus tern- Cf. Isidor.
poribus Johannes Apostolus, cum esset annorum nonaginta De ortu

novem, pra3sentibus suis discirmlis, facta oratione, migravit ad et °"ltu _
r» . . l r > ' & patrum,72.

Christum. r '

De triumpMs Trajani imperatoris .

Anno gratiae c. Trajanus trans Danubium multas gentes Ado, col.
subegit, G-ermaniam quoque trans Renum in pristinum statuni 81.
reduxit.

Item de aliis notabilibus.

Anno gratiaa ci. Trajanus Seleuciam et Ctesifontem ac " Id.
Babiloniam occupavit, atque usque Indiee fines post Alexan-
druni primus accessit.

Post Clementem Anacletus successit, Papa qidntus.

Anno gratiee en. Post obitum beati Clementis, Anacletus Vit. Pontif.
sedit in cathedra Romana annis novem, mensibus decern, et
cessavit sedes diebus tredecim.

Simeon martyr izatur.

P- 43- Anno gratis cm. Trajano adversum Christianos persecu- Ado, col.

tionem movente, Symeon Cleophae filius, Jerosolimorum epi- 81-
scopus, crucifigitur, cui succedit Justus. Hieron.

Ignatius martyr izatur.

Anno gratiae civ. Sanctus Ignatius, Antiochia? urbis episco- Ado, col.
pus, Romam perductus, bestiis traditur ad devorandum, ka- Si-
lend. Februarii.

Item Alexander martyrio coronatur.

Anno gratiae cv. Alexander, episcopus Romanus, martyrio Id.
coronatur, septimo3 ab urbe miliario, via JSTumentana, ubi de-
collatus est.

1 Trajanus] Trajauum, Chetham.
- ac] Altered by Par. from ad, as
West. ; W. has ac.

3 septimo'] So Par., altering the

MS., ■which had et vii., but had
obscured the sense by omitting sepe-
litur at the end of the paragraph.

CHRONICA MAJORA. 1]9

Item Zacharias martyrio beatificahir. A.D. 106.

Ado, col. Anno gratiae cvi. Zacharias senex, Viennensis ecclesise epi-
scopus, martyrio coronatur. Cujus prsedecessores fuere Aposto-
lorum discipuli, primus Crescens, deinde Marty mis.

Nota pietatem.

Id. Anno gratia3 evil. Plinius orator et historicus, qui inter

cseteros judices persecutor ecclesia3 datus fuerat, nemini mor-
tem gravem intulit, sed rescriptis levioribus illico temperavit
edictum.

Romce domns aurea incenditur.

M- Anno gratise cviii. Eoma? domus aurea, a Nerone condita,

repentino conflagravit incendio.

Pantheon fulmine incenditur.

Id. Anno gratise cix. Pantheon Eomaa, quod Domitianus fece-

rat, admirantibus cunctis, fulmine concrematum est.

Nota terrcemotum.

Id. Anno gratise ex. Terrsemotus Antiochenam civitatem pene

totam subruit, et alias per orbis partes civitates multas.

Papa sexfats incathedratur.

Vit. Pontif. Anno gratise cxi. Post Anacletum, Bomansa sedis episco-
pum, Evaristus successit, annis decern.

Judcsi bella excitant.

Ado, col. Anno gratise cxn. Judsei sub uno tempore, quasi effracti1
82- rabie, per diversas terrarum nationes exarserunt, et bella atro-

cissima gesserunt, donee digna ceede jussu imperatoris sterne-

rentur.

Vents Viennensis gloriose claruit.

Id_ Anno gratise cxin. Verus Yiennensis episccpus, qui iinus

fuit ex discipulis et auditoribus Apostolorum, fidei confessione
et doctrina claruit.

1 effracti] Altered by Par. from effrati ; West, has efferati, as Ado
and Orosius.

A.D. 114.

120 MATTH^I PARISIENSIS

Nota martyrium pretiosum.

Anno gratis cxiv. Phoca, Sinopis civitatis episcopus, glo- Ado, col.
riosissime martyrium duxit, cujus sacratissimas reliquiae trans- 82.
lata? sunt in Galliam, civitatem Viennam, ibique in ecclesia
Sanctorum Apostolorum repositae.

Natus est Goillo.

Anno gratia? cxv. Natus est Coillo, regi Britonum, unicus Galf. Mon.
filius, quern vocavit Lucium, qui factus est patri gaudium et iv- 19-
exultatio, quia in senectute et quasi ab haarede destitutus,1
genuerat eum.

Justus ordinatur.

Anno gratia? cxvi. Justus apud Alexandriam sacerdotio Hieron.
fungebatur.

De morte Trajani imperatoris.

Anno gratia? cxvu. Trajanus apud Seleuciam Ysauriae ur- Hist. Misc.
bem extinctus est, cujus exusti corporis cineres Romani in x-
columna marmorea condiderunt.

Adrianus imperator.

Anno gratia? cxviii. Helyus Adrianus, Romanum adeptus Oros. vii.
imperium, imperavit annis viginti et uno. Erat enim conso-
brina? Trajani filius, vir industrius et discretus, et qui de
facili ad pietatem flecteretur.

De prdbitate ejus.

Anno gratia? cxix. Adrianus imperator justissimis legibus Ado, col.
rempublicam ordinavit, ita ut a senatu pater patria? diceretur. 82.
Eruditus etiam lingua Latina et Gra?ca, Athenis bibliotbecam
miri operis extruxit.

Septimus Papa.

Anno gratia? cxx. Post Papam Evaristinum Alexander sedit Vit. Pontif.
annis octo mensibus quinque et diebus duobus. Hie constituit
verba Domini super panem et vinum in canone recitari, et
aquam benedictam in babitaculis bominum spargi.

destitutus^ restitutus, West.

CHRONICA MAJORA. 121

Nota. A.D. 121.

Ado, col. Anno gratis cxxi. Imperator per Quadratum, Apostolorum
discipulum, Aristidem Atheniensem, virum fide et sapentia
plenum, atque per Serenium legatnm, libris de Christiana re-
ligione compositis instructus est et eruditus. Unde pra3cepit
per epistolam, proconsule Asia3 destinatam, ut nemini liceret
Christianos sine objectu criminis aut probatione damnare.

Imperator Judceos rebelles edomuit.

Id. Anno gratia? cxxn. Adrianus Judseos rebellantes, et Pala?-

stinarn provinciam quondam suam depopulantes, ultima casde
perdomuit in ultionem Christianorum.

Recedificatio Jerosolimce.

Id. Anno gratia? cxxiii. Aelius Adrianus Jerusolimam rea?difi-

cavit, et illam de suo praBnomine Helyam vocari prtecepit.
Jussit etiam ne cui Juda?orum introeundi in illam esset
licentia, Christianis tantum civitate permissa.

Lucius rex Britonum.

Galf. Mon. Anno gratia? cxxiv. Coillo Britonum rege defuncto, Lucius
iv. 19. filius ejus regni diademate insignitus est. Hie omnes actus

bonitatis patris sui sequens, ab omnibus tanquam ipse Coillus

habebatur.

Be episeopis Jerosolimitanis.

Marianus Anno gratia? exxv. Primus ex gentibus Marcus Jerosolimo-
Scotus. rum episcopus constituitur, cessantibus his qui a passione
Domini usque in prassens tempus fuere. Nam primus omnium
Jerosolimorum episcopus Jacobus frater Domini fait, secundus
Symeon filius Cleopha?, tertius Justus, quartus Zachens,
vus Tobias, vius Benjamin, viius Joannes, viiius Mathias, ixus
Philippus, xus Seneca, xius Justus, xiius Levi, xiiius Effrem,
xivns Joseph, xvus et ultimus, Judas.

Secundus divince legis interpres.

Ado. col. Anno gratia? cxxvi. Aquila orator, genere et natione Pon-
82. ticus, clarus habetur, qui post septuaginta, secundus interpres

divina? legis extitit.

122

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 127. Justus Viennensis claruit.

Anno gratis cxxvn. Justus, Viennensis ecclesiaa episcopus, Ado, col.
illustrissimus in Christi confessione refulsit. 82,

Papa octavus.

Anno gratias cxxviii. Post Alexandrum, Sixtus sedit in ca- Vit. Pontif.
thedra Komana annis decern, mensibus tribus, et diebus viginti,
et cessavit sedes diebus duobus.

Item.

Anno gratiaa cxxix. Publio, Atbenarum episcopo et Aposto- Ado, col.
lorum discipulo ac martyrio ob fidem Christi coronato, Quad- 82.
ratus, cujus supra meminimus, successit, qui ecclesiam Christi,
grandi terrore dispersam, sua industria congregavit.

Basiliani
Christum
passum
negant.

Hceresis.

Anno gratise cxxx. Basilides haeresiarches ecclesiam Christi Isidor.
multa maculavit perfidia, a quo Basiliadiani sunt appellati, Etymol,
qui secta3 illius adhseserunt. Hi inter cseteras blasphemias, vm*
quas de Christo componunt, Ipsum passum negant.

Cornelius ordinatur.

Anno gratiaa cxxxi. Cornelius Antiochiae constituitur epi- Hieron.
scopus quartus. Eodem tempore passio beati Quaclrati,1 epi-
scopi et Apostolorum discipuli, celebratur. Qui persecutione
Adriani ecclesiam grandi terrore dispersam, fide sua efc in-
dustria congregavit.

Passa est Simphrosia martyr.

Anno gratise cxxxn. Nichopolis2 et Csesarea terra3motu cor- Hieron.
ruerunt. Eodem tempore, apud urbem Tiburtinam, passa est Martyrol.
sancta Symfrosa cum septem filiis, qua3 primo palmis ca3sa Roman,
et deinde crinibus suspensa, novissime in flumen pra3cipitata

est.

18 Jul.

1 Quadrati] om. A.C.D., and
continuatio put in its place iu ru-
brick. Chetham has Cathdrati.
The passage is clearly made up

from the extract from Ado just
before, a. 129.

2 Nichopolis~\ Neapolis, W.

CHEONICA MAJORA.

123

Hieron.
Martyrol.
Roman.
29 Sept.

Item nota.

A.D. 133.

Anno gratia? cxxxm. Alexandria? ecclesia? Hyniena?us epi- p. 44.
scopus prasfuit. Eodem tempore Boma? passio sancta? Sabina?
martyris sub Adriano imperatore illustrissime celebratur, quae
gladio percussa, cum palma martyrii, ad ca?lestia convolavit.

Hieron.

Id.

Marianus
Scotus.

Hieron.

Nota,

Anno gratia? cxxxiv. Silvius Julianus perpetuuin compo-
suit edictum. Adrianus, cum insignes Atbenis fecisset a?des,
bibliotbecam mirandi operis extruxit.

Nota.

Anno gratia? cxxxv. Judaai in arma versi Palsestinam de-
populati sunt. Eodem tempore depositio beati Aristidis cele-
bratur, qui, Adriano principi de religione Christiana libros
offerens, quod Jesus solus esset Deus, eleganter peroravit.

Anno gratia? cxxxvi. Bellum Judaicum, quod in Pala3stina
gerebatur, finem accepit.

Id.

Primus ex gentibus Jerosolimorum episcoptis Marcus
ordinatur.

Anno gratia? cxsxvn. Jerosolimis primus ex gentibus Mar-
cus constituitur episcopus, cessantibus bis qui ex circumci-
sione fuerant.

Ado, col.

82.

Antoninus imperator.

Anno gratia? cxxxvm. Antoninus, cognomento Pius, impc-
rator creatus, annis viginti et non plenis tribus mensibus im-
peravit. Hie adeo tranquille vixit, ut merito pius et pater
patria? sit appellatus.

Papa norms.

Vit. Pontif. Anno gratia? exxxix. Thelesphorus Papa sedit in cathedra
Boniana annis xi., mensibus tribus, et diebus viginti ; et cessavit
sedes diebus septem.

Nota pietatem.

Ado, col. Anno gratia? cxl. Antoninus cum filiis suis, Aurelio et
82, Lucio, in omni regno Eomano, cautionibus incensis, cunctorum

debita relaxavit.
Id. col. 83. Anno gratia? cxli. Justinus philosophus librum de Chris-
tiana religione compositum Antonino tradidit, eumque benig-

124 MATTH^EI PARISIENSIS

A.D. 141. num. erga Christianos fecit ; qui non longc post suscitata
persecutione, prodente Crescente Cinico, joro Christo sanguinem
fudit.

De hceresi Valentiniana.

Anno gratiaa cxlii. Haaresis Valentiniana et Marcionis Ec- Ado, col.
clesiani Christi fraudulenter impugnat ; cujus pestis inven- 83;
tores seonas, id est, saacula quaadam, in originem creatoris TJ,S1 or\
inducunt. Christum quoque de Virgine corpus non assump- y^ 5_ '
sisse, sed per earn, quasi per fistulam, transisse profitentur.

Galienus medicus.

Anno gratiaa cxliii. Gallienus insignis medicus, et Pergamo Ado, col.
genitus, Romaa clarus habetur. Eodem tempore sub Antonino 83-
imperatore, sanctus Alexander episcopus martyrium sumpsit, Martyrol.
qui post multa tormentorum genera gladio occubuit. „, g '

Papa decimus.

Anno gratiaa cxliv. Pius Bomanee ecclesiaa ordinatur epi- Ado, col.
scopus. Eodem tempore, apud Spoletum, sancti Concordi 83-
presbyteri passio celebratur, qui post varia tormenta, ad ulti- x>™?_
mum gladio percussus martyrium complevit. 1 Jan.

Anno gratiaa CXLV. Antiochi constituitur episcopus Herus. Hieron.
Sub eisdem diebus sanctus Pontianus, jubente Antonino impe- Martyrol.
ratore, martyrii palmam post multarum tribulationum ignes, Roman,
ad martyrii gloriam laudabiliter pervenit.1

Anno gratiaa cxlvi. Alexandriae episcopatum suscepit Mar- Hieron.
cus. Per idem tempus, apud Smirnam, sanctus Policarpus Martyrol.
episcopus temporibus Antonini igni traditus et ad purum Roman,
examinatus, a Domino meruit coronari. " an'

Anno gratiaa cxlvii. Yalentinus haareticus agnoscitur, et Hieron.
permanet usque ad Nicetum. Circa eosdem dies beatus Martyrol.
Philippus, episcopus in urbe Cortina, sanctitate perfectus, R°man-
obdormivit in Domino. Pri '

Anno gratiaa cxlviii. Mesomedius 2 Cretensis citharasdorum Hieron.
carminum mnsicus poeta agnoscitur.

Sanctus Papirus martyr izatm\

Anno gratiaa cxlix. Taurus Hyretius, Platonicaa sectaa phi- Id.

losophus, clarus babetur. Eodem tempore, apud Pergamum, Adonis

sanctus Papirus episcopus3 martyr efficitur gloriosus. Martyrol.

. col. 246.

1 Sic, the compiler having joined I " Mesomedius'] Vesomedius,

together two modes of expression. A.C.D.W. West.

W. has " martyrii gloriam lauda-
" biliter suscepit," and omits " mar-
" tyrii palmam."

3 episcopus'] An error for Jia-
conus.

CHRONICA MAJORA. 125

Papa tmdecimus. A.D. 150.

Vit.Pontif. Anno gratis cl. Eginus Papa sedit in cathedra Eomana
annis quatuor, mensibus tribus, et diebus sex. Hie clerum
composuit, et in ordinibus gradus distribuit.
Hieron. Anno gratiaa cli. Apollonius Stoicus et Basilides philosophi

Cf. Mar- illustres habentur. Sub eodem tempore, Maria Virgo, jubente
tyrol. Ro- Antonino principe, per martyrum palmam feliciter migravit
man-lNov- ad Christum.

Scmcta Fellcitas coronatur.

Hieron. Anno gratiaa cm. Adrianus Nichomediensis et Maximus

Martyrol. Tyrius agnoscuntur. Per idem tempus sancta Felicitas cum
Roman. septem filiis suis, jubente Antonino imperatore, decollata est
23 Dec. pro Christo.

Hieron. Anno gratias citii. Alexandrmaa ecclesiaa Celadion episcopus

floruit.

Papa duodecimals.

Vit.Pontif. Anno gratia? cliv. Pius sedit in cathedra Komana, annis
xi., mensibus tribus, et diebus xxi. ; et cessavit sedes diebus
xxii.

Nota prcec&ptwm Angeli.

Ado, col. Anno gratia? cly. Hermes librurn scripsit, qui dicitur Pas-
83- toris, in quo praaceptum angeli continetur, ut Pascha semper

die Dominica celebretur.
Id. Anno gratiaa clvi. Policarpus, auditor beati Joannis, Eomam

veniens, multos ab haaretica labe compressit, qui Valentini et

Cerdonis fuerant nuper doctrina corrupti.
Id. Anno gratiaa clvii. Justus Viennensium episcopus et Lug-

dunensium Fotinus, in ecclesia Christi clari 1 habentur.

Antoninus imperator moritur.

Id. Anno gratiaa clviii. Antoninus cognomento Pius ad duode-

cimum ab urbe lapidem, morbo correptus, interiit.

Marcus Antoninus imperat.

Hieron. Anno gratiaa ciix. Marcus Antoninus Verus Komanum asse-

cutus imperium, imperavit annis xix. et mensibus xi. Hie

1 clari~\ clams, West. ; W. has claruerunt. It is altered by Paris. Ado
has " Justus adhuc clarus habetur."

126 MATTHjEI parisiensis

A.D. 159. ascivit sibi ad imperii partem Aurelium Commodum propin-
quum suum, cum usque ad hoc tempus singuli Augusti
fuerint.

Quarta ChrisUomorwm persecutio post Neron&m excitatur.

Anno gratiaa clx. Marcus Antoninus et Aurelius Commodus Ado, col.
bellum contra Parthos mirabili virtute et felicitate gesserunt. 83.
Quo etiam tempore persecutio Cbristianorum, quarta jam post
Neronem vice, in Asia et per Gallias excitata est.

Anno gratiaa clxi. Pionius et Policarpus, beati Johannis Id.
discipulus et Smirneorum episcopus, illustre duxerunt mar-
tyrium.
p. 45. Anno gratia3 clxii. In Galliis plurimi pro Ohristo sanguinem Id.

gloriose fuderunt. Inter quos Justus Yiennensis episcopus,
longo tempore exilio maceratus, martyr efncitur gloriosus.

Be Catafrigum hceresi.

Anno gratiaa clxiii. Katafrigum haaresis exorta est, dicta a Hermann.

Fri°;ia provincia, ubi illius auctores extiterunt. Contract.

° * Isidor.

Etymol.

Continuatio historian. Papa decimus tertius. T"i- 5-

Anno gratia3 clxiv. Anicetus sedit in catbedra Eomana, Vit. Pontif.
annis undecim. Hie constituit ut clerici comam non mitri-

rent.

Fotinus Lugdunensium episcopus martyrizatur.

Anno gratiaa clxv. Fotinus Lugdunensium episcopus, se- Ado, col.
nex mirabilis, cum aliis xlviii. ex Lugdunensi et Viennensi 83.
urbibus, martyrium suum impleverunt.1

Item.

Anno gratias clxvi. Severinus, Exuperius, et Pelicianus, apud Id.
Yiennam martyrio coronantur.

Nota mortalitatem.

Anno gratiaa clxvii. Tanta lues in iiltionem martyrum per Oros. vii.
Italiam diffusa est, ut passim villas et agri sine cultore et 15-
babitatore remanerent, nee etiam Gallia ab bac peste evasit
illaasa.

1 impleverunt] hnplevit, West.

CHRONICA MAJORA. 127

Item nota terrcemotum. A.D. 168.

Hist. Misc. Anno gratias ci/xvin. Terraamotus, cum interitu civitatuni, et
x> inundationes x fluminum, per diversas provincias crebrescebant.

Agmina quoque locustarum agros penitus infestabant.

Item continuatio.

Ado, col. Anno gratiaa clxix. Aurelius Commodus, dum in veliienlo
83- cum fratre sederet, morbo quern Graaci apoplexiam vocant,

interiit. Quo defuncto, Marcus Antoninus reipublicaa aliquan-

tulum solus prasfuit.

Lucius.

Id. Anno gratiae clxx. Marcus Antoninus Lucium Commodum

filium suum assumpsit in regnuni. Qui etiam leges severiores

novis constitutionibus temperavit.
Id. Anno gratias clxxi. Marcus cum filio suo, omnia simul fis-

calium negotiorum calumniosa monumenta, in forum congesta,

jussit incendi.
Id. Anno gratias clxxii. Mellitus Asianus, Sardicensis episco-

pus, Marco Antonino imperatori pro Christianis apologeticum

tradidit.

Hceresis,

Isidor. Anno gratiaa clxxiii. Montani heeretici sunt exorti, sic

Etymol. dicti eo quod tempore persecutionis in montibus latuerunt;
qua occasione se a corpore Ecclesiaa catholics diviserunt.

vin. 5.

Item.

Oros. vii. Anno gratiae clxxiv. Marcus Antoninus imperator, cum filio

15- suo Lucio, Marcomannicum " bellum feliciter peregit. Sed

Ado. col. postquam gentes barbara?, Wandali scilicet Sarmataa, et totum

83. pene Germaniacum Eomanum exercitum circumvexerant,3 qui-

dam milites Christiani, qui cum imperatore erant, in magna

constantia nomen Christi invocantes, hostes perterritos in fugam

coegerunt. Quod imperator senatui literatorie significans,

victoriam suam Christo gaudenter attribuit.

1 inundationes] inundicationes, A. I W. ; Manicum, West. One MS. of

"West, omits Lucio.

3 circumvexerant] circiuneinxe-
Marcomannicum'] Mannicum, j r|mt> w . circumcinxeraiit, West.

128

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 175. Papa decimus quarius.

Anno gratia? clxxv. Sotherus Papa, post Anicetum, sedit in Vit. Pontif.
cathedra Romana annis noveni mensibus tribus et diebus xxi.,
et cessavit sedes diebns xxii. Hie constituit ut nulla monialis
sacra vasa vel pallam sacratam contingeret, vel incensum in
tburibulo poneret.

Hmresis.

Anno gratia) clxxvi. Tatianus ha?resiarcha suo dogmate Ado, coll.

Ecclesiam Christi obfuscare conatur; a quo etiam Encratitse 83.' 84,

exorti sunt, dicti eo quod carnes abominantur. Hunc errorem if1 ov\
a ■ .j. a ■ ■ Etymol.

bevenanus auxit, a quo Sevenani. yiii# 5

Theophilus prcesul.

Anno gratia? clxxvii. Theophilus praasul sextus Antiochia? Ado, col.
ecclesia? floruit, et Finitus J Cretensis, G-nosse2 urbis episcopus. 84.

Lucius imperator.

Anno gratia? clxxviii. Marcus Aurelius Antoninus impe- id.
rator in Pannonia constructus,3 repentino morbo correptus
interiit. Quo defuncto, Lucius Antoninus Commodus, Alius
ejus, imperavit annis xiii. Hie adversum Germanos bellum
feliciter gessit.

Item.

Anno gratia? clxxix. Lucius Antoninus, luxuria et indigni- id.
tatis dedecore depravatus, gladiatoris saapissime armis in ludo
depugnavit, et in amphitheatro feris sese frequenter objecit.

Gapitolium Romce incenditur.

Anno gratia? clxxx. Capitolium Roma? fulmine projectum id.
est, ex quo facta inflammatione, bibliothecam majorum studio
compositam et aades alias juxta sitas, rapaci turbine con-
cremavit.

1 Finitus'] Sic. Finitus or Piny-
tus, Ado, Hieron., Freculph., Her-
manu. Contract., and Marian. Scot.

2 Gnosce] Gnose, A. ; Gn'ose, C.
Gen'ose, D.

3 constructus'] constitutes, West.,
as Ado and Orosius.

CHRONICA MAJORA. 129

Item. A.D. 181,

Ado, Anno gratia? clxxxi. Lucius imperator plurimos senatores,

col. 84. et maxinie illos quos advertit nobilitate et indusfcria excellere,1
interfecit.

Dionisius, discipulorum Christi auditor.

Id. Anno gratia? clxxxii. Hyrena?us, episcopus Lugdunensis,

insignis habetur, et Dionisius, discipulorum Christi auditor,
Viennensem ecclesiam tunc regebat.

Item.

Id. Anno gratia? clxxxiii. Imperator, Colossi capite sublato, sua?

imagini caput ejus jussit imponi.

Id.

Item.

Anno gratia? clxxxiv. Theodotion Ephesius, divina? legis
interpres tertius, clarus apparuit.

'Britannia primo fidem Christi suscepit. Papa xvus.

Vit. Pontif. Anno gratia? clxxxv. Eleutherius Papa sedit in cathedra
Bomana annis xv., niensibus sex, et diebus quinque, et [cessavit]
Galf. Mon. sedes diebus sex. Eodem tempore Lucius, Britannorum rex, Lucius,
iv. 19. ad eundem Papam epistolas direxit, petens ab eo ut Christi- £,1D» .

anus efficeretur. Beatus vero pontifex, comperta regis devo-
tione, misit ad ilium doctores religiosos, Pagaunum et Duvianum,
qui regem ad Christum converterent et lavacro abluerent salu-
tari. Quod cum factum fuisset, concurrerunt ab baptismum
nationes diversaa, exemplum regis sequentes, ita ut in brevi
nullus inveniretur infidelis. Beati igitur doctores, cum per
totam Britanniam paganismum delevissent, templa, qua? in
honore plurimorum deorum fundata fuerant, uni Deo ejus-
demque Sanctis dedicaverunt, diversisque ordinatorum ccetibus
expleverunt.'2 Constituerunt etiam in diversis civitatibus regni Episcopal
xx. et viii. episcopos, qui tribus archiepiscopis et sedibus me- see.s in
tropolitanis submittebantur. Prima sedes Londoniis erat, cui l m'
submissa est Loegria et Cornubia, quas provincias Sabrina a
Kambria sejungit. Secunda apud Eboracum, cui submissa est
Deira et Albania, quas magnum flumen Humbri a Loegria
secernit. Tertia in urbe Legionum, cui subjacuit Kambria, id
est, Wallia, quam Sabrina a Loegria secernit. Hanc urbem

1 e.xcdlere\ So Par., as Ado ; A. I - expleverunf] repleverunt, West.,
has cxcellentie, as West. I as Galf. M.

130

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 185. super Oscam fluvium in Glarninorgantia olim fuisse sitam, ve-
p. 46. teres muri et sedificia ' protestantur.

Fides Ghristi in Britannia confirmatur.

Anno gratise clxxxvi, Beati antistites Fagaunus et Duvi- Galf. Mon.
anus Roraani reversi, cuncta quae fecerant, impetraverunt a lv- 20»
Papa beatissimo confirmari.2 Quibus peractis, redierunt in
Britanniam prasfati doctores, cum aliis quampluribus, quo-
rum doctrina gens Britonum [in fide Cbristi in brevi fundata
refulsit. Istorum autem] nomina et actus in libro reperiuntur,
quern Gildas bistoricus de victoria Aurelii Ambrosii conscripsit.

Lucius rex ecclesias Britannice libertatibtis munivit.

Anno gratise clxxxvii. Gloriosus Britonum rex Lucius, cum Id. v. 1.
infra regnum suum vera3 fidei cultuni magnificatum esse
vidisset, possessiones et territoria ecclesiis3 et viris ecclesias-
ticis abundanter conferens, cbartis et monimentis omnia com-
munivit. Ecclesias vero cum suis coemiteriis [ita] constituit
esse [libera ut] quicunque malefactor ad ilia confugeret, illce-
sus ab omnibus remaneret. Deinde in dilectione Dei et prox-
imi feliciter vivens, regnum suum in tranquillitate maxima
moderavit.

Eleutherii constitutum.*

Anno gratite clxxxviii. Eleutberius, Romance urbis epi- Vit.Pontif.
scopus, constituit ut nulla esca 5 a Cbristianis reptidiaretur,
quaa tamen G rationalis et bumana esset.

Anno gratias clxxxix. Egissipus, Jerosolimitanus episcopus Cf. Fre-
vicesimus, et ecclesiastics historiaa scriptor veracissimus, clarus ciuph. ii.
babetur. 2> 17-

De Lucio imperatore.

Anno gratise cxc. Lucius [Commodus] imperator, cunctis Ado,
incommodus, in domo Vestali strangulatus interiit. co1- 84-

1 et cedificia] om. Chetham ; the
words are in the other MSS. of West.
In some of the MSS. of West, there
follows here a paragraph about
Westminster and Thorney.

2 confirmari] conformari, A. ;
Par. has vel fir above ; confirmari,
CD.

3 ecclesiis'] From this word to
the end of the paragraph is from

some other source than Galf. Mon.
The words in brackets are from the
MSS. of West.

4 A. has for the title, Eleutherius
constituitur.

5 esca] ecclesia, A.C.D.W. The
MSS. of West, vary between the
two words.

6 tamen] cum, A.C.D.

CHRONICA MAJORA.

131

Ado,
col. 84.

Id. 84, 85.

Be Eelio. A.D. 191.

Anno gratiaa cxci. Helyus Pertinax, imperator a senatu
creatus, sex mensibus imperavit, quibus vix expletis, scelere
Juliani in palatio csesus est ; qui post eum septem mensibus
imperavit. Hunc Severus bello civili victura interfecit.

Item.

Anno gratia; cxcu. Severus genere Afer, Eomanum conse-
cutus imperium, imperavit annis xviii. Hie natura sasvus l
nmltis saspe bellis laceratur. Fortissime quidem rempublicam,
sed laboriosissinie, rexit.

Item continuatio.

Id. 85. Anno gratite exem. Severus Pescenninum Nigrum, qui in

Mgj-pto et Syria ad tyrannidern aspiraverat, apud Crecum 2
vicit et interfecit.

Item.

Id. Anno gratia? cxciv. Judasos et Samaritas rebellare conantes,

ferro 3 Severus coercuit ; Partbos, Arabes,4 Adlabenosque supe-
ravit.

Quintet, post Neronem persecutio in Ghristietnos.

Id. Anno gratiaa exev. Post Neronem, Severus quintam persecu-

tionem in Cbristianos excitavit, plurimique sanctorum per
diversas provincias inartyrio coronantur, inter quos Leonides
pater Origenis, et Clemens Alexandrinas ecclesia) episcopus,
martyrium compleverunt.

Item.

Id. Anno gratiaa cxcvi. Hyrenaeus Lugdunensis, cum maxima

multitudine et5 diversa sexus et eetatis, martyrium pro Cbristo
suscepit.

Claudius Geesar gerimitur.

Id. Anno gratiee cxcvu. Claudius Albinus, qui se in Galliis Ca3-

sarem fecerat, apud Lugdunum interfectus est.

1 scevuS-\ A.C.D.O.W., as Ado,
Orosius; severus, "West.

2 Crecum] Cizecum, Ado, and so
West.

3 ferro] ferre, A.C.D.

4 Arabes] Altered by Par. from
Arabas.

5 et] Inserted by Par. ; not in
West.

I 2

132 MATTH^I PARISIENSIS

A J). 198. Bapa sextus decimus.

Anno gratia? cxcvm. Victor Bomana? sedis pontifex effectus Vit. Pontif.
est, mansit in ea annis decern, niensibus duobus, et diebus
decern, et cessavit sedes diebus sex. Hie constituit Pascba a
luna decima quarta primi mensis usque in vicesimam primam
celebrari.

Item hceresis.

Anno gratis cxcix. Apollonius, vir disertissimus, scribit ad- Ado,
versum Montanum, Priscam, et Maximillam ba?reticos, qui col. 84.
Spiritum Sanctum non Apostolis, sed sibi tradituni affirmant. gL^j

viii. 5.
Be Serapione episcopo.

Anno gratise cc. Serapion, Antiocbena? ecclesia? episcopus, Ado,
et Apollonius senator, martyres efficiuntur. c°l- 84-

Lucius rex Britannorum obiit.

Death of Anno gratia? cci. Inclitus Britannorum rex Lucius, in bonis Galf. Mon.

Lucius. actibus assumptus, Claudiocestria? ab bac vita migravit adV-1>2-
Christum, et in ecclesia prima? sedis bonorifice sepultus est.
Quo defuncto, discidium inter Britones surrexit, quia absque
ha?rede decessit, et Bomana potestas infirmata est. Mansit
itaque Britannia in discidio usque ad adventum Severi, qui
eam postea Bomana? restituit dignitati.

Item.

Anno gratia? ecu. Imperante Severo, Perpetua et Felicitas Ado,

apud Cartaginem Affrica?, in castris bestiis deputata? sunt pro co1, 85,

Christo ad devorandum, nonas Martii, et cum eis BeTOcatus . • ai"

tyrol.
et Saturninus. Secundolus vero, diu in carcere positus, quievit coi 036.

in Cbristo.

Continuatio.

Anno gratia? cciii. Panta?nus, Sfcoica? secta? pbilosopbus, Ado,
qui primum in Indiana Demetrio Alexandria? episcopo ad co^ 85,
docendum missus, operc et exemplo Ecclesiam Cbristi instruit.

Simachus leg is interpret claruit.

Anno gratia? cciv. Symmacus, divina? legis interpres quartus, Id.
insignis babetur..

CHKONICA MAJOltA. 133

Severus in Britannia murum a mari usque acl mare constrwx.it. A.D. 205.

Galf. Mon. Anno gratis ccv. Severus in partes Britannicas bellum
v* transfert, ubi magnis 1 gravibusque prasliis seepe gestis maxi-

mam insulas partem sibi subjugavit. Partem vero quam ad
tempus subjugare nequibat, trans Deiram coegit in fugam, a
quibus saapius diris debellationibus fatigatus, multos de suis
militibus frequenter amisit. Decrevit igitur receptam insula?
partem, a gentibus indomitis, fossatis et muris disfcinguendam,
ut hostes atrocissimos a se longius arceret. Construxit itaque "Wall of
fossatum magnum murumque firmissimum, et crebris turribus Severus.
communitum, per centum triginta duo milia passuum, a mari
ad mare, et custodibus dispositis ad Eboracum contendit.

Severus in Britannia interfectus est.

W. Anno gratiae ccvi. Fulgentius, dux populi profugati, cum

muro sese suosque prasclusos cognovisset, transfretavit in
Scytbiam, ut Pictorum auxilio restitueretur pristinaa dignitati.
Cumque ibi omnem patriaa juventutem collegisset, cum maximo
navigio reversus est in Britanniam, atque Eboracum obsedit :
quod cum Severo nunciatum fuisset, illico cum suis obsidio-
nem petivit. Sed cum pugnam acrius confecissent, interfectus Death of
est Severus, et Fulgentius letaliter vulneratus. Reliquit vero Severus.
Severus duos filios, Bassianum et Getam ; ex quibus Britanni
Bassianum elegerunt, quia matre Britannica natus fuerat;
Bomani vero Getam, quia ex utraque parte illos contingebat.
Proinde fratres pugnam commiserunt, in qua Geta interficitur,
et Bassianus victoria potitur. Deinde cum omni celeritate
Eomam profectus est.

Imperator Bassilianus.

Ado, Anno gratise ccvii. Bassianus Aurelius Antoninus Caracalla p. 47.

col. 85. principatum adeptus, irnperavit annis septem, j^atre Severo

asperior in omnibus apparens. Hie etiam libidine adeo fervebat,

quod novercam suarn Juliam uxorem duxit.

Divinai legis editio qidnta reperitv/r.

Id. Anno gratia? ccviii. Jericbo, quinta editio divinae legis

reperta est, cujus auctor non apparet.

1 magnis'] magnum, A.C.D.

134 MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 209. Papa decimus septimus.

Anno gratis ccix. Zephirus Papa sedit in cathedra Eomana Vit. Pontif.
annis octo, mensibus sex, et diebus decern, et cessavit sedes .
diebus sex.

Nota hceresim.

Anno gratia? ccx. Imperante Bassiano, Symmacus ha?resim Eusebius
suam diffudit, pra?dicando Christum de Joseph semine fuisse (Ru™1-)
natum, legemque Mosaicam Judaico ritu fore servandam. Eccles vi

14.

Item continuatio.

Anno gratia? ccxi. Alexander episcopus Capadocensis, cum, Ado,
desiderio sanctorum locorum visendi, Jerosolimam veniret, • •
vivente adhuc Narcisso, ejusdem urbis episcopo senilis1 a?tatis,
Domino per revelationem idipsuni monente, in loco Narcissi
episcopus constituitur.

Continwxtio.

Anno gratia? ccxn. Tertullianus Afer, centurionis procon- Id.
sularis Alius, omnium ecclesiarum sermone celebratur. Qui
postmodum ad Montani dogma dilapsus, adversum Ecclesiam
volumina scripsit.

Imperator occiditur.

Anno gratia? ccxni. Bassianus imperator contra Parthos Id.
bellum movens, inter Edessam et Carras ab hostibus circum-
ventus occisus est.

Macrinus imperator.

Anno gratia? ccxiv. Macrinus prasfectus imperium invadens, Id.
uno anno imperavit. Emenso autem anno a militari tumultu
interfectus est.

Item.

Anno gratia? ccxv. Marcus Aurelius Antonius imperium Id. col. 86.
adeptus, et tenuit quatuor annis.

1 senilis'] A. had persenilis, as I erased per ; CD. senilis. Two
Chetham,Ado, and Bede, Par. having | MSS. ofWest. have per seculis.

CHRONICA MAJORA. 135

Item. A.D. 216.

Ado, Anno gratiae ccxvi. In Palaastina Nicbopolis, prius qiiEG

col. 86. Emnians vocabatur, urbs condita est. Haec est Emmaus

quarn Dominus, post resurrectionera suam, suo ingressn sanc-

tificare dignatus est.

Hceresis.

Id. Anno gratiae ccxvu. Sabellius ha3resiarches apparet, qui

Isidor. unam personam, Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, praedican-

%nf L dam esse astruxit.
vui. 5.

Alexander imperator.

Ado Anno gratiae ccxviii. Alexander, senatus ao militum volun-

col. 86. tate imperator creatus, xiii. annis digno aequitatis praeconio
imperavit.

Papa deeimus octavus.

Vit.Pontif, Anno gratiae ccxix. Calixtus sedit in cathedra Eomana,
annis quinque, mensibus dnobus, et diebus totidem, et cessavit
sedes diebus sex. Hie constituit jejunium quatuor temporum
fieri per annum, ad impetrandam aeris serenitatem et frngum
abundanti am.

Sexta divince legis editio reperitur.

Ado, Anno gratiae cexx. Sexta editio divinae legis Nichopoli '

col. 86. reperta est, cujus auctor non apparet.

Id. Anno gratiae ccxxi. Ypolifcus episcopus, qui multorum opus-

culorum conditor extitit, temporum canonem conscripsit, et

hucusque perduxit.

Item continuatio.

Id. Anno gratiae ccxxn. Mammaea, imperatoris mater Cbris-

tianissima, Originem presbyterum audire curavit, eumque ab
Antiochia accitum in summo bonore babuit.

Item.

Id. Anno gratiae ccxxiii. Alexander imperator, in Persas expe-

ditionem movens, Xersen regem eorum victor oppressit.

Papa decinms nonus.

Vit. Poiitif. Anno gratiae ccxxiv. Urbanus tenuit cathedram Komanam
annis octo, mensibus decern, diebus undecim ; et cessavit sedes

1 Nichopoli] Neapoli, Marian. Scot.

136 matth^ei pakisiensis

A.D. 224 diebus xix. Hie multos mobiles ad fidem Christi et mar- Ado,
tyrium roboravit. co^- 86«

Sancta Cecilia martyrizatur.

Anno gratiae cexxv. Almachius, Romanaa urbis praafectus, Martyrol.

in Christianos atrociter saaviens, beatam Ceciliam ad martyrii fj f™an"

22 Dec.
palmam perduxit. Cujus iniraculis et exemplis, Tyburtius, ^0

Valerianus, et Maxinius martyrium laudabiliter compleverunt. col. 86.

Item.

Anno gratia^ ccxxvi. Alexander imperator, Xersen, regem Hieron.
Persarum, gloriosissirne vicit.

Ulpmnus claret.

Anno gratia3 ccxxvu. Ulpianus juris consultus, assessor Id.
Alexandri, insignis babetur.

Eodem tempore, plurimorum martyrum martyrium celebratur,
quos Alexander imperator capitali sententia damnavit.

Item.

Anno gratiae ccxxvin. Terminus presbyter Antiocbenus, Hieron.
Ypolitus, Berillus, et Hostrenus, clari scriptores babentur.

Nota martyrium.

Anno gratia? cexxix. Passus est beatus Calepodius presbyter, Martyrol.
sub Alexandre imperatore, quern fecit gladio occidi, et corpus J*0™^-
per civitatem trabi, atque ad extremum in Tyberim jactari.

Palmatius martyrizatur.

Anno gratiaa cexxx. Zebennus, Antiochiae episcopus, clarus Hieron.

babetur. Eodem tempore Palmatius consul, cum uxore et Martyrol.

Roman.
10 Mai.

filiis et sociis quadraginta promiscui sexus, illustre martyrium *"'""'"'

duxit.

Item.

Anno gratiae ccxxxi. Origenes in Alexandria, cum se prop- Diceto,

ter amorem res;ni caalestis castrasset, et licenter cum viris et MS. Reg.

mulieribus babitasset, ab Alexandria Jerosoliniam venit, ob r ' : ; '

, . . . -,.„, 1. ll o,

quam causam per orbem universum legitur dinamatus.

CHRONICA MAJORA.

137

Papa vicesimus. . ^ „__

1 A.D. 2.32.

Vit. Pontif. Anno ccxxxn.1 Pontianus sedit in cathedra Romana, annis

v., mensibus ii., et diebus ii.

Hieroru

Ado, col.
86.

Id.

De morte Alexandri imperatoris.

Anno gratise ccxxxni. Alexander imperator apud Mogon-
tiacum a tumultu militari interfectns est, postquam annis tre-
decim imperaverat.

Maximinus imperator.

Anno gratiaa ccxxxiv. Maximinus,2 nulla senatus voluntate,
imperator ab exercitu, postquam bellum in Germania prospere
gesserat, creatus, tribus annis imperavit.

Item imperator adversus preelatos persecutionem movet.

Anno gratiaa ccxxxv. Maximinus adversus ecclesiarum pras-
latos persecutionem movit, et maxime propter Mammasam
Alexandri matrem, cui successerat, et ejus familiam Chris-
tianissimam, unde plurimi per palmam martyrii ad caslica
regna subvolarunt.

Pontianus Papa martyrizatur .

Id. Anno gratise ccxxxvi. Pontianus, Romanaa sedis episcopus,

martyrio coronatur ac in ccemiterio Calixti sepultus est.

Anierns Papa xxitlg.

Vit. Pontif. Anno gratiaa ccxxxArn. Antberus sedit in cathedra Romana,
mense uno et diebus xv., quibus exactis per martyrium, ju-
bente Maximino, caelum penetravit. Sed paucis elapsis diebus

Hieron. idem Maximinus a Pompeieno interfectns est.

Ado, col.
86.

Gordianus imperator.

Anno gratia? ccxxxviii. Gordianus Romanum assecutus im-
perium, annis sex imperavit. Nam Pompei[en]us interfector
Maximini et frater ejus Albinus, qui imperium usurpaverant,
mox in palatio sunt interfecti.

1 From this point the MSS. of
Matthew of Westminster differ from
MS. A., and it is identical with
the MSS. of Roger of Wendover
up to 1013. It is collated with the
MS. of Wendover in the Bodleian

Library (Douce, 207), denoted by
W., and the earlier one in the
Cotton collection, Otho B. 5, a
great portion of which is injured
by the fire of 1721, denoted by O.
2 Maximinus'] om. W.

138 MATTHJ5I PARISIENSIS

A.D. 238. Papa xxiius.

p. 48. Eodem anno Fabianus Papa sedifc in cathedra Eomana annis Vit. Pontif.

xiv., mensibus undecim, et diebus tobidem.

Anno gratia? ccxxxix. Lucius x Africanus inter scriptores Ado, col.
ecclesiasticos insignis habetur. Qui etiam in philosopbicis 86-
studiis atque omni Grraecorum doctrina instructissimus pra?-
dicatur.

Item.

Anno gratia? ccxl. Origenes in Ceesarea Pahestina? Theo- Id.
dorum coguomento Gregorium et Athenodorum, episcopos,
divina philosophia imbuit.

Florentines martyr.

Anno gratia? ccxli. Florentius, Viennensis episcopus, vita Id.
et doctrina claruit. Mansit autem usque ad Gralieni et Volu-
siani imperium, exulatusque martyrium complevit.

Item.

Anno gratia? ccxlii. Fabianus Romanam rexit ecclesiam. Id.
In cujus promotione Spiritus Sanctus in specie columba?
super caput ipsius descendit.

De Gordiano.

Anno gratia? ccxliii. Cordianus adniodum puer, in Orientem Id.
Partbicum profectus, suorum fraude prope Oircesum super
Eupbratem occisus est.

Philippics imperator.

Anno gratia? ccxliv. Pbilippus imperator constitutus im- Id. col. 87.
peravit annis septem, et Philippum2 filium suum consortem
imperii fecit.

Primus imperator Christianus.

Anno gratia? ccxlv. Imperator Pbilippus omnium impera- Id.
torum primus efficitur Christianus, et 3 usque in finem Chris-
tianus permansit.

1 Lucius'] Sic A. C. D., erro- j 3 et . . . permansit'] This, which
neously for Julius. J is not in Ado, _Orosius, or Bede,

2 Par. inserts que, ! seems due to the compiler.

CHRONICA MAJOEA.

139

Ado, col.
87.

Nota multitudinem librorum Origenis. A.D. 246.

Anno ccxlvi. Origenes adversus quendam Celsum, Epicu-
reum philosopkum, qui contra nos libros scrips erat, octo
voluminibus respondit ; cujus libros Jeronimus quinque milia
se legisse testator.

Nativitas Ghristi celebratur ab Ecclesia catholica.

Id. Anno gratiaa ccxxvii. Nativitatis Christi annus a Christia-

nissimo iniperatore Philippo celebratur.
Id. Anno gratia3 ccxlviii. Post tertium imperii Philippi annum,

millesimus a conditione Eomaa annus expletus est.

Fabiani
Decret. 10
(Decretal.
Pseudo-
Isidor. ed.
Hinschius,
p. 161.)

Ado, col.
87.

Nota continuatiouem historic®. Tit novum chrisma singulis
annis conficiatur.

Anno gratiae ccxlix. Papa Pabianus constituit, ut singulis
annis novum chrisma conficiatur et vetus incendatur.

Be movie im/peratoris.

Anno gratias ccl. Pbilippus, tarn pater quam filius, licet in
locis diversis, ambo tamen l a tumultu militari et Decii fraude
interfecti sunt.

Anno gratiaa ccli. Decius, civilis belli incentor,2 anno uno
et tribus mensibus imperavit. Hie ob odium Philippi, cui
successerat, ad persequendos interficiendosque Christiano s fe-
ralia dispersit edicta, et Septimus post Neronem in Christicolas
desaavit. Hac tempestate, in urbe Eoma passus est3 Fabianus ;
apud Ephesum, sancti septem dormientes ; Jerosolimis, Alex-
ander episcopus ; Eomaa, Laurentius et Tpolitus.

Anno gratiaa cclii. Grallus, cum filio suo Volusiano, regnum 4
adeptus, annis duobus et quatuor mensibus illud tenuit. Quo
tempore pestilentia ingens per onmes pene provincias Eomani
imperii extenditur, ob ultionem proculdubio violati nominis
Christiani. Eodem tempore Origenes, presbyter supramemora- Death and
tus, defunctus est. Cujus scripta in locis quibusdam reperiuntur ^ritings of
S. August, haaretica pravitate vitiata. Astruxit enim, quod omnes qui in ° n"
de hsere.si- peccatis, licet maximis, vitam finierunt, diabolumque et omnes
ejus satellites, post longa5 tempora purgandos, regno Dei resti-
tui, et rursus ad tormenta relabi atque reverti. Et has vices

Id,

Oros. vii
21.

Martyro-
log.

Ado, col

87.

1 ambo tamen'] om. W.

- incentor] inventor, West.

3 A. had beatas, as West., which

Paris has erased. 0. W. have
Papa.

4 regnum] imperium, W.

5 longa] longo, A. C. D.

140 MATTH^EI PARISIENSIS

A.D. 252. alternantes beatitudinum et miseriarum, omnis ratioxialis crea-
turae dicit semper fuisse et semper fore.

Origen. Hie mille et eo amplius tractatus et multos etiam commen-

tarios edidisse legitur, et seipsum castitatis gratia castravit,
licet non secundum scientiam. Fecit etiam istud, ac si videns
navis gubernator tempestatem futuram, gratia declinandse
tempestatis, iratus guberuaculum frangat ac navem fluctibus
immergat.

Eodem tempore Cyprianus, doctorum lumen, Cartbagini clarus Ado, col.
babetur. Tunc Cornelius, Bomanas urbis episcopus, tenuit 87.-
catbedram annis duobus, et totidem mensibus, et diebus decern. -" on 1 '
Hie rogatus a quadam matrona Lucinia, corpora Apostolorum Ado, col.
Petri et Pauli de catbacumbis noctu levavit, et Lucinia beati 87-
Pauli corpus posuit in suo prasdio in via Hostiensi, ubi de-
collatus fuit. Corpus vero beati Petri Cornelius Papa posuit
juxta locum ubi crucifixus fuerat. Eodem anno Gallus et
Yolusianus, dum contra Emilianum, novis rebus studentem,
bellum civile moliuntur, occisi sunt. Emilianus tanien tertio
mense suaa tyrannidis extinctus est.

Valerianus cum filio Galieno imperavit.

Anno gratiaa ccliii. Valerianus, cum filio Galieno, im- Id.
peravit annis xv. Hie ita prinium sanctos venerabatur, ut ejus Eusebius
domus ecclesia Dei a fidelibus crederetur. (Kuitm.),

vii. 9.

Lucius.

Anno gratia3 ccliv. Lucius, Bomanaa urbis episcopus, Vit. Pontif.
tenuit catbedram annis tribus, mensibus tribus, et diebus
totidem.

Be octavo, Ecclesice persecutions.

Anno gratiaa cclv. Valerianus, octava in Christianos perse- Ado, col.
cutione commota, statim a Sapore J Persarum rege captus lumi- 87> 88-
nibusque orbatus, ignominiosissima apud Persas servitute con-
senuit donee vixit. At Gallienus tarn claro Dei judicio territus,
pacem ecclesiis tepida satisfactione restituit.

Sanctus Cyprianus martyrizatur.

Anno gratia? cclvi. Sanctus Cyprianus, Cartbaginensis epi- Id. col. 88.
scopus, martyrio coronatur. Cujus vitam et passionis volu-
men diaconus Pontianus scripsit, et fidelibus ad a^dificationem
reliquit.

1 Sapore'] Sabore, A. C. D.

CHRONICA MAJORA.

141

Stephanus Papa.

Vit. Pontif. Anno gratia? cclvti. Stephanus sedit in cathedra Romana,
annis quatuor, mensibus tribus, et diebus tribus. Item hie
constituit sacerdotes et Levitas vestibus sacris in usu coti-
diano non uti, nisi in ecclesia tantnm.

Item.

Ado, col. Anno gratia? cclvtii. Germani, tota Italia hostiliter pene-
88- trata, Ravennani usque perveniunt.

A.D. 257.

Item.

Id. Anno gratia? cclix. Alemanni Gallias crudeliter pervagantes

etiam in Italiam transeunt.1

Item continuatio historice.

H. Anno gratia? cclx. Gra?cia, Macedonia, Pontus, et Asia,

Gothorum inundatione deletur.
Vit. Pontif. Anno gratia? cclxi. Sixtus tenuit cathedram Romanam, p. 49.

annis duobus, mensibus undecim, et diebus sex ; cessavitque

sedes diebus xxi.2

Anno gratia? cclxii. Postumus in Gallia tyrannidem in-

vasit,3 ac per decern annos ingenti virtute ac moderatione usus,

dominantes hostes expulit; qui tamen seditione militum inter-

fectus est.

Ado, col
88.

1 This year, which is given
by W., is omitted in all the MSS.
of Matthew of Westminster ; the
numbering of the years going on
regularly, as if there had been1*; no
omission, till the year 335. The
Chetham MS. had an omission of
the number 259, but in that MS. all
the numberings of the years have
been altered up to 335.

2 This and the following line are
thus given in A. : "Romanam annis
" ii. mensibus xi. et diebus vi. cessav
" Anno gre cclxii. Postum' " qg
" sedes diebus xxi. in Gallia," etc. ;
the scribe not having room in the
first line, and omitting the usual
mark after Postumus in the second.
The result has been that all the

MSS. of Matthew of Westminster,
apparently having copied one which
was derived from this, insert et tunc
before cessavit, and end the year
261 so, and read in the next line,
" Postumus qui per ca?des diebus,"
etc., making nonsense of the line.
The MSS. vary between sedes and
cedes. Paris, who had been misled
by the scribe of A., expuncts s in
sedes, writing c over it, and puts
qui per in the margin, and this
seems to be the origin of the
reading of tbe MSS. of Westmin-
ster. W. is as in the text. C. D.
follow Paris as usual, C. having cedes
and D. sedes.

3 invasif] exercuit, W.

142 MATTH^I PAPJSIENSIS

A.D. 263. Victorinus imperaior.

Anno gratise cclxiii. Yictorkms, a Gallis nltro irnperator Ado, col.
creatus, post paululum apud Yiennam occisus est. 88-

Anno gratise cclxiv. Dionisius Papa sedit in cathedra Ro- Vit. Pontif.
mana annis duobus et niensibus totidern.

Anno gratise cclxv. Gregorius IsTeocsesarese Ponti episcopus, Eusebius
ecclesiam volens sedificare, a monte quodam impediebatur. (Ruffin.),
Cumqne locus non sufficeret ecclesise construendse, montem TU- " '
precibus movit, et ecclesiam fundavit.

Anno gratise cclxvi. Felix tenuit cathedram Ronianam, Vit. Pontif.
annis ii., mensibus x., et diebus xxv. Per idem tempus Lu- Ado, col.
picinus, Viennensis ecclesise episcopns, clare floruit. 88-

Galienus i/m/perator perimitur.

Anno gratise cclxvii. Galienus imperator, cum rempublicam Id.
deseruisset et Mediolani libidinibus inserviret, interfectus est.

Claudius imperator.

Anno gratise cclxviii. Claudius, voluntate senatus iniperio Id.
sumpto, annis duobus prsefuit.

Be Euciano Papa.

Anno gratise ccxxix. Euticianus sedit Romse, annis viii., Vit. Pontif.
mensibus x., diebus iii. ; et cessavit [sedesj l diebus octo.

Item.

Anno gratise ccxxx. Claudius Gothos, jam annis - xv. Illi- Ado, col.
ricum Macedoniamque vastantes, bello adorsus, incredibili 88-
strage delevit. Cui a senatu clipeus aureus in curia, et in
capitolio statua equesferis aurea decreta est. Sed continuo apud
Syrmum morbo correptus interiit.

Bisputatio contra hceresim.

Anno gratise ccixxi. Quintillus frater Claudii, unicse mode- Id.
rationis vir, ab exercitu imperator electus, xvii. imperii sui die
interfectus est. Eodem tempore Maidion, Antiocbense ecclesise
presbyter, adversus Paulum Samosathenum episcopum An-
tiocbise, qui dogmatizabat Christum communis naturse homi-
nem tantum fuisse, notariis excipientibus, disputavit.

1 secies is also omitted in 0. W. j - jam annis'] per annos, O. W.

CHRONICA MAJORA. 143

Aurelianus imperator. A.D. 272.

Ado, col. Anno gratia? cclxxii. Aurelianus iniperinm adeptus, qnin-
l8- que annis et sex mensibus tenuit, vir industria militari

excellentissimus.

Be prcelio ejus.

Id. Anno gratia? cclxxiii. Aurelianus, expeditione in Danubium

suscepta, Gotbos magnis prseliis profligavit.

Urbs Roma muris cingitur.

Id. Anno gratia? cclxxiy. Aurelianus urbem Romam muris

firmioribus cinxit, atque 1 eani invincibilem fecit.
Eusebius Eodem anno Paulus superius menioratus, de sua ba?resi apud

(Ruffin.), Antiocbiam convincitur et damnatur.
vii. 25.

Aurelianus imjperator perimitur.

Ado, col. Anno gratia? cclxxv. Aurelianus, cum persecutione adversus

88- Cbristianos agi decerneret, fulmen ante eum magno pavore
circumstantium ruit; ac non multo post in itinere est occisus.

Eucianus Papa martyrizatur, qui cccxlii. martyres sepelierat.

Id. Anno gratia? cclxxvi. Tacitus tenuit imperium mensibus

sex ; quo apud Pontum occiso, Florianus obtinuit diebus
lxxxviii. imperium, et apud Tbarsum interfectus est. Per
idem tempus Eutycbianus, Roma? episcopus, martyrio coro-
natus, in coemiterio Calixti sepelitur, qui manu propria
cccxlii. martyres sepelierat.

Item Gaius Papa.

Vit. Pontif. Anno gratia? cclxxvii. Gaius, Romana? urbis episcopus,
Ado, col. sedit annis undecim, mensibus quatuor. Quo etiam anno

89- Probus imperium adeptus, annis sex et mensibus quatuor
illud tenuit,

Anatholius in scripturis claruit.

Id. Anno gratia? cclxxviii. Anatbolius, Laodicia? Syria? epi-

scopus, plurimo sermone celebratur, Cujus ingenii magni-
tudo, de libro quern super Pascba composuit, et de decern
libris aritbmetica? institutionis, potest apertissime coguosci.

atque . . . fecit'] introduced by the compiler.

144-

MATTHjEI PARISIENSIS

A.D. 279. Hceresis ManicJiceorum oritur.

Anno gratiar cclxxix. Hasresis insana ManicbaBorum exori- Ado, col.

• 89

tur, cujus auctor Manes extitit. Hi duo principia esse docent, « V d
nnum boni et alterum mali, unum lucis et alterum tene- Hseres.46.
brarum. Ex Deo, quasi ex fonte quodam, aninias manare Isidor.
asserunt, Yetus Testamentum respuunt, Novum ex parte reci- Etym- ynn-
piunt. Eodem tempore Simplides, Viennensis episcopus, vir ^ coj
miraa sanctitatis, floruit. 89.

Probus imperator Gallos liberal.

Anno gratiaa cclxxx. Probus imperator Gallias, a barbaris Id.
jamdudum occupatas, per multa et gravia prselia, deletis
tandem bostibus, ad perfectum liberavit.

Item.

Anno gratise cclxxxi. Probus duo bella gessit, unum in Id.
Oriente, quo Saturninum tyrannum subactum oppressit et
cepit. Aliud quo Proculum et Bonosum apud Agrippinam,
magnis praaliis superatos interfecit. Arcbelaus, Mesopotamise
episcopus, librum disputationis suae, quam babuit adversum
Manichaaum exeuntem de Perside Syro sermone composuit,
qui translatus a multis Graacis babetur.

Probus imperator interficitur.

Anno gratias cclxxxii. Probus imperator, apud Syrmum Id.
in turre ferrata1 militari tumultu interfectus est. Cujus anno
secundo, secundum Hebraeos, initium fuit lxxxvi. jubilasi, quo
continentur anni quatuor milia ccl.

Nerva2 imperator creatur.

Anno gratioe cclxxxiii. Yarus3 imperio potitus, imperavit Id.
annis ii. cum filiis Carino et ISTumeriano.

Anno gratiaa cclxxxiv. Hierius,4 presbyter Alexandrias, sub Id.
Tbeona episcopo, populos docuit, et sermones diyersorumque
tractatuum libros composuit. Invenitque elegantiam composi-
tionis, ita ut Origenes junior vocaretur.

1 in turre ferrata] in terra fe-
rata, Par. C. D. ; in turre ferata,
A. O. W. It is not in West. Ado
has turre ferrata, and so the Hist.
Miscell. x. 37.

2 Sic, and so W. "West.

3 Sic, for Cams, and so W.

4 Hierius'] Phierius, Ado.

CHRONICA MAJORA.

145

Ado, col.
89.

Item continuatio. Varus fulminatur.

Anno gratia? ccixxxv. Varus bello Parthico, postquam
duas nobilissimas urbes, Coelon et Tbesifontem, cepit, et de
Persis triumpbavit, super Tigridem in castris, fulmine ictus,
interirt.

A.D. 285.

Dioclitianus l imjperator.

Id. Anno gratias cclxxxvi. Dioclitianus Komanum adeptus

imperium, annis xx. illud tenuit, qui statini ut potestatis
copiam babuit, Aprum, interfectorem Numeriani, manu sua
interfecit.

Galf. Mon.
v. 3.

Beda,
H. E. i. 6,
p. 112 n.

Insolentia cujusdam regis?

Anno gratiae cclxxxvii. Erat in Britannia quidam juvenis Carausius
nomine Carausius, ex infima gente procreatus, qui Eomam king of
profectus, petivit licentiam a senatu ut maritirna Britanniae ain'
ab incursione barbarica navigio tueretur. Tandem, cum suis
falsis promissionibus senatum illusisset, quod 3 petiit impe-
travit, et cum cbartis sigillatis Britanniam petivit. Mox in- p. 50.
gressus mare cum sociis et galleis, comprovincialibus4 insulis
sua eripiebat, civitates et oppida diruendo nulli parcebat.
Confluebant ad eum quicumque in aliena suspirabant,5 quos
donariis assiduis sibi confidere 6 curavit. Ob boc itaque tumi-
dum babens animum, Britonibus dixit, quod si ipsum regem
facerent, exterminatis Roraanis, totam insulam a gente bar-
barica liberaret. Annuentibus autem cunctis, regni diadema
suscepit, et septem annis regnavit, tributumque consuetum
senatui Romano reddere contempsit.

Gains Papa martyrizaiur.

Vit. Pontif. Anno gratias cclxxxviii. Gaius Bomanae urbis episcopus,
sub Dioclitiano imperatore, martyrio coronatus est.

1 Dioclitianus'] Domitianus, A.,
and so W. with DiocW written
over it.

2 The title in W. is De Carausio
qui JRomanos illusit. A. has the
heading above, and that belonging
to the next year.

3 quod] So Par., altering the MS.
reading que, which W. West. have.

4 comprovincialibus] cum pro-
vincialibus, 0. ; provincialibus, W.

3 suspirabant] aspirabant, O. W.
West.

6 confidere] confederare, 0. W.
West.

146

MATTHjEI patusiensis

A.l>. 289. Marcellinus Papa creatur.

Anno gratiaa cclxxxix. Marcellinus sedit in cathedra Ro- Vit. Pontif.
mana, annis vii., duobus mensibns, et diebus xxv. ; cessavitque
sedes annis vii., mensibus vi., et diebus x.1

Dioclitianus Maximianum consortem imperii fecit.2

Anno gratiee ccxc. Dioclitianus Carinum, qnem Varus Ado, col.
Caasarem in Dalrnatia reliquerat, difficillimo bello et maximo 89-
labore superavit.

Maximianus in Occidente, Dioclitianus in Oriente.

Anno gratiaa ccxci. Cum in Galliam Amandus et Heianus Id. 89, 90.
perniciosos tumultus excitassent, Dioclitianus Maximianum,
cognomento Herculium, Cassarem fecit misitque in Gallias,
qui facile agrestium hominum confusam manum militari vir-
tute compescuit.

Item.

Anno gratia? ccxcu. Per omnes fere Romani imperii fines Id. col. 90.
subitarum fragores turbationum concrepuerunt. Unde per-
motus Dioclitianus, Constantium, Maximianum, Galerium, et
Maximinum ad3 diversas destinavit provincias, ut rempublicam
manu militari tuerentur.

Caransius
slain by
Alectus.

Alectus
kins:.

Alectus in JBHtanniam missus Carausium interfecit.

Anno gratiaa ccxciii. Carausio contra Romanos in Britannia
rebellante, senatus legavit Allectum ut tyrannum interficeret,
et Britanniam Romanaa restitueret dignitati. Qui appulsus in
insulam, prselium commisit, et Carausium interfecit. Deinde
cladem maximam Britonibus iutulit, quia, republica relicta,
Carausii se submiserant jussioni. Sumpto itaque regni dia-
demate, insulam per triennhim tenuit.

Galf. Mon.
v. 4.

Beda,
H. E. i. 6,
p. 113 a.

1 x."\ xxv., O. W.

2 For this heading, which is cor-
rectly given in W. to the next
year, W. has Dioclitianus Carinum

bello superavit. In West, the title
is Dioclitianus gloriose triumphal.

3 ad ... . tuerentur'] For this
Ado has only " Csesares legit." The
Hist. Misc. " Csesares creavit."

CHRONICA MAJORA. 147

Dioclitianus gemmas vestibus insui1 constituit. A.D.294.

Ado, col. Anno gratise ccxciv. Dioclitianus primus gemmas vestibus

QO ... . .

et calciamentis inseri jussit, dum sola purpura retro prmcipes
uterentur.

Uncle Walebroc dicatur.

Galf. Mori. Anno gratiaa ccxcv. Asclepiodotus dux Cornubiee, auxilio Alectus

v> ' Britonum fretus, invasit Allectum, dum Londoniis diis patriis defeated

sacrificium proposuisset offerre. Allectus vero, cum adventum . / ajn

Asclepiodoti comperisset, relicto sacrificio, egressus est contra piodotus.

ipsum, et acerrimam ingerens pugnam ab Asclepiodoto in

fugam coactus est, et totus ejus exercitus dissipatus. Quibus

fugientibus, multa milia et regem Alectum peremit. At

Levius Gallus, Allecti collega, residuos Eomanos collegit in

urbe Londoniarum, ut Asclepiodoto resisteret. aut necem emi-

nentem evitaret. Britanni iitique civitatem acerrirne inva-

dentes, muros civitatis diruere satagebant. Factoque agmine

denso, invaserunt Eomanos, et una die omnes interfecerunt,

supra torrentem infra urbem, qui postea de nomine ducis, Origin of

Britannice Nautgallum, Saxonice vero Gallesbroc2 dicebatur. the name of
e Wallbrook.

Asclepiodotus Britannice diadema suscepit.

Id. v. 5. Anno gratiee ccxcvi. Asclepiodotus, annuente populo, Bri- Asclepio-

tannias diadema suscepit, et cum recta justitia illud x. annis dotus king.

tractavit.
Ado, col. Anno gratiaa ccxcyii. Constantius Herculii Maximiani pri-

vignam Tbeodoram accepit uxorem, ex qua sex filios, fratres

Constantini, sustulit.

Gontinuatio.

Id. Anno gratia3 ccxcviii. Constantius Ceesar in Gallia, primo

praalio ab Alamannis exercitu suo profligate, vix ipse surreptus
est. Sed secuta est secunda victoria, ita ut paucis horis lxx.
milia Alamannorum caasa referuntur.

Id. Anno gratiee ccxcix. Acbilleum in iEgypto contra Eomanos

rebellantem, et Quinquegentianos, Maximianus Herculius bello
superavit.

Gontinuatio.

Id. Anno gratias ccc. Dioclitianus Acbilleum, obsessum per

octo menses, apud Alexandriam cepit et interfecit.

1 insui'] inseri, W. " Gallesbroc~] Gallesboc, A.

K 2

148

MATTH.EI parisiensis

A.D. 301. Item.

Anno gratis ccci. G-alerius Maximianus, cum duobus jam Ado, col.
prasliis adversum Narseum conflixisset, tertio congressu victus 9 •
est, amissisqne copiis ad Dioclitianum refugit.

Anno gratias cccn. Arnobius apud AfFricam florentissime Id. col. 91.
rethoricam docuit, et adversum gentes volumina quae vulgo
extant edidit.

De nativitate Scmctce Helence.

Anno gratia? ccciii. Marcellus sedit in catbedra Eomana, Vit.Pontif.
annis v., mensibus vi. Per idem tempus Coel, dux Kaercolim, Galf. Mon.
id est, Colecestriaa, insurrexit in Asclepiodotum regera Bri- v" *
tanniaa, et conserto praslio ipsum peremit, et ejus regnum
obtinuit. Bomani vero legaverunt Constantium senatorem,
qui Hispaniam aliasque l terras quamplures ipsis subdiderat,
ut Britanniam Bomanas redderet dignitati. Porro Coel rex
Britonum, cum adventum ipsius comperisset, timuit cum ipso
praaliari, quia fama ipsius sapientia? et audacias ilium fore
invincibilem asserebat. Ut igitur Constantius applicuisset in
insulam, direxit Coel legatos ad ipsum, pacemque petiit, et
subjectionem promisit. Cujus petitionibus adquiescens Con-
stantius, nibil praater solitum tributum ab ipso petebat. At
pace firmata, obsidibus datis, Coel elapso mense vitam finivit.
Deinde Constantius, regni diadema adeptus, Helenam Coel
regis filiam, virginem valde speciosam, artibusque liberalibus
et instrumentis musicis ad perfectum eruditam, in societatem
tbori recepit. Caruerat namque pater ejus alia prole, quae
post ipsum regni solio potiretur ; unde earn ita eruditam esse
laboraverat, ut cum bonore et tranquillitate regnum post ipsum
moderari quivisset. Suscepitque ex ea filium Constantius, et
vocavit eum Constantinum.

De persecutioiie Dioclitiani et Maximiani.

Anno gratiaa cccxv., qui est annus imperii Dioclitiani xix., Id. v. 5.
orta est persecutio Cbristianorum, post Neronem decima, qua
fere deleta fuit Cbristianitas per orbem universum. Nam Ado, col.
p. 51. Dioclitianus in Oriente, Maximianus Herculius in Occidente, 90-

vastari ecclesias et Cbristianos interfici, praaceperunt. Pro- Galf. Mon.
ponitur etiam edictum, ut cunctaa per orbern terrarum ecclesiaa v- 5-
ad solum usque complanarentur, scripturaa sacraa in mediis
foris igni comburerentur, qui ecclesiis praaerant in vinculis

Pope Mar-
cellus I.
Asclepio-
dotus slain
by Coel.
Constan-
tius sent
against
Coel.

Death of
Coel.

Marriage
of Constan-
tius and
Helen.

Birth of
Constan-
tine.

aliasque terras quamplures'] Introduced by the compiler.

CHRONICA MAJORA. 149

ponerentur, ac demum diis irnmolare exquisitis suppliciis A.D. 304.
cogerentur. Tunc quidam timore perterriti cedebant, quidam
vero divina virtute suffulti ad superna per tormenta convo-

Ado, col. labant. Passa est sub hac clade sanctorum legio ThebEeo- Legio The-
• rum, continens milites sex milia secentos sexaginta sex, qui, bseorum.

jubente Maximiano, pro fide Christi laudabiliter martyrium
compleverunt. Ex hac autem martyrum multitudine, nomina
nobis sunt comperta, Mauricii, videlicet, Exuperii, Candidi,
Victoris, Innocentii, atque Yitalis. Sed castera nomina, quaa
nobis sunt incognita, in libro vitas continentur ascripta.
Apud Castrum Solodorum passio Victoris et TTrsaa celebratur.
Martyrium etiam Gereonis sociorumque ejus cccxxviii. apud
Agrippinam Coloniam impletur. Haac persecutio tarn crudelis Nota cru-
et crebra flagrabat, ut intra lmum mensem xvii. milia mar- delitatem.

Galf. Mon. tyrum passi inveniantur. Nam et Oceani limbum transgressa,

v. 5. Britannis lampades sanctorum martyrum clarissimas accendit.

Beda, _ Siquidem in ea passus est sanctus Albanus, de quo presbyter
• *' '■ Fortunatus, in laude martyrum, sic ait : [viii. 4.]

" Albanum egregium foecunda Britannia profert."

Qui videlicet Albanus, cam perfidorum principum mandata De Sancto

adversum Christianos desaavirent, clericum quendam perse- Albano

cutores fuc-ientem bospitio recepit. Quern dum orationibus Pr° °"

. .... , . "r , . ,. . martyre

contmuis ac vigilns studere conspiceret, subito divma respec- ADgliaa.

tus gratia, exemplum fidei illius coepit aamulari, ac salutaribus

ejus exbortationibus paulatim edoctus, relictis idolatriaa tene-

bris, ex corde integro efficitur Christianus.

Istius clerici nomen, licet Romanaa taceant historiaa, in his-

Galf. Mon. toria Britonum tamen continetur expressum, ubi dicitur : " Al- De nomine

v* 5> " banus, caritatis gratia fervens, confessorem suum Ampbi- cleri qui

" balum, a persecutoribus insectatum. in domo sua1 primum Ae,t

n • o n • i ,) i- ' -i i cc t • • • Albanum

occultavit,- et demde, mutatis vestibus, sese cliscrimim convertit

" mortis obtulit, imitans in hoc Christum, animam suam pro

" ovibus ponentem."

Be prcedicatione Sancti Amphibali, et conversione Sancti Albani.

William Igitur diebus singulis, cum jam in vesperam hora declinaret, S. Amphi-
of St. magister et discipulus, hominum frequentiam devitantes, ad balus and
v-.ai^S: domum remotiorem, quaa tugurium vulgo solet appellari, se fe- Alban.
Albani'i.9. proripiunt, noctem totam ibidem in Dei laudibus transigentes.
(Acta Et haac faciebant ne secretum suum palam fieret infidelibus,
Sanctorum,

',. J J domo sua'] domum suam, W. 3 mutatis vestibus] Introduced by

2 occultavit] So Par. altering | the compiler.
occuluit, the reading of A. W.

150

MATTH^I PAMSIENSIS

A.D. 304. qui cultores Christiana? religionis, non in fide sequi, sed pro William
fide persequi contendebant. Verum aliquanto tempore inter- of St.
jecto, gentilis quidam ad judicem audacter ingressus, quod ^:'^ai^s :
factum fuerat indicavit, nihil omnino reliquit intactum, quo AThani' -
facilius vel obesset innocentibus, vel judicem impelleret ad 10.
furorem. Quibus cognitis, judex mox iracundise furore suc-
census, Albanum et magistrum illius ad suam prassentiam
jussit evocari, ut, cum ea qua dignum erat reverentia, diis
suis victimas immolarent ; nolentes autem vi et violentia
comprebendi, vinculis * arctari, et aris deorum loco victimas
jugulandos imponi. Sed hujusmodi decretum Albanum non
latuit, qui principis insidias modis omnibus cupiens preeve-
nire, hortatur Amphibalo ut urbe secedat, dans ei chlamydem
auro textam, quo 2 tutior ab hostibus redderetur. Vestis enim
hujusmodi tantaa tunc temporis apud omnes dignitatis, tan-
tasque fuit reverentias, ut ilia indutus 3 hostium cuneos pene-
traret4 illaasus. Ipse vero magistri sui caracallam sibi retinuit,
certissime sciens, quod non aaquis oculis earn saavientes aspi-
cerent inimici. Igitur Amphibalus, Albani precibus adqui-
escens, ante lucis exortum fugam arripuit, per viam tendens
qua? de civitate vergit ad Aquilonem : Albanus vero eum de-
ducebat, quamdiu ambobus visum est expedire. Cumque
discederent ab invicem, et ultimum sibi valefacerent, quis
eorum lacrimas sine lacrimis ad memoriam possit revocare ?
Itaque in Walliam Amphibalus ad martyrium festinat, Albanus
habitu magistri vestitus, ut vel hoc modo gentilium animos in
se solum facilius provocaret, [remeavit]. At ubi dies exortus
est, equites animis efferatis in aades Albani irruunt, et universa
perlustrantes, ipsum tandem in tugurio reperiunt in habitu
peregrino, nudis pedibus ante crucem Domini, quam sibi ma-
gister reliquerat, precibus incumbentern. Mox ilium satis
inhumane rapientes, vinculis constrictum5 ad praasentiam judicis
pertraxerunt. Qui tunc, cum universa civitate, aris assistebat,
ut diis suis hostias immolaret. Albanus vero, ut se servum
crucis ostenderet, signum Dominicum in manibus jugiter praa-
ferebat. Quern judex vultu trucissimo perstringens,6 ut diis
offerret libamina imperavit. Cui beatus Albanus : " Diis vestris
" falsis nullo modo sacrifico, qui nee sibi nee aliis aliquando
" profuerunt." Tunc, ex praacepto judicis, Albanus apprehensus
extenditur ad flagella, sed inter verbera verba Dei jugiter

1 vinculis] vinculo, W.

2 quo\ qui, W.

3 indutus] inductus, A. ; indictus,

4 penetraret] penetravit, W.

5 constrictuni] om. W.

6 perstringens] Par. adds vel re-
spiciens.

CHRONICA MAJOR A. 151

William resonabant.1 Cum que lictoruin manus fatigarentur, et res A.D. 304.
of St. effectum non baberet, sub custodia judicis mensibus sex et eo

y. ai^S: amplius detineri jubetur. Sed mox injuriam martyris elementa
Albani' ii. testantur. A tempore namque comprehensionis illius usque
14. in diem quo carcere2 fuerat absolveudus, terram ros aut

pluvia non infudit, sed in dies singulos tota regio sub sole
ardentissimo torrebatur : uou agri, uon arbores, quicquam
fructuum protulerunt, elemento contra impios dimicante.
Judex aufcem et cives Verolamii plagam bujusmodi non
ferentes, Albano crimen impouunt, congregatisque in uuum
omnibus, ipsum sibi prassentare fecerunt. Et dum staret in
medio multitudiuis, omnes uuauimi consensu in sanctum Dei
mortis tulere sententiam. Ipse interim crucem Domini, quam
manu tenebat, frequenter deosculans et adorans, causam suam
Domino commendabat. Albanus igitur de judicio ad suppli- p. 52.
ciura trabebatur. Cumque iter agentes ad flumen rapidis-
simum pervenerunt, oratione ad Deum emissa, inter undas
viam populo patefecit. Tunc miles ille qui trabebat Albanum
ad supplicium,3 viso miraculo, ensem proicit, fatetur errorem,
et a sancto veniam deprecatur. His ita gestis, inimici veri-
tatis bominem arripiunt, dentes excutiunt, et omnia illius ossa
immisericorditer confringunt, et, si nibil in corpore remansit
illaasum, fides tamen, qua3 fervebat in pectore, lasdi non potuit.

Albanus fontem oranclo procluxit.

Id. iii. 21. Tandem cacumen montis ascendentes, invenerunt illic tur- Martyrdom
bam bominum sine numero, qui sub sole ardenti siti aastuantes oiS.AJban.
extremum spiritum jam trahebant. Quorum miseriis Albanus
condolens, in montis cacumine fontem orando produxit. Ex-
tinxerunt sitirn bomines infideles, sed adhuc tamen bumanum
sanguinem sitiebant. Quid plura ? 4 Ex omni populo carnifex
unus eligitur, qui scelus pras omnibus perpetraret. Qui mox
summis viribus ensem librans in cervicem, uno ictu caput
martyris amputavit : sed oculis ferientis simul cum capite mar-
tyris in terram cadentibus, ipse totus efficitur tenebrosus. Crux
vero, quam vir sanctus jugiter in manibus ferre consueverat,

1 resonabant~] resonabat, W.

2 carcere] carne, 0. W. ; A. had
came originally ; Par. adds vel car-
cere, and has altered the ■word
besides. Will, of S. Alban's has

4 Par. has in the margin in ni-
blick :

Sanctus Albanus martyrizatur
Cujus percussor lumine privatur.
Unde quidam:

carnis vinculis. Martyr obit victor, privatur lu-

3 ad supplicium] om. W. ; in the mine lictor.

margin in A.

152

MATTH^I PAKISIENSIS

A.D. 304.

Miles

nolens

Sanctum

Albanum

decollare

martyriza-

tur.

Quacritur
et inveni-
turSanctus
Amphiba-
lus.

felici jam cruore respersa, super herbam decidit, eamque
Christianus quidam occulte rapuit, et ignorantibus paganis
abscondit. Quo facto, miles ille, quern paulo ante semivivum
pagani reliquerant, annisu quo potuit, montem manibus rep-
tando conscendit. Tunc judex viri vulneribus insultans, ait:
" Obsecra nunc Albanum, ut ossa tua dignetur in statum pristi-
" num reformare." " Ego," inquit, " credo, quodbeatus Albanus,
" suis Sanctis meritis, mihi poterit integram reddere sanitatem
" et ad clementiam perducere Salvatoris." Tunc caput martyris
reverenter assumens, illudque corpori devotus apponens, de-
speratum corporis robur recuperare coepit, et sanus effectus,
Albani meritum Christique potentiam, omni populo audiente,
non destitit praedicare. Deinde terram aperiens, humo corpus
Albani operit, et tumulum desuper ipse componit. Quo viso,
miles ille ab bostibus crucis apprebendi jubetur, et nimis
borrendo supplicio sanctum illius corpus discerpentes, ad ulti-
mum caput gladio amputarunt. Sicque miles ille, in fide
Cbristi perseverans, una cum beatissimo Albano, corona mar-
tyrii meruit sullimari. Nocte igitur insecuta, visa est columna
lucis e tumulo beati martyris caalos penetrare, per quam de-
scendentes angeli et ascendentes, noctem totam in Dei laudibus
deducebant. Inter castera vero quas canebant, vox ista fre-
quentius est audita : "Albanus vir egregius martyr extat glori-
" osus." Cum que ad hoc spectaculum subito fieret concursus
paganorum, unus ex omnibus in banc vocem prorupit : "Haac
" miranda, quaa videmus, Christum, Dei Filium, liquido constat
" operari. Eamus et inquiramus virum Dei, qui, sicub nostis,
" Albanum praedicando convertit ad Christum." Cumque omni-
bus ista sententia placuisset, ad mille hominum versus Walliam
iter arripiunt, et virum Dei Amphibalum ibidem invenerunt,
regionis illius hominibus verbum vitse praedicantem. Cui,
adventus sui causam exponentes, crucem, quam suo quondam
Albano commendaverat, cruore respersam obtulerunt. At ille
Deo gratias agens, novis auditoribus fecit de religione ser-
monem. Qui mox illi consentientes, signaculum, quod in
Christo consecratum est, ab ejus sacris manibus alacriter
susceperunt. Et cum dies aliquot prasterissent, fama facti
Verolamium ] pervenit. Cives vero, nimio furore commoti,
totis viribus cum ingenti strepitu iter ineunt, ac si essent ad
praalia processuri. Audientes autem celebre nomen Amphibali,
post dies aliquot ad eum, fama ducente, perveniunt, et in
circuitu ejus, quos quasrebant, verbis illius inveniunt inten-
dentes. At gentiles, diabolica invecti furia, in sanctos Dei

William
of St.
Alban's :
Vita S.
Albani, iii.
22.

Id. iv. 26.

1 Verolamium~\ Verolamii, W.

CHRONICA MAJORA.

153

William
of St.
Alban's :
Vita S.
Albani, iv.
31.

Id. v. 38.

gladiis sasvientibus irruunt, atque corporibus eorum minutim A.D. 304.
dilaceratis, beatas caslo animas cum gaudio intulerunt. Sicque
pater a filio, fratres a fratribus, cives a civibus trucidantur.
Ex hoc sacro collegio unus omnino superfuit, qui in via cor-
poris infirmitate detentus, adesse non potuit. Sanctus Amphi-
balus, vallatus undique corporibus occisorum, beatas animas
Domino commendabat, in quern cruenti carnifices omnem
iracundiam suam refundentes, et bracbia loris dirissimis con-
stringentes, ante equos suos versus civitatem Verolamium
nudis incedere pedibus compulerunt. Sed quo magis Albano
suo appropinquavit,1 eo amplius asperitas viarum et laboris
injuria mitigatur. Et dum iter agitur, hominem languidum,
videntibus cunctis, vinctus Ampbibalus a -vinculis infirmitatis
absolvit. Denique cum sua jam possent moenia cernere civi-
tatis, paululum in2 loco deserto scuta reclinant, et bastas
telluri defigunt. Cgeteris quiescentibus, solus Amphibalus re-
quiem non babebat, sed suis persecutoribus verbum prasdicans
docuit quod verbum Dei non potuit alligari. Wunciatur 2 Tim. ii. 9.
interim in civitate quod cives in patriam remeassent, et quod
magistrum Albani secum reduxissent. Dictum est etiam
quod omnes, pro quibus iter tam laboriosum assumpserant,
in externis finibus gladio perierunt. Judex autem, cum talia
cognovisset, coram omni populo dixit: " Egrediamur universi
" et inimico nostro occurramus, ut qui omnes dinoscitur offen-
" disse, ab omnibus sibi vindictam sentiat irrogari." Tunc
alter alterum, ut velocius eat, bortatur, et in suum sese excitant
inimicum. Tendentes ergo per viam quas de civitate vergit ad
Aquilonem, urbem fere vacuam reliquerunt. Et venientes ad
virum Dei, invenerunt eum vinculis irretitum. Quern mox
atrocius arripientes expoliaverunt, visceraque ejus patefacta
palo in terram refixo circumligantes, sanctum Dei in circuitu
pali ambulare fecerunt. Vir Dei Amphibalus inter tales et
tot angustias constitutus, cum nulla daret doloris indicia,
inimici crucis acriores effecti eum quasi ad signum statuunt,
cultellisque et lanceolis quod reliquum erat corporis confo-
diunt et confringunt. Tunc plurimi beati martyris constantiam
intuentes, et magis admirantes, Christiana3 se fidei subdi-
derunt, excelsa voce Deum deprecantes ut, meritis beati mar-
tyris et intercessione, asternaa vitas participes fieri mererentur.
Quo cognito, spiculatores mille viros morti tradiderunt, beato
Amphibalo intuente, eorumque animas Domino commendante. Martyrdom

of S. Am-

phibalus.

Nota con-
stantiam
loriosi
martyris
Amphibali.

53.

1 appropinquavit] appropinquat,
A. W. as Will, of S. Alban's. It
is altered by Paris,

8 in] O. W. ins. hoc. It is in A.,
but expuncted by Par. It is not in
i Will, of S. Alban's.

154

MATTH^EI PAMS1ENSIS

A.D. 304. His ita gestis fervent impii in necem innocentis, et, ut beatum
spiritum eiciant, saxornm grandine graviter conquassatnr.
Ille vero, in oratione persistens, nee in partem alteram vel
ad horam declinavit. Sed cum tandem invictum spiritum
CEelo esset redditurus, duo angeli, cselesti fulgore radiantes,
de supernis ad enm veniebant, qui beati viri animam, niveo
candore fulgentem, secum assumentes, in caelum cum bymnis
et laudibus detulerunt. Vox quo que de cajlo ad enm facta
est, audientibus cunctis, in hunc modum : "Amen dico tibi,
" quia bodie cum discipulo tuo Albano eris in paradise"
Tunc quidani fidelis in Cbristo, beati martyris corpus clam
auferens, sub terra diligenter occuluit, quandoque, ut confidi-
Other mar- mus, divino munere in lucem proferendum. Eodem tempore
tyrdoms. jn Britannia passi sunt Aaron et Julius, cum aliis pluribus
viris et feminis, qui ad egregias Jerusalem portas absque
cunctamine per martyrium convolarunt. Tunc passus est et
Pampbilus presbyter, cujus vitam Eusebius, Caesariensis epi-
scopus, tribus libris comprebendit.

William
of St.
Alban's :
Vita S.
Albani, v.
43.

Beda.
p. 90 c.

Ado, col.
90.

Imperatores furpuram depommt.

Anno gratise cccv. Dioclitianus ISTicbomedise, Maximianus Id. col. 90,
Herculius Mediolani, purpuram deposuerunt. Attamen ccepta 91-
semel persecutio usque ad septimum Constantini imperatoris
annum fervere non cessavit.

Death of

Constan-
tius at
York.

Galerius imperator.

Anno gratise cccvi. Gallerius, Romanum adeptus imperium,
tribus annis impera^it. Eodem etiam anno, qui est persecu- Ado, col.
tionis annus tertius, Constantius, vir summse mansuetudinis l 91-
et civilitatis, in Britannia in urbe Eboraci diem clausit extre-
mum. Cujus filius Constantinus, Britannia? regnum susci- Galf. Mon.
piens, in maxima tranquillitate et bonore pra?esse studebat. Y* 6-

Undecima persecutio post Neronem in Ghristianos fervet.

Anno gratia? cccvii. Maximinus et Severus, a Galerio Ado, col.
Maximiano Ca?sares facti, persecutionem in Cbristianos ac- 91*
cumulant. Passus est autem ea tempestate Petrus Alexandria?
episcopus, et cum eo plures iEgyptii. Passus est etiam
Lucianus, Antiochena? ecclesia? presbyter, et Roma? Timotbeus,
x. kalendas Julii.

mansuetudinis^ magnitudinis, A. W. West.

CHRONICA MAJORA.

155

Gonstantinus in Britannia imperator creatur. A.D. 308.

Ado, col. Anno gratia? cccvill. Cortstantirms, Constantii et Helena?

91- filius, in Britannia ex rege imperator creatns, annis xxx. et

mensibus x. imperavit.

Sanctus Niclwlaus migravit acl Christum.

Anno gratia? cccix. Sanctus Nicholaus Ifirrea? metropolis
archiepiscopus, sanctitate et virtutibus insignis, migravit ad
Christum.

Item.

Vit. Pontif. Anno gratia? cccx. Eusebius sedit in cathedra Eomana,
annis duobus et totidem mensibus.

Eodem anno Gallerius imperator vitani fmivit, et Gonstantinus
solus imperavit.

Ado, col.
91.

Be Bascuio.

Anno gratia? cccxi. Pascius Yiennensis ecclesia? episcopus
floruit, et Phileas JEgyptius librum de laude martyrum
elegantissime composuit, et tandem per martyrium vitam
finivit.

Papa.

Vit. Pontif. Anno gratia? cccxil. Melchiades sedit in cathedra Eomana,
annis tribus, mensibus octo, et diebus octo.

Ado, col.
91.

Galf. Mon.
v. 7.

Id. v. 8.

Gonstantinus Bomam pergit.

Anno gratia? cccxiii. Maxentius, Herculii Maximiani filius,
Roma? Augustus est appellatus, qui tyrannidem in populo
Romano exercens, quosque nobilissimos subvertere nitebatur.
Incumbente ipsius sasvitia, diffugerunt 1 exterminati ad Con-
stantinum in Britanniam, et honorificc excipiebantur ab ipso.
Denique cum multi ad ilium confluxissent, incitaverunt eum
in odium Maxentii, talia illi sa?pius referentes; " Tu solus de
genere nostro es, et quod amisimus expulso Maxentio
nobis reddere potes, Romanumque imperium, quod tibi
debetur, nobis auxiliantibus poteris obtinere; est namque
tibi copia auri et argenti, ac robustorum militnm maxima
multitudo." His igitur et aliis incitatus Constantinus para-
vit navigium, Romanorum consilio in omnibus adquiescens.

1 diffugerunt] diffugierunt, A. ; fugerunt, W.

156

MATTHjEI parisiensis

Nota de
ecclesia
Sancti
Albani.

A.D. 314. Cessante jpersecutione, fax Ecclesice est reddita.

Anno gratiaa cccxiv. Constantinus, Romam veniens, tres Galf. Mon.
avunculos Helenas matris suae, Trahern scilicet, Marium, et v. 8.
Loelinum, cum iiiBumera militum multitudine secum con-
duxit. Expulsoque Maxentio tyranno, proscriptos omnes pris-
tine restituit dignitati. Tres quoque avunculos matris sua? in
ordinem senatorum1 promovit, et deinceps monarchiam mundi
cum tranquillitate tractavit.

Eodem anno, cessante persecutione Christianorum, pax eccle-
siis data est, quaa2per decern annos prasteritos [duraverat],3 ut
Beda in historiarum libro i., capitulo vi., commemorat, dicens : Beda,
Interea Dioclitianus in Oriente, Maximinianus Herculius in H. E. i. 6.
Occidente, vastari ecclesias, affligi interficique Cbristianos,
decimo post Neronem loco prasceperunt. At ubi turbo per- Id. i. 8.
secutionis, elapsis decern annis, conquievit, progressi sunt
in publicum fideles Cbristi, qui se tempore discriminis sylvis,
locis desertis, abditisve speluncis occuluerant, sanctorum
ecclesias ad solum usque destructas renovant,4 basilicas
sanctorum martyrum fundant, construunt, perficiunt, ac
veluti victricia signa propalant, dies festos celebrant, sacra
mundo corde et ore conficiunt."
Hoc denique tempore basilica in bonore beati Albani,
Anglorum protomartyris, creditur vel potius constat fuisse
fundata, Beda in bistoriarum libro i., capitulo vii.,5 taliter re-
ferente. Passus est siquidem beatus Albanus, die decima kal. Beda, i. 7,
Juliarum, juxta civitatem6 Verolamium, quaa nunc a genteP-114E-
Anglorum Warlamecestre vel Watlingecestre appellator, ubi
postea, redeunte temporum Cbristianorum serenitate, ecclesia
est mirandi operis, atque ejus martyrio digna, extructa, decern
scilicet 7 annis post passionem ipsius elapsis. In quo videlicet
loco, usque in bodiernum diem, curatio infirmorum et frequen-
tium operatio virtutum celebrari non desistit.s
p. 54. Quod autem civitas memorata nomine censetur bifario, base

Unde War- ratio est. Ab alveo namque quas Warlame dicitur et ad
lamecestre Orientalem civitatis plagam defluit, "Warlamecester ; a via
sive Wat- autera regia> qU£e Watlinge nuncupatur, et ad partem Occi-

1 senatoruni] senatoriuni, 0. W.,
as Galf. Mon. So A., but Par. has
expuncted the i.

- qua~\ i.e. the persecution.

3 duraverat] Also wanting in W.
West.

4 renovant] renovat, A.

5 vii.] vi., MSS.

6 juxta civitatem] om. W.

" decern, scilicet] W. has been
altered from x. f. to xi.

8 desistit] Inserted by Par. ; de-
sinit, 0. West. Bede. ; desunt, W.

CHRONICA MAJORI. 157

Beda, ^ dentalem civitatis sita est, Watlinge[ce]ster appellator. Pax A.D. 314.
nV quoque in Britonum ecclesiis usque in tempora Arriana? ve-
saniaa perseverans integra illibataque permansit.

Octavius rex, Romanis interfectis , Britannia} cliadema suscejpit.

Galf. Mon. Anno gratia? cccxv. Octavius, Gewiseorum rex, insurrexit Octavius

v* 8# in proconsules Romana? dignitatis, quibus regimen Britannia? king of

fuerat permissum,1 et ipsis interfectis solio regni sese insig-

nivit. Cumque id Constantino Roma3 nunciatum fuisset,

misit Trahern, avunculum matris sua?, cum tribus legionibus,

ut insulam Romana? restitueret dignitati. Appulsus itaque Tra-

Hen. Hunt, hern in insulam, civitatem Kaerperis, qua? nunc Porecestria

p. 692 b. dicitur, infra duos dies cepit; quo divulgate, Octavius in manu

Galf. Mon. armata venit sibi in obviam, et prEelio commisso, Trahern

v 8 . * .

agminibus laceratis in fugam convertit. At ille Albaniam
petens, a?quoreo cursu provincias Aquilonales vastare vacavit.
At Octavius, turmis resociatis, in provincia qua? "Westmaria-
lande vocatur dimicavit cum eo. Sed consternates Octavius
sine victoria difFugit ; Trahern quoque insecutus eum, diadema Trahern
illi cum regno eripuit. Porro Octavius Norwegiam petens, a king,
rege Gumberto auxilium postulavit.

Papa.

Vit. Pontif. Anno gratia? cccxvi. Sanctus Silvester sedit in cathedra
Romana, annis xxiii., mensibus x., diebus xi. ; et cessavit sedes
diebus xv.

Describitur autem hie vir sanctus aspectu fuisse angelicus,
sermone nitidus, opere sanctus, consilio magnus, fide catho-
licus, spe patientissimus, caritate diffusus, orphanorum et vi-
duarum consolatio, monachorum et clericorum sustentatio,
laicorum et pauperum defensio, matronarum et virginum sulle-
vatio. Talibus igitur ac tantis virtutibus decorates, coram Deo
et hominibus honorabilis habebatur.

Octavius regnum amissum recuperavit .

Galf. Mon. Anno gratia? cccxvu. Octavius supra memoratus, propter
v- 8- amissum regnum anxius, familiaribus suis fecit edictum, ut

omni nisu Trahern interficere conarentur. Denique dum qua- Trahern
dam die Trahern ab urbe Londoniarum recederet, comes sub slain,
municipio 2 oppidi, in quadam convalle delitescens, ipsum inter-

1 permissum] commissum, W. I as Galf. Mon. ; so A., but it is
- sub municipio] municipii,O.W., | altered by Par.

158

MATTHiEI PAPJSIENSIS

A.D. 317.

Octavius
recovers
his power.

Constanti-
nus mun-
datur.

fecit. At Octavius in Britanniam reversus, regnum Eomanis
dissipatis occupavit, et illud annis multis feliciter moderavit.1

Silvester Papa.

Anno gratia? cccxvm. Sanctus Silvester, persecutionem Acta S._
iniperatoris Constantini fugiens, in monte Serapi delituit. i

Nota pietatem Constantini imperatoris.

Anno gratia? cccxix. Constantinus Augustus, cum plurimam
stragem de Christianis fecisset, elephantine a Deo lepra percus-
sus est. Cumque consilium haberet ut balneum sibi faceret de
sanguine innocentium puerorum, adducti sunt ad tria milia
ad eum, quorum matres solutis crinibus pectoribusque nudatis
coram eo prostratse gemitum dantes et ululatum, horrorem
sibi nimium et suis magnatibus incusserunt. Tunc imperator,
tale facinus abhorrens, jussit filios matribus reddi cum donis
amplissimis, ut quse flentes venerant ad patriam alienam
alacres reverterentur ad suam. Hoc opus pietatis respiciens
Deus, nocte sequenti misit ad eum Apostolos Petrum et Paulum,,
qui talia illi referebant; " Quoniam effusionem innoxii san-
" guinis horruisti, Constantine, missi sumus a Deo dare tibi
" consilium recuperandae sanitatis. Mitte igitur ad Silvestrum,
" Romanae civitatis episcopum, qui in monte Serapi latitat,
" per quern, cum unum Deum credideris,2 et in piscina Dei-
" tatis ablutus fueris, ab omni lepras contagione mundaberis."
Exurgens autem imperator Silvestrum ad se venire fecit,
eique omnia qua? sibi dicta fuerant diligenter exposuit. Tunc
sanctus Silvester, illo in fide roborato, baptizavit, et3 exurgens
a fonte Cbristum se vidisse confessus est, et a lepra perfecte
mundatus, jussit Deum unum et verum ab omni orbe 4 Romano
coli, et siquis contemptor fuisset inventus puniretur.

(Cf. Baron,
iv. a. 323.
iv.)

Id.

See the
Edictum
Constan-
tini ad
Silvestrum
Papam.
Migne's
Patrologia,
viii. col.
572.

Gonstantinus ecclesias constitui 5 jussit.

Anno gratiaa cccxx. Imperator Christianis licentiam dedit Ado, col.
libere congregare in honore Christi, ecclesias ubique jussit 91,
construi ; ac pene per totum Romanum imperium singulis
civitatibus privilegia dedit, ut populus Christianus," jure et
ordinatione episcoporum, libere viveret, ac Dei templis libere
honoris structuram componeret.

1 moderavii] guhernavit, W.

2 credideris'] crediti ejus, A.

3 et] qui, O. W.

4 orbe] urbe, A. and West.,
which differs here.

5 constitui] construi, W.

6 W. ins. sub.

CHRONICA MAJORA. 159

Be hceresi Arriana. A.D. 321.

Ado, col. Anno gratia? cccxxi. Haaresis Arriana exoritur, dicta ab
91- Arrio Alexandrine- presbytero, qni eoa?teraum Patri Eilium

Jsidor.Ety- non agnoscens, diversas in Trinitate substantias astruxit,
' contra illud quod ait Dominus : "Ego et Pater unum sumus."
Ado, col. Ad damnationem istius et integra? fidei confirmationem,

Nicbeum ex orbe terrarum concilium a Constantino congre-

gatur ccexviii. episcoporum.

Gontinucdio historice.

Id. Anno gratia? cccxxn. Sacratissimum Arelatense concilium

secentorum episcoporum colligitur, Mauricio ! tunc ejusdem
civitatis existente [episcopo].

Be hceresi Donatistarum.

Id. Anno gratia? cccxxin. Donatistarum haeresis in Affrica

Isidor.Ety- exoritur, a Donato quodam initium babens, qui de ISTumidia
mol. vm. 5. veniens, totam pene Aifricam sua persuasione decepit, asserens

minorem Patre Pilium, et minorem Filio Spiritum Sanctum ;

catbolicos post lapsuni baptizandos prasdicabat.

Gonstantinus nndtitudinem harharortim vicit.

Cf. Beren- Anno gratia? cccxxiv. Gens multa barbarorum collecta est

gosuni De super flumen Danubium, parata ad bellurn contra Eomanos,

laude et qUod audiens Constantinus paravit exercitum, et profectus est

CraVis ii ^n obviain eorum. ISTocte vero sequente venit ad eum vir

3. (Migne's splendidissimus, dicens ei : " Constantine, respice in caelum,

Patrologia, " et vide." Intuens autem in ca?lum, vidit signum sancta?

q<^t Cq^ ^ crucis' ex lumine claro constitutum, et desuper scriptum :

' ' In hoc signo vinces. Quo viso, fecit similitudinem crucis et

jussit antecedere sibi signum. Et superveniens barbaris con-

cidit eos, et mortua est ex eis maxima multitude Deditque

Deus victoriam Constantino, per virtutem sancta? crucis.

Be sandce crucis inventione.

Eusebius Anno gratia? ccexxv. Helena Constantini mater, divinis p. 55.

(Ruffinus), admonita visionibus, Jerosolimam petiit, crucemque dominicam
diligenter quaarens, pro una tres reperit. Sed perturbabat

1 Mauricio] Martino, Ado.

160 MATTH^EI parisiensis

A.D. 325. reperti muneris lsetitiara uniuscujusque crucis indiscreta pro-
prietas. Denique ex tribus inventis crucibus, illarum ad Domi-
nicam gloriam qua? l ibi fuerat, per feminam quandam gravi
infirmitate confectani et perfecte curatam evidenti indicio de-
monstrate. Clavos quoque, quibus dorninicum corpus fuerat Euseb. ix.
affixum, ad filium mater deferens, frenos componere jussit, °'
Zee. xiv. quibus uteretur in bello, ut2 propbetia impleretur": " Et erit in
20- " die ilia, quod in freno equi sanctum Domino vocabitur."

Constantinus ecclesiam beato Petro jussit fabricari.

Anno gratia? cccxxvi. Constantinus fecit baptisterium Romas Ado, col.
miro opere, juxta basilicam beati Jobannis Baptista?, qua? 91-
appellatur Constantiniana, ubi prius baptizatus fuerat. Et
basilicam beato Petro in templo Apollinis, nee non et beato
Paulo. Corpus quoque utriusque a?re circumdedit quinque
pedes grosso.

Fabricate/, est ecclesia Roma?, quce Jerusalem dicitur.

Anno gratia? cccxxvn. Imperator jussit fieri basilicam in Id. col. 92.
palatio Sorano, quae appellatur Jerusalem, ubi partem ligni
sancta? crucis deposuit, et basilicam beata? martyris Agnetis,
rogatu Constantia? filia? sua?, ubi ipsa et Constantia, soror
Augusti, baptizata est.

Fabricata est ecclesia Sancto Laurentio.

Anno gratia? cccxxvin. Idem imperator fecit basilicam in Id.
honore beati Laurentii martyris, via Tyburtina in agro Verano,
ubi idem martyr sepultus fait.

Nota de chrisviatis consecratione.

Anno gratia? ccexxix. Sanctus Papa Silvester constituit ut Vit. Pontif.
sanctum crisma, non a presbyteris, sed ab episcopis, conse-
craretur.

Deceptatio Sancti Silvestri contra Judceos.

Anno gratia? ccexxx. Consreg-ati sunt coram Constantino Acta S.
et Helena matre ejus sapientiores Juda?orum cxx., ut dis- pf 5,s *..
ceptarent contra Papam Silvestrum, asserentes fidem Cbristia- j col_ 149(^
norurn esse inanem, et non a Deo, sed ab bominibus ratione (Labbe),
carentibus inventam. Quibus sanctus Silvester, fultus agmine Migne's

_____ Patrolog.

viii. col.

1 W. places quce after crucibus, I - ut . . . vocabitur'] Introduced by g^g*

and has fuerit for fuerat. | the compiler.

CHRONICA MAJORA.

161

xxiv. episcoporum, viriliter resistens, auctoritatibus tarn Novi A.D. 330.
quam Veteris Testamenti omnes confusos reddit et elingues.
Quorum maxima multitudo ad fidem Trinitatis, quam infesta-
bant, conversi sunt.

Nota de basilica.

Ado, col. Anno gratire cccxxxi. Imperator Constantinus fabricavit Basilicas

92# basilicam beato Petro et Paulo l martyribus, via Lavicana, inter °um °y

-, , Constan-

duas lauros. tiae in

Kome,

Nota mausoleum.

Id. Anno gratice cccxxxn. Idem imperator construxit mauso-

leum, miro opere fabricatum, ubi postmodum matrem suam in
sarcophago purpureo sepelivit.

Item nota de ecclesiis fabricatis.

Id. Anno gratiaa cccxxxm. Imperator fecit ecclesiam, in civi- Ostia,

tate Hostias juxta portam urbis EomaB, beatorum Apostolorum
Petri et Pauli, et Sancti Jobannis Baptista?, et in civitate
Albanensi basilicam in bonorem ejusdem sancti. Albano,

Nota iterum.

Id. Anno gratiaa cccxxxiv.2 Constantinus construxit basilicam

in urbe Neapoli, miro 3 opere, omnibus apostolis et martyribus ; Naples,
et in Derpana, civitate Bithynise, fabricavit ecclesiam in Derpanum,
bonore martyris Luciani, urbemque novis Eedificiis instaurans,
ex vocabulo matris sua?, Elenopolim nuncupavit.

Constantinus beato Petro et Paulo Eomam dedit.

'"• Anno gratia? cccxxxv. Imperator urbem sui nominis in

Tracia statuens, sedem llomani imperii et caput totius Orientis
esse voluit ; et caput mundi, Eomam, beatis Apostolis Petro et

1 Paulo} Sic MSS. for Marcel-
lino, which Ado and Bede have.

2 Anno gratia cccxxxiv.'] The
MSS.ofWestminsterreadcccxxxiii.
et iv., and so bring the numbers of
the years again in accordance -with
A. and W. The only exception
being the Eton MS. of Westminster,
"which has " Constantinus templa

" subvertit. Anno gratiae cccxxxiiii.
" Romoe ordinantur episcopi Mar-
" cus et Julius. Romani Gothos
" in Sarmatarum regione vicerunt.
" Edicto Constantini gentilium
" templa subversa sunt."

3 miro .... martyribus} Intro-
duced by the compiler.

1G2

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 335. Paulo sub testamento tradidit. Nobiliores quoque Eomanorum Ado, col.
ac totum pene senatorum ordineni cum uxoribus et liberis, in 92-
secunda et nova Roma, Constantinopolim, translates babitare
constituit.

Rectius,
bishop of
Autun.

Juvencus presbyter hexametris versibus libros Evangeliorum
composuit.

Anno gratiaa cccxxxvi. Rectius, Augustuclinensis episcopus, Id.
famas babetur celeberrimaa, et Juvencus presbyter Hispanus,
qui bexametris versibus quatuor libros Evangelii ' composuit.

Tmperator statuit templet deorum confringi.

Anno gratiae cccxxxvn. Imperator statuit, citra ullam bomi- Id.
num. casdem, paganorum templa claudi arasque deorum con-
fringi.2

Firmianus reihorieam scripsit.

Lactantius. Anno gratiaa cccxxxvm. Firmianus qui et Lactantius, Id.
Arnobii discipulas, ISTicbomedias ad scribendum retboricam se
contulit.

Writings
of James,
bishop of

Nisibis.

Jacobus episcopus Arriomam hceresim damnavit.

Anno gratias ccexxxix. Jacobus, Nizibenaa civitatis episcopus, Id.
qui in Nicbena synodo cum aliis Arrianam baaresim damna-
vit, et multorum scriptor opusculorum,3 in Ecclesia clarissimc
refulsit.

Deaths of
Constan-
tine and
Pope Syl-
vester I.

Constan-
tine II.

Sanctus Silvester et imperator Constantinus defuncti sunt.

Anno gratiaa cccxl. Magnificus imperator Constantinus
vitam laudabilem glorioso fine conclusit. Quo etiarn anno
sanctus Silvester viam universaa carnis ingressus est. Dig-
num plane et omnino conveniens, ut, qui simul circa incre-
mentum Ecclesiaa perseveranter laboraverant, simul reciperent
pro labore mercedem.

Be diebus Constantini.

Anno gratiaa cccxli. Constantinus, cum Constantio4 et Con- Ado> co1-
stante fratribus, imperavit annis xxiv., mensibus v., et diebus

1 Evangelii] om. W.

" confringi] constringi, A. ;
arasque deorum confringi is intro-
duced by the compiler.

3 0. W. ins. eral. In . . . re-
fulsit is not in Ado.

4 Constantinus cum Constantio]
Constantius cum Constantino, W.

CHRONICA MAJOEA. 163

Vit. Pontif. xiv. Eodem anno Marcus sedit in cathedra Eoniana, annis A.D. 341.
duobuSj mensibus octo, et diebus viginti. Pope Mar-

cus.

Item.

Ado, col. Anno gratia? cccxlii. Jacobus Nisibinus episcopus, vir l in Death of

92< scripturis humanis et divinis eloquentissimus, moritur. James,

bishop of
Nisibis.

Item.

Vit. Pontif. Anno gratia? cccxliii. Julius sedit in cathedra Romana, Pope
annis xi., mensibus ii., et diebus vii. Julius.

Impietas Arriana scevit.

Ado, col. Anno gratia? cccxliv. Impietas Arriana, exiliis, carceribus, Persecu-

92- et variis afflictionum modis, primum Athanasium, Alexandrina? *]on °* ";

, . . , n . , ,. Atbanasius

urbis episcopum, et demde onines non sua? partis episcopos ^ tlie

persecuta est. Arians.

Item.

Id. Anno gratia? cccxlv. Maximus 2 Treviroruni episcopus claret, Maximus,

a quo Athanasius, [cum] 3 a Constantio qua?reretur ad poenam, bishop of
honorifice susceptus est. Ireves.

Nota concilium.

Id. Anno gratia? cccxlvi. Nectarius, Viennensis ecclesia? epi- Nectarius,

scopus, in doctrina fidei extitit gloriosus, qui in synodo Are- ™?hoP 0±
latensi primus interfuit, et Patris et Pilii et Spiritus Sancti gyno^ 0f
usiam unius esse natura? et potestatis, Deitatis et virtutis Aries,
docuit et in ecclesia prsedicavit.

Antonius heremita transiit.

Id. col. 93. Anno gratia? cccxlvii. Antonius monachus, centesimo et S. An-
quinto a?tatis sua? anno, in heremo moritur. thony.

Id. Anno gratia? cccxlviii. Reliquias beati Timothei Apostoli Eelicks of

Constantinopolim invecta? referuntur. S.Timothy.

Note de morte turpissima Arrii.

Id. Anno gratia? cccxlix. Dura Arrius, Constantii favore fretus, Death of

Constantinopolim ad ecclesiam pergeret, contra fideles de fide Arius.
dimicaturus, divertens per forum Constantini ut ventrem pur-

1 vir . . . eloquentissimus'] Not in | 2 Maximus] Mainius, A.
Ado. I ' cum] est, A. ; West, has dum,

L 2

164

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 349. garet, omnia viscera sua cum vita et hseresi ' ibidem repente
p. 56. reliquit.

Ossa Sancti Andrece et Sancti Lucce Bomam deferuntur.

Anno gratia} cccl. Constantio Eomam 2 ingresso, ossa sancti Ado, col.
Andreas Apostoli et Lucse Evangelista?, a Constantinopolim 93-
Luke delata, ibidem bonorifice deposuit.

Relicks of
SS. An-

Hilary,
bishop of
Poitiers.

Hyllarius Pictaviensis ab Arrianis 2^'oscribitur.

Anno gratiaa cccxi. Hylarius Pictaviensis episcopus, qui Id.
pulsus ab Arrianis in Frigiam exulaverat, cum apud Constan-
tinopolim Constantio librum pro se porrexisset, ad Gallias
repedavit.

Heresy of
the An-
thropo-
morphites.

De hceresi AnthropomorpJiitarum.

Anno gratia? cccxn. Hasresis 3 Anthropomorpbitarum in
Syria et Macedonia nascitur, ab Audaso quodam inducta, qui
divina formam bumanam babere asserebat, et corporis parti-
bus Deum esse distinctum, quod Catholics doctrime contrarium
est.

Licet4 enim Divinitas5 aliquando possit in corporali specie c
intueri, sicuti in nube lucida et in columba, Deum tamen,
sicuti est, nemo vidit nnquam.

Id.

Cassio-
dorus, Hist.
Tripart.
vii. 11.

Item.

Donatus. Anno gratias cccliii. Donatus, artis gramrnaticge scriptor Ado, col.

necnon institutor,7 Romas illustris babetur. 93-

1 et hceresi'] Introduced by the
compiler.

2 Romam] i.e. New Rome or
Constantinople. See Smith's note
on Bede, Mon. Hist. Brit. p. 91a.
The compiler, not understanding
this, has in the next line altered
Ado's and Bede's a Constanth opoli-
tanis miro favore suscepta to the
reading in the text.

3 For the above, 0. W. give
under this year : " Floruit Paphnu-
" tius, Egyptiorum episcopus, in
" quo tanta virtutum irierat gratia,
" ut verbo tantum ab hominibus

" daemones fugaret et sola oratione
" infirmos curaret, caccis visum et
" paraliticis gressum proestaret."

4 This sentence is not in West.,
"who has in its place, " Floruit quo-
" que Paphnutius episcopus virtu-
" tibus clarus."

5 enim Divinitas'] erudina volun-
tas, A., the reading of the original
compilation being probably eni di-
?iitas.

6 specie] spem, A., probably from
not understanding spe.

7 institutor] instructor, W.

CHRONICA MAJORA. 165

Eusebius episcopus Ccesarea moritur. A.D. 354.

Ado, col. Anno gratia? cccliv. Eusebius Cassarea? Palajstinse, in scrip- Death of
tut-is divinis studiosissimus, primumque in hasresim Arrianam Eusebius of
et ' lapsus et correctus, moritur. Csesarea.

Nota.

Id. Anno gratia? ccclv. Eustachius, Antiochia? episcopus, ad- Exile of

versum Arriani dogma opuscula multa componens, tandem in Eustace,
exilium pulsus est. A ^ y.

Papa.

VitPontif. Anno gratiaa ccclvi. Liberius sedit in cathedra Eomana Pope

annis decern et mensibus septem. Liberius.

Nota.

Ado, col. Anno gratiaa ccclvii. Marcellus, Anciranus " episcopus, con- Marcellus,

93, tra Arrianos multa scribens, Sabelliana? haereseos arguitur, bishop of
sicut Hyllarius meminit. Porro ille defendit se non esse illius ncvra-
dogmatis cujus accusatur.

Id- Anno gratia? ccclviii. Basilius, Anciranus episcopus Mace- Basil and

donias partis, cum Eustasio Sebasteno, princeps fuit; erat enim Eustace of

1 ,. . ., > e r Sebaste.

artis medicmas peritus.

Nota hceresim.

Id. col. 94. Anno gratiaa ccclix. Lucifer, Carelatanus episcopus, a Con- Lucifer,

stantio in exilium pellitur, eo quod Nichenam fidem damnare kj°P °*
Isidor.Ety- nollet. Sed ab exilio reversus ha?reticis consensit, et a com- °
mol. viii. 5. rnunione Ecclesia? recedens, cum auctore suo Lucifero, qui
mane oriebatur, cadere non diffugit.

Nota persecutionem Arrianorum.

Ado col. Anno gratia? ccclx. Eusebius, Vercellensis episcopus, a Exile of

94. Constantio pro confessione fidei Catbopolim exilio pellitur, ?.ufebiu*L'
unde reversus factione Arrianorum interficitur. Vercelli

Nota.

Id. Anno gratia? ccclxi. Hylarius. urbis Pictavorum Aquitannicas Exile and

episcopus, factione Saturnini Arelatensis episcopi, de synodo ^"tings of

Hilary.

\ ■

1 et] om. 0. W.

2 Anciranus'] Altered to Auxitanus in W.

166

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 361. Biternensi Frigiam 1 sub Constantio pulsus in exilium, xii. Ado, col.
libros adversum Arrianos confecit. Et librum de synodis ad •
G-alliarum episcopos, ab exilio reversus, conscripsit.

Constantius in hceresim labitur.

Pope_ Anuo gratias ccclxii. Constantius imperator Liberium, Eo- Cf. Ado,

benus manse sedis episcopum, ad2 persecutionem Arrianorum, expulit co • 94r"
gives -way in exilium ; quo pergentem Fortunatius, Aquileiensis episcopus,
to the primus sollicitavit, et fregit, et ad subseriptionem hasreseos

Ariansub- intrusit.
scription.

Coiitinuatio.

Serapion, Anno gratia3 ccclxiii. Serapion, Tbenneos episcopus, ele- Ado, col.
bishop of gantis ingenii, sub Constantio, in confessione fidei prasclarus, 94,
Tarns, moritur.

Gontinucdio historic?-.

Mortuo Constantio impemtore, succedit
Jnlianus.

Felix con-
secrated in
place of
Liberius.
Death of
Constan-
tius.

Julian, the
apostate.

Johannes
et Paulus.

Nota.

Anno gratia^ cccxxiv. Acbatius,3 Gneocsesareaa episcopus, in Id.
tantum sub Constantio claruit, ut Felicem Bomaa episcopnm
pro Liberio consecraret, qui anno integro permansit. Eodem "Vit. Pontif.
anno imperator Constantius periit, et Julianns imperium adep- Ado, col.
tus, duobus annis et octo mensibus imperavit. Hie ex clerico
imperator effectus, in culturam labitur idolorum, martyriaque
inferens Christianis, eallidis eos odiis ad superna transmittit.
Inter alios vero, qui in toto orbe pro Cbristo jaassi inveniuntur,
Joannes et Paulus Bomae martyrium illustre duxcrunt. Idem,
in odium Cbristi, tempi um Jerosolimis Judaais reparare per-
mittit. Qui cum, ex diversis provinciis collecti, nova funda- Id. col. 94.
menta construerent, subito nocte oborto terraamotu, saxa ab
imo fundamenti concussa longe latequc referuntur dispersa.
Igneus etiam globus, ab interiore loco templi egressus, cedes
plurimas eorum suo prostravit incendio.

Reliefs of
S. John
the Bap-
tist.

Ossa beati Joannis Baptistce sparguntur.

Anno gratiaa ccexxv. Pagani apud Sebasten, Palaostina? Id. col. 93.
iirbem, sepulcbrum beati Joannis Baptista3 invadentes, ossa
dispcrgunt, cademque rursus collecta et cremantes latius per
agros spargunt; sed Dei providentia affuerunt quidam mo-

1 Frigiani] Figiam, A.

2 arf] ob, W.

3 Achatius~\ Acharius, W.

CHRONICA MAJORA. ] 67

naclii ex Jerosolimis cum aliis mixti, qui omnia qua? poterant A.D. 365.
ablata, prius ad patrem suum Philippum, deinde ad summum
pontificem reverenter detulerunt.
Ado, col. Eodem tempore apostata Julianus ossa venerabilis Jacobi, De Juliano
Nizibeni episcopi, foras civitatem jubet efferri. rJec multo aP°stata.
post, cum exercitum contra Persas ordinaret, incertum a quo,
perimitur ; qui intestina sua in aera proiciens, insauo furore
Christum Dominvim blasphemavit : " Yicisti," inquit, " Galila?e,
" vicisti."

Imponitur ' tamen boc miraculum Matri Salvatoris, qua? per
beatum Mercurium, militem suum, banc vindictam mirabiliter
perpetravit.

Papa.

Vit.Pontif. Anno gratia? ccclxvi. Liberius, Komana? urbis episcopus, Return of
Felice defuncto, ab exilio reversus, sedit iterum in cathedra Pope ^

Ado, col. Petri annis v. Eo anno Jovinianus imperium adeptus, uno -^b^'ms.
anno et - octo mensibus pra?fuit, vel regnavit. Qui sese statim . Tuu^nus
Christianum affirmans, paganis se pvseesse nolle asseruit.
Quibus auditis totus exercitus, qui per Julianum nomen
Christi abjecerant, Christianos se esse confessi sunt. Sed
tanti imperatoris pia laetaque principia mors immatura pra?-
venit. Eodem tempore synodus Antiochia? a Mileto 3 suisque Nota de
collecta est, in qua Macedonianum dogma prave firmatum est. c°ncllio.

Isidor.Ety- Dictum est autem a Macedonio, Constantinopolitano episcopo,

moi. Tin. 5. qU^ Spiritnin sanctum Deum esse negavit.

Valentinianus imperator .

Ado, col. Anno gratia? ccclxyii. Valentinianus, cum Valente fratre, Valen-

imperavit annis xi. Eodem tempore Apolliuaris, Laodicenus tln^ j'
episcopus, multimoda nostra? religionis scripta composuit. Apollina- '
Isidor.Ety- ge(i iucautus postea a fide devians, ha?resim sui nominis rjS5 bishop
mo . vm. . jus^11^j dicens, Christum tantummodo corpus sine anima of Lao-
snscepisse. dicea.

Be hceresi Fotini.

Ado, col. Anno gratia? ccclxviii. Ha?resis Fotini et Eunomii agnos- Heresy of

t4-'j -n. citur. Fuit enim Fotinus Syrana? 4 episcopus, qui astruxit ph°t™is
Isidor.Ety- ,, . T ,,•■,••• n • , and Euno-

mol viii 5 Christum a Maria per Joseph nuptiali coitu imsse conceptum. ^^

p. 57.

1 This last sentence is from some | 3 i. e. Meletius.

other source. 4 Syranai] Gallogrsecise Sirmia?,

2 et\ This is an incorrect copying Isidor. Sirmium, in Pannonia.
of Ado, who has vel ut verius.

168

MATTHjEI PARISIENSIS

A.D. 369. Nota hceresim.

The Goths. Anno gratia; ccclxix. Gothi apud Histrum bifarie inter Ado, coll.
Frigidernum et Alaricuni divisi sunt. Sed Frigidernus Ala- 945 95-
ricum Valentis auxilio super ans, hujus beneficii gratia,1 de
catholico Arrianus cum omni gente Gothorum effectus est.

Item.

Ulfilas Anno gratias ccclxx. Vulfilo Gothorum episcopus, Gothicas Ado, col.

tuan^>^fS reperiens literas, utrumque testamentum in linguam propriam 95.
the Bible. . . , •.., «>
transtuht.*

Papa.

Pope Anno gratiaa ccclxxi. Damasus sedit in cathedra Romana Vit.Pontif.

Damascus. aniug Xviii., mensibus duobus, diebus decern, et cessavit sedes
diebus xxxi.

Basilica in honore [Sancti Laurentii].2,

Basilica of Anno gratia; ccclxxii. Damasus Papa fecit basilicam juxta Ado, coL

S. Lau- atrium 4 in honore sancti Laurentii, et earn donis amplissimis 95.
rence.

Persecu-
tion of
Valens.

decoravit.5

Anno gratia) ccclxxiii. Valens ab Eudoxio Arrianorum Id.
episcopo6 baptizatus, Christianos persequitur.

Item.

The bodies Anno gratia? ccclxxiv. Damasus Papa construxit basilicam Id.
of SS. Catacumbis, ubi jacuerunt corpora sanctorum Petri et Pauli ;

e er an ^ plateam,' ubi corpora sancta jacuerant, versibus adornavit.

Octavius rex Britonum ohiit.

Death of Anno gratias ccclxxv. Octavius Britonum rex supra memo- Galf. Mon.

Octavius, ratus, confectus senio, diem clausit extremum. Qui unicam v- 9-
Britons tantum habens filiam, masculina prole carebat. Mansit itaque

in discidio aliquandiu Britannia, quia diversi diversa sentiebaut,

cui puellam cum regno maritarent.

1 gratia] gratie, A. 0. W.

- At the end West, adds, " Sedet
" Papa Felix."

3 Sancti Laurentii'] Added in W.
in the corrector's hand.

4 atrium] So also Ado ; theatrum,
Bede; arrium, W.

5 et . . . decoravit] Introduced
by the compiler.

6 Of Antioch.

' plateam] platoniam, Ado, Bede.

CHRONICA MAJORA. 169

Damasus Papa in fine Psalmorum dicere Gloria Patri A.D. 376.

instituit.

Vit.Pontif. Anno gratise ccclxxvi. Damasus Papa constituit dicere in Gloria
ecclesia, in fine Psalmorum, " Gloria Patri et Filio et Spiritui Patri.
" Sancto," et ca3tera.

Gratia nus imperato r.

Ado, col. Anno gratis ccclxxvii. Gratianus Eomanum adeptus im- Gratian.
95. perium, annis vi. imperavit. Eodem tempore sanctus Am- S. Am-

brosius conseci'atus est episcopus Mediolanensis, cujus indus- t>rose-

ti'ia omnis Italia ad rectam fidem convertitur.

Imperator monachos nolentes militare occidit.1'

Id. Anno gratiaa ccclxxviii. Valens cum Gratiano, lege data Monks

ut monachi militarent, nolentes fustibus jussit occidi. forced to

be soldiers.

Maximianus senator rex Britannia^ ejficitur.

Galf. Mon. Anno gratise ccclxxix. Magnates Britannia, ut firma pace Maximini-

v- 9- fruerentur, miserunt legates Bomam, ut Maximinianum sena- a°u^\ . S

torem invitarent ad conjugium fili»3 Octavii regis superius
memorati. Brat enim patre Britannus a Leolino Constantini
avunculo procreates, rnatre vero et natione Bomanus, ex utra-
que parte regalem originem ducens. Cumque nuntii Maxi-
miano cattsam sui adventus intimassent, ilico adquievit, quia
ab imperatoribus Gratiano et Yalentiniano plurimum infesta-

Id. v. 10. batur. Britanniamque petens, Francorum urbes et mcenia
sibi subiciens, auri ibidem et argenti copiam adquisivit. Sed
cum tandem in portu Hamonis applicuisset, obviavit ei Conanus
nepos regis Octavii, cum tota juventute regni, pradium inferre

Id. v. 11. cupiens, quia omni nisu in regnum anbelabat. Porro faven-
tibus Britannis, expulso Conano, filiam regis Maximiano lege
maritali copularunt. At Conanus ultra modum indignans,
Scotiam petivit, et exercitum colligere vacavit. Deinde, cum
omni multitudine sua, Humbri Airmen pertransiens, quasque
provincias depopulari ccepit. Porro Maximianus superveniens
ilium bello vicit ; sed tandem intervenientibus amicis concor-
diam inierunt.

occidif] jussit occidi, W.

170

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 380.

Be primo rege Francornm.

The Anno gratia? ccclxxx. Eebellantcs Alemannos Franci inter Ado, col.

Franks. Danubium et Mseotides paludes, junctos Eomanis, superaverunfc. 95-

TJnde imperator Yalentinianus lingua Atliica Francos, a feri-

tate et duritia atque audacia, primus appellari voluit. Qui post

paululum, cum tributa Eomanis negarent, et Eomauorum im-

petum ferre non possent, egressi a Sicbambria, pervenerunt

in extremis partibus Herui ] fluminis in Germanorum oppidis,

qui ibi aliquot annis cum principibus snis Marcomiro et

Phara- Subnone resederunt. Ubi primum regem Pbaramundum sibi

mond, first statuunt, legibusque se subdunt, quas priores eorum Guiso-

Franks nastus, et Guisogastus, Arrogasfrus,2 et Salegastus invenerunt.

Nota.

Deaths of Anno gratia? cccixxxi. Tytus, Hostenus3 episcopus, acerri- Id.
Titus, mus contra Manicbteos disputator, moritur. Eodem tempore

r. \: i Atbanasius Alexandrinus episcopus, multas Arrianorum per-
S. Ath'a- pessus insidias, sub principe Yalentiniano moritur. Primus 4
nasius. rex Francorum, Priamus, sex aunis regnavit.

Theodo-
sius I.
Death of
S. Greg.
Nazian.

Continuatio.

Anno gratia? cccixxxii. Tbeodosius, Eomanum assecutus Ado, col.
imperium, annis xvi. imperavit. Cujus temporibus Gregorins 96.
ISTazanzenus, vir eloquentissimus et praaceptor Jeronimi, c 5-
naturaa debitum solvit. ,

Anno gratiaa ccclxxxiii. Basilius CaBsariensis, et Effrem, Id.
Edessense ecclesia3 diaconus, moriuntur.

S. Martin.
Defeat of
the Alans,
Huns, and
Goths.

The
Arians.

Sancius Martinus nascitur.

Anno gratia? cccxxxxiv. Sanctus Martinus nascitur. Eodem Id. col. 96,
anno Tbeodosius Alanos, Hunos, et Gothos magnis multisque
pra?liis vicit.

Nota.

Anno gratia? ccclxxxv. Arriani, Tbeodosii principis studium Id.
fidei non ferentes, post quadraginta annos ecclesias, quas vi
tenuerant, reliquerunt.

1 Sernt] So altered by Par.
from Hreni, which A. W. have.

2 Arrogastus] om. W. ; it is in 0.

3 Sic, erroneously, for Bostrenus.

4 Primus'] om. A. ; ins. by Paris.

CHRONICA MAJORA.

171

Sigebert,
col. 67.
Ado, col.
96.

Continuatio.

A.D. 386.

Anno gratios cccxxxxvi. Francorum [rex] Marcomirns, annis Marcomir.
triginta quatuor.1 ISTiceta, Yiennensis episcopus, in doctrina 3 Niceta,

pra3clarissimtis, insignis habetur. bishop of

Vienne.

Ado, col.
96.

bishop of
ons.

Nota concilium.

Anno gratia? ccclxxxvii. Justus, Lugdunensis episcopus, Death of
qui postmodnni relicta sede vitam anachoreticam praaelegit, Justus,
in .ZEgypto moritur. Eodem anno, synodus cl. patrum Con- jls
stantinopoli congregatur adversus Macedonium ha?reticum, gyno(j
Damaso Roma? residente episcopo. against

Macedo-

-r, nius.

Fa/pa.

Vit.Pontif. Anno gratia? ccclxxxviii. Syricius sedit in cathedra Ro- Pope

mana, annis xv., mensibus xi.,3 diebus xxv., et cessavit sedes Syricius.
diebus viginti.

Theoclosius imperator filium suum consortem fecit imperii.

Anno gratia? ccclxxxix. Theodosius iruperator Archadium, Arcadius.
filiuni suum, consortem imperii sui fecit. Eodem tempore,
mortuo Auxentio episcopo, secta? Arriana? pravitatis assertore,
Cf. Paulini cum inter catbolicos de electione tractaretur, et Ambrosius S. Am-
Vit.S.Am- vir consularis ad populos sedandos advenisset, subito vox rT°^e'
infantis insonuit, Ambrosium fnturum episcopum. Moxque ^uJ
Ambrosius, tunc catbicuminus, capitur et baptizatur, et octava
die cum summa la?titia episcopus ordinatur. Et cum non
multo post, idem Ambrosius verbum Dei in ecclesia face- Nota de
ret, Arrianorum quidam vidit angelum Dei ad aurem stantis Sancto
episcopi, indicantem ei quid populo nuntiare deberet. Quo m rosi°*
viso miraculo, fidem quam prius expugnabat, defendere ccepit. p. 58.

Ado, col
96.

brosii, 6
(Migne.
xiv. col
29.)

Maximianus rex Britonum Gallicanas provincias subjugavit.

Galf. Mon. Anno gratia? cccxc. Maximianus rex Britannorum, propter Maximia-
v- 12- auri et argenti copiam infinitam et robustorum militum mul- nus invades

titudinem, in tantam superbiam est elatus, quod regno suo -13ritanny-

1 Par. adds dies obit, mistaking
an (annis) for ante. 0. apparently
had "Prancorum Marcomirus annis
" triginta quatuor." W. om. Fran-

corum. The MSS. of West, follow
Paris's blunder.

- 0. W. ins. fide i.

:i mensih.is xi.'] om. W.

172

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 390. sibi non sufficiente, partes Gallicanas subvertere sibique (jalf. Mon.
disponeret subjugare. Parato itaque navigio, Arrnonicanum v. 12.
regnum, quod postea Minor Britannia dicebatur, petivit.
Tantam igitur militum multitudinem secum adduxit, quod
universam fere Britanniam omni armata manu vacuam reli-
quit. Cum ergo velis secundis in regione prgefata applicuisset
et depopulationi provinciarum operam dedisset, obviavit ei
Umbaldus, dux illius regionis, cum xv\ milibus armatorum.
Sed in primo congressu in fugam conversus est, et maxima
pars exercitus ejus est ' interfecta. Vocavit igitur Maximianus
Conanum, cui, ut superius relatum est, regnum Britannias
eripuerat, et dedit illi regnum Armoricanum,2 et Minorem
Britanniam jussit appellari. At Conanus, inclinato capite
gratias agens, promisit se fidelem in obsequio suo, dum vive-
ret, permansurum. Deinde convocatis catervis, civitates et Id. v. 13.
oppida sibi viriliter subjugarunt. Obstantes vero, lamma 3
aut vinculis aut4 morti tradiderunt. Sicque fugientibus cunc-
tis, omnia5 Gallicana infra annum in sua potestate recepit,
de pueris tantum et mulieribus misericordiam babens. Porro
quoscunque in aliena aspirare callebat, sibi associans, argento
et auro ceeterisque muneribus illos ditare curavit.6

Maximia-
nus Eo-
manos im-
peratores
graviter
afflixit.

Maximianus Britanniam centum triginta liominum milibus
vacuavit.

Anno gratias cccxci. Maximianus tyrannus regnum, quod Id.
ceperat, Britaunico populo replere cupiens, fecit edictum ut
centum milia plebeianorum 7 de Britannia ad eum venirent ad
terram illam replendam, et xxx. milia militum, qui ipsos8
ab hostili irruptione tuerentur. Cumque omnia complevisset,
distribuit singulis nationibus terras affluenter, et sylvas cum
fluminibus piscosis, quibus ilia regio abundabat. Conanumque
omni populo prasficiens, regem ilium ibidem constituit, pa-
triamque Minorem Britanniam nuncupavit. Time Maximianus,
cum tota multitudine sua progrediens, interiorem Galliam
adivit, gravissimisque prceliis illatis, totam Germaniam sibi
subjugavit. Tbronum autem imperii sui apud Treveros sta-
tuens, in duos imperatores adeo debaccbatus est, quod Gratiano
interempto, Yalentinianum ex Eoma fugavit.

v. 14.

1 est] ova. A. 0. W. ; ins. by Par.

2 Armoricanum] Armoricarum,W.

3 flammcc] om. A. (J. W. ; ins. in
the margin by Par.

4 aut] ut, A.

5 O.W. ins. regna.

6 curavit] curabat, W.

7 plebeianorum] plebanorum, A.
W. ; alt. by Paris.

s ipsos] A. had epos, i.e. episco-
pos, which Par. has altered to ipos.
The MSS. of "West, have episcopos.

CHRONICA MAJORA. 173

Conanus rex uxores de Britannia adduxit. A.D. 392.

Galf. Mon. Anno gratiae cccxcu. Conanus, Armoricanornna Britonum Conan

v. 15. rex, volens commilitonibus suis de sua natione conjuges dare, sends to

ne cum Gallis commixtionem facerent, misit ad Dionotum Dionotus

regem Cornubia3, cui Maximianus Britanniam commendaverat for ^

dum absens fuerat, ut hujus rei curam gereret, et puellas soldiers.

Id. v. 16. cum festinatione ad eum destinaret. Dionotus igitur yiso Undecim

Conani nuntio, collegit per diversas provincias filias nobilium, milia vir-

numero xi. milia, de casteris vero ex infima erente procreatis Pn.es mar

-r . tyrio coro-

lx. milia, qua3 omnes in urbe Londomensi naves lngressas sunt. nantUr.

Erant autem qusedam ex eis, qua? castitatem nuptiis pra>

ferentes, maluissent vitam amittere, quam hoc modo maritis

vel etiam nobilibus copulari. Navigio itaque per Thamensen

fluvium mari ingresso,1 subita tempestate exorta, omnes peri-

clitare cceperunt, et in majori parte summersaa sunt. Undecim

quoque milia virginum, quaa apud Coloniam passa? leguntur

ab hac clade, inciderant in nephandum exercitum Wanii regis

Hunorum, et Melgaa ducis Pictorum, qui, jussu Gratiani

maritimas nationes clade dirissima opprimebant. Isti puellis

obviantes prsedictis, et earumque pulchritudinem inspicientes,

cum eis lascivire disponunt. Quod cum puellaa abnegassent,

et paganos Christianissime despicabiliter contempsissent, ir-

ruerunt ambrones in illas, et gladiis discurrentibus in maxima

constantia per martyriuiu ad regna caalestia convolarunt. Tunc

nephandi duces, cum didicissent Britannias insulam omni armato

milite vacuam, iter versus illam arripiunt, et regnum, quod •

rectore ac defensore carebat, invadunt. Abduxerat enim secum

Maximianus, ut prsedictum est, omnes milites et juvenes belli-

cosos, inermes et rusticanos in regione relinquens. At duces

prasfati, de valgo2 stragem non minimam facientes, urbes ec

oppida vastare cceperunt. Cum igitur tanta calamitas Maxi-

miano nunciata fuisset, misit Gratianum senatorem cum duabus

legionibus, qui hostes acerrima casde affectos in Hj-berniam

fugaverunt. Maximiano interea Roma3 interfecto, Britones

qui cum illo erant ad concives suos in Minorem Britanniam

Id. vi. 1. affugerunt. Gratianus igitur, cum necem Maximiani cogno- Tyranny of

visset, diademate suscepto in regem sese promovit ; deinde Gratian.

tantam in Britones tyrannidem exercens,3 quod plebani fac-

tis agminibus ilium peremerunt ; quo perempto, reversi

hostes prasfati, et4 Britanniam oppressione dirissima et diutina

afflixerunt.

1 mari inyresso~\ So Par., altering [ 3 exercens'] exercuit, W.
mare ingressum, which A. has. 4 et] om. 0. W.

'- 0. W. add inepto.

174

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 393. Nota continuationem.

Anno gratia? cccxciii. Floruerunt in Ecclesia Dei Gregorius Cf. Sige-
Nazanzenus, Gregorius Msenus, Hyllarius Pictavensis, Mar- bert,a. 381,
tinus Turonensis, Ambrosius Mediolanensis, Jeronimus abbas
Bethleemensis, Ruffinus Aquileiensis, Meletius Antiochenus,
et Pacbomius abbas JEgyptius.

Jeronimus cronica finit.

S. Jerome. Anno gratia? cccxciv. Jeronimus chronica sua finit, et Sigebert,
Gennadius. Gennadius incipit.1 Eodem tempore, Sanctus Patricius Scotus c°l- 69-
S. Patrick, in Hyberniam venditur 2 cum suis sororibus ; ubi cum esset
regis porcarius, angeli sa?pe alloquio confovetur.

Nota.

S.Jerome's Anno gratia? cccxcv. Jeronimo sacras scripturas veteris et Id. col. 70.

version of novi Testamenti in Latinam vertente linguam, editio 3 septua-

the Scrip- mnta interpretum vilescere ccepit.
tures.

Item.

Anno gratia? cccxcvi. Corpora Abacuc et Miches? prophe- Id.
tarum revelantur.

Anno gratia? cccxcvu. Corpora Nazarii et Celsi, martyrum, Id.
Mediolani ab Ambrosio reperta et levata sunt.

Arcadius
and Ho-
norius.

p. 59.

Hymns.
Arsenius.

Arcadius imperator.

Anno gratia? cccxcvm. Defuncto imperatore Theodosio Ado, col,
magno, Archadius et Honorius, filii ejus, amiis xiv. imperium 9?-
tenuerunt. Qui monarchiam mundi inter se dividentes, unus (Not in
Roma? et alter Constantinopolim imperii capita statuerunt. Ado.)
Quorum temporibus Donatus Ejoyrensis episcojms virtutibus Ado, col.
insignis est habitus. Hie draconem ingentem, in ore ejus 97-
expuendo, necavit ; quern octo juga bovum ad locum incendii,
ne aerem putredo ejus corrumperet, vix trahere potuerunt.

Amhrosius hymnosi componit.

Anno gratia? cccxcix. Ambrosius 5 hymnos in ecclesia primus Sigebert,
canendos instituit. Eodem tempore Arsenius ex senatore effi- c°l- C9,

incipit] incepit, W.

venditur'] om. O.W.

editio] vel indicio, Par. in mar-

gin.

4 hymnos] hereticos, W.

5 0. W. add post Hyllarium Pic-
tavensem ; so A., but it is ex-
puncted.

CHRONICA MAJORA.

175

Ado, col.
97.

Sigebert,
col. 70.

citur monacbus. Per idem tempus gentium tcmpla, Tbcodosio A.D. 399.

jubente, per orbem universum subvertuntur, ac pro eis Christi Destruc-

templa ubique construuntur. tl0n °f

pagan

temples.

Be morte Rufim.

Anno gratiae cccc. Euffinus, magister Orientalis ' militiae, Ruffinus
imperii cupiditate fractus, studioque principandi rebellans, a Put *°
Stilicone, magistro militia) Occidentals, perimitur. Stilicho

De cujus interitu Claudianus, poeta eximius, sic ait : [in
Eufin. i. 21.]

" Jam non ad culmina rerum
" Injustos crevisse queror ; tolluntur in altum,
" Ut lapsu graviore ruant."

Messallianorum hceresis oritur."

Cassio- Anno gratia3 cccci. Messalianorum ba3resis est exorta : Heresy of

dorus,Hist. eorum scilicet qui3 sola oratione dicunt daemones ex hominibus . Messa-

Tripart. _m _■ bans.

vii. 11.

effugari posse.

Id. ix. 40.

Nota.

Anno gratiae ccccn. Fuit quidam baareticus, Eunomius nomine, Heresy of
qui in mersione praesurupsit baptizare, dicens non in Trinitate Eunomius.
sed in morte Cbristi baptizari oportere, et4 eos qui in Trinitate
erant baptizati, rebaptizabat.

Be morte beati Ambrosii.

Sigebert,
col. 71.

Anno gratiae ccccni. Sanctus Ambrosius laudabiliter vitam Death of S.
fmivit. Cujus acta et mores Paulus,5 Nolanus episcopus, ad Ambrose.
Augustinum episcopum claro sermone descripsit. Eodem
tempore in Italia Sisinnius et Alexander martyrio coronantur, Martyr-
Id. col. 72. Per idem tempus Stilico, pacem imperatorum perturbare cloms-
volens, Alaricum, regem Gotborum, magistrum militum Alaric.
ordinavit.

Item [_de] hceresi Pelagiana.

Id. Anno gratiae cccciv. exorta est baeresis Pelagiana, a Pelagio Heresy of

quodam Britannico natione inventa. Hie docuit, bomines sine Pelagius.
gratia Dei suis meritis posse salvari, unumquemque ad justi-

1 Orientalis ] conventalis, W.,
though O. is correct.

2 oritur'] oriuntur, W.

3 eorum scilicet qui] So O. and

Par. above the line. W. has only et.

4 et . . . rebaptizabat] Not in
Cassiodorus.

s i. e. Paulinus, bishop of Nola.

176

MATTHiEI PARISIENSIS

A J). 404. tiam propria voluntate regi, infantes sine peccato originali Sigebert,
nasci, et tarn insontes esse ut 1 fuit Adam 2 ante prsevaricatio- co1, '2-
nem, nee ideo baptizandos esse ut a peccato solvantur, sed ut
per adoptionem in regnum Dei admittantur ; qui etsi non bap-
tizentur, esse tamen eis extra regnum Dei 83ternam et beatam
vitam, Adam suo solo peccato lsesum esse, eumque non ex
culpse merito mortuum esse, sed ex conditione naturae, qui
moriturus fuisset etsi non peccasset. Dicebat etiam, orationes
irritas esse quse fiunt ab Ecclesia, sive pro fidelibus sive pro
infidelibus.

PopeAnas-
tasius I.

Death of

Pacho-

mius.

S. Chry-
sostom.
Theopbi-
lus.

Strange
birth in
Palestine.

Pope In-
nocent I.

Papa.

Anno gratiaa ccccv. Anastasius sedit in cathedra Komana Vit.Pontif.
annis duobus et diebus xxvi., et cessavit sedes diebus xxi.
Sub eisdem diebus Pacbomius abbas, centesimum decimum Sigebert,
vitas agens annum, in virtutibus consummatur. c . 7 .

Item.

Anno gratiaa ccccvi. Johannes Crisostomus in Ecclesia Dei Id. col. 70.
prasclare refulsit. Eodem tempore Johannes 3 Constantinopoli- ^,do' co1-
tanus et Theophilus Alexandrinus episcopi floruerunt.

Item.

Anno gratise ccccvu. Natus est puer in castello Judaa nomine Sigebert,
Emaus, perfectus ab umbilico et sursum divisus, ita ut a- 39j><
haberet duo pectora, duo brachia,4 duo capita, et unusquisque
sensus proprios. Sed 5 quandoque unus edebat et alter non
edebat, unus dormiebat et alter vigilabat; nonnunquam in-
simul dormiebant et simul vigilabant et ludebant, quandoque
flebant simul et pectus adinvicem percutiebant : ferme annis
duobus ■vixerunt. Tandem uno defuncto, alter tribus diebus
supervixit.

Papa.
Eodem anno, Innocentius Papa creatus sedit in cathedra Vit.Pontif.
Eomana annis xv., mensibus duobus, diebus xx., et cessavit
sedes diebus xxv.

1 ut] quam, W. ; so A., but ex-
puncted by Par., who puts ut above
the line.

2 Adam] om. W.

3 i e. S. Chrysostom, though he
has been mentioned immediately
before, from Sigebert.

4 duo brachia] om. Sigebert, and
also the Hist. Miscella. xiii. 16,
whence Sigebert took the story ;
cum brachiis, West.

5 Sed] So Par., who has ex-
puncted nam, which A. has.

CHRONICA MAJORA. 177

Ado, col. Anno gratia? ccccviii. Innocentius, Eomariffi urbis episcopus, A.D. 408.

9?* dedicavit l basilicam beatissimorum martyrum Gervasii et Pro- Basilica of

thasii, ex devotione testamenti cuiusdarn illustrissima? feminee, ~"' ^erva-

-„ , . sius and

nomine Vestmae. Protasius.

De Innocentio Papa. Pacts osculum ad missam constituitur.

Vit. Pontif. Anno gratiae ccccix. Innocentius Papa constituit pacis The kiss of

osculum ad missas dari, et oleum infirmorum ab episcopis P?,ac^ *J

1 * oil of the
consecrari. j ^

Marty rol. Anno gratia? ccccx. Sanctus Alexius Eomse declaratur, qui g Alexius.

Roman. prima nuptiarum nocte sponsam relinquens, xviii. annis pro

' ' u ' Christo peregrinatus est.

Augustinus doctor claruit.

Ado, col. Anno gratia? ccccxi. Augustinus, Ipponensis episcopus, S. Augus-
doctrina atque scientia in Ecclesia Christi insignis refulsit. ™e

Item.

Id. col. 98. Anno gratis ccccxn. Archadio imperatori successit Hono- Honorius.
rius, et xx. annis imperavit.

Hceresis Priscilli oritur.

Sigebert, Anno gratioa ccccxiu. Exorta est ha?resis Priscillianistarum, Heresy of
a. 386. a Priscillo quodam inventa, qui astruxit fatalibus stellis homines j. e . nscl "

ri iVj1^ust' colligatos, et ipsum hominis corpus secundum, duodecim
s^ -0 casli signa compositum, constituens Arietem in capite, Taurum
in cervice,2 Geminos in humeris, et Cancrum in pectore. Sic-
que discurrens per singula membra3 pervenit usque ad plantas,4
quas Piscibus attribuit. Conjugium et carnes despexit. Opifi-
cium quoque humaiise carnis non Deo, sed angelis malignis
ascripsit.

Honorius GonstanUwni principem fecit militice.

Ado, col. Anno gratiae ccccxiv. Honorius imperator Constantimn Constan-
comitem magi strum militia? ordinavit, qui primum in G-alliam tine, the
profectus Constantinum apud Arelatem cepit et interfecit. tyrant,

— Aries
and slain.

1 dedicavit'] edificavit, W.

2 cervice] So S. August., Sige-
bert; vertice, A. O.W. West.

3 membra] oin. A. O.W. ; ins. by
Par.

4 W. ins. pedum; 0. has appa-
rently interdum.

178

MATTH^I PAKISIENSIS

A.D. 415.

Concilium.

Council of Anno gratia? ccccxv. Cum haeresis Pelagiana ad audientiam Cf. Decret.

Carthage Irmocentii Papa? pervenisset,1 concilium apud Carthaginem Pseudo-

against the CCS5iv- episcoporurn consregari fecit, eamque convicit et /-S-;°»"
Pelagians. , • . (mns-

aamnavit.

chius),
p. 534.

Orosius presbyter iusignis refills it.

Anno gratia? ccccxvi. Orosius presbyter et bistoriograpbus, Ado, col.
qui missus legitur a beato Augustino ad sanctum Jeronimum, 99«
pro discenda aninia? ratione insignis babetur.

Anno gratia? ccccxvu. Constantius comes apud Arelaten Id.

Orosius.

Expulsion

of the consistens, mama rerum ejerendarum industria, Gotbos, quibus

os rom jam Attawlfus pra?erat, Placida? conjunx, a Narbona expulit
by Con- atque abire in Hyspaniam coegit.
stantius.

Lucianus presbyter claret.

Lucian. Anno gratia? ccccxvm. Lucianus presbyter prasclarus habetur, Id.

qui revelationem beati i^rotomartyris Stepbani ac sociorum
ejus Gra?co sermone conscripsit, quam postmodum Avitus
presbyter Hyspanus in Latinum convertit ; quique reliquias
beati Stepbani per Orosium Occidentalibus destinavit.

Nota virtutem orationis.

Anian, Anno gratia? , ccccxix. Anianus Aurelianensis episcojms id.

bishop of clarus babetur, qui orationibus suis ab Hunorum impetu
Aurelianenses liberavit.

The Bri-
tons send
to Rome
for aid.

p. 60.

Roruanum auxilium petitur a [_Britannis~\.

Anno gratis? ccccxx. Britanni Scotorum, Pictorum, Nor- Id.
wegensium infestinationem non ferentes, Romam mittunt auxi-
lium2 flagitantes, quibus statim missa legio magnam barbarorum
multitudinem stravit, eosque a Britannia? finibus expulit.
Deinde ob arcendos hostes muruni inter duo maria statuit,
qui absque magistro, magis cespite quam lapide factus, nil
Britannis operantibus profuit. Nam mox ut discessere Roinani;
bostes pra?fati advecti navibus, obvia qua?que sibi caadnut,
vastant, deiciunt, et consumunt.

1 perveni.sseQ om. W-

a auxilium} om. W.

CHKONICA MAJOKA. 179

It&rwm Britanni petunt auxilmm a Romanis. A.D. 421.

Sigebert, Anno gratiae ccccxxi. Francorum. [rex] Pharamundus annis Phara- _
a. 419. undecim regnavit.1 Iterum Britanni petunt auxilinm Eoma- ™0^d> king
Ado, col. nortraij qUj advenientes hostes ad mare pellnnt, conjunctisqne j^ks.
sibi Britannis murum saxo solidnm faciunt, et 2 a niari usque rp^e jj0_
ad mare perducunt. Sed et in littore meridiani maris crebras mans make
turres per intervalla statuunt, terram muniunt, sociis valedi- a wall for
centes quasi ultra uon redituri. ^s n~

Papa.

Vit.Pontif. Anno gratiae ccccxxn. Zozimus sedit in cathedra Komana, Pope Zo-
annis tribus, mensibus octo, et diebus xxv., et cessavit sedes zimus-
diebus xi.

Sanctus Jeronimus obiit.

Ado, col. Anno gratiae ccccxxm. Jeronimus presbyter vitam in Death of
100, sanctitate finivit pridie kal. Octobris, anno aetatis suaa xci. ». Jerome.

Id. Anno gratiae ccccxxiv. Macbarius monachus iEgyptius signis Macharius.

et virtutibus refulsit.

Papa.

Vit.Pontif. Anno gratiae CCCCXXV. Bonefacius sedit in cathedra Eomana Pope Boni-

annis tribus, mensibus viii., diebus xiii., et cessavit sedes e
diebus novem.

Severi silentium.

Ado, col. Anno gratiae ccccxxvi. Severus presbyter, cognomento Death of
10°- Sulpitius, qui vitam3 beati Martini in libellum redegit, moritur. "; SlU~

Hie in senectute sua a Pelagianis seductus est ; sed agnoscens SLyerus
loquacitatis culpam, silentium usque ad mortem tenuit, tacendo
corrigens quod loquendo deliquit.

Papa.

Vit.Pontif. Anno gratiae ccccxxvii. Caelestinus sedit in cathedra Eomana Pope

annis vii., mense uno, diebus ix., et cessavit sedes diebus xxi. Celestinel.
Ado, col. Eodem anno Theodosius junior, imperium suscrpiens, imperavit Theodosius
• annis xxvi. "•

1 regnavii] om, A. 0. W. ; ins. I 3 qui . . redegit] Introduced by
by Par. the compiler.

et~\ om. A. W. ; ins. by Par.

M 2

180

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 428.

Valentmianus imperat.

Valen- Anno gratia? ccccxxvill. Valentinianus junior, Constantii Ado, col.

timan III. fi]ius, Eavenna3 imperator creatus est, et Placida1 mater ejus 100-
Oralla rla- Augusta nuncupatur.

cidia.

Heresy of
Nestorius.

Hceresis.

Anno gratia? ccccxxix. Nestorius, Constantinopolitanus epi- Id.
scopus, suae perfidia? ka?resim detexit. Hie Beatam Virginem Isidor.Ety-
Mariam non Dei sed hominis tantummodo asseruit genitricem, m 111- 5'
ut aliam personam carnis, aliam faceret Deitatis ; nee unum
Christum in verbo et came credidit, sed separatim,2 alteram
Dei filium, alterum hominis pra?dicavit.

Nota fraudem diaboli.

Diabolick Anno gratia? ccccxxx. Diabolus in specie Moysi Juda?is in Ado, col.
appearance Creta apparens, dum eos per mare pede sicco ad terrain re- 100-

promissionis perducere promittitur,3 plurimis exultavit necatis.

Reliqui, qui salvati sunt, confestim ad Christi gratiam con-

vertuntur.

in Crete.

Africa
wasted
by the
Vandals.
Death of
S. Augus-
tine.

Augustinus doctor oliit.

Anno gratia? ccccxxxi. Effera gens "vVandalorum, Alanorum, Id.
atque Gothorum ab Hispanis ad Affricam transiens, omnia
ferro, flamma, rapinis, simul et Arriana impietate foedavit.
Sed beatus Augustinus, Ipponensis episcopus et omnium
ecclesiarum doctor eximius, ne civitatis sua? ruinam videret,
tertio obsidionis sua? meuse migravit ad Dominum, anno a?tatis
sua? lxxvi.

Clodius regnat in Gallia.

Sicily Anno gratiae ccccxxxn. Wandali, Cartagine capta, Siciliam Id.

wasted by deleverunt. Eodem tempore Francis Clodius 4 regnavit, annis Sigebert,

the Van- r „ , . , o* j t> , • • col 79

dais. xvii.5 Eodem quoque anno missus est banctus ratnems Marian

Clodius. episcopus, filius Conches, sororis Sancti Martini Turo- Scot.

S.Patrick. nensis antistitis, ad Hibernienses a Cselestino Papa adp 52gn>'

1 Placida] Placidia, A. 0. W. ;
Par. has expuncted the i.

2 separatim'] seperanter, A. O.W.

3 promittitur] So also 0. ; in W.
it is altered to promittit.

4 Clodius] vel Clodoreus, Par.,
as Ado.

5 xvii.] xx., Sigebert.

CHRONICA MAJORA.

181

prsedicandum fideiii Christi, per cujus praedicationem a.d. 432.
conversa est sanctissima Modwerma, quae ab eodem
velum sanctum suscepit.

Scoti fidem Christi susceperunt.

Ado, col. Anno gratia? ccccxxxni. Scotis ' in Christura credentibus, Palladius

101. ordinatus a Papa Caslestino Palladius, primus episcopus ibidem ^B* to ^e

mittitur.

Scots/

Galf. Mon.
vi. 3.

Beda,H.E.
i. 12,
p. 118 c.

Romani Britanniam deserunt.

Anno gratias ccccxxxiv. Recedentibus a Britannia Romanis, Invasions
redeunt Scothi et Picti, cum Norwegensibus et Dacis, qui °* Britain
totam ab Aquilone insulam iudigenis fere vacuam muro tenus, departure
quern Romani ad patrias defensionem erexerant, derelinquunt. 0f the
Quo facto, invaduut bostes murum, compages ejus dissolvunt, Romans,
ac Britones in altis murorum ad repugnandum stantes, uncatis
ferris in vallum prosternunt. Erant enim sine rectore indocti
ad pugnam, proni ad fugam. Unde, qui ab bac calamitate
evadere potuerunt, in nemorum densitatibus, in speluncis, et
abditis terrse locis, latibula quaesierunt.2 Tandem civitatibus
relictis, ut agni a lupis, plebs dolenda discerpitur. Quid plura?
Miserunt iternm epistolam, lacrimosis gerumnis refertam, ad
Agitium, Biomanse potestatis consulem, beec inter alia conti-
nentem : " Agitio ter consuli gemitus Britonum salutem. Nos
" mare ad barbaros, barbari et3 ad mare propellunt. Inter base
" autem, duo funerum genera oriuntur. Aut enim submergimur,
" aut jugulamur." At Romani cum illis denunciassent, sese
ulterius nolle tarn laboriosis expensis pro eis fatigari, nuntii
tristes recedunt, repulsam suis concivibus intimantes.

Acta autem sunt base anno octavo imperii Tbeodosii junioris,
qui est annus prsesens. Cessavit autem hoc anno tributurn
Britanniae, quod senatui Romano a tempore Julii C^esaris
solvebatur.

Brltanni ab omnibus devicti, reg&m sibi de Minore Britannia
postulantes acceperunt.

Anno gratia? ccccxxxv. Witbelinus, Londoniensis arcbiepi- Gwithelm,

scopus, scientia et virtutibus insignis babetur. Hie, cum cala- archbishop

of London,

1 i. e. Irish, or Irish settled in
Scotland.

2 Here A. inserts — " facilius est
" utique de milvo accipitrem facere
" quam de rustico militem erudi-

" turn," but it is expuncted. It is
in O. (underlined) and W., (with
nota at the side) ; not in C. D.
West.

3 et~\ om. A. W. ; ins. by Par.

182

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 435.
goes to
Britanny
for aid.

p. 61.

mitateni Britannia? abjectionemque Kornanorum intellexisset,
transfretavit in Minorern Britanniam, quae olim Armorica sive Galf Mon.
Letania dicebatur, ut auxilium a suis confratribus postularet. vL 4.
Begnabat tunc in ilia Aldroenus rex, a Conano quartus, cui
Maximianus tyrannns regnum illud dederat. Qui viso tantas
reverentiae viro ilium cum honore suscepit. At arcbiepiscopus
adventus sui causam exponens in fletum prorupit, et dixit;
" Satis tuaa nobilitati patet, rex, qualiter Maximianus qui boc
" regnum vobis contulit, et insulam nostram suis militibus
" spoliaverit, qualiterque earn a viris et feminis nobilioribus
" vacuam reliquerit, et quam miseriam nos nostrique1 concives
" passi fuerimus dummodo omnibus nationibus prasda sumus "
" et rapina. ISTon solum ab boste deprimimur, sed potius fame
" morimur, maxime cum omni genere pabuli, excepto artis
" venatoriaa solatio, careamus. Ab omni igitur alia spe repulsi,
" gratiam vestram adivimus, rex, implorantes ut prassidium
" adbibeas personaliter accedens; et regnum tibi debitum, ex-
" pulsis barbaris, ad libitum disponas, populum regas, et
" patriam, quae olim regna longe posita sibi subjecerat, ad
" pristinum statum reducas." Cumque baec et alia arcbiepi-
scopus diu allegasset, rex in bunc modum respondit; "Olim
" tempus erat quo non negarem insulam Britannia? recipere ;
" sed quoniam infortunia accesserunt, vilior mibi facta est, et
" meis principibus odiosa. Veruntamen, eo quod avi et atavi
" mei insulam illam tenuerunt, trado vobis Constantinum fra-
" trem meum, et duo milia militum cum eo. Qui, si Deus
" permiserit, patriam ab bostium irruptione liberabit, atque
" diademate ilDidem insignitus, cum gloria et bonore regnum
" possidebit." Vix finem dicendi fecit rex, cum arcbiepisco-
pus vocato Constantino, viro in militia approbato, ei in ba?c
verba arrisit, " Cbristus vincit, Cbristus regnat, Cbristus im-
" perat. Assit igitur Cbristus regi Britanniae, qui est defen-
" sio nostra, ut insulam miserrimam ad pristinam libertatem
" reducat." Quid pluraP Paratis in litore navibus, eligi-
tur ex diversis regni partibus supradictus militum numerus ;
qui mare ingressi in Totonesii portu prospere applicuerunt. Id. vi. 5.
Nee mora, confiuxerunt undique Britones dispersi de latibulis
et speluncis, et cum bostibus congressi victoriam per indus-
triam novi regis et beati viri meritum sunt adepti. Deinde
facta in Cicestria 3 concione, erexerunt Constantinum in regem,
eiqiie conjugem dederunt ex nobili Bomanorum prosapia ortam,

1 nostrique] vestri, A. 0. W. ; que
is inserted by Par.
" sumus] simus, W.

3 in Cicestria] intra Silcestriam,
Galf. Mon.

CHRONICA MAJORA. 183

Galf. Mon. qua? indiistria beati Witbelini, Londoniensis arcbiepiscopi, fuerat A.D. 435.
educata ; ex qua tres filios inclitos, Constantem scilicet, Aure- Nota tres
Hum Ambrosianum, atque Uterpendragon, processu temporis ^i°s bncli-
geueravit. Constantem vero priniogenitum suum Deo sacri- os natos-
ficavit, tradens eum in ecclesia Sancti Arnpbibali infra Win-
toniam, ubi monacbilem ordinem suscepit, Aurelium autem
Ambrosium atque Uterpendragon arcbiepiscopo Londoniensi ad
nutriendum commisit.

Continuatio. Be Sixto Papa.

Vit.Pontif. Anno gratia} ccccxxxvi. Syxtus sedit in catbedra Eomana, Pope
Ado, col. annis octo et diebus xviii. ; qui basilicam Sancta? Maria3 Ma- "ixtus III.
101 • tris Domini, qua? ab antiquo Liberi patris delubrum fuerat,

miro opere refecit.

Nota cle Sancto Stephano.

Id. Anno gratia? ccccxxxvu. Eudoxia, uxor Tbeodosii principis, Eudoxia

ab Jerosolymis remeavit, secum beati protomartyris Stepbani translates
reliquias deferens, qua? in basilica S. Laurentii posita? pie o eJ?° 7
a fidelibus venerantur.

Continuatio.

Id. Anno gratia? ccccxxxvm. Bleda et Attila fratres, multa- Bleda and

rumque gentium reges, Illiricum Traciamque depopulati sunt. Attila.

Item.

Id. Anno gratia? ccccxxxix. Maximus, Taurinensis episcopus, Maximus,

vir in Scripturis divinis satis eruditus, pra?clarus babetur. bishop of

Id. Anno gratia? ccccxl. Petronius, Bononiensis episcopus Ita- urm-_

lia?, vir sanctitate vita? et monacborum studiis exercitatus, et h-sj!°mUf'
Uteris sa?cularibusque l eruditus, rnoritur. Bologna.

Continucotio.

Id. Anno gratia? ccccxli. Julianus episcopus 2 et Ga?lestus Pe- Two Pe-

lagii sectatores agnoscuntur. lagian

bishops.

Item,

Id. Anno gratia? ccccxiii. Leporius presbyter Pelagianum dogma Leporius, a

sequitur, pra?sumens de puritate vita? sua?, quam arbitrio suo Pelagian.

1 quel om- A. 0. W. ; ins. by Par. | 2 Of Eclanum.

184

MATTH^I PAKISIENSIS

A.D. 442. tantum et conatu proprio, non Dei se adjutorio obfcinuisse Ado, col.
credebat. Sed ad ultimum emendatus correcfionis suaa libruni 101.
vera fide composuit.

Item nota.

PopeLeoI. Anno gratiaa ccccxxiii. Leo primus sedit in cathedra Ro- Vit.Pontif.
mana, annis xxi., mense uno, et diebus ix., et cessavit sedes
diebus xxi.

Nota continuationem.

Victor of Anno gratia) ccccxliv. Victor Massiiiensis rbetor, qui li- Ado, col.
Marseilles. brum in Genesim ad filii sui iEthereii personam commentatus 101.
est, in divinis scripturis non ' satis eruditus, moritur.

Rex Britonum Constantinus interfechis est, cui successit films
ejus Constans in regnum.

Murder of Anno gratia? ccccxlv. Constantinus Britannorum rex, qua- Galf. Mon.

Constan- (Javn die dum venatum iret, a Picto quodam, qui in ejus Y1- 5-7.
obsequio fuerat, in virgulto densissimo cum cultro interfectus
est. Quo defuncto surrexit dissensio inter proceres quis eorum
sublimaretur in regnum " ; filii quoque regis defuncti, Aurelius
Ambrosianus atque Uterpendragon, missi fuerant in Minorem
Britanniam ad educandum. Qui, si prsesentes fuissent, prop-
ter aitatem puerilera regnare non possent. Porro Vortigernus
consul Gewiseorum, qui omni nisu in regnum aspirabat, per-
rexit Wintoniam, et Constantem monacbum, Constantini filium,
de claustro extractum duxit Londonias, et eum, vix annuente

Proditio populo eo quod monacbus esset, in regem erexit. Witbelinus

detestanda. enim Londoniensis arcbiepiscopus tunc defunctus fuerat, nee
fuit alter qui ilium in regem sullimare prassumpsisset. Sed
ipse Vortigernus vices episcopi gerens, coronam 3 capiti suo pro-
priis manibus impressit. Sullimatus igitur rex, omnia regni
negotia Vortigerno disponenda commisit. At Vortigernus
astutus,4 castella et munitiones regni suis satellitibus tradens,
quomodo regem traderet callide cogitabat. CejDit itaque
tbesauros regis in custodiam, et numerum militum ac servi-
entium diebus singulis augmentavit. Deinde regem adiens,
consilium dedit ei ut centum Pictos, quos ad omnem prodi-
tionem et dolum promptos noverat et paratos, in obsequio suo

1 non] om. 0. W.; it is in Ado.

2 regnum] regno, W.

3 coronam] om. W., though in 0.

4 A. has et sapiens, as Galf. Mon.,
but it is expuncted. It is in W.,
not in West.

CHEONICA MAJOEA. 185

Galf. Mon. retineret, ut corpus suum diebus ac noctibus ab incursione A.D. 445.
yi- 7. hostium tuerentur. Porro aimuente rege, supradictus Picto-

rurn numerus cum privata regis familia est admissus. At
Vortigernus eos ita stipendiis ditabat militaribus et epulis
delicatissimis reficiebat, quod adorantes ilium, per plateas
dignum imperio judicabant. Cum igitur gratiam omnium se
habere cognovisset Vortigernus, inebriavit eos quadam die,
dicens cum lacrimis, se a Britannia recessurum, cum non
haberet de proprio unde ' 1. militibus stipendia provideret.
Deinde, quasi tristis, recedens ad bospitium suum, ipsos in
aula potantes reliquit. Quo audito murmurabant Picti ad in-
vicem, dicentes, "Ut quid monachum istum non interficimus,
" ut Vortigernus solio regni potiatur ?" Surgentes itaque ine- Constans
briati, impetum fecerunt in regem, illoque perempto, Vorti- rex Brito-
gerno caput regium detulerunt. Quod cum intellexisset Vor- gcjtur
tigernus, quasi contristatus in fletum prorupit, ut proditionem <}0i0.
factam sub lacrimarum velamine palliaret. At Vortigernus
civibus Londoniensibus, ut 2 base acciderant, convocatis, Pictos
illos jussit decollari, ut propriam fraudem ab boc scelere red-
Id. vi. 9. deret excusatam. Tandem, cum neminem sibi parem in regno Vortigern

conspexisset, imposuit capiti suo coronam Britannia?, et super- crowns
Cf. Bed. gressus est principes universos. Sublimatus ergo, coepit in , J™ *
H. E. i. 14, eo crescere omnium lues scelerum, crudelitas prascipue et Britain
p. 120 a. odium vei'itatis, contemptus Dei,3 litigium, contentio, proditio,
livor anxius, et luxus, cum ceeteris flagitiis, adeo quidem quod
nee imam ex omnibus sibi creditur defuisse, et, quod maxime
bonestati contrarium est, nobiles deprimens et infimos ex-
tollens, Deo et bominibus efficitur odiosus.

Ut Sanctus Germanus, Autissiodorensis episcopus, in Britanniam
veniens, Pelagianam hceresim, auxiliante Sancto Albano, clelevit.

Beda,H.E. Anno gratia? ccccxlvi. Haaresis Pelagiana, per Agricolam
i. 17, Pelagii discipulum illata, fidem Britonum fceda peste macu- p. 62.

p. 122 a. iavit. Verum Britanni, cum neque suscipere dogma perver- Pelagian-
sum, gratiam Cbristi blaspbemando, ullatenus vellent, neque is™ 1J}
versutiam nefariaa persuasionis refutare verbis certando suf- ■Brltam*
ficerent, inveniunt salubre consilium, ut a Gallicanis episco-
pis auxilium belli spiritualis inquirant. Quamobrem collecta
ibidem magna synodo, quaarebatur in commune qui illuc4

1 unde] numero, W., from blun-
dering over un, •which 0. has.

2 ut~\ altered to ubi in W.

3 0. W. ins. here " amor menda-
" cii, ebrietas, animositas."

4 illuc] illic, A. O.W. ; altered by
Par.

186

MATTH^EI PARISIENSIS

A.D. 446. ad succursum fidei mitti deberent. Atque omnium judicio Beda,H.E.
SS. Ger- eligebantur Apostolici sacerdotes, Germanus Autissiodorensis i- 17,
man and _^. LUpUg Trecasinse civitatis episcopi, qui ad confirmandam P* 123a-
to Britain fi^em Britanniam ' venirent. Qui cum prompta devotione pre-
to eradicate ces et jussa sanctaa Ecclesia3 suscepissent, intrant Ocean um,

it.

et licet cum labore, tandem decursis in brevi pelagi spatiis,
optati litoris quiete potiuntur. Collecta itaque apud Verola-
mium synodo,2 immensa multitudo virorum3 etiam cum con-
jugibus et liberis illic excita convenerat. Aderat populus,
expectabatur futurus et judex, astabant partes dispari condi-
tione dissimiles ; inde divina fides, hinc bumana pra3Sumptio ;
bine pietas, inde superbia ; hinc Cbristus, inde Pelagius auctor
pravitatis. Primo in loco beatissimi sacerdotes copiarn dis-
putandi adversariis pra3buerunt, quaa sola nuditate verbo-
rum diu inauiter et aures occupavit et tempora. Deinde
antistites venerandi torrentes eloquii sui cum Apostolicis et
Evangelicis imbribus profuderunt. Miscebatur sermo pro-
prius cum divino, et assertiones molestissimas lectionum tes-
timonia sequebantur. Convincitur vanitas, perfidia confutatur,
ita ut ad singulas verborum objectiones errasse se, dum ne-
quit respondere, fatetur. Populus arbiter vix manus continet,
judicium cum clamore testatur. Post bunc diem, ita ex Id.
animis omnium suasio iniqua deleta est, ut sacerdotum doc-
trinam sitientibus desideriis sectarentur. Compressa itaque
j>erversitate damnabili, ejusque auctoribus confutatis, atque
animis omnium fidei puritate compositis, sacerdotes beatum
Albanum martyrem auctori Deo per ipsum gratias acturi pe-
tierunt. Ubi Germanus, omnium Apostolorum diver sorum que
martyrum secum reliquias babens, facta oratione, jussit revelli
sepulchrum, preciosa ibidem munera conditurus, arbitrans op-
portunum, ut membra sanctorum ex diversis regionibus collecta
quos pares meritis rcceperat ccelum, sepulcri quoque unius
teneret bospitium. Quibus depositis bonorifice ac sociatis, de
loco ipso ubi beati martyris effusus erat sanguis, massam
pulveris secum portaturus abstulit, in qua apparebat cruorc
servato rubuisse martyrum ■csedem, persccutore pallente.
Quibus ita gestis, innumera bominum turba eodem die ad Do-
minum conversa est.

i. If

1 Britanniam'] Britannias, A. 0.
W. ; altered by Par.

2 collecta . . . synodo] This is
not in Bede.

rirorum] oni. A. O.W. ; ins. by

Par.

CHRONICA MAJORA.

187

Causa vocationis Anglorum.

A.D. 447.

Anno gratiaa ccccxlvii. Cum regis Vortigerni iniquitas, et The Saxons
animi levitas, omnibus per circuiturn nationibus essefc divul- invited by
Cf. Beda, gata, insurrexerunt in eum Scoti a Circio et Picti ab Aquilone, °

H. E. i. 12. quorum Vortigernus centum concives interemerat, et regnum
Britanniai acerrirna infestatione et labore continuo vexabantur.1
Nam ferro et flamma, prasdis et rapinis, omnia consumentes,
gentem peccatricem, quee regiis nequitiis favens simul cum
ipso contaminata est, ultio diri sceleris est secuta, Et quod
de populo miserando bostilis irruptio non attigit, fames pras-
valida penitus consumpsit, adeo quidem ut nee vivi suffice -
Beda, II. E. rent mortuos sepelire. Bex itaque, cum populo desolato et
i. 14. bellicis incursionibus fatigato, contra bostium irruptionern

ignarus est quid ageret. Tandem omnibus placuit, ut gentem
Saxonum de partibus transmarinis 2 in auxilium convocareut.
Quod divino nutu dispositum esse constat, ut veniret contra
improbos malum, sicut evidentius rerum exitus comprobavit.
Mittuntur3 interea in Germaniam nuntii, ut quod praalocutum
est opere compleatur.

Id. i. 20,
p. 126 b.

Nota helium non virifais sed virtute obtentum.

Anno gratiae ccccxivm. Picti cum Scotis bellum adversum Victory of
Britones junctis viribus susceperunt. Cum vero Britanni partes tne Britons
suas fore impares judicarent, sanctorum antistitum Gei'mani pTer
et Lupi subsidium petierunt. Denique cum major pars exer- gcots
citus arma capere et bellum parare temptarent, Germanus se
ducem pra9lii futurum fatetur. Eligit expeditos, circumjecta
percurrit, et e regione, qua bostium sperabatur adventus,
vail em circumdatam mediis montibus intuetur, quo in loco
ipse dux agminis novum exercitum componit. Et jam aderat
ferox bostium multitudo, quam appropinquare intuebantur in
insidiis constituti. Tunc subito Germanus signifer universos
admonet et prtedicat ut voci suae uno clamore respondeant.
Et sacerdotes Alleluia tertio repetitum exclamabant. Sequi-
tur una vox omnium, et elatum clamorem reperensso aere
montium conclusa multiplicant, bostile agmen terrore proster-
nitur, et super se non solum rupes circumdatas, sed etiaru
ipsam ca3li macbinam mere4 contremiscunt, trepidationique

1 vexabantur'] vel — bant, Par.

2 W. ins. sibi.

3 Mittuntur . . compleatur] This
sentence is due to the compiler.

4 mere] Introduced by Par. Not
in W. or in Bede. It is in the MSS.
of Westminster.

188 MATTHjEI parisiensis

A.D. 448. injecta? vix sufficere pedum pernicitas credebatur. Passim Beda,H.E.
fugiunt, arma proiciunt, gaudentes vel nuda corpora eripuisse lm ®>
discrimini. Plures etiam timore prsecipites flumeu, quod p"
transierant, devoravit. Ultionem suam innocens exercitus in-
tuetur, et victorise concessa? otiosus spectator emcitur. Spolia
colliguntur exposita, et ccelestis palmar gaudia miles religiosus
amplectitur. Triumphant pontifices hostibus confusis ' sine
sanguine, triumphant victoria fide obtenta non viribus. Com-
posita itaque insula securitate multiplici, superatisque bostibus
invisibilibus vel carne conspicuis, reditum moliuntur ponti-
fices, quibus tranquillam navigationem et merita propria et
intercessio beati martyris Albani paraverunt, quietosque eos
suorum desideriis felix carina restituit. Francorum 2 [rex] Sigebert,
Meroveus annis x. tunc regnavit. c0

De adventu Anglorum in insulam Britanniam.

Arrival of Anno gratia? ccccxlix. Gens Anglorum sive Saxonum aBeda,H.E.

the Saxons, rege Vortigerno invitata, Britanniam tribus longis navibus i. 15,

advehitur, et in orientali parte insula? locum manendi a rege, P* 120c-

p. 63. quasi pro patria pugnatura, suscepit. Susceperunt ergo locum

donantibus Britannis, ea conditione, ut pro patrife salute et
pace contra adversarios militarent, et illi militantibus debita3
stipendia providerent. Advenerunt autem de tribus Germania3
populis fortioribus, id est, Saxonibus, Anglis, et Jutis. De
Jutarum origine sunt Cantuarii et Wictuarii. Haac est ea
gens qua? Wectam tenet insulam, et ea qua? usque bodie, in
provincia Occidentalium Saxonum, Jutarum natio nominatur,
posita contra ipsam insulam Vectam. De Saxonibus vero, id
est, ea regione qua? nunc antiquorum Saxonum natio cogno-
minatur, venere Orientales Saxones, Meridiani Saxones, Occi-
dui Saxones.4 Porro de Anglis, hoc est de ilia patria qua?
Angulus dicitur, et ab eo tempore usque hodie manere deser-
tus perbibetur, Orientales Angli, mediterranei Angli,5 Mercii,
tota JSTorbanbumbrorum gens, qua? ad Boream Humbri flumi-
nis babitat, ca?terique Anglorum populi sunt exorti. Duces
eorum perbibentur fuisse duo fratres Hengistus et Horsa, qui

1 confusis'] fusis, A. W. ; Par.
has introduced con.

3 debita] om. A. ; inserted by-
Par.

- Francorum . . reqnamtl om. O. ...,,.

,„ , -^ ,, Saxones] om. W., though in O.

W. has "Irancorum Meroveus an- I

" nis x.;" tunc regnavit, which is
in the MSS. of West., is introduced
by Par.

5 mediterranti Angli] om. A. ; in-
serted by Par.

CHRONICA MAJORA. 18.9

fuerant nlii Witbgisii, cujus pater Witba, cujus pater Wetba, A.D. 449.

cujus pater "Wodera, de cujus stirpe multarum provinciarum

Galf. Mod. regium genus originem duxit. Cumque tandem in1 praesentia Religion of

vi. 10. regis essent constituti, quassivit ab eis, quam fidem, quamque tneSaxons.

religionem patres eorum coluissent. Cui Hengistus, " Deos

" patrios, scilicet, Saturnum, Jovem, atque caateros qui mun-

" dum gubernant colimus, maxirne autem Mercurium, quern

" lingua nostra Woden appellanius. Huic patres2 veteres

" nostri dedicaverunt 3 quartam feriam septimanae, quaa usque

" in hodiernum diem Wodenesdai sortita est. Post ilium co-

" limus deam inter cseteras potentissimam, vocabulo Fream,

" cui etiam dedicaverunt sextam feriam, quam ex nomine

" ejus Fredai vocamus." Ad boc Vortigernus, " De credu-

" litate vestra, quaa potius incredulitas dici potest, vebementer

" doleo ; de adventu autem vestro gaudeo, quia in congruo

" tempore vos necessitati mess sive Deus sive alius obtulit.

" Opprimunt me etenim inimici mei undique, et si laborem

" prasliorum meorum mecum communicaveritis, retinebo vos

" bonoriflce infra regnum meum, et diversis muneribus et

" agris ditabo." Paruerunt illico barbari, et fcedere confir-

mato in curia ipsius remanserunt.

Beda, H.E. Eodem anno nunciatum est in Britannia, Pelagianam per- S. German

i. 21, versitatem iterato paucis auctoribus dilatari. Rursusque ad again in

beatissimum Germanum preces Britannorum deferuntur, ut n.ain

......... . against the

causam Dei et belli spiritualis certamen assumere dignaretur. Pelagians.

Quorum petitioni festinus obtemperans, adjuncto sibi Severo
totius sanctitatis viro, qui erat discipulus beatissimi patris
Lupi et tunc Treveris ordinatus episcopus, mare conscendit,
et consentientibus elementis, tranquillo navigio Britanniam
petit. Praadicatio deinde ad plebem de prasvaricationis emen-
datione convertitur, omniumque sententia pravitatis auctores
condemnantur ; factumque est ut illis in locis multo ex eo
tempore fides intemerata perduraret. Itaque compositis omni-
bus beati sacerdotes ea qua venerant prosperitate redierunt.

Ut Vortigernus rex ad helium provocatus auxilio Saxonum
liostes vlcit.

Galf. Mon. Anno gratice ccccl. Post recessum beatissimorum a Bri> Fresh
vi. 10. tannia pontificum, emergentes ex more Scoti cum Pictis, ex irruption of
partibus Aquilonis exercitum valde grandem confecerunt, ^p.ot.s
atque Aquilonales insulaa partes devastare cceperunt. Quod

1 in] ova.. W. ; 3 dedicaverunt] predicaverunt, 0.

2 patres] oni. 0. W. I

190

MATTH^EI parisiensis

Vortiger-
nus Sax-
ones se-
cundo ad
patriae
exitium
vocavit.

A.D. 450. ubi Vortigerno nunciatum fuisset, collegit niilites atque trans Qaif. Mon.
Hurnbrum in obviam perrexit. ISTec multum oportuit cives vi. 10.
pugnare; nam Saxones, qui aderant, tarn viriliter prseliaban-
tur, ut hostes, qui prius vincere solebant, sine mora in fugam
propellerent. Vortigernus ergo per illos victoria potitus, Id. vi. 11.
donaria sua ampliavit eis, atque duci eoruni Hengisto dedit
agros plurimos in Lindeseia regione, quibus sese et suos com-
militones sustentaret. At Hengistus, cum esset vir astutus,
comperta amicitia regis, ipsuin in bunc sermonem adivit :
" Domine mi, undique inquietant te inimici tui, atque minan-
" tur tibi, dicuntque sese conducturos ex Armoricano tractu
" Aurelium Ambrosium, ut, te deposito, ipsum in regem pro-
" moveant. Si placet ergo, mittamus in patriam nostram, et
" invitemus ex ea milites ut numerus noster augeatur." Eex
itaque ejusdem petitioni adquiescens praacepit Hengisto in Ger-
maniam mittere, ut milites ex ea invitati festinum afferrent aux-
ilium. ISTec mora ; missa in Germaniam legatione, nuntii rever- Id. vi. 12.
tentes conduxerunt secum decern et octo naves electis militibus
plenas. Conduxerunt etiam filiam Hengisti, vocabulo Eouwen,
cujus pulcbritudine Vortigernus illectus, postulavit earn a
patre suo. Hengistus vero, comperta animi regis levitate,
concessit ei filiam suam. Intravit itaque Satbanas in corde
ejus, qui cum esset Christianas cum pagana coire desiderabat.
Nupsit itaque eadem nocte rex paganag, qua3 ultra modum
placuit ei J ; unde inimicitiam procerum et filiorurn suorum
incurrit. Genuerat primitus filios de altera conjuge, quorum
erant nomina Vortimerus, Katigernus, Pascentius. Genuit

Incest of etiam ex eadem conjuge filiam, quam in societatem thori sus- Hen. Hunt.

Vortigern. cipiens, filium ex ea procreavit, unde a Sancto Germano et u" P" '07e-
ab omni episcoporum conventu excommunicatus est.

Ut rex
filiam Hen-
gisti in
uxorem

duxerit.

De transitu 8. Germani.

Death of Eodem anno, ut scripsit Sigisbertus in cronicis suis, Sanc-
S. German. ^us Qermanus ad Eavennam pro pace Arinoricanee gentis
perveniens, et summa reverentia a Valentiniano et Placidia
matre ejus susceptus, migravit ad Christum. Cujus corpus2
honorifico agmine sanctorum virorum,3 comitantibus virtutum
signis Autissiodoro defertur. Quo tempore Severus presbyter,
vir miraculis pra^clarus, destructo idolorum templo, ubi error

Sigebert,
col. 83.
Beda,H.E.
i. 21,
p. 128 b.

Ado, col.
103.

1 ef\ oni. W.

2 A. 0. W. ins. in. Par. has ex-
puncted it. It is not in Bede.

3 sanctorum vvrorwm\ om. A. O.

W. ; ins. by Paris. West, has " sanc-
" torum ac religiosorum virorum."
It is not in Bede-

CHRONICA MAJORA.

191

Ado,
col. 103.

gentilis centum deos cultura insanissima adorabat, ecclesiam A.D. 450.
beati protomartyris Stepbani, ut conseoraretur praa foribus
Vienna?, parabat.1 Sed cum reditum beatissimi Germani a
Ravenna sustineret, qui se ad dedicationem venturum prasdix-
erat, contigit ut die ejusdem dedicationis, antequam officia in-
cboarentur, beatissimum corpus confessoris Christi Germani per
Viennam deportatum in eandem ecclesiam novam repausandi
gratia portaretur, sicque viri Dei promissum constat impletum.

Qua? miracula, quasve 2 virtutum insignia per beaturn virum in His bio-
Britannia Deus operatus sit, liber3 qui de ipsius vita scriptus graphy-
est, legere volentibus indicabit. Beda tamen in bistoria An-
glorum refert4 ipsum ab boc sasculo migrasse anno imperii
Martiani sexto, qui est annus post hunc octavus.

PMlvppus presbyter ohiti.

Ado, col. Anno gratia? ccccli. Pbilippus presbyter, auditor beati Je- Death of
103. ronimi, qui in Job simplici sermone libros edidit, diem phlllvP the

clausit extremum, ^ er'

Be concilio Calcedonensi.
Id. col. 102. Anno gratia? cccclii. Mortuo Tbeodosio imperatore, Mar- Marciau

tianus et Valentinianus sex annis imperaverunt. Quorum
initio, industria beati Leonis Papa?, Cbalcedonense concilium

5 and Valen-
tinian III.
p. 64.

celebratur, ubi Eutice cum Dioscoro, Alexandrino episcopo, rjoancil of
Isidor. convincuntur publice 6 et damnantur. Erat autem Eutices abbas Chalcedon
Etym. "viii. Constantinopolitanus, qui Cbristum post bumanam assump- against

tionem negavit existere de duabus naturis, sed solam divinam Eutyches.

in eo asseruit esse naturam.

Ut Vortigernus propter Saxones miserit.

Galf. Mon. Anno gratia? ccccliii. Hengistus, cum Vortigerno filiam Hengist's

vi. 13. suam copulasset, ipsum in nunc modum allocutus est, dicens : advice to

Vortigern

1 parabat~\ Tel procurabat, A.

2 quave] que, W. ; ve is ins. by
Par.

3 This is probably the Life of S.
German by Constantius. Por an
account of this and other lives, see
Hardy's Catalogue of Materials for
British History, i. pp. 47-57.

4 The passage alluded to is at

the end of i. 21, p. 128 c. But
Bede is speaking of Valentinian's
death. See Mr. Coxe's note, R.
Wendover, i., p. 12.

5 0. W. ins. regni. It is not in
Ado.

6 convincuntur publice ] Intro-
duced by the compiler.

192

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 453. " Audi consilium menm, efc invitemus adbuc filium meum Qalf. Mon.

to invite " Octam cum fratruele suo Abissa; viri enim bellatores sunt; \i. 13.

Sax i° e " 6t da eis regiones quas sunt in aquilonalibus Britanniaa par-
" tibus juxta murum, inter Deiram et Scotiam, qui detinebunt1
" ibidem et sustinebunt impetum barbarorum, et sic citra
" Humbrum in pace remanebit.2" Paruit Vortigernus, atque
illico, missis legatis, venerunt Octa et Abissa et Cerdicius,
cum trecentis navibus armata manu repletis ; quos omnes
Vortigernus benigne suscepit, maximisque muneribus donavit.
Quod cum vidissent Britones, timentes proditionem eorum,
dixerunt regi ut ipsos ex finibus regni sui expelleret. ]STon
enim debebant pagani Christianis communicare, quia lex
Christiana probibebat. Insuper tanta eorum multitudo super-
venerat, ita ut civibus terrori essent, quibus debuerant esse
praasidio.3 At Vortigernus diffugiebat consilio suorum 4 adqui-
escere, quia super omnes gentes propter conjugem suam eos
diligebat.

Deposition
of Vorti-
gern, and
victory of
Vortimer.

Ut, deposito rege Vortigerno, filius ejus successerit.

Anno gratias ccccliv. Magnates Britannia regem Vortiger- Id.
num penitus deserentes, unanimiter 5 Vortimerium filium ejus
in regem sublimarunt. Qui consiliis eorum in omnibus ad-
quiescens, coepit expellere barbaros, et insequens eos usque
ad flumen Derewente, ubi 6 victoria potitus est, multos truci-
davit.7 Fugit autem cum aliis Vortigernus, qui propter uxorem
suam quod potuit illis auxilium impendebat. Tuuc Vortime- Id. vi. 14.
rius victoriam adeptus, coepit possessiones amissas civibus
reddere, ipsosque diligere, ecclesias destructas renovare, atque
viros ecclesiasticos in omnibus honorare pra3cepit.

De prribitate Vortimerii regis.

Victories of Anno gratia3 cccclv., qui est annus adventus Anglorum in Hen. Hunt.
Vortimer. Britanniam septimus, gens Anglorum cum Vortigerno, viribus u- P- 708

resumptis, cceperunt iterura Vortimerium, regem Britonum, ad c" r>'
Battle of bellum provocare. Convenientes autem bine et inde apud
Aylesford. ^iiestorp 8 cunei, acriter et diu pugnaverunt. Tandem pondus

1 detinebunt'] In W. de is ex-
puncted, and there is sus in the
margin. 0. has only detinebunt.

- remanebit] remanebis, 0. W.

3 quibus . . . prcesidio] Inserted
by the compiler ; esse prcesidio is
inserted in A. by Par.

4 suo?um] eorum, 0. W.

5 unanimiter] om. A. ; ins. by
Tar.

c ubi] ibi, W.

"' multos trucidavit] om. A. 0.
W. ; ins. by Par.

8 W. has Ailesbiri in the margin.

CHRONICA MAJORA.

193

praelii in Saxones couversura est, et1 pugnam deseruerunt et A.D. 455.
campum. Britones vero viriliter insequentes, illorum- innu-
meraui multitudinem perernerunt, cseteris autem dispersis,
Vortimerius cum victoria ad propria remeavit. Nee multo
post Vortimerius, cum fratribus suis, Katigerno et Pascentio,
et universo insula? populo, Saxonibus bellum indixit. Quibus
congregatis, acies disposuerunt ad bellum. Horsus vero frater Death of
Hengisti, cui Vortigernus Cantia? provinciam contulerat, et Vatlgem»
Hen. Hunt, rex a suis concivibus dicebatur, percussit aciem Katigerni
u. pp.708 c. fratris Yortimerii regis tanto impetu, ut ad modum pulveris
dispersa dissiparetur. Deinde Katigernum ab equo prostratum
interfecit. Quod videns rex Vortimerius, frater ejus, irruit and Horsa.
in eum, et illo interfecto reliquias cohortis sua? ad Hengistum
fugavit, totumque pra?lii pondus in Hengistum conversum est.
Et1 cum probitati Vortimerii resistere nequivisset, tandem,
non sine magno Britonum detrimento, qui nunquam fugerat
aufugit.

Tit clef undo Hors Saxones Hengistum regem m Cantia fecerint.

Id. p.709A. Anno gratia? cccclvi. Horso defuncto, Saxones Hengistum, Hengist

fratrem ejus, in regnum Cantia? sublimarunt. Quo etiam anno king of

Galf. Mon. ter contra Britones pugnasse legitur. Sed probitati Vorti- s'eQ '

vi. 13. merii resistere non valens, ad insulam Tanetb confugit, ubi

pra?lio navali cotidie vexabatur. Tandem Saxones cimbas 3 suas Departure

vix ingressi, relictis mulieribus et filiis, Germaniam redierunt. of the

Saxons.

Ado, col.
102.

Nota miracuhim.

Anno gratia? cccclvii. Sanctus Mammertus, Viennensis epi- Miracle of

scopus, instante solemnitate vigiliarum Dominica? resurrectionis, "• Mam-

. ... Hicrtus

a?des publicas,4 in urbe Viennensium, flammis terribilibus ere- bishoDof

pusculo conflagrare inspexit.5 Quid multa ? Pleno timoribus Vienne.

populo ecclesia vacuatur, dum similem casum in singulis 6 domi-

bus singuli metuebant. Perstitit tamen coram festivis altaribus

invictus 7 antistes Mammertus, et calore fidei succensus flumine

1 est et] om. A. W. ; ins. by Par.

2 illorum'] illos, W. It is altered
by Par. in A.

3 cimbas] ciulas, W., as Nennius
(47, p. 69 a) ; cinulas, A. Par. has
expuncted this, and -written cimbas
over it ; celoces, Galf. Mon.

4 publicas] publica, A.

5 inspexit] cepit, A. O.W., which
Par. has expuncted, and -written in-
spexit above the line.

6 singulis] propriis, 0. W.

" Par. has vel vestitus in the mar-
gin.

194

MATTH^EI PARISIENSIS

A.D. 457. lacrimarum permissam ignibus potestatem compescuit. De- Ado, col.
speratione igitur deposita, reditur ad ecclesiam, niiraculum 102-
sancto viro ascribentibus universis.

TJt caput Sancti Johannis revelatum sit.

The head Anno gratia? cccclviii. Jobannes Baptista caput suum duobus Id. col.
of S. John monacbis orientalibus, qui ad orationem venerant Jerosolimam, 103-
the Baptist juxta Herodis quondam babitaculum revelavit. Quod deinceps
Edessa Edissam Pbenicia? urbem perlatum,1 et digno bonore conditum
est.

Hceresis Dioscori pullulavit.

Leo I., II. Anno gratis cccclix. Defuncto imperatore Martiano, Leo Id.

Bioscorus major cum Leone minore sedecim annis imperium tenuerunt.

bishop of quo etiam tempore, Alexandria et iEgyptus, errore Dioscori

^rja hasretici languens, immundo repleta spiritu canina rabie latrat.

Childeric. Francorum [rex]2 Hildericus regnavit annis viginti sex. Sigebert.

col. 87.

Death of
Vortimer.

Vortigern
sends for
Hengist.

De morte Vortimerii regis Britonum.

Anno gratia? cccclx. Vortimerius rex Britonum et flos ju- Hen. Hunt,
venum defunctus est, cum quo simul spes et victoria Britan- "• P- 708 e.
norum extincta est. Diabolus namque in corde novercEe sua? ^ali. Mon.
Bouwen ingressus, dedit illi venenum3 per quendam fami-
liarem suum, quo subita morte prseventus in urbe Trinovan-
tum sepultus est; quo defuncto misit Yortigernus, instinctu Id. vi. 1 5.
uxoris sua3, in G-ermaniam propter Hengistum, ut veniret in
Britanniam privatim et cum paucis, ne, si aliter veniret, dis-
cordia inter Britones oriretur.

Hengistus rediit in Britanniam.

Return of Anno gratia? cccclxi. Hengistus, audito obitu Vortimerii, Id.

engist to trescenta rnilia 4 armatorum sibi sociatis, in Britanniam rever-
Jiritain. ,.,.., -o- •

sus est. bed cum tantse multitudmis adventus Vortigerno

principibusque regni nuntiatus fuisset, indignati sunt valde,

et constituerunt cum illis prasliari. Quod cum Hengisto filia

p. 65. sUa per internuntios indicasset, gentem patriae sub specie

pacis prodere 5 cogitavit, misitque legatos ad regem, dicens,

1 perlatuni] prolatum, W.
- rex is omitted also in W.

3 Par. inserts propinavit.

4 Sic, and so W. West., an error
arising from altering sociavit in

Geoffrey of Mon. into sociatis, and
forgetting to change the case of the
numbers.

5 prodere] vel perdere, Par.

CHRONICA MAJOR A. 195

Galf. Mon. se non multitudinem tantam conduxisse, tit vel sibi vel regno A.D. 461.

vi. 15. aliquam ingereret violentiam, sed sestimabat Vortimerium ad-
buc vivere, queni super omnia expngnare cupiebat; quoniam
autem ipsum esse defunctum non baesitabat, sese et populum
suum disposition! suas committebat, ut quos optaret, in regno
retinuisset, et quos refutaret, statim in Gerrnaniam vela ver-
tissent ; et, si id Tortigerno placuisset, petebat ut diem et
locum, quo pariter convenirent, statueret. Cumque talia regi Massacre
nuntiata fuerunt, placuerunt ei vebementer, jussitque cives et 2j *he
Saxones kalendis Maii in pago Ambrii convenire, ut ibidem ^mesburv
praedicta firmarentur. Quod cum utrinque concessum fuisset,
proecepit Hengistus commilitonibus suis, ut unusquisque Ion-
gum cultrum infra caligas baberet,1 et cum Britones securius
colloquium tractarent, unusquisque paratus astantem [sibi] '2
Britonem abstractis cultris jugularet;3 quod ita factum est.
Hengistus vero illico Vortigernum 4 per pallium detinuit ;
casteri autem astantes principes nibil tale prasmeditatos, cir-
citer quadringentos sexaginta viros, inter barones et consrdes

Id. vi. 16. jugularunt. Aderat ibi tunc consul Claudiocestria?, vocabulo
Eldol, qui, visa proditione, sustulit palum, quern forte inve-
nerat, et quemcumque cum illo attingebat, confringens ei
membrum quod percutiebat, confestim ad tartara dirigebat;
alii caput, alii bracbia, alii scapulas, compluribus etiam crura
elidens, terrorem non minimum bostibus inferebat ; nee prius
de illo loco recessit, donee septuaginta viros consumpto palo
interfecit. Et cum tantse multitudini resistere nequivisset,
divertit se ab illis atque civitatem suam petivit. Multi bine
et inde ceciderunt ; sed victoriam Saxones habuerunt, quia
Britones, qui inermes 5 advenerant,minime resistere potuerunt.

TJt Saxones ecclesias Britannice vastaverint.

Id. Anno gratiaa ccccxxil. Saxones, Vortigerno regi mortem Britain laid

comminantes, ligaverunt eum, petieruntque civitates suas atque waste by
munitiones pro vita; quibus ilico, quicquid affectaverant, con- Faxons,
cessit, ut vivus abscedere sineretur. Quod, cum juramento
confirmatum fuisset, solverunt eum a vinculis, atque urbem
Londoniarum primitus adeuntes ceperunt ; ceperunt deinde 6
Eboracum et Lindocolinum, necnon et Wintoniam, quasque

1 haberet] haberent, A. O. W.
altered by Par.

2 sibi] om. A. 0. W.

3 jugularet] jugularent, W.

4 Vortigernum] om. W.

5 inermes] inermi, A. O., and so
W. originally, but it has been
altered.

fi deinde] inde, W.

N 2

196 MATTH^I PAPJSIENSIS

A.D. 462. provincias devastantes. Invadebant undique cives, quasi lupi

oves, quas pastores deseruerunt ; ecclesias et ecclesiastica Of. Bed.
omnia ad solum usque destruebant, sacerdotes juxta altaria tru- H- hl- L ' ■
cidabant, sacras scripturas igue concremabant, super sancto-
rum martyrum sepulturas cumulos terra3 congerebant; viri
religiosi, qui ab hac clade evadere potuerunt, speluncas et
terrarum concavitates, nemorosa loca atque deserta, montium Cf. Galf.
quoque et collium preerupta, cum sanctorum reliquiis peti- ^on- xn-

Vortigern erunt. Cum ergo tantam cladem inspexisset Vortigernus, in- q^£ Mon>

retreats gcius quid contra nefandam gentem ageret, secessit in partes yL 6.

into ^ ales. Xambrise, et sese in oppidum Genorium inclusit. Id. viii. 2.

Be hceresi Acepjhalorum.
Heresy of Anno gratiee cccclxiii. Apparuit ha3resis Acephalorum, Ado, col.
if i^Ce" Calcidonense concilium l repugnantium. Ideo Acepbali, id I0/*-
" ' est, sine capite, nominantur, quia, qui prius illam hgeresim j;tymol.

introduxit, non invenitur ; hi in Christo duarum substantiarum viii. 5.
proprietatem negant, et unam in ejus persona naturam esse
contendunt.

Ut gens Britonum propter suhsidium militare ndsit.

Aurelius Anno gratias cccclxiv. Gens Britonum in Minorem Britan- Galf. Mon.

sent fo^bv n^am nuntios ad Aurelium Ambrosianum et TJtherpendragon V1, 8-

the Britons, fratrem ejus, qui pra3 timore Vortigerni illuc missi fuerant,

destinantes, postularunt obnixius et instanter, ut celeriter ex Cf. Id. viii.
tractu Armoricano ad illos venientes, Saxonibus et rege Vor- ' '
tigerno expulsis, Britannia? susciperent diadema. At illi jam
adultae Eetatis existentes, iter suum perinde cum navibus et
armatis militibus paraverunt ; quod ubi Vortigerno regi nun- Id, vi. 17.
tiatum fuisset, vocatis magis suis, queesivit ab iis, quid sibi

Tower in tali eventu foret agendum ; qui respondentes dederunt ei

built by consilium, ut turrim fortissimam eedificaret, quce sese suosque
V oTtiffern

a mortis discrimine tueretur. Peragratis igitur quibusque

provinciis, ut locum congruum inveniret, venit tandem ad
montem Erir, ubi locum congruum, ut sibi videbatur, invenit.
Congregatis itaque ex diversis - partibus ceementariis, jussit
construi turrim; at illi a fundamento incipientes, quicquid
una die operabantur, nocte sequenti tellus absorbebat. Vor-
tigernus vero a magis causam inquirens ruinee, consulue-
runt, ut juvenem sine patre quEereret, ut sanguine ipsius
CEementum et lapides aspergerentur, ut opus inceptum robur
firmitatis obtineret. JSTec mora, legati mittuntur ad diversas

1 Calcidonense concilium'] Calcidonensi concilio, 0. W.

CHRONICA MAJORA. 197

Galf. Mod. provincias, ut talem juvenem invenirent. Venientes tandem A.D. 464.

v1, ad urbem, qua3 postea Kaermerdin fuit nuncupata, conspex-

erunt duos juvenes litigantes, quorum alter socio suo impro-
perabat, dicens, ' Quid mecum conteudis, fatue ? Numquid tu
" sine patre natus meae nobilitati parificari poteris, qui de
" regio genere ortus, ex utraque generis mei parte clarus
" resplendeo?" At nuntii verbum hujusmodi audientes, ce-
perunt juvenem cum matre ejus, et ad regem ilico perdux-

Id. vi. 18. erunt. Cumque in praesentia regis essent constitute coepit
diligenter a matre infantis quaerere, quo patre puerum gene-
ravit; ad quern ilia, "Vivit anima mea, domine mi rex, quod Birth of
" cum essem in thalamo regis Demetiae, patris mei, apparuit Merlin.
" mihi quidam in specie pulcberrimi juvenis, et saapissime
" amplectens strictis brachiis oscula mihi dedit; et cum de
" me quid sibi placuit perfecisset, subito evanescens recessit ;
" cumque me in hunc modum diu frequentasset, gravidam
" me tandem reliquit, nee est alter qui juvenem istum in me
" genuerat."1 Tunc rex supra modum admirans vocavit

Id. vi. 19. juvenem, quasrens ab eo quo nomine vocaretur. Porro, cum
se Merlinum Ambrosium fuisse vocatum diceret,2 quaesivit a
rege, utquid ipse et mater ejus ad regis praasentiam fuissent
adducti : cui rex Vortigernus, "Magi mei dedere mihi consi- p. 66.
" lium, ut juvenem sine patre perquirerem, cujus sanguine
" opus meum irroraretur et staret ;" cui Merlinus, "Jube
" magos tuos coram me venire, et convincam eos mendacium
" invenisse ; nescientes enim quid sub fundamento sit, per
" mendacium vobis satisfacere cupiebant. Sed voca operarios
" tuos, domine mi rex, et jube terram fodere, et invenies
" stagnum sub ea, quod opus stare non permittit:" quod cum
factum fuisset, invenerunt omnia quae a Merlino dicebantur.
Tunc Merlinus ad magos accedens ait, " Dicite mihi adhuc,
" vilissimi adulatores, quid sub stagno latet?" At illi nihil
respondentes tacuerunt ; at Merlinus conversus ad regem dixit,
" Jube hauriri stagnum per rivulos, et in fundo invenies
" duos lapides concavos et in illis duos dracones dormientes."
Credulus ergo rex super verbis illius jussit hauriri stag-
num, et, admirantibus cunctis, reperit verum quod a Merlino
dicebatur.

Ut Victorinus circul/u/m Paschalem xcripserit.

Vit. Pontif. Anno gratiaa cccclxv. Hylarius sedit in cathedra Romana Pope
annis sex, mensibus tribus, diebus decern, et cessavit sedes Hilary.

1 yenuerat] generavit, 0. W.

- diceref] altered by Par., apparently from dicerelur.

198

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 465. diebus decern. Ad istms Papse petitionem Yictorinus Pasclialem Ado, col.
circulum scripsit quingentoruin triginta duorum annorum. '

Vision of
Vortigern,
and pro-
phecies of
Merlin.

Albus
draco.

Rubeus
draco.

Incipit proplietia Merlini.*

Eodem tempore, cum sedisset Yortigernus rex Britonum q ,» ,,

super ripam exbausti stagni, egressi sunt duo dracones, vii. 3.

quorum unus erat albus, alter vero rubeus ; cumque alter

alteri appropinquasset, commiserunt diram pugnam, et ignem

anbelitu procreabant. Prasva- i -r, , . >, •,-,.

1 rer montes mteliigun-

tur majores Britannise, per
valles populares, quia eo-
dem modo corruent majores
quo minores, ut in occi-
sione lx. ducum Britonum

lebat autem albus draco, ru-

beumque usque ad extremita-

tem lacus fugabat ; at ille,

cum se expulsum doluisset,

impetum fecit in album ip-

sumque retroire coegit. Ipsis

ergo in hunc modum pugnan-

tibus, pracepit rex Merlino et multi populi a Saxoni-

Ambrosio dicere, quid prcelium bus apud Stanhenges tem-

draconum portendebat. Mox pore Yortio'erni reois

ipse in fletum prorumpens, 0

spiritum bausit propbeti^, et " Id est> minorum m

assumpta parabola ait, ' Ya; occisione de Stanhenges^
rubeo draconi, nam exter- ubi solus dux Glovernise
minatio ejus festinat! Caver- evasit
nas ipsius occupabit albus .

draco, qui Saxones quos ■"■** hteram ; per Sax-

invitasti significat; rubeus ones Sarracenos qui occu-
vero gentem significat Bri- parunt totam Britanniam.

tannise, quae ab albo oppri-
metur. Montes 1 itaque ejus
ut valles Eequabuntur, et
flumina vallium2 sanguine
manabunt ; cultus religionis 3
delebitur, et ruina ecclesi-
arum patebit ; prasvalebit
tandem oppressa,4 et sa3vi-

4 Ecclesia.

5 Vel ssevitia.

6 Qui de uxore ducis
Cornubise genitus fuit, Ar-
tliurus videlicet, qui fugavit
eos et decern et octo vici-
bus dimicavit cum Sax-

tia3 5 exterorum resistet ;

Aperf 6 etenim Cornubise onibus et super eos vicit,

* There is a portrait of Merlin in
the margin. These explanations of
the prophecy by Paris are certainly
not taken from Alanus de Insulis,
though they frequently agree with
his interpretations. They are writ-

ten in Paris's smallest hand between
the lines and on the margin of pp.
66, 67 of A.

f Aper\ W. has in the margin,
" Aper Arthurum significat." This
has been erased in A.

CHRONICA MAJORA.

199

Galf. Mon. " succursum prsestabit,
vii. 3.

" et colla eorum sub

" pedibus suis concul-

" cabit; insulae7 oceaui

" potestati ipsius sub-

" deutur, et Gallicanos s

" saltus possidebit ; tre-

" mebit Komulea do-

" inus9 saavitiaru ipsius,

" et exitus ejus dubius

' ' erit ; in ore populorum

" celebrabitur, et actus

" ejus cibus erit nar-

" rantibus. Sex10 pos-

" teri ejus sequeutur

" sceptrum, sed post ip-

" sos exsurget Germa-

" nicus vermis ; subli-

" mabit11 ilium aaquo-

" reus lupus, quern Afri-

" cana nemora12 comi-

" tabuntur. Delebitur

'"' iterum religio,13 et

" transmutatio prima-

"■' rum sediumfiet; dig-

' ' nitas 14 Londonise ador-

" nabit Doroberniam, et

7 Scilicet Dacia, Norwegia, AJ). 465.
Orcades, Scotia, Hibernia. S:??hvies

' of Merlin.

8 Ingressusenimin Galliam cum
rege Norwegise earn occupavit.

9 Eo quod devicto procuratore
Cesaris in valle Suesie Suwesie,
caput ejus misit Romam vice
tributi ; et sic profectus versus
Romam usque ad * con-
struxit Baladigam, regressus
propter guerram Modredi.

10 Id est, sex posteri de genere
Britonum, scilicet Caterius et
alii connumerati in historia Bri-
tonum. Post Arthurum sex,
Constantinus, Aurelius Conanus,
Yortiporius, Malgo Caterius,
Coovanus, Cadwallo, Calowala-
drus. Gormundus venit tempore
Caterii, post quern translatum
est regnum ad Saxones.

11 Tangitur de Gormundo, qui
veniens ab Affrica occupavit
totam insulam.

12 Id est, naves AffricaB.

13 Scilicet per Gormundum,
vel sic delebitur, etc., scilicet per
Augustinum, qui fecit occidere
trecentos monachos in Bangor,
una scilicet abbatia Britonum in
marchia Wallia?, eo quod nolu-
erunt venire ad eum ad voca-
tionem concilii sui per Anglicos.

14 Id est, archiepiscopus qui
fuit apud Sanctum * de Cor-

* Sic, left blank by Par.
blanks being left.

In C. the words are written on, without

200

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 465. " pastor15 Eboracensis

Prophecies

of Merlin. Septimus m Armorico

" regno16 frequentabi-

" tur ; Menevia17 pallio

" urbis Legionum indu-

" etur, et pra?dicator

" Hybernise propter in-

" fantem in utero ma-

" tris 18 crescentem ob-

" mutescet; pluet san-

" guineus imber,19 et

" dira fames20 mortales

" afficiet. His superve-

" nientibus dolebit ru-

" beus, sed emenso21

'• labore vigebit.22 Tunc

" infortunium albi23 fes-

" tinabit, et sedificia

" bortulorum ejus diru-

" entur;24 septem scep-

': trigeri25 perimentur,

" et unus eorum26 sanc-

" tificabitur, "7 ventres

" matrum secabuntur

" et infantes abortivi

" erunt ; erit ingens

" supplicium bominum,

" ut indigense restitu-

Vir in equo " antur. Qui faciet bsec,

seneo Cad-

wallonem " ameum virum induet28

significat.

" et per multa tempora

hulle translatus est apud Doro-
berniam.

15 Id est, beatus Sanson trans-
latus ab urbe Legionum usque
Eboracum, qui cum vii. episcopis
suis transtulit se in Britanniam
Minorem metu Gormundi, et
sedit ibi in ecclesia Dolensi.

16 Id est, Minori Britannia.

17 Sancti David translata fuit
sedes arcbiepiscopalis ab urbe
Legionum usque ad Sanctum
David.

18 Id est, Sanctus Patricius.
Tangitur quoddam miraculum
de beato Patricio quod ingredi-
ente matre beati David prseg-
nante obmutuit.

19 Ad literam, tempore Gor-
mundi.

20 Ad literam.

21 Post bella longa et conflic-
tus quamplurimos.

22 Quando gens Britonum vidit
se opprimi a Saxonibus.

23 Gentis Saxonum.

24 Quicquid redificabunt de-
struetur per Britones.

25 Hie tangit reversionem regni
ad Britones, quia Britones erex-
erunt Cadwanum in regem apud
Cestriam ut debellaret Eadwi-
num regem Northanhumbrise.

26 Id est, beatus Oswaldus.

27 Vel glorificabitur.

2S Rex Lud moriturus jussit
corpus suum cremari, et ejus ci-

CHRONICA MAJOEA,

201

Galf. Mon.
vii. 3.

Rex bene-
dictus Ced-
■wallam
significat,
qui Romae
baptizatus
ibi mortuus
est.

super geneum* equum portas Lon-
doniaa servabit. Exin29 in pro-
prios mores revertetur rubeus
draco, et in seipsum sa3vire la-
borabit. Superveniet itaque ultio
Tonantis, quia omnis ager colo-
nos decipiet ; arripiet mortalitas
populum, cunctasque nationes 30
evacuabit ; residui natale solum
deserent, et exteras culturas se-
minabunt; rex benedictus parabit
navigium, et in aula duodecimi
inter beatos annumerabitur ; erit
miseranda regni desolatio, et areee
messium in fructicosos saltus
redibunt. Exsurget iterum albus
draco, et filiam Germanise invi-
tabit ; replebuntur iterum hortuli
nostri alieno semine, et in extre-
mitate stagni languebit rubeus.
Exin coronabitur Germanicus ver-
mis, et asneus princeps bumilia-
bitur, terminus illi positus est,
quern transvolare nequibit ; cen-
tum namque quinquaginta annis31
in inquietudine et subjectione
manebit, ter centum vero insi-
debit. Tunc exsurget in ilium
Aquilo, et flores, quos Zephirus
procreavit, eripiet; erit deauratio
in templis, nee acumen gladio-
rum cessabit. Vix obtinebit ca-
vernas suas Germanicus draco,32
quia ultio proditionis ejus super-
veniet ; vigebit tandem paulisper,
sed decimatio ISTeustrise nocebit,
populus namque in ligno et fer-
reis tunicis superveniet, qui vin-
dictam de nequitia33 ipsius sumet;
restaurabit pristinis incolis man-
siones, et ruina alienigenarum
patebit. Germen albi draconis
ex bortulis nostris abradetur, et

nerem poni in ima- A.D. 465.
gine senea, et ipsam ^M^riT
imaginem poni super
portam Londoniis in
titulum ejus. Qu83
porta propter hoc
appellatur Ludgate.
Postea vero elapso
multo tempore venit
Willelmus conquestor
detestans pompam ta-
lem et ritum Sarra-
cenum, jussit ipsam
imaginem et equum
quern insidebat pree-
cipitari et confringi,
iratus quod imago vi-
debatur custos portse
illius, immo potius
totius civitatis.

29 Id est, in pec-
catis commorabuntur
Britones more solito.

30 Id est, vii. reges
de genere Saxonum
fuerunt in bello per-
empti per Cadwallo-
nem qui successit.

31 Ab exitu scilicet
Cadwoladri.

32 Vel vermis.

33 Willelmus Bas-
tardus cum navigio ar-
mato Haroldi perjuri
qui ultimus fuit rex
de genere Anglorum.

ameum~\ oru. W.

202

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 465.
Prophecies
of Merlin.

Duo dra-
cones.

Leo justi-
tise.

Catuli
leonis.

reliquiae generations
ejus deeimabuntur ;
jugurri perpetuse servi-
tutis ferent, matrem-
que suam ligonibus et
aratris vulnerabunt.
Succedent 34 duo dra-
cones, quorum alter35
invidias spiculo suffo-
cabitur," alter 3r> vero
sub umbra nomiuis
redibit. Succedet leo
justitia3, ad cujus ru-
gitum Gallicanee tur-
res et iusulani draco-
nes trernebunt. In
diebus ejus aurum ex
lilio et urtica extor-
quebitur, et argentum
ex ungulis mugien-
tum37 manabit ; cala-
rnistrati varia vellera
vestibunt,38 et exterior
babitus interiora sig-
nabit ; pedes latran-
tium 39 truncabuntur,
pacem babebunt40 fe-
rae, burnanitas suppli-
cmm41 dolebit; finde-
tur forma commercii,
dimidium 42 rotun-
dum 43 erit ; peribit
milvorum rapacitas, et
dentes luporum hebe-
tabuntur ; catuli leo-
nis 44 in asquoreos pis-
ces45transformabuntur.

34 Willelmi Bastardi duo sci-
licet filii, Robertus Curthose et
Willelmus rex Rufus frater ejus.

33 Rex Rufus Willelmus.

36 R. Curthose recusans recu-
satus est.

37 In assisa de Clarendune
tornagium et hujusmodi.

38 Yel vestient.

39 In foresta. \ ' ., '<

40 Ad literam.

41 Pro mutilatione membrorum
et vitse privatione.

42 Hie primo secabantur de-
narii.

43 Id est, oboli et quadrantes.

44 Super ripam qua? vocabatur
ripa filii regis ante portam de
Barbeflete.

45 IT Robertus dux Norman-N
nise dictus Curthouse strenuus in
armis patre irato amisit cum
benedictione paterna primoge-
nita ; Normanniam ei concessit
tantummodo quia natus fuit in
eadem.

1 Willelmus Rufus, secundo Willelmus

natus, successit patri suo in lPrlmus

1 # conquestor.

regno Angliae; sed quia inhu- '
manus fuit et avarus Deo non
erat acceptus, unde quasi ecclesia3
Dei persecutor spiculatus obiit.
*H Henricus primus. Iste cleri-
catui addictus legis peritus
extitit, mente sagax, facie pul-
cber, et corpore extitit elegan-
tissimus. Huic delegavit pater

CHRONICA MAJORA.

203

Galf. Mon.
vii. 3.

p. C7.

et aquila 46 ejus super
montem Arardum ni-
dificabit. Venedotia
rubebit mater no san-
guine,47 et domus Co-
rina3i sex fratres in-
terficiet ; nocturnis 48
lacrimis madebit in-
sula, unde omnes ad
omnia provocabuntur.
Va3 tibi INeustria, qiio-
niam cerebrum leonis
in te spargetur et
membra lacerabun-
tur.49 Nltentur posteri
transvolare superna,
sed favor novorum
sublimabitur ; * noce-

thesaurum suum, unde ccenobium A.D. 465.
Radingis construxit, et frater Prophecies
ejus Robertus simili edoctus ex-
emplo, pro anima patris eorum
terram sanctam adiit peregri-
nando. Sed quia ibi regnum
sprevit Jerusalem cselitus sibi
oblatum, male obiit incarceratus
in tenebro carcere csecatus ; unde
Merlinus, " Succedent duo draco-
" nes, quorum alter invidise spi-
" culo/' etc. Succedit leo justi-
ciee, id est, Henricus primus.

46 Id est, imperatrix, filia sci-
licet Henrici regis primi, quae
prius maritata fait imperatori
et postea Galfrido comiti Ande-
gavia3.

47 Id est Norwallia. Hoc
impletum est anno gratiae

MCXXXVIII.

48 Hoc completum tertiof anno
Stephani regis. Respice cronica
Henrici Arcliidiaconi, unde ver-
sus : " Quis mihi det/' etc.

49 Id est Normannia, in qua
cerebrum regis defuncti, scilicet
Henrici, cum fieret de corpore
suo anatomia, ejectum est et

* At the foot of p. 66 is in rubrick, " In fine libri hoc plenius scilicet in
Assere ;" and below : —

f Locrinus — Loegria — "]
Brutus. | nunc Anglia.__ _ | _ _ _ Cathenes,

Britannia v'"" I Termini

ma^r- Totenes. J filiales-

Tres fratres j Albanactus— Albania —

filii Bruti. 1 nunc Scotia.
Innogen rnater. j Camber — Cambria—

^ nunc Wallia. J

f tertio] This should be quinto. The reference is to Hen. Hunt, viii.,
f. 223 b, ed. Savile.

204

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 465. " bit50 possidenti51 ex

Prophecies

of Merlin. " impiis52 pietas,53 do-

" nee sese genitore54 in-

' ' duerit ; 55 apri igitur

oculi. Membra dicit, quia mem-
bratim di visum est cadaver, et
musculosa caro sale imposito
profundius incisa.

50 Id est, aggregabit peccata
longa gwerra.

51 Id est, terram, id est, regi
Stephano.

52 Id est, ex concilio impio-
rum.

53 Quia mitissimus fuit.

54 Id est, regem Henricum
quern genuit.

55 Cum autem dampnosa
guerra et mororosa inter Henri-
cum et Stephanum omnia bona
terras exhausisset, magnates tasdio
affecti decreverunt communi con-
silio bellum committi campestre
inter Henricum et Stephanum
et eorum consanguineos, et cui
sors victoriam contulisset in
pace extunc regnaret in omni
potentatu. Statuto ergo ]oco
tanto prselio competenti, scilicet,
Euenfeld, et jam ad laqueandas
galeas utrobique pervenirent
partes, Matildis mater Henrici,
pietate materna commota, venit
festinanter illico lacrimans et
anhela ad Stephanum et hsec
auribus instillavit : " 0 infelix,
" quid facere prsesumis ? visne
" filium tuum interficere ? "
Cum que audiens hasc Stephanus
vehementer admiraret, ipsa dubi-
tantem certificavit, quam quando

Story of
Matilda's
asserting
that Henry
Avas her
son hy
Stephen.
(Compare
the Hist.
Anglor. i.
pp. 294,
295, Mad-
den.)

CHRONICA MAJORA.

205

Galf. Mon.
vii. 3.

" dentibus accinctus, ca-
" cumina niontium et
" umbram galeati trans-
" cendet. Indignabitur

idem Stephanus constitutus nun- A.D. 465.
cius pro ipsa in Andegaveam / ^? 1fies
venire t, in reditu genuit ipsum
Henricum, scilicet, in navi, et
qusedam alia signa secreta ex-
posuit ; et sic plenius edoctus
Stephanus, qui prius letaliter
oderat Henricum filium suum,
prascordia liter paterno affectu
ccepit diligere. Matildis vero
super hoc gaudens, sub eodem
spiritu festino Henricum adiit,
et ipsum jam armatum seorsum
vocavit, sic alloquens, " 0 miser,
" quis te furor inflammavit ut
" fias parricida ? " et incompta
et hirsuta capilla ubera denu-
data ei ostendit : " Ecce ego
" mater tua his uberibus te in-
" fantem alui, hoc corpusculo
" prodeuntem ; si committatur
" hoc praslium, nolo vivere, et
" sic fies parricida et matricida,
" et totius istius exercitus nu-
" merosi ;" et cum callidis ver-
bis cor Henrici filii sui veri-
tati inclinasset, fractum est cor
ejus et pacificatum, et Stephani
amore relativo quasi filius pa-
trem ccepit amplexari : et cum
aliquotiens mater intermeasset
sollicita, appropinquantes pater
et filius et alternaverunt am-
plexus cum osculis, et secretius
colloquentes ait unus alteri,
" Ave pater ;" respondente al-
tero, " Salve fili ;" et sic materna

206

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 465.
Prophecies
of Merlin.

Albania,56 et convoca-
tis collateralibus, san-
guinem effundere vo-
cabit ; 57 dabitur 58
maxillis ejus fre-
num,59 quod in Armo-
rico sinu fabricabi-
tur ; 60 deaurabit 61 il-
lud 62 aquila 63 rupti
foederis, et tertia 64
nidificatione gaudebit;
evigilabunt rugientes
catuli,65 et, postpositis
nemoribus, infra moa-
nia civitum venabun-

sollicitudine sopita est tarn cru-
enta discordia, et clarificatum
Merlini vaticinium. Ha3C tamen
narratio omnes in exercitu la-
tuit cum pax accclamaretur.

56 Rex Scotorum ad Stan-
dardum.

57 Vel vacabit.

58 Hoc reperies in ultimo folio
liujus voluminis ad mortem
Henrici II. in hoc libro.

59 Id est, regi Scotorum capto
et incarcerato et ad votum edo-
mito.

60 per rebelles regis de Mi-
nori Britannia quos regina Ali-
enora, qua3 aquila rupti foederis
dicitur, sedaverat.

61 Hie primo incepit exigi
aurum reginse.

63 Hoc adimpletum anno Do-
mini mlxxxix., scilicet secundo
folio secundi libri.

63 Alienora, quia praBter alia
adulteria etiam Sarracenis com-
miscebatur, aquila quia rapax
et regalis.

64 Id est, filio suo rege Ri-
cardo, qui eandem quasi matrem
et plusquam matrem dilexit, in
tantum ut omnia sua prsecepta
jussit adimpleri ; et hoc post-
quam incarceraverat earn rex
Henricus, ut idem rex Ricardus
quod deliquit in patrem expiaret
in matrem.

65 Filii regis Henrici, scilicet

CHRONICA MAJORA.

207

' tur ; C6 stragem non
' minimam 67 ex obstan-
' tibus facient, et lin-
' guas taurorum absci-
' dent;63 colla rugien-
* tium onerabunt cate-
' nis, et avita temp or a
' renovabunt. Exin 69
' de primo in quartum,70
' de quarto71 in tertium,
' de tertio '- in secun-
' durn. rotabitur pollex
' in oleo. 73 Sextus 74
' Hyberniee mcenia sub-
' vertet, et nemora in
' planitiem mutabit; 75
' diversas portiones76 in
' unum reducet, et ca-
' pite leonis " corona-
' bitur ; principmm

' ejus vago effectui suc-
' cumbet, sed finis ip-
' sius ad superos con-
' volabit ; "s renovabit "9
namque beatorum se-

H[enricus] junior rex, G[alfri- A.D. 465.
das], et J[ohannes]. SmSST

66 In regis patris domesticos
S98vient.

67 Verum est ad literaro, quia
bellicosi erant.

68 Prselatis silentium imponent.

69 Hie computat successionem
non computato Henrico rege ju-
niori, licet alias pro rege com-
putetur.

70 Id est, de rege Henrico in
quartum a, se, id est, in Ricar-
duni regem ; duos enim habuit
fratres primogenitos, scilicet Wil-
lelmum et Henricum dictum
regem.

71 Id est, de Ricardo in Johan-
nem, quia Galfridus fuit medius.

72 Id est, de Johanne in Hen-
ricum filium suum, quia ei suc-
cessit ; sed qualiter dicitur se-
cundus non penitus liquet.

73 Id est, inunctio regalis.

74 A Willelmo Bastarclo, sci-
licet Henricus, quia Hiberniam
sibi subjecit.

75 Id est, plures portiones in
unam rediget.

76 Multse enim portiones Hi-
berniee.

77 In coronatione regis Ricardi.

78 Henrici, ratione guerra3 Ste-
phani, vel propter luxuriam, quia
tandem potentissimus fuit.

79 Notandum quod dictus rex
de quo agitur, scilicet Henricus,

208

MATTH^EI PAPJSIENSIS

A.D. 465. " des80 per patrias, et
Prophecies
of Merlin. " pastores in congruis

" locis locabit ; duas 81

" urbes duobus palliis

" induet, et virginea

" munera virginibus do-

" nabit; promerebitur

" inde favorem82 Tonan-

" tis,83 et inter beatos84

" collocabitur. Egredi-

Linx. " etur ex eo linx85 pe-

" netrans omnia85 quas

" ruinse propria gentis

" imminebit; per illam

" enim utramque insu-

" lam amittet Neustria,

" et pristina dignitate

" spoliabitur. Deinde

" revertentur cives 87 in

" insulam, nam disci-

" dium 88 alienigena-

" rum89 orietur.90 Ni-

rt veus quoque senex 91

" in niveo equo fluvium

" Peridonis 92 divertet,

" et cum Candida virga93

" molendinum94 super

" ipsum metabitur; Cad-

" walladrus95 Conanum96

attraxit primo in regnum hoc
Templarios et Hospitalarios, al-
bos monachos et moniales de
Fonte Ebraudi, et dedit eis vir-
ginea dona, id est, nova et in-
audita, quse nunquam fuerunt
ab aliquo rege prius data.

80 Episcopatus, abbatias, et
hujusmodi.

81 In Hybernia, ubi constituit
duos archiepiscopatus de novo.

82 Et gratiam.

83 Dei vel Papse.

84 Id est, sanctos.

85 Henricus III.

86 Id est, bursas omnium ri-
mando.

87 Id est, Britones, quorum
respectu alii alieni sunt omnes.

88 Vel disci dia.

89 Habitatores insulre.

90 Vel orientur.

91 Papa Innocentius.

92 Vel Perironis. Hie tangit
de parliamento Ludovici apud
Pirironem.

93 Id est, flagellum excom-
municationis et guerrse.

94 Id est, lucrum.

95 Id est, reliquiae gentis Kad-
walladri.

96 Conanum, id est, impera-
torem Fredericum, qui Conanus,
id est rex, dicitur : Conan enim
in Britonum lingua rex sonat et
Cuning Anglice, autonomasice
quia summus.

CHRONICA MAJORA.

209

Galf. Mon. " vocabit97 et Albaniam 9S in socie-
T"- 3- " tatem accipiet. Tunc erit strages

" alienigenarum, tunc flumina" san-
" guine manabunt, tunc erumpent
" Armorici100 montes, et diademate
" Bruti un coronabuntur ; replebitur
" Kambria 102 laetitia, et robora
" Cornubi«3 103 virescent; nomine
" Bruti vocabitur insula, et nuncu-
" patio extraneorum peribit. Ex
Aper. " Conano104 procedet aper bellico-

" sus,105 qui infra Gallicana neniora
" acumen dentium suorum exerce-
" bit ; truncabit namque qnasque
" majora robora, minoribus vero
" tutelam prsestabit ; tremebunt
" ilium Arabes et Affricani, nam im-
" petum cursus sui in ulteriorem
" Hispaniam protendet. Succedet
Hircus. " bircus Venerii castri aurea habens
" cornua et argenteam barbam, qui
" ex naribus suis tantam efSabit ne-
" bulam, quanta tota superficies in-
" sulee obumbrabitur. Pax erit in
" tempore suo, et ubertate glebee
" multiplicabuntur segetes ; muli-
" eres incessu serpentes fient, et
" omnis gressus earum superbia re-
" plebitur ; renovabuntur castra Ve-
" neris, nee cessabunt sagittce Cupi-
" dinis vulnerare ; fons revertetur
" in sanguinem, et duo reges duel-
" lum propter leamam 1CI6 de vado
" baculi committent ; omnis humus
" luxuriabit, et bumanitas fornicari
'"' non desinet; omnia ba3c tria ssecula
" videbunt, donee sepulti reges in
" urbe Londoniarum propalabuntur.
" Redibit iterum fames, redibit mor-
" talitas, et desolationem urbium
Aper com- " dolebunt* cives. Superveniet aper
mercii. " commercii, qui dispersos greges

" ad amissa pascua revocabit; pectus

97 Id est, impera- A.D. 465.

torem. Prophecies

of Merlin.

98 Id est, Scotiam.

99 Id est, populi.

100 Minor Britan-
nia dicitur Armorica.

101 Id est, Britan-
nise.

102 Id est, Wallia.

lWi Quia Britones
cum exiret Cadwola-
drus a Britannia, di-
visi fuerunt Britones
in tres partes, in
Walliani quam vocat
Kambriam, et Cornu-
biam Arm ori cam que,
id est, Britanniam
Minorem, qui con-
juncti fuerint secun-
dum tempus pr?efini-
tum a Merlino ; no-
mine Bruti vocabitur
insula.

104, Id est, impera-
tore.

105 y^r strenuosis-
simus.

106 yerslls :

meretrix
Lenonem lena non
diligit absque crumeoa.

dolebunt'] delebunt, A.

21 O1

MATTH^I PARISIENSIS

of Merlin.

Arbor.

Asinus.

A.D. 465. " ejus cibus erit egentibus, et lingua Galf.Mon.

Prophecies « ejus sedabit sitientes; ex ore ipsius vu- 3-

" procedent flumina, quae arentes
" bominum fauces rigabunt. Exin
" super turrim Londoniarum procre-
" abitur arbor, quee tribus solum -
" modo ramis contenta, superficiem *
" totius insulse latitudine foliorum
" obumbrabit ; hinc adversarius
" Boreas superveniet, atque iniquo
" flatu suo tertiurn illi ramum eri-
" piet; duo vero residui locum ex-
" tirpati occupabunt, donee alter al-
" terum foliorum multifcudine adni-
" bilabit ; deinde vero locum duorum
" obtinebit ipse, etf volucres extera-
" rum regionum sustentabit, patriis
" volatibus nocivus habebitur, nam
" timore umbras ejus liberos vola-
" tus amittent ; succedet asinus
" nequitia3, in fabricatores auri
" velox, sed in luporum rapacitatem
" piger. In diebus illis ardebunt
" quercus per nemora, et in ramis

" tiliarum 107 nascentur glandes ; 107 Vel ilicum.

" Sabrinum mare per septem ostia discurret, et fiuvius Oscbae
" per septem menses fervebit ; pisces ipsius calore morientur,
" et ex eis procreabuntur serpentes ; frigebunt Badonis balnea,
" et salubres aquae eorum mortem generabunt. Londonia ne-
" cem viginti milium virorum lugebit, et Tamensis in san-
' ' guinem mutabitur ; cucullati ad nuptias provocabuntur, et
" clamor eorum in montibus Alpium audietur. Tres fontes Id. vii. 4.
" in urbe Grwintonia erumpent, quorum rivuli insulam in tres
" portiones secabunt; qui bibet ex uno diuturniori vita frue-
" tur, nee su23erveniente languore gravabitur ; qui bibet de
" altero, indeficienti fame peribit, et in facie ipsius pallor
" et borror sedebit; qui bibet de tertio subita morte pericli-
" tabitur, nee corpus ipsius poterit subire sepulcrum ; tantam
" ingluviem vitare volentes diversis tegumentis earn occul-
" tare nitentur. Quascunque ergo moles superposita fuerit
" formam alterius corporis recipiet; terra namque in lapides,
" lapides in lympbam, lignum in cineres, cinis in aquam, si
" superjecta fuerit, mutentur. Ad baec, ex urbe Canuti ne-

superficieni] super faciem, A.

f et] ins. by Par.

CHRONICA MAJOR A. 211

Galf. Mon. " moris eliniinabitur puella, ut medela? curam adhibeat; qua3, A.D. 465.

vn. 4. << U|. omnes artes inierit, solo anbelitu suo fontes nocivos sic- Prophecies

" cabit. Exin, ut sese salubri liquore refecerit, gestabit in of Merlin.
" manu sua dextra nemus Colidonis, in sinistra vero murorum
" Londonia3 propugnacula ; qnocumque incedet passus sulpbu-
" reos faciet, qui duplici flamma fumabunt; fumns ille exci-
" tabit Rutbenos, et cibum sub marinis conficiet, lacrimis
" miserandis manabit ipsa, et clamore borrido replebit insu-
" lam, Interficiet eani cervus decern ramorurn, quorum quatuor Cervus.
" aurea diademata gestabunt, sex vero residui in cornua bu-
" balorum vertentur, qua3 nefando sonitu tres insulas Britannia?
" commovebunt. Excitabitur Daneium nemus, et in bumanam Daneium
" vocem erumpens, clamabit, ' Accede Kambria, et junge nemus-
" ' lateri tuo Cornubiam, et die Wintonia?, Absorbebit te
" ' tellus. Transfer sedem pastoris ubi naves applicant, et
" ' ca?tera membra caput sequantur ; festinat namque dies,
" ' qua cives ob scelera perjurii peribunt; candor lanarum
" ' nocuit, atque tinctura? ipsarum diversitas.' Va? perjuras
" genti, quia urbs inclita propter earn ruet. Gaudebunt naves
" augmentatioue tanta, et unum ex duobus fiet. Reffidificabit
" earn bericius oneratus pomis, ad quorum odorem diverso- Hericius.
" rum nemorum convolabunt aves ; adiciet palatium ingens, p. 68.
" et secentis turribus illud vallabit. Invidebit ergo Lon-
*' donia, et muros suos tripliciter augebit; circuibit earn un-
" dique Tamensis fluvius, et rumor operis transcendet Alpes;
" occultabit infra illam bericius poma sua, et subterraneas
" vias machinabitur. In tempore illo loquentur lapides ; et
'* mare, quo ad Galliam navigatur, infra breve spatium con-
" trahetur; in utraque ripa audietur bomo ab boinine, et
" solidum insula? dilatabitur ; revelabuntur occulta snbmari-
" norum, et Gallia pra? timore tremebit. Post ba?c, ex Cala-
" terio nemore procedet ardea,' qua? insulam per biennimn Ardea.
" circumvolabit ; nocturno clamore convocabit volatilia, et
" omne genus volucrum associabit sibi; in culturas mortalium
" irruent, et omnia grana messium devorabunt; sequetur
" fames populum, atque dira mortalitas famem. At cum
" calamitas tanta cessaverit, adibit detestabilis ales vallem Ales detes-
" Galabes, atque earn in excelsum montem levabit; in cacu- tabilis.
" mine quoque ipsius plantabit quercum, atque infra ramos
" nidificabit : tria ova procreabuntur in nido, ex quibus Tria ova.
" vulpes, et lupus, et ursus egredientur. Devorabit vulpes Vulpes.
" matrem, et asininum caput gestabit; monstro igitur assumpto Lupus.
" terrebit fratres suos, ipsosque in ISTeustriam fugabit. At
" ipsi excitabunt aprum detonsum in ilia, et navigio revecti Excitabunt
" cum vulpe congredientur ; qua?, cum certamen inierit, finget *Prn)n'
" se defunctam, et aprum in pietatem movebit. Mox adibit

o 2

212

MATTH^EI PARISIENSIS

A.D. 465.
Prophecies
of Merlin.

Lupus et
ursus.

Capite leo-

nis corona

coronabi-

tur.

Bos mon-

tanus.

Asinus.

Cornu-
taurus.

Submarini
luces.

Corvus.
Bubo.

ipse cadaver, dum super stabit, axibelabit in oculos ejus et Galf. Mon.
faciem ; at ipsa non oblita prasteriti doli mordebit sinistrum vu- 4-
pedeni ejus, totumque a corpore evellet; saltu quoque facto
eripiet ei dexterarn aurem et caudam, et infra cavernas
montium delitebit. Aper ergo illusus requiret lupum et
ursura, ut ei amissa membra restituant; qui, ut causam
inierint, promittent ei duos pedes et aures et caudam, et
ex eis porcina membra component; adquiescet ipse, pro-
missamque restaurationem exspectabit. Interim descendet
vulpes de montibus et sese in lupum mutabit, et quasi
colloquium babitura cum apro adibit ilium callide, ipsumque
totum devorabit ; exin transvertet sese in aprum, et, quasi
sine membris, exjoectabit Germanos, sed et ipsos postquam
advenerint subito dente interficiet, atque capite leonis coro-
nabitur. Tn diebus ejus nascetur serpens, qui 1 neci mortalium
imminebit, longitudine sua circuibit Londoniam, et quosque
praetereuntes devorabit. Bos montanus caput lupi assumet,
dentesque suos in fabrica Sabrina3 dealbabit ; associabit sibi
greges Albanorum et Cambrias, qui Tamensem potando sic-
cabunt. Vocabit asinus bircum prolixaa barba3, et formam
ipsius mutabit;2 indignabitur igitur montanus, vocatoque
lupo cornutaurus in ipsos fiet. Ut autem ssevitite indulserit,
devorabit carnes eorum et ossa; sed in cacumine TJriani
cremabitur ; favillas rogi mutabuntur in cygnos,3 qui in sicco
quasi in fiumine natabunt ; devorabunt pisces in piscibus,
et bomines in hominibus conglutient. Superveniente vero
senectute efficientur submarini luces,4 atque submarinas in-
sidias macbinabuntur ; submergent navalia, et argentum
non minimum congregabunt ; fiuctuabit iterum ° Tamensis,
convocatisque fiuminibus ultra metas alvei procedet ; adhi-
bebit igitur fontem Galabes dolo et nequitia repletum ;
orientur ex eo seditiones, provocantes Venedotos ad praslia.
Convenient nemorum robora, et cum saxis Gewiseorum
congredientur ; advolabit corvus cum milvis, et corpora per-
emptorum devorabit ; super muros Claudiocestrise 6 nidifi-
cabit bubo, et in nido suo procreabitui' asinus ; educabit
ilium serpens Malvernia?, et in plures dolos commovebit ;
sumpto diademate transcendet excelsa, et borrido racanatu
populum patriae terrebit ; in diebus ejus titubabunt montes
Patbaii, et provincia? nemoribus suis spoliabuntur ; super-

1 qui] que, A.

2 mutabit] vel mutuabit, Par.

3 cygnos] tignos, A. ; vel cing-
nos, Par. above the line.

4 luces] lupi, Galf. Mon.

5 iterum] vel igitur, Par.

6 Claudiocestrice] id est Glover-
nise, Par.

CHRONICA MAJORA, 213

Galf. Mon. " veniet namque vermis ignei anhelitus, qui, emisso vapore, A.D. 465.

vii. 4. " comburet arbores. Egredientur ex eo septem leoues capiti- Vermis.

" bus bircorum turpati, foetore narium mulieres corrnmpent, Septem
" et proprias communes facient; nesciet pater filium proprium, eones-
" quia more pecudum lascivient. Superveniet itaque gigas Gigas.
" nequitia3, qui oculorum acumine terrebit universos. Ex-
" surget in ilium draco Wigornias et eum exterminare cona- Draco.
" bitur; facto autem congressu superabitur draco, et nequitia
" victoris opprimetur ; ascendet namque draconem, et exuta
" veste insidebit nudus; feret ilium ad sublimia draco, erecta-
" que cauda verberabit nudatum, resumpto iterum vigore,
" gigas fauces illius cum gladio confringet; iniplicabitur
" taudem sub cauda sua draco et venenatus interibit. Suc-
" cedet post ilium Totonesius aper, et dira tyrannide oppri- Aper.
" met populum. Eliminabit Claudiocestria leonem, qui diversis Leo.
" prasliis inquietabit serpentem ; l conculcabit eum sub pedibus Serpens.
" suis, apertisque faucibus terrebit; cum regno tandem liti-
" gabit leo, et terga nobilium transcendet. Superveniet taurus
" litigio, et leonem dextro pede percutiet ; expellet eum per
" regni diversoria, sed cornua sua in muris Exoniag confringet.
" Vindicabit leonem vulpes Kaerdubali, et totum suis deuti- Vulpes.
" bus consumet; circumcinget earn Lindocolinus ? coluber, Coluber.
" preesentiamque suam draconibus multis borribili sibilo tes-
" tabitur. Congredientur deinde dracoues et alter alterum Dracones.
" dilaniabit; opprimet alatus3 carentem alia et ungues vene-
" natas 4 in genas configet. Ad certamen convenient alii, et
" alius alium interficiet; succedet quintus interfectis,6 re- Quiatus.
" siduosque diversis macbinationibus confringet; transcendet
'" dorsum unius G cum gladio, et caput a corpore separabit,
" exuta veste ascendet alium, et dexteram caudae lasvamque
" iniciet; superabit eum nudus, cum nihil indutus pro-
" fecerit; casteros a dorso tormentabit, et in rotunditatem
'•' regni compellet. Superveniet leo rugiens immani feroci- Leo rugi-
" tate timendus ; ter quinque portiones in unum reducet, et ens,
" solus possidebit populum; splendebit gigas colore niveo, Gigas.
" et ad candidum populum germinabit. Delitiaa priucipes p. 69.
" enervabunt, et subditi in beluas mutabuntur. Orietur in
' ' illis leo bumano cruore turgidus, supponetur ei in segete Leo rubi-
" falcifer, qui dum laborabit mente, opprimetur ab illo ; £"n~!is
" sedabit illos Eboracensis auriga, expulsoque domino, in ^uri(Ta"

1 serpentem'] vel ssevientem, Par. 4 venenatas~\ vel -tus, Par.

- Lindocolinus'] id est Lincolni- 5 Par. alters tbis to interfectus.

ensis, Par. r> unius] vel illius, Par.
:i alatus] vel alitus, Par.

214

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 465.

Prophecies
of Merlin.
Piscistauri.

Colonus
serpens.

Cornutus
draco.

Lupus
signifer.

Miles.
Aper.

Nota si-
dera.

Mercurius.

Stilbon.

Galea

martis.

currum quern ducit ascendet ; abstracto gladio minabitur Galf. Mon.
Orienti, et rotarum suarum vestigia replebit sanguine. yn- 4-
Fiet deinde piscis in aequore, qui sibilo serpentis revocatus
coibit cum illo. Nascentur inde tres tauri fulgurantes, qui,
consumptis pascnis, convertentur in arbores ; gestabit primus
flagellum vipereum, et a post genito dorsum suum con-
verted nitetur ipse ei flagellum eripere, sed ab ultimo
corripietur ; avertent mutuo a sese facies, donee venenatum
cipbum projecerint. Succedet eis colonns Albaniae, cui a
dorso imminebit serpens; vacabit ipse tellurem subvertere,
ut patriae1 segetibus candeant. Laborabit serpens venenum
diffundere, ne herbae in messes proveniant. Letali clade
deficiet populus, et moenia urbium desolabuntur ; dabitur
in remedium urbs Claudii, quaa alumnam flagellantis inter-
ponet; stateram namqne inedicinae gestabit, et in brevi
renovabitur insula. Dein duo subsequentur sceptrum, quibus
cornutus draco ministrabit; adveniet alter in ferro, et
volantem equitabit serpentem ; nudato corpore insidebit
dorso, et dexteram caudaa iniciet ; clamore ipsius excita-
buntur maria, et timorem secundo inicient. Secundus itaque
sociabitur leoni, sed exorta lite congressum facient; mutuis
cladibus sucenmbent mutuo, sed feritas belluee prtevalebit.
Superveniet quidam in tympano et cythara, et demulcebit
leonis seevitiam ; pacificabuntur ergo nationes regni, et leo-
nem ad stateram provocabunt; locata sede ad pensas stude-
bit, sed palmas in Albaniam extendet. Tristabuntur ergo
aquilonis provinciae, et ostia templorum reserabunt ; signifer
lupus conducet turmas, et Oornubiam cauda sua circum-
cinget ; resistet ei miles in curru, qui populum ilium in
aprum mutabit ; vastabit igitur aper provincias, sed in
profundo Sabrinae occultabit caput. Amplexabitur bomo
leonem in bumo,2 et fulgor auri oculos intuentium excascabit.
Candebit argentum in circuitu, et diversa torcularia vexabit.
Imposito vino, inebriabuntur mortales, postpositoque caslo
in terram respicient ; ab eis vultus avertent sidera, et soli-
tum cursum confundent; arebunt segetes, bis indignantibus,
et humor convexi negabitur ; radices et rami vices muta-
bunt, novitasque rei erit in miraculum ; splendor Solis
electro Mercurii languebit, et erit horror inspicientibus ;

" Mutabit clypeum Stilbon Archadia3,
" Vocabit Venerem galea Martis ;

1 patritE] patere, A. ; vel patrie,
Far. in marg.

2 humo] vel vino. Par. Galf.
Mon. has auro.

CHRONICA MAJORA. 215

Galf. Mon. " Galea Martis umbram conficiet, A.D. 465.

yn' 4- '' Transibit terrninos furor Mercurii ;

" Nudabit ensem Orion ferreus, Orion.

" Vexabit nubes Phoebus aaquoreus, Phoebus.

" Exibit Jupiter licitas semitas, Jupiter.

" Et Venus deseret statutas liueas.

" Saturni sideris livido corruet, Saturnus.

" Et falce recurva mortales perimet.

" Bis senus numerus domorum et siderum deflebit hospites

" ita transcurrere ; obmittent Gemini complexus solitos, et Gemini.

" urnam in fontes provocabunt ; pensa Libras oblique pende- l r£D

" bunt, donee Aries recurva cornua supponat; Cauda Scor- a rips]

" pionis procreabit fulgura, et Cancer cum Sole litigab it ; Scorpio.

•' ascendet Virgo dorsum Sagittarii, et flores virgineos obfas- Virgo.

" cabit; cursus Lunas turbabit zodiacum, et in fletuui pro- ja^ nus'

" rumpent Pleiades. Officia jam nulla redibimt, sed clausa Pleiades.

" janua in crepidinibus Adrians delitebunt. In ictu radii

" exsurgent asquora, et pulvis veterum renovabitur ; confligent

" venti diro sufflamine,1 et sonitum inter sidera confident."

De reditu Aurelii hi Br'danniam.

Id. viii. 1. Cumqire in hunc modum diu propbetasset Merlinus, astan-
tes omnes in admirationem commovit. Yortigernus igitur ex-
itum suum scire desiderans, rogavit juvenem sibi dicere quod
sciebatj ad quern Merlinus, " Ignem filiorum Oonstantini
" difi'uge si vales ; nam gentem Saxonum subjugabunt, et
" teipsum infra oppidum Genorium2 inclusum comburent. Ru-
" bebunt sanguine Saxonum facies, et iuterfecto Heugisto
" Aurelius Ambrosius coronabitur." Nee mora,3 cum crastina Aurelius
dies illuxisset, applicuit Aurelius Ambrosius cum fratre suo -A-mbrosius
Utberpendragon cum4 innumera multitudine armatorum. 0f jj^ -°
Id. viii. 2. Convenerunt itaque Britones undique dispersi, et convocato
Id. viii, 3. regni clero Aurelium in regem erexerunt. Sublimatus autem,
ecclesias ad solum usque destructas, ut potuit, reparare va-
cavit. Erat autem largus in rnuneribus dandis, sedulus in
divinis obsequiis, modestus in cunctis, et super omnia men-
dacium postponens, fortis pede, fortior equo, et ad regendum
exercitum eruditus. Talibus insignitus virtutibus, fama ipsius
in nationibus Celebris habebatur.

1 sufflamine] flamine,W., and so A.
Par. has put in suf., as Galf. Mon.

2 infra oppidum Genoririm~\ intra

3 moral W. ins. erat.

4 cum~\ et, 0. W. Galf. Mon. has
decern milibus militum comita-

turrim, Galf. Mon. j " tus."

216

MATTH.EI PARIS1ENSIS

A.D. 466.

Death of

Vortigern.

TJt Vortigermis rex incendio perierit.

Anno gratiae cccclxvi. Cum Britanni regem Aurelium cohor- Galf. Mon.
tarentur, ut in Saxones impetum faceret, dissuasit rex, nam v"i- 2-
prius volnit persequi Vortigermim ; deinde exercitum suum
in Kambriam dirigens, oppidum Genorium petivit. Ufc igitur
ad illud pervenit, proditionis patri et fratri illatae l reminiscens,
astantibus ait, " Respicite, duces nobilissimi, bujus turris
" moenia si possint Vortingernum protegere, qui fertilem
" patriani devastavit, nobiles regni exterminavit, sacras eccle-
" sias destruxit, et Cbristianitatem fere a mari usque ad rnare
" delevit, et, quod magis dolendum censeo, patrera meum et
" fratrem prodidit. Nunc, cives nobilissimi, viriliter agite et
" vindicate vos prius in ilium, per quern base omnia acces-
" serunt, et deinde arma vertamus in hostes." Nee mora,
diversis macbinationibus adhibitis, mcenia diruere nituntur.
Postremo cum caatera defecissent, adhibuerunt iguem, qui
cum alimentum suscepisset nou cessavit, donee turrim com-
bussit cum Vortigerno.2

Item.

Theodoret, Anno gratiae cccclxvii. Tbeodorius,3 episcopus civitatis quae, Ado, col.
bishop of a Cyro Persarum rege condita, Cyriae nomen accepit, vir in 104.
yrus- divinis scripturis ad perfectum eruditus, in ecclesia clarissima
columna4 refulsit.

Alaric II.,
slain by
Clovis, at
Poitiers.

Item.

Anno gratiae cccclxviii. Clodoveus, rex Francorum, mil- Id.
liario decimo ab urbe Pictavis, Alaricum regem Gotborum
interfecit ; cujus filius Amalricus evadens in Hyspanias aufugit.

Conquests
of Clovis.
p. 70.

Cordiuuatiu.

Anno gratiae cccclxix. Clodoveus rex Tbolosam, Santonas, Id.
omnemque terram Aquitanicam sibi subjugavit, et Gotbos
Arrianos inde expellens, Francos ibi catbolicos babitare con-
stituit.

1 illatce~\ om. W., having facta in
the corrector's hand in the margin.
0. has Mate.

- combussit cum Vortigei-no~\ et
Vortigernum combussit, O. W. ; et

Vortigernum exarsit, Galf. Mon.
O. doesnot seem to have had tur-
rim.

:i Theodorius~] Theodoretus, Bede.

4 columna] calumpna, A.

CHKONICA MAJOEA. 217

Gontinuatio. A.D. 470.

Ado, col. Anno gratife ccccxxx. Salvianns presbyter apud Massiliam Salvian of
scripsit ad Claudiannm, presbyteruni Yiennensem, librum unum Marseilles,
expositionis extremas partis in Ecclesiasten.

Item. Simplicius Papa.

Vit. Pontif. Anno gratia) cccclxxi. Simplicius sedit in cathedra Romana Pope Siru-
annis quindecim, mense uno, diebus septem, et cessavit sedes plicius.
diebus sex.

Hilarius episcopus habetur insignis.

Ado, col. Anno gratia) cccclxxii. Hyllarius, Arelatensis ecclesia) prse- Hilary,
sul, vir elemosinarius et paujaertatis amator, in scripturis bishop of
divinis doctus eniicuit.

Aries.

Aurelius cum Hengisto pugna/vit.

Hen. Hunt. Anno gratia; cccclxxiii. Aurelius Ambrosianus Hengistum Battle of
7nq et Osricum filium suum, cognomento Esc,1 in Cantia ad bellum Wippedes-

provocans, duodecim cuneos Britonum oi'dinavit in loco qui .y,/
postea Wippedesflete dicebatur, ubi diu et acriter ex utraque fleet?),
parte pugnantes, sanguineni non minimum profuderunt, sed
victoria dubia et adeo lacrimabilis fuit, quod, multo postea
tempore, nee Saxones fines Britonum, nee Britanni Cantiam
intrare prassumerent. Saxones vero quendam principein mag- Origin of
num, Wipped apj^ellatum, ibidem inter casteros amittentes, ~.® name
locum belli ad memoriam ipsius Wippedesflete vocaverunt. flete

Gontinuatio.

Ado, col. Aaino gratia) cccclxxiv. Claudianus, presbyter Viennensis, Claudian

vir in rebus ecclesiasticis ad disputandum subtilis, floruit. of Vienne.

Item.

Id. Anno gratiaa cccclxxv. Prosper, Aquitannica) regionis, ad- Prosper of

versum Euticen dictavit epistolas de vera incarnatione Christi Aquitaine.
et libero arbitrio male sentientem.

1 Esc] Cese, A. O. W. Hengist's I ii. 5, p. 154 d, who has " Oeric,
son is only calledEscby Hen. Hunt. I " cognomento Oisc."
The other name is from Bede, II. E.

218

MATTH^EI pakisiensis

A.D. 476.

Regula-
tions of
Pope Hil-
ary.

Victory of
Clovis
over the
Germans,
and his
baptism.

Nota miraculum.

Anno gratise cccclxxvi. Hyllarius, Roma? urbis l episcopus,
prohibuit ne clerici laicali babitu uterentur, presbyteris et
concubinas suas interdixit. Eodern tempore, dum Clodoveus, Gregor.
rex Francoruni, contra Alemannos confligeret et ejns graviter Turon.
exercitus la3deretur, elevatis in caelum oculis, dixit, " Domine 21* 30,
" Jesu Obriste, qnem uxor mea Cbrotildis colit, tuam opera
" devotus efflagito. Et si mibi in boo certamine victoriarn
" dederis, de cetero credarn et in tuo nomine baptizabor."
Quod cum dixisset, Alemanni in fugam acti sunt, et rex cum
triumpbo ad patriam remeavit. Tunc, accersito2 sancto Re-
migio episcopo, baptizatus est cum omni gente sua.

'10 A.

Zenon imjperator ; Elle primus rex Australium Saxonum ex
Anglis venit in Britcmniam.

Zeno. Anno gratise ccccixxvn. Zenon, Romanum suscipiens im- Ado, col.

iElla lands perium, annis septendecim regnant. Eodem anno Elle dux 104-
in Britain, et tres filii ejus, Cymen, Plenting, et Cyssa, in Britaniriam ^e°jr, | '
venientes, in loco, qui 3 postea a [Oymene] Cymenesoara, id
est, portus Cymeni, dicebatur, applicuerunt ; egredientibus
autem illis innumera Britonum turba convolarunt, et bellum
illico inierunt. Sed Britones campum deserentes, ad proxi-
mum nemus, quod Andredeswold dicebatur, fugati sunt. Sax-
ones vero litora maris in Suthsexia occupantes, magis ma-
gisque sibi regionis illius spatia subjugarunt.

Leo II.

saved by
his mother

A copy of
S. Mat-

thew's gos- tum egt-
pel written
by S. Bar-
nabas.

Item. Nota matris pietoiem.

Anno gratise cccclxxviii. Zenon imperator Leonem filium Ado, col.
suum interficere quserens, mater ejus pro eo alium ei similem 104-
obtulit, qui postea in clericatu usque ad Justiniani tempora
perduravit.

Item.

Anno gratice cccclxxix. Coi-pus Barnabse apostoli, et evan- Id.
gelium Matbasi ejus stilo conscriptum, ipso revelante, reper-

Itera.

Odoacer

takes

Rome.

Anno gratiaa cccclxxx. Odoacer, rex Gotborum, Romam Id.
obtinuit, quam ex eo tempore reges eorum diutius tenuere.

1 urbis'] vel, A.

-' accersito'] acquisito, W.

3 qui . . . dicebatur] Hen. Hunt.
has only ad Cymenesore.

CHRONICA MAJORA. 219

Continuatio. A.D. 481.

Ado. col. Anno gratia; cccclxxxt. Theodoricus, res G-othorum, utram- Ravages of
104. que Macedoniam Thessaliamque depopulatus est, et Italiam Theodoric.

infestus occupavit.

Item.

Id., coll. Anno gratia? cccclxxxii. Hunericus, res Wandalornm Arri- Persecu-

104, 105. anus, esulatis in Affrica trecentis tribus episcopis catholicis, ^on of the
ecclesias eoruni clausit, plebemque variis affecit suppliciis, et , a ° 1C "s
innumeram multitudinem pro fide veritatis peremit ; et manus neric, king
linguasque innumeris pra?cidens ut catholica? confessionis of theVan-
loquelam auferet, multa martyrurn milia effecit. ^als.

Item. Glocloveus in consanguineos scevit.

Id., col. Anno gratia? cccclxxxiii. Clodoveus, res Francorum, Reg- Regnaca-

105- nacarium propinquum suum et fratrem ejus cepit et interfecit. rius slain

by Clovis.

Nota cupiditatem. rp- ,-,

Id. Anno gratia? cccclxxxiv. Tyniotheus, estincto ab ' Ales- f"rrlirus)

-,■■$, ^ ■ i ■ x , -, ■ bishop of

andrims Frotnerio, aut voluit aut passus est ao uno episcopo Alexan-

in loco occisi episcopi sese ordinari. dria.

Hen. Hunt. Anno gratia? cccclxxxv. Britones, duce Ambrosio Aurelio, Battle of
pp. 708 c, convenerunt ad pugnam apud Mercredesburne contra Elle et Mercredes-
' B" filios suos, et cum diu et acriter pugnam commisissent, Elle burne-

cum filiis suis, non sine dispendio Britonum, campum deseruit.

Misit igitur Elle in patriam suam propter majorem copiam

armatorum.

Item.

Vit.Pontif. A mm gratia? cccclxxxyi. Felis sedit in cathedra Bomana Pope Felix
annis octo, mensibus undecim, diebus septendecim, et cessavit ^-
sedes diebus quinque.

Aurelius Saxones ad pugnam provocans victoriam adeptus est.

Galf. Mon. Anno gratia? cccclxxxvii. Ambrosius Aurelianus, masima Victory of
viii. 3-5. Britonum multitudine collecta, Sasones ad pugnam provocare Aurelius

disposuit. Esercitum itaque suum versus aquilonem dirigens, m rosius-
Hengistum cum suis Sasonibus trans Humorum invenit.
Hengistus vero cum adventum ipsius comperisset, perresit

1 ab] om. W.

220 MATTELEl PARISIENSIS

A.D. 487. audacter in obviam, et in cainpo, qui Maisbelli vocabatur, quo Galf. Mon.

Aurelius erat transiturus, subitum atque furtivum impetura VU1- 4-

facere afFectans, Britones non praemeditatos disposuit occupare ;

quod tamen Aurelium non latuit, nee iccirco campum distulit

adire. Dispositis tandem in utraque parte catervis, congredi-

untur acies, cruoremque non minimum utrobique difFundunt ;

Hengist bine Britones, illinc Saxones, vulnerati moriuntur. Demum

mesto quoque cum Hengistus socios suos succumbere vidit Brito-

•r I nesque prasvalere, confestim diffugit, itaque 1 oppidum Kaer-

but does conan, quod nunc Cuningeburc appellatur, petivit. Sciens 2

not enter it. vero quod omne tutamen suum in giadio et basta consisteret,

oppidum intrare noluit, quia illud Aurelio resistere nequa-

quam asstimavit. Insequitur eum Aurelius, et quoscumque

in itinere reperiebat, amputatis capitibus, ad tartara destinavit.

Potitus itaque victoria Aurelius, Deum ca?li ex intimo cordis

affectu laudare non cessavit, qui sibi de bostibus triumpbum

reportare concessit.

Aurel'ms ecclesias destructas recedificare fecit.

The Anno gratia? cccclxxxviii. Aurelius Ambrosius, cum per Cf. Galf.

churches Britanniam bostes qua?rendo transitum faceret, invenit eccle- Mon. viii.
\ y sias ad solum usque destructas, unde vebementer condoluit. '
Ambro- Accitis itaque ca?mentariis et lignariis, a?dificia divina repa-
sius. rare curavit. Dispositis ergo in eis presbyteris et clericis,

P- 71. divinum obsequium ad statum debitum revocavit. At ubi

profana deorum templa et idola invenit, a memoria bominum
universa delevit ; justitiam et paceni ecclesiis et viris eccle-
siasticis observare pra?cepit, beneficia multa contulit, et orare
pro regno et ecclesias statu omnibus imperavit.

Aurelius Hengistum hello victum cejnt, ac decapitari prcecepit.

Defeat and Anno gratia? cccclxxxix. Aurelianus Ambrosius, epistolas

death of ad universos Britannia? fines dirigens, prgecepit ut omnes, qui

vPt\ potuerunt arma movere, ad eum quamtocius convenirent, et

' paganos exterminare a Britannia? finibus laborarent. Congre-

gatis igitur omnibus, promovit exercitum Ambrosius versus

aquilonem, et Hengistus cum Saxonibus super flumen quod

Don appellatur, aciebus ad bellum instructis, invenit. Quid

multa? Concurrentibus bine et inde catervis, acerrimam com-

misere pugnam, cruoremque3 non minimum utrobique diffun-

1 itaque] atque, O. W. | piler has used this expression. See

2 The end of this chapter is con- above, under the years 473, 487.
siderably altered from Galf. Mon. The mention of Hengist's death at

3 This is the third time the com- | the Don is peculiar to him.

CHRONICA MAJORA.

221

Galf. Mon.
viii. 5, 6.

Id. 7.

Hen. Hunt,
p. 710 b.

Beda,H.E.
ii. 5, p.
154 d.
Galf. Mon.
vi. 12.

dunt. Dumque in hunc rnodum diutissime decertassent, dux
Claudiocestrise l Eldol, cui ardens inerat desiderinm cum Hen-
gisto congrediendi, curti phalauge cui praserat cuneos pene-
trans, cepit Hengistum per nasale cassidis, sunrmisque utens
viribus ipsum infra concives suos pertraxit ; " Desiderium
" nieuni," inquit, " hodie adimplevit Deus ; victoria enim
" nobis in manu est." Diffugerunt itaque Saxones, quo im-
petus quemque ducebat, quos Aurelius fugientes insequens,
immisericorditer trucidavit. Octa vero, Alius Hengisti, cum
majori multitudine Eboi'acum, Eosa autem urbem Aldclud,
petierunt. Ut igitur triumpbavit Aurelius, cepit urbem Co-
nani, et ibidem tribus diebus moratus est ; post baac, con-
vocatis ducibus, praecepit decernere quid de Hengisto fieri
debuisset. Surgens itaque Eldadus, episcopus Claudioces-
trensis et frater Eldol ducis, jussit omnes tacere,2 " Etsi
' omnes istum liberare vellent, ego eurn in frusta conci-
' derem. Samuel namque propbeta, cum Agag regem Ama-
' lecb in bello cepisset, mactavit ilium in frusta, dicens,
' Sicut fecisti matres sine liberis, sic faeiam matrem tuam
' hodie sine liberis inter mulieres ; similiter facite de isto qui
' alter Agag existit." Accepto itaque Eldol gladio duxit eurn
extra urbem, et amputato capite ad tartara direxit. Successit
ei Osric filius ejus, cognomento Esc, super gentem Saxonum
in Cantia, a quo reges Cantise usque bodie " Eskinges "
vocantur. Dederat namque Vortigernus provinciam illam
Hengisto pro filia sua, ut superius relatum est, et sic earn
annis viginti quatuor, quasi jure baareditario, possidebat.3

A.D. 489.

Octa flies
to York,
Eosa to
Dumbar-
ton.
Conis-
borough
taken by
Aurelius.

1 Reg. xv.
33.

Ut Octa misericordiam im/petravtt.

Galf. Mon. Anno gratia? ccccxc. Aurelianus Ambrosius exercitum suum
viii. 8. duxit ad Eboracum, ut Octam filium Hengisti expugnaret.

Cumque civitatem obsedisset, dubitavit Octa urbem contra
tantam multitudinem retinere ; communicato itaque salubri
consilio, egressus est cum nobilibus qui secum erant, et sese
suosque regi in baec verba prassentavit, " Victi sunt dii mei,
" Deumque tuum regnare non bassito, qui tot nobiles ad te
" venire compellit.4 Accipe ergo nos, et nisi misericordiam
" adhibueritis, ad quodcunque supplicium voluntarie paratos."
Motus igitur pietate Aurelius, ut erat pius, misericordiam
babuit de eis. Exemplo etiam Octse venit Eosa, cgeterique

Siege of
York by
Aurelius
Ambrosius.

Octa and
Eosa ad-
mitted to
mercy.

1 A. inserts cum. 3 possidebaf] possidebit, A. This

2 West, inserts " et ait, frendens last clause is due to the compiler,
pro ira." 4 compellit'] compellet, A.

999

MATTHyET PARISIENSIS

A.D. 490.

The stones
of the
Giants'
dance
Drought
from Kil-
dare by
Merlin's
direction.

qui diffugerant, et misericordiam impetrarunt ; dedit ergo

eis regionem prope Scotiam, et foedus cunctis1 confirmavit.

Deinde perrexit ad monasterium Ambrii prope Kaercaradoc, Galf. Mon.

qua? nunc Saresberia dicitur, ubi principes defuncti jacebant, YU1- 9> 10-

quos Hengistus prodiderat, et pietate commotus in lacrimas

resolutus est. Deliberans ergo apud se, ut locum, ubi2 tot

nobiles jacebant, rnemorabilem faceret, jussit Merlinum vatem

diligenter qua3rere, ut consilio ipsius, quod desiderabat, im-

plere potuisset. Cumque 3 Merliuus ad regis prsesentiam per-

ductus fuisset, [exposuit] ei de morte nobilium memoratorum,

quoniodo prodiderant eos Saxones, et quod voluit locum bonore

debito venerari. Tunc Merlinus, aliquantulum in extasi mentis

positus, tandem respondit, dicens, " Si volueris, domine mi

" rex, opere perpetuo sepulturam decorare, mitte pro cborea

" gigantum, quaa est in Killarao, monte Hyberniaa, ubi talis

" est lapidum structura qualem nemo bujus retatis oculis

" perspexit.4 Grandes5 sunt lapides et mirabiliter collocati,

" qui, si eo modo bic quo ibi sunt positi locati fuerint, sta-

" bunt in Eeternum, et 6 rnemorabilem facient sepulturam." Ad Id. viii. II.

baec Aurelius in risum solutus Merlino respondit, "Numquid

" lapides Hyberniaa meliores sunt lapidibus istius regionis,

" ut ex tarn longinquo ad Britanniam veberentur ? " Ad

quern Merlinus, " Ne vanum, rex, moveas risum ; nam mystici

" sunt lapides, et ad diversa medicamenta salubres. Gigantes

" eos olim asportaverunt ex ultimis finibus Affrica3 regionis

" illuc, ut balnea infra ipsos7 conficerent, cum variis infirmi-

" tatibus gravarentur. Lavabant namque lapides cum variis

" berbarum confectionibus et fundebant in balnea, unde cura-

" bantur aagroti; nee est ibi lapis qui careat medicina."

Cumque ba3c audissent Britones, pro lapidibus mittere de-

creverunt; eligitur ergo Utber frater regis, cum quindecim

milibus armatorum, qui, si ab aliquo impedirentur, prselio

lapides asportarent ; eligitur et Merlinus, ut ipsius8 ingenio

omnia agerentur. Paratis igitur navibus mare ingrediuntur,

et velis prosperis ad Hyberniam pervenerunt. Cumque Gillo- Id. 12.

mannius rex Hybernia? adventus eorum causam cognovisset,

astantibus dixit, " Armate vos, viri, armate, quia, dum mibi

" vita inerit, non auferent a nobis minimum cborea? lapillum."

!Nec mora, congrediuntur partes, sed victoria Britonibus cessit.

1 cunctis'] cum eis, O. W. West.,
as Galf. Mon.

- ubi] quo, 0. W. West.

3 Cumque'] Ut, W. ; Ut auteni,
West.

4 perspexit] prospexit, O. W. West.

5 Grandes] Grandi, A.O., and so
W., though corrected in the margin.

6 et ... sepulturam] not in Galf.
Mon.

7 ipsos] ipsis, A.
s ipsius] ipsi, A.

CHRONICA MA.TORA. 223

Galf. Mon. Deinde Killaraum raontem adeuntes, structuram lapidum in A.D. 490.

vm. 1_. yanum deponere laborabant ; deficientibus autem cunctis sub-
risit Merlinus, suasque machinationes conficiens, levius quam
credi potest lapides deposuit, navibusque imposuit, et cum
gaudio ad Britanniam perduxit. Quod cum Aurelio indicatum
fuisset, venit cum episcopis et abbatibus et aliis regrri mag-
natibus in montem Ambrii, ubi in die Pentecoste coronam .
portavit, et duabus ecclesiis metropolitanis pastores instituit,
concedens sedem Eboraci sancto Samsoni Tiro illustri, Du-
bricio quoque urbem Legionum. Cumque bsec et alia ibidem
peregisset, praecepit Merlino lapides circa sepulturam nobi-
lium erigere ; qui prasceptis ejus obediens, eodem modo quo
in Killarao monte positi fuerant, mirabiliter collocavit.

Sigebert, Eodem anno, Idacius, Leviciaa l Hyspaniarum urbis epi- Idacius.

col. 93. gcopus, cronica sua, a primo Tbeodosii consulatu incboata, buc- p. 72.

usque perduxit. G-ennadius etiam de viris illustribus librum Gennadius.
suum boc anno terminavit.

De Sancto Patricio Hibernensium doctore.

Id. Anno gratias ccccxci. Sanctus Patricius, secundus Hybernia? S. Patrick,

arcbiepiscopus, anno aatatis suaa centesimo vigesimo secundo
in Domino quievit. De cujus sanctitate et miraculis niulta

Nennius, leguntur insignia ; nam per annos quadraginta prasdicabat

59, p. 72 a. yirtutes apostolicas, dum caacos illuminabat, surdos audire
faciebat, deemonia ab obsessis corporibus fugabat, incarceratos
propriis sumptibus2 liberabat, mortuos novem diyina virtute

Id. 60. praeditus suscitabat. Abgetoria quoque trecenta quadraginta
quinque et eo amplius scripsit, totidem episcopos ordinavit,
presbyteros autem tria milia, necnon duodecim milia bominum
in regione ilia3 ad fidem Cbristi convertit; reges septem, qui
erant filii Amolgitb, in uno die baptizavit, quadraginta diebus
totidemque noctibus in cacumine collis Heli jejunavit, ubi
tres petitiones pro bis Hybernensibus, qui fidem Cbristi sus-

Id. 61. ceperant, postulavit ; primo petiit, ut unusquisque susciperet
pcenitentiam, licet in extremo statu vita? ; secundo, ne ab
infidelibus consumeretur in aaternum ; tertio, ne supervivat
abquis Hybernensium in adventu Judicis, quia delebitur per
orationem Sancti Patricii septem annis ante judicium. In
uno4 autem colliculo benedixit populum Hyberniaa, et icleo

1 Levici(E~] Levide, W. ; Levice
or Levite, West. This is Idacius
Lamacensis, or Leiuicensis (i. e. of
Lima), bishop of Aquae Flavia;
(Chaves in Portugal). W. West

2 West, inserts redemptos.

3 ilia] so Par., altering the ori-
ginal reading Conacta, which W.
has, as Nennius. 0. has Conata.

4 uno'] So Par., altering A. ; illo,

224 MATTELEI PARISIENSTS

A.D. 491. ascendit, ut oraret pro eis et videret fructum laboris sui. Nennius,
S.Patrick. Venerunt etiam ad eum ibi aves multi coloris innumerabiles 61' P- ' " c'
ut benediceret eis,1 qua?,2 ad interpretationem sancti, signi-
ficant omnes sanctos utriusque sexus Hybernensium pervenire
ad eum in die judicii ad patrem et magistrum sunm, ut
sequantur ilium ante Deum. Quatuor modis asquantur Moyses Id. 62.
et Patricius ; primo, angelo sibi colloquente in rubo igneo ;
secundo, in monte quadraginta diebus cum nocbibus jejunavit ;
tertio, similes fuerunt aatate centum viginti duorum annorum;
quarto, quia sepulchrum ejus non invenitur, sed in occulto
bumatus est, nemine sciente.3 In pueritia autem, cum esset Marian.

natione Hybernensis, a patre cum duabus sororibus suis in Scot.,
• • . a 388

Scotiam venditus est cuidam homini, qui Cuulcu dicebatur, « .'

. l . . Nennius,

et porcarius illius erat. Denique decimo septimo astatis sua? 55^ p 71 B#

anno a captivitate ad patriam suam reversus est, et nutu Dei

sacris litteris eruditus ; atque tandem Eomam veniens, ibidem

tempus suum protrabebat donee eruditior baberetur, sanctas-

que percurrens scripturas divina raysteria penetravit. Dumque

ibidem moraretur, missus est Palladius episcopus a Papa

Oselestdno ad Scotos in Cbristum convertendos ; qui verbum

Dei primo in Scotia pra?dicans, tandem Britanniam pervenit,

et in terra Pictorum defunctus est. Audita vero morte Pal- Id. 56.

ladii, Patricius, Tbeodosio et Valentiniano imperantibus, a

papa Caslestino ad partes occiduas missus est, ut vexillum (This is en-

sanctas crucis gentibus prtedicaret. Cumque ad Britanniam larged

pervenisset, prsedicavit ibi verbum Dei, et a gentibus regionis ^ • >.

illius cum gaudio susceptus est. Deinde ad Scotos se con-

2Tim. ii. 9. ferens, praedicavit quod verbum Dei non potuit alligari. Tan- Id. 57.

dem a Matbajo, per mirabilem arcbiepiscopum,4 ad episcopalem

gradum promotus, nomen Patricius in ordinatione suscepit,

nam Mannun antea vocabatur. Ordinati sunt etiam cum eo

Ausilius et Yserninus, et casteri nonnulli ad ordines inferiores,

ut sub ipso Domino ministrarent. Tunc, accepta benedic- Id. 58.

tione in nomine Sanctse Trinitatis, navem ascendit, et per-

veniens ad Britanniam insulam, prasdicavit ibi multis 5 diebus.

Deinde ad Hiberniam 6 cum tbesauris spiritualibus transcendens

baptizavit eos, et annis octoginta ibi prasdicavit ; ubi tandem M. 62.

ad culmen religionis provectus, ut relatum est, in senectute Id. 61.

bona et virtutibus insignis in Domino quievit.

1 els'] eos, W. rege et a sancto episcopo, Nennius

2 qua] qui, A. archiepiscopo, West.

3 sciente] scientie, A. 5 multis] non multis, Kenuius.

4 per mirabilem archiepiscopum] '' Hiberniam] Britanniam, A.

CHRONICA MAJORA. 225

TJt Elle rex Andredcestre cepit. A.D. 492.

Hen. Hunt. Anno gratise ccccxcu. Elle, qui regionem Australium Sax- Andredces-
n. p. 710 onum, ut supra dictum est, occupaverat, venit ex partibus ter taken
Germania?, militare subsidium ducens secum, cujus fretus ^ a>
auxilio Andredescester urbem munitissimam obsedit ; quo
audito, convenerunt undique Britones quasi apes, et, assilien-
tibus Saxonibus a tergo semper assistentes,1 cum viris sagit-
tariis hostes acriter infestabant. Dimissis ergo moenibus,
pagani gressus eb arma dirigebant in eos; at Britones, pedum
velocitate illis prsestantiores, silvas cursu petebant, atque
iterum ad moenia tendentibus paganis, rursum a tergo infes-
tabant. Hac arte Saxones diutius fatigati, stragem non mini-
mam sunt perpessi. Tunc Saxones, exercitum in duas partes
dividentes, partem unam moenibus civitatis et alteram ad
debellandum Britones assignarunt; cives vero diuturna fame
contriti, cum jam pondus infestantium pagan orum diutius ferre
nequivissent, omnes in ore gladii perierunt, civitatemque illam
hostes penitus deleverunt. Locus itaque civitatis usque bodie
transeuntibus ostenditur desolatus.

Mansit ergo ibidem Elle 2 cum tribus filiis suis, et regionem JElla
illam, quae usque bodie Anglice " Sutbsexe," Latine autem occupies
" Regio Australium Saxonum " dicitur, colere coepit. Sussex.

Nota.

Sigebert, Anno gratiaa ccccxciii. Anastasius Romanum sumens im- Anastasius
col. 93. perium, annis xxv.3 imperavit. emperor.

Et sciendum est, quod anno, quo Zenon mortuus est, et
Anastasius imperare coepit, erant anni secundum Romanos ab
Adam 4 quinque milia nongenti octoginta novem, et secundum
supputationem Alexandrinorum quinque milia nongenti octo-
ginta tres.

TJt Gertie, primus rex Occidentalium Saxonum, venit in
Britanniam.

Vit. Pontif. Anno gratiee ccccxciv. Gelasius sedit in cathedra Romana Pope Gela-
Hen. Hunt, annis quatuor, mensibus octo, et diebus novendecim. Eodem S1US *■
n. p. 710 e. tempore Gertie, et filius ejus Kineric, cum quinque navibus landing of
in Britanniam applicuerunt, in loco qui postea de nomine „ .

1 assistentes] assistentibus, A.

2 Elle] ille, A.

3 xxv.] xxi., W., though O. has
xxv.

4 ab Adam] om. W.

226

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 494. ejus Certichesora, id est, portus Certic, dicebatur ; quo die

convenit uuiversa multitudo regionis contra eos, et pugnam Hen. Hunt,
viriliter commiserunt. Saxones vero coram navibus immobiliter "• P- 710 e.
stabant, donee noctis tenebrae litem et lucem dirimerent -,1
inventis autem Saxonibus asperis, Britanni sese subtraxerunt,
et pagani in terra bostili non sine frequentibus bellis regionis
litora maris ibidem magis ac magis occupare cceperunt. Ab Cf. Flor.
isto quoque Certic reges Occidentalium Saxonum originem &'
babuerunt.

Nota de hceretico.2

Anastasius Anno gratia3 ccccxcv. Anastasius imperator Accatium hasreti- Sigebert,
endeavours cum et damnatum revocare cupiebat, at 3 Eomani non consen- c°l- 93-
to restore serunt. Erat autem Constantinopolitanus episcopus, sed Deo (not m
bishop of e^ sancta3 ecclesia3 effectus est odiosus.
Constanti-
nople.

Continuatio. Achatius hcereticus fulminatur.

Sigebert.)

p. 73.
Death of
Acacius.
Pascentius
returns to
Britain.

Anno gratias ccccxcvi. Achatius haareticus memoratus ful- Id.
mine ictus periit. Per idem tempus Pascentius filius Vorti- Galf. Mon.
gerni, qui in Germaniam, ut superius relatum est, diffugerat, VU1- 13-
in manu valida et armata, in aquilonali parte Britanniaa appli-
cuit, ut sese patremque suum in Aurelium regem Britonum
vindicaret. Cumque id 4 regi nuntiatum fuisset, collegit exer-
citum et obviam perrexit ; qui ultro ad praslium venientes
pugnam commiserunt, sed Pascentius tandem victus est, et
in fugam propulsus.

Ireland.

Be morte Aureliani regis.

Pascentius Anno gratiaa ccccxcyii. Pascentius memoratus, ad G-illo- Id. viii. 14.
obtains mannium regem Hyberniaa se conferens, postulavit auxiliurn,
help from u^ ge jn Aurelium vindicaret ; G-illomannius vero, quia Aurelius
Cboream gigantum ab Hybernia violenter asportaverat, auxi-
liurn promisit. Paratis itaque navibus ascenderunt eas, et
velis prosperis in urbe Menevia appulerunt ; quo divulgato,
Utber frater Aurelii, quia et ipse infirmus jacebat, contra
Gillomanniurn et Pascentiurn in Kambriam perrexit. Sed
Pascentius antequam pugnam cum Uther fratre regis iniret,
cum Aurelium infirmari cognovisset, corrupit quendarn Saxoni-

' dirimerent'] So altered by Par. ;
dirimebant, 0. W. ; diremerunt, H.
Hunt.

- de haretico] haereticum, W.

3 cupiebat, at] So altered by
Par. ; cupiens, 0. W. ; cupiebat
sed, West.

4 id] om. W.

CHRONICA MAJOR A. 227

Galf. Mod. cum, Eopa nominatum, donariis multis, ut Aurelium regem A.T). 497.

vni. 14. veneno perdere procuraret. At proditor ille, habitum. monacbi

suscipiens, versus Wintoniaro. iter arripuit; postremo urbern

ingressus et se medicum fingeus regiis miuistris obsequium

suum obtulit, qui nihil potius quam medicum expectabant ;

qui tandem ad regis prassentiam perductus venenum ei por-

rexit; quo hausto, prascepit illi nefaudus proditor ut dormiret,

recepturus ilico sanitatem ; nee mora, illabente per poros Death of

corporis et venas veneno, mors pariter subsecuta est. Deinde Aurelius

.Am nrosius
proditor ille, latenter elapsus, a curia recessit. Sed dum

Id. viii. 16. Wintonia? ista gererentur, Gillomannius et Pascentius in Kam-
briam contra Uther fratrem regis pugnam acerrime commise-
runt. Sed tamen convaluit1 Utber, et, interfectis Gillomannio Gilloman
Id. viii. 14. atque Pascentio, victoriarn reportavit. His ita gestis, apparuit and Pas-
stella mirae magnitudinis et claritatis, uno tantum radio con- centras
tenta, ad cujus radium erat globus igneus in similitudinem Qomgt
draconis extensus, et ex ore ejus duo radii procedebant,
quorum unus longitudinem suam ultra Gallicana climata
extendere videbatur, alter vero versus mare Hybernicum ver-
Id. viii. 15. gens, in septem radios minores terminabatur. Hoc sidere viso,
Utber, nimio terrore percussus, sapientes suos sollicitabat, ut,
quid stella portenderet, indicarent ; qui respondentes dixerunt,
Te quidem sidus et igneus draco sub sidere significat ; Its ex-
radius autem, qui versus Gallicanam plagam porrigitur, Planatl0n-
portendit filium tibi futurum potentissimum, qui plurima
regna, quae sidus contegit, possidebit ; alter vero radius filiam
innuit, cujus filii et nepotes regnum Britanniaa succedenter
babebunt. Festina ergo, dux nobilissime, festina ; defunctus
est enim ille frater tuus, rex Britonurn inclitus Aurelius 3
Ambrosius, cum quo simul militia et gloria Britonurn ex- Burial of
Id. viii. 16. " piravit." Nee mora, venerunt nuntii casum regis indicantes, Aurelius

et ipsum jam ab episcopis et abbatibus regni regio more Ambrosius.
sepultum infra Cboream gigantum, quam ipse fieri imperarat.

De coronatione Uterpendragon.

Vit. Pontif. Anno gratia3 ccccxcviii. Anastasius sedit in catbedra Ko- Pope An-
mana anno uno, mensibus undecim, et diebus viginti quatuor. astasius II.
Galf. Mon. Per idem tempus, Uther, frater Aurelii regis Britonurn de- Coronation
viii. 16. functi, audito casu fratris, cum festinatione Wintoniam venit, of Uther-
Id. 17. et convocato populo regni et clero Britanniaa diadema suscepit. Pen<iragon.
Beminiscens itaque de sidere supradicto, jussit fabricari duos

1 convaluit] invaluit, W. ; prava- I 2 Aurelius'] altered by Par, from
luit, Galf. Mon. | Aurelianus.

P 2

228

MATTHJEI PARISIENSIS

gon stan-
dard.

A.D. 498. dracones ex auro, ad similitudinem draconis quern in radio Galf. Mon.

The dra- stellas inspexerat, et unum in ecclesia primae sedis Wintoniae VU1- *'•

obtulit, alteram vero sibi retinuit in praelia deferendum. Ab

illo ergo tempore vocatus fait Britannice Utberpendragon,

Anglica vero lingua1 "Ubtberd drakehefed," Latine autem

" Utber caput draconis;" unde usque hodie mos inolevit (Not from

regibus terrae hujus, quod pro vexillo draconem in bellicis Galf.

expeditionibus ante se statuunt deferendum. on'-'

Rising of Sub bis diebus, Octa Alius Hengisti, atque Eosa cognatus Galf. Mon.

Octa and suus, cum soluti essent a foedere quod Aurelio pepigerant, vi"- I8-

moliti sunt regi Utber bellum movere et suos [fines] dilatare.2

Maxima igitur Saxonum multitudine stipati aquilonales Bri-

tanniae provincias invaserunt, et munitiones ab Albania usque

ad Eboracum penitus destruxerunt. Postremo cum urbem

Aldclud obsidere incepissent, supervenit Utberpendragon cum

tota fortitudine regionis, et cum illis pugnam commisit. Be-

stiterunt viriliter Saxones, et Britones in fugam propulerunt,

insecutique sunt eos pagani usque ad montem Danet,3 dum

sol diem stare permittebat.4 Occupaveruut montem Britones,

illumque pro refugio babuerunt, quid agerent ignorantes.

Tandem salubri consilio decreverunt nocturnum in bostes

impetum facere, atque ipsos soporatos et inermes occupare;

statu ti itaque per turmas et armati, castra bostium petunt,

eosque acriter invadunt; qui ita ex improviso occupati inu-

tiliter prEelium reddiderunt, cum caateri ex prasmeditatione

Their de- audaciam recepissent ; tandem capti sunt Octa atque Eosa, et

feat, Saxones penitus dissipati. Denique omnibus pacificatis rex Id. viii. 19.

cap ure, Londonias perrexit, Octam quoque et Eosam ibidem in carcere

prisonment sei*vari fecit. Festo etiam Pascbali imminente jussit proceribus

in London, regni ibidem convenire, ut, sumpto diademate, sanctum diem

bonore debito celebraret. Paruerunt ilico cuncti, et rex fes-

tivitatem cum gaudio celebravit. Aderat inter caateros nobiles

Guilty love Gorlois, dux Cornubiaa, cum uxore sua Igerna, cujus pulchri-

» j er tudo omnes mulieres Britannias superabat ; quam rex cum

wife of ' inspexisset, subito incaluit amore illius, et illi soli aurea

pocula incessanter et fercula dirigebat ; quod cum maritus ejus

comperisset, iratus valde sine licentia a curia recessit. Rex

itaque valde indignatus, Cornubiam cum festinatione petivit,

in urbes ejus et oppida ignem accumulans; ad ultimum cum

ad oppidum Dimiliocb pervenisset, comitem obsessum ad praa-

lium provocavit. Comes vero inconsulte agens, oppidum

Gorlois,
duke of
Cornwall,

1 vero lingua] om. W.

2 suos fines dilatare] nationes ejus
dilacerare, Galf. Mon.

3 Danet] Damen, Galf. Mon.

4 dum . . . permittebat] dum sole
dies emicuit, West. ; 0. W. and
Galf. Mon. as text.

CHRONICA MAJORA.

229

Galf. Mon. egressus est; sed inter primos corruit letaliter vulneratus, et A.D. 498.
vm. 20. socii ejus penitus sunt dissipati. Rex vero, post mortem illius,

uxorem ejus duxit matrimonio copulatam, genuitque ex ea p. 74.

filium et filiam ; Alius autem Arthurus dicebatur, filia vero Birth of

Id. viii. 19. Anna. Sed Arturus, ut Celebris haberetur, mira probitate Arthur

_ >. and Anna,

promeruit.

Duo Apostolici consecrantur.

Vit. Pontif. Ajano gratiaa ccccxcix. Mortuo Papa Anasfcasio, in sede Contest for
Apostolica duo consecrantur, Simmacus videlicet atque Lauren- the papacy
tius. Et cum inde magna dissensio Romas haberetur, decrevit between
senatus Romanus ut ambo pergerent ad regem Italiae Theo- c^us and
doricum ; quod cum factum fuisset, adjudicavit rex, ut qui Laurence,
prius fuit ordinatus, et cui major pars populi faveret, sedem
Apostolicam obtineret. Tunc Simmacus, in sede confirmatus,
Laurentium in Micena l ecclesia episcopum ordinavit ; sed
post annos tres accusatus est Simmacus, et Laurentius re-
vocatus. Tunc Simmacus, synodo congregata centum et quin-
decim episcoporum, a crimine sibi objecto coram omnibus
se purgavit ; et tunc iterum projectus est Laurentius et Sim-
macus revocatus.

Sigebert,
col. 95.

Nota novum episcopatum.

Gifts of

Anno gratise d. Lodowicus, rex Francorum, ecclesiaa Re- ,-,,

i t i • . -p. « • i Clovis to

mensi multa prsedia contuht. Remigius, multa earum parte Rheims.

data ecclesiaB Laudunensi, sedem episcopatus ibi esse con- -phe see Qf
stituit. Laon es-

tablished.
Untile Portesraues.

Hen. Hunt. Anno gratise di. Port et duo filii ejus, Bleda et Magla, Landing of
n. p. 711 a. cum duabus navibus applicuerunt in Britanniam, in loco qui,.

I11S SODS

de nomine Port Portesmuthe nomen accepit. Porro, ducem
regionis illius expellentes, maris " litora occuparunt, et locum
ilium desertum inhabitare coeperunfc.

Item.

Sigebert, Anno gratise dii. Simmacus 3 patricius et gener ejus Boetius Symma-

col. 95. omnium liberalium artium libro[s] de Greeco in Latinum ^ us an<^
, i , Boethius.

transtulerunt.

1 Micena'] Altered by Par. to Ni-
cena. Anastasius has Nuceriam,
correctly, i.e. Nocera. Compare
Hist. Misc. xvii. 2.

2 This latter clause is introduced
by the compiler.

3 i.e. Q. Aurelius Memmius Sym-
machus.

230

MATTH^EI PARISIENSIS

A.D. 503.

Nota ult ion em Trinitatis.

Olimpus, a Anno gratia? Dili. In AfFrica Olimpns qnidam insanissimus,1 Sigebert,

blasphemer, dum in balneis Sanctam Trinitatem blaspbemaret, ignito jaculo co1, 95>

miracu- caalitus superveniente combnstus est.
lously r

burnt.

Miracle
■with res-
pect to
heretical
baptism.

Nota baptismum hceretiei.

Anno gratia? div. Constantinopolim dum Deutberus, Ar- Id.
rianus episcopus, qoendam nomine Barbam baptizaret, et male
distinguens Trinitatem diceret, "Baptizo te, Barba, in nomine
" Patris, per Filium, in Spiritu Sancto," aqua disparuit.

Refutation
of Euty-
chianism
by Ala-
mundus,
king of the
Saracens.

Item. Nota cujnsdam sojpMsma.

Anno gratia? dv. Alamundus, rex Saracenorum, ab ortbo- Id.
doxis baptizatus, cum eum vellent Euticiani seducere, refellit
eos bac fabulosa inductione, dicens, quod litteras acceperat de
morte arcbangeli Micbaelis ; illisque respondentibus boc im-
possibile esse, eo quod angeli sint impassibilis naturae. " Quo-
" modo ergo," inquit, "secundum vos nudus crucifixus est
" Cbristus, nisi duarum naturarum esset, quandoquidem nee
" angelus mortuus est?"

Gloria in
Excelsis.

Sampson
and Dubri-
cius, arch-
bishops.

Continuatio. Nota de "Gloria -in excelsis"

Anno gratia? dvi. Simmacus Papa instituit, omni die Do- Id. a. 493,
minico vel martyrum natalitio, " Gloria in excelsis " ad missas c°l- 94-
canerc, quern bymnum Tbelesforus Papa nocte tantum Natalis
Domini cantari instituit, et in eo ad angelorum verba ea, qua?
sequuntur, adjecit.

Anno gratia? dvii. Floruerunt in Britannia sanctus Samson, Galf. Mon.
arcbi [episcopus Ebor]acensis, et Dubricius, arcbiepiscopus viii. 12.
urbis Legionum.

Papa.

Pope Hor-
misdas.
War of

Anno gratia? dviii. Hormisda sedit in catbedra Komana Vit. Tontif.

annis novem, diebus septendecim, et cessavit sedes diebus

Cerdi^and sex' •^0(^ein tempore, Certicb et filius ejus Kineric Britones Hen. Hunt.

Cynric ad pra?lium provocarunt: infirmabatur enim Utber rex Bri- "■ P- 711 A-

tonum, nee se potuit in latus aliquod " declinare ; unde ducem

with the
Britons.

1 ijisanissimus is not in Sigebert
or in the Hist. Misc. (xvii. 9).

2 aliquod] O.W.; aliud, A. West.

This sentence is introduced by the
compiler, -who has mixed up Geof-
frey of Mon. and Henry of Hunt.

CHRONICA MAJORA. 231

Nathanliot principem militias Britonum ordinavit. Convenien- A.D. 508.
Cf. Hen. tibus autera Saxonibus et Britannis pugnam acriter commise- Defeat and
7u U' run^ ' se<^ Saxones, aciebus Britonum perforatis, ducem Na- deatl1 °f

tbanliot peremerunt. Corruerunt etiam cum eo ex Britonibus an~ eo '
quinque milia virorum, et Saxones cum victoria recesserunt.

Octet et Eosa de carcere evaserunt.

Galf. Mon. Anno gratias dix. Custodes carceris, quo Octa et Eosa Escape of

vm* ' tasdiosam agebant vitam, donariis corrupti, fugerunt cum eis Octa an|i

in Germaniam, atque cum classe maxima in exitium Britannias os.d' T °

/-i • • • tt • -T-. again in-

redierunt. uommisit itaque rex Utner exercitum Britanmas va(je j$ri_

Loth consuli Leil, viro strenuissimo, quia ipse invalitudine tab.

maxima tenebatur. Cum que in bostes progressum fecisset,

multotiens ab eis repulsus est, quia Britanni nolueiumt ipsius

consiliis obedire.

Item contimiatio.

Sigebert, Anno gratia) dx. Anastasius imperator Lodowico Francorum Clovis
col. 96. regj Htteras de consulatu misit et coronam auream lapidibus ma(ie con-
pretiosis decoratam, et ex ilia die consul est appellatus. astasms

Tit Saxones ecclesias Britannia} destruxerunt.

Anno gratiaa DXI. Videntes Saxones, qui Britanniam in- Ravages of

babitabant, Utherpendragon resreru erravi infirmitate oppressum, tne Saxons
F . s ° ° . , o •; .in Britain,

convenerunt omnes in unum, ut msulanos a nmbus suis

expellerent et junctis viribus fertilem patriam sibi in perpe-

tuum subjugarent. Perlustrantes itaque quasque provincias,

cum neminem sibi resistere cognovissent, totam fere insulam

a mari usque ad mare devastare cceperunt ; nee praslatis

ecclesiarum vel rebus ecclesiasticis parcentes, Cbristianitatem

paene totam in insula deleverunt. Insulani autem regem in-

firmum deserentes, ad montium abrupta et silvarum latibula

confluxerunt, quia nimirum fallere non pottiit proverbium illud

antiquissimum, quo dicitur, quod " Capite infirmato, csetera

" membra dolent."

Ut Tlterpendragon, portatus in lectica, Saxones devicerit.

Anno gratias dxii. Bex Britonum Utberpendragon, de regui Defeat of
subversione et ecclesias sanctas oppressione vebementer com- **" ;fef^ons
Galf. Mon. motus, convocatis omnibus regni sui magnatibus, acriter eos and Eosa
viii. 22. <je SUperbia et segnitie increpavit. Convitia etiam multa cum by Uther.
opprobriis inferens, juravit quod ipsemet illoe in bostes con-

232

MATTHiEI PARISIENSIS

Death of
Octa and
Eosa.
p. 75.

yiii. 23.

A.D. 512. duceret, ut animos omnium ad statum et audaciam pristinam
revocaret. Prsecepit ergo feretrum sibi fieri quo portaretur,
cum alteriusmodi progressum sibi infirmitas denegaret ; im- Galf^Mon.
posito itaque rege, cum tota fortitudine 1 Verolamium perrexit,
ubi jam nefaudi Saxones universam patriam affligebant.
Cumque edocti essent Octa et Eosa de adventu Britonum,
regemque eorum in feretro advenisse, dedignati sunt cum illo
prseliari, quia in vebiculo veniebat ; receperunt se itaque infra
urbem, et valvas, ut qui nibil timebant, deseruerunt apertas.
At Uther jussit ocius civitatem obsidere et mcenia undique
complanare, stragemque non minimam Saxonibus inferentes,
moenibus subversis, jam essent ingressi, nisi demum resistere
perstitissent. Mane autem facto egressi sunt Saxones, catervis
dispositis, Britones ad prselium provocantes ; restiterunt
audacter Britones, invadunt viriliter Saxones, et necem mutuam
iitrobique conficiunt; postremo victoria regi Britonum cessit,
interfectisque Octa atque Eosa, casteri Britonibus terga dede-
runt. Cepit ergo inde tanta lastitia regem, ut, qui prius sine
alterius adminiculo sese erigere nequiret, levi conamine rese-
dit2 in loculo, ac si sanitatem pristinam recepisset.

Continuatio. Papa.

Pope
John I.
Death of
S. Gene-
vieve.

Anno gratiaa dxiii. J obannes sedit in cathedra Eomana Vit. Pontif.
annis duobus et mensibus novem. Eodem anno virgo Sancta Sigebert,

Genovefa Parisiensis octogenaria transiit ad Dominum.

De morte Elle regis Australium Saxonum.

a. 512,
col. 97.

Arrival of Anno gratias dxiv. Venerunt nepotes Certic, Stupb et Hen. Hunt.

Stuph and Wihtgarus, cum duabus 3 navibus in Britanniam, et4 applicue- "* P" 711
runt in occidentali parte Britanniaa. Venerunt igitur duces ' D'
Britonum contra eos ad praslium, sed fortitudo [eorum illico
dissipata est. Pacta est fortitudo] Certic terribilis valde ;
nempe, universam insulam hostiliter pertransiens, vix invenit
qui repugnaret, unde in dies singulos aucta est magnificentia
paganorum. Eodem anno Elle, quern omnes Saxones pro rege
babuerunt, defunctus est; regnavitque pro eo Cyssa Alius
ejus, de5 cujus nomine Cicestria, quam ipse fundavit, nomen
sortita est.

Wihtgar.

Death of
JElla.

1 O. W. ins. regni.

2 resedit] om. W. ; West, has jam
before resedit.

3 duabus'] tribus, Hen. Hunt., and
so the A. S. Chron.

4 et . . . Britannia'] Introduced
by the compiler.

5 de . . . est] Introduced by the
compiler.

CHRONICA MAJOR A. 233

Papa. A.D. 515.

Vit. Pontif. Anno gratiee nxv. Felix scdit in cathedra Bomana annis Pope Fe-
quatnor, meusibus duobus, et diebus tredecim. lix IV.

Hie clerum a populo in ecclesia segregavit, qui ante per- , j? re8u"
mixti sedere consueverant. to the

clergy in

De morte Uteiyenclragon, et de fonte venenato opinio.

Galf. Mon. Anno gratia3 dxvi. Cum rex Britonum Utberpendragon apud Death of
vm. 24. Verolamium infirmitate gravatus jaceret, direxerunt Saxones Utherpen-
maleficos unanimi consensu in cultu pauperrimo, qui regem raSon-
veneno perdere proeurarent ; qui Verolamium usque per-
venientes, quomodo regem perderent sollicite explorabant.
Tandem inter caatera [unum] praselegerunt, quo propositum
suum ad effectum perducerent. Erat autem extra civitatem
fons aquaa nitidissimae, de quo rex bibere consueverat, quia
liquores alios sumere abhorrebat; fontem itaque aggressi
proditores nefandi ipsum undique infecerunt veneno, ita ut
aqua manans tota corrumperetur. Ut autem potasset ex ea
rex, festinas morti succubuit, et homines centeni post ilium,
donee, comperta fraude, cumulum terras superposuerunt.

Hunc ' quoque fontem nonnulli ipsum esse credunt quem S. Alban's
invictus martyr Albanus, ad martyrium properans, sitienti fountain,
populo de terra arida orando produxit.

De coronatione regis Arthuri.

Galf. Mon. Defuncto autem rege, convenerunt pontifices cum clero Burial of
viii. 24. regni et populo, ipsumque infra Choream gigantum more Uther.
Id. ix. 1. regio humaverunt. Quo facto, Dubricius urbis Legionum Succession
archiepiscopus, associatis sibi episcopis et magnatibus, Arthu- °f Arthur,
rum filium ejus, juvenem quindecim annorum, in regem
erexerunt : erat enim inauditaa virtutis atque largitatis, unde
tantam gratiam promeruit, ut a cunctis fere populis amaretur ;
confluebat enim ad eum tanta militum multitudo, ut sufficienter
quaa illis ministraret stipendia non haberet. Tnvitaverant
igitur eo tempore Saxones concives suos ex Germania, et,
duce Colgrino, subjugaverant sibi totam insulte partem, qua?
a fiumine Humbri usque ad mare Katanesium 2 dilatatur. Quo
audito, Arthurus, cum subdita sibi gente, Eboracum petivit a
Saxonibus jam subactum ; Colgrinus autem adventum Arthuri

1 Hunc] Hinc, A. W., mistaking i This sentence is not in Galf. Mon.
hue, which O. has, for hue ; West. | - i.e. Caithness.
has " Hie quoque fons creditur." |

234

MATTH^EI PARISIENSIS

A.D. 516.

Battle of
the Du-
glas.

Baldulf
defeated by
Cador.

comperiens, cum. multitudine maxima, juxta flumen Duglas Galf. Mon.
obviam perrexit; et facto congressu, Arthurus Colgrinum in *x- *•
fugam coegit, ac fugientem insecutus infra Eboracum obsedit.
Baldulfus vero, frater Colgrini, circa rnaritima adventum
Saxonum expectans, proposuit noctnrnam irruptionem facere
in Arthurum ; sed Arthurus per exploratores pra?mnnitus,
misit Cadorem, Cornubia? ducem, cum militibus secentis et
tribus milibus peditum, ad viam qua hostes veniebant, qui
inopinatum impetum facientes, quibusdam interfectis et
laceratis, ca?teros in fugam compulerunt.

Celdric
lands in
Scotland.

Arrival of
Hoel king
ofBrittany,

Death of S.
Bridget.

Ut Arthurus propter militare subsidium in Minorem Britanniam
destinaverit.

Anno gratia? dxvii. Venit dux Cbeldricus a Germania cum Id.
navibus sej)tingentis, et in Albaniam applicuit. Timuerunt
itaque Britanni contra tantam multitudinem dubium inire
certamen ; unde Arthurus obsidionem Eboraci relinquens, ad
urbem Londoniarum cum exercitu suo secessit; deinde habita Id. ix. 2.
cum suis deliberatione misit nuntios in Minorem Britanniam
ad regem Hoelum, qui ei1 calamitatem Britannia? intimarent.
Erat Hoelus filius sororis Artburi ex Dubricio, rege Armori-
canorum Britonum, generatus ; unde, audita inquietatione qua?
avunculo ingerebatur, jussit navigium parari, collectisque
quindecim milibus armatorum, proximo ventorum flatu in
portu Hamonis applicuit. Excepit ilium Arthurus cum gaudio,
quo honore tantum virum recipere decebat. Eodem anno virgo Sigebert,
Dei Brigida mi^ravit ad Dominum.

col. 97.

Pope Boni-
face II.
Arthur
defeats the
Saxons at
Lincoln.

Battle of
the Cale-
donian for-
est.

Be victoria Artliuri in monte Colidonis.

Anno gratia? bxviii. Bonefacius sedit in cathedra Bomana Vit. Pontif.
duobus annis et diebus septem. Per idem tempus Arthurus, Galf. Mon.
rex Britonum, collecto exercitu grandi, urbem Kaerlindcoit, 1X- 3-
quae nunc Lincolnia dicitur, petivit, ubi inventis Saxonibus
inauditam ex eis stragem fecit ; ceciderunt namque ex illis
una die sex milia hominum, qui partim fluminibus submersi,
partirn telis perforati, partim in fugiendo trucidati, vitam
miscrabiliter finierunt. Arthurus vero fugientes insecutus non
cessavit, donee ad nemus Colidonis pervenerunt, ibique ex
fuga couflueutes Arthuro resistere couati sunt, sese viriliter
defendentes ; quod Arthurus intuens, jussit arbores circa par-
tem illam nemoris incidi, et truncos ita in circuitu locari, ut

ei] ipsi, O. W.

CHRONICA MAJORA.

235

Galf. Mon. egressus eis penitus negaretur; volebat namque eos ibidem A.D. 518.

iX- 3- tarn din obsidere, donee omnes inedia infcerirent. At Saxones,

quo vescerentur non habentes, eo pacto petierunt egressum
ut saltern nudis corporibus l Germaniam petere sinerentur.
Tunc Arthurus, quaasito consilio, petitioni eorum adquievit,
retinens ipsorum3 opes, et spolia, reddendique vectigal ob-
sides, solummodo recessum concessit.

Ado, col.
107.

Sigebert,
col. 97.

Galf. Mon,
ix. 3.

Id. ix. 4.

Justinus imperator.

Anno gratiaa dxix. Justinus Bomanorum imperat annis Justin I.
octo. Hoc etiam anno Boetius, Papiaa 3 exiliatus, librum de Boethius.
consolatione pbilosopbiaa edidit.

De admiranda pugna regis Arthuri contra Saxones.

Anno gratiaa dxx. Poenituit Colgrinum, Baldulfum, et Cbel-
dricum, Saxones, pactum cum Artburo fecisse ; unde in Bri-
tanniam revertentes in Totonesio littore appulerunt, et ad Battle of
ultimum urbem Bndonis obsederunt. Bumore itaque divul- Badon
gato, Artburus obsides eorum suspendi praacepit; deinde ob-^r,.0 en*'
sidionem petens [praacepit] omnibus ad arma convolare ; ipse
lorica indutus galeam simulacro draconis insculptam capiti4
adaptavit ; bumeris quoque suis clipeuni vocabulo Pridwen
appendit, quo imago sanctae Dei genitricis depicta, ipsam ad p. 76.
memoriam ejus saspissime revocabat; accinctus etiam Cali-
burnio gladio optimo, lancea 5 nomine Bou ejus dexteram
decoravit. Dein catervis dispositis audacter paganos invasit;
ipsi die tota viriliter resistentes, Britones assidue prosterne-
bant. Vergente tandem ad occasum sole, Saxones proximum
occupant montem, ilium pro castro babituri ; at ubi sol pos-
terus diem reduxisset, Artburus cum exercitu suo montis
cacumen ascendit ; sed in ascendendo multos suorum amisit,
Saxones namque ex alto occurrentes facilius vulnera inflige-
bant. Britanni tamen maxima probitate cacumen montis
adepti, bostibus strages acerrimas ingerebant ; quibus Saxones
pectora prastendentes, omni nisu resistere perstiterunt. Cum-
que multum dieiG in certando consumpsissent, Ai'tburus, tan-
dem 7 abstracto Caliburnio gladio, nomen beataa Mariaa virginis
invocavit, atque cito impetu sese infra densas bostium acies
immittens, quemcunque attingebat solo ictu perimebat; nee

1 nudis corporibus] cum solis na-
■vibus, Galf. Mon.

'- ipsorum] eorum, W.
3 Papice] Not in Sigebert.

capiti] capita, A.
lancea] lanceam, A. O.
multum diei] diem, O. W.
tandem'] om. W.

236

MATTH^EI parisiensis

A.D. 520. cessavit impetum facere, donee octingentos quadraginta viros Qaif# Mon.

Death of solo gladio interfecit. Ceciderunt ilico Oolgrinus et Baldulfus ix. 4.

Colgrinand frater ejus, efc cum eis multa milia barbarorum; at Cheldricus,
viso sociorum periculo, cum reliquiis exercitus in fugam con-
versus est. Jussit itaque res Cadorem Cornubias ducem illos Id- ix. 5.
insequi, qui postremo, cum nibil tutaminis accessisset, lace-
ratis agminibus Thanet insulam petierunt. Insequitur eos

Death of ibidem dux, nee quievit donee, perempto Cheldrico, caeteros

Celdric. in deditionem accepit. Eodem anno Johannes sedit in cathedra Vit. Pontif.

P°Pe Romana annis duobus.

John II.

Death of
Boethius.
The Scots
and Picts
besiege
Hoel in
Dumbar-
ton.

Arthur
pardons
them at
the request
of the
bishops.

De quarto, victoria regis Arfhuri.

Anno gratiae dxxi. Boetius, exilio fatigatus, a Theoderico,
Gothorum rege, perimitur. Eodem anno nuntiatum est Ar-
thuro, Scotos atque Pictos in urbe ' Aldclud Hoelum regem
obsedisse, ubi infirmatus jacebat; quocirca properabat ei in
auxilium, ne a barbaris caperetur; cujus adventum hostes
cum cognovissent, apud Mureif fugam inierunt, quos Arthurus
insequens ibidem obsedit; qui, de nocte egredientes, stagnum
Lumonoi" intraverunt. At Arthurus, navibus collectis, insulam
circuivit, ipsosque per dies quindecim tanta fame afflixit, ut
ad milia morerentur. Quo facto, venerunt episcopi illius
regionis nudis pedibus ad regem cum lacrimis, rogantes ut
de populo misero misericordiam haberet, et patriae portiun-
culam inhabitare permitteret sub jugo perpetuaa servitutis ;
commotus ergo rex super lacrimis episcoporum, et3 eis
veniam condonavit.

Sigebert,
col. 98.
Galf. Mon.
ix. 5.

Id. ix. 6.

Pope Aga-
petus I.

Pope Sil-
ver i us.
Restora-
tion of
churches in
York and
elsewhere
by Arthur.

Arthurus ecclesias renovat.

Anno gratia? dxxii. Agapitus sedit in cathedra Bomana Vit. Pontif.
mensibus undecim, cui successit Silverius anno uno. Per Galf. Mon.
idem tempus, cum rex Arthurus civitatem Eboraci esset in- 1X- 8-
gressus, instante Nativitatis Domini die, visa sacrarum eccle-
siarum desolatione, vehementer condoluit, ubi convocato clero
et populo, Pyramo capellano suo archiepiscopatus sedem con-
cessit. Ecclesias per totam Britanniam destructas renovat,
nobiles 4 regni a Saxonibus expulsos revocat, terras eis et
possessiones paternas affluenter sumministrat.

1 urbe'] rube, A.

2 i.e. Loch Lomond.

3 et] om. 0. W. ; West, adds at
the end et annuit postulata, which

accounts for the previous et. This
is an abridgement of Galf. Mon.

4 renovat, nobiles] renovavit no-
biles, 0. ; renovavit nobilesque, W.

CHRONICA MAJORA.

237

Ut Arthurus uxor em duxerit.

A.D. 523.

Galf. Mon.
ix. 9.

Id. ix. 11.

Anno gratise dxxiii. Cum rex Arbhurus Britanniee insulam Marriage
ad statum pristinum revocasset, uxorem duxit nomine Guen- of Arthur
humaram, ex nobili Eomanorum genere procreatam. Hsec, in ?n uen"
thalamo ducis Cornubise educata, totius insulas mulieres pul-
chritudine superabat. Tunc invitatis quibusque probissimis
ex regnis longe positis, tantam in domo sua coepit habere
facetiam,1 ut in induendo sive in arma ferendo longe manentes
populos ad semulationem sui provocaret ; sicque fama largi-
tatis atque probitatis illius per diversas regiones divulgata,
resjibus transmarinis timorem non minimum inferebat.

Papa. Gontinuatio.

Vit. Pontif. Anno grafciaa dxxiv. Vigilius sedit in cathedra Romana aimis Pope

sedecim, diebus viginti sex, et cessavit sedes mensibus tribus Vigilius.
et diebus quinque.

Ut Arthurus provincias conterminas sihi subjugaverit.

Galf. Mon. Anno gratiaa dxxv. Eex Arthurus, parata classe maxima,
ix. 10. Hybernias insulam petivit; cui applicanti Gillamurius rex cum
populo patriae obviavit; tandem, Gillamurio capto, ca3teri
principes deditioni sunt coacti. Deinde Islandram, Goutlan-
diam, atque Orcbadum insulas, ferro flammaque consumens,
has omnes regiones constituit sub tributo ; quo facto, Britan-
niam reversus est.

Arthur

reduces

Ireland,

Iceland,

Jutland,

and the

Orkneys.

Sigebert,
col. 99.

Isidor.
Etymol.
viii. 5.

Sigebert,
col. 99.

Be hceresi Acephalorum.

Anno gratise dxxvi. Acephalorum hasresis convincitur et Heresy
damnatur. Dicti Acephali, id est, sine capite ; nullus enim of the
illius hasresis auctor reperitur. Hi trium capitulorum Chal- AcePnal1-
cidonensis concilii sunt repugnatores, duarum substantiarum
in Christo proprietatem negant, et unam in ejus persona natu-
ram prsedicant. Astruunt enim Paulum apostolum in suis
epistolis prascepisse feminas debere fieri diaconas, quia eas
commemorat post diaconos.

Justinianus imperator.

Ado, col. Anno gratise dxxvii. Justinianus Bomanum snscipiens im- Justinian I.
108. perium annis triginta et octo imperavit. Eodem anno vene- emperor.

facetiam'] facesciam, A. ; urbanitatern, Galf. Mon.

238 MATTHiEI PARTSTENSIS

A.D. 527. runt de Germannia pagani et occupaverunt Est-angliam, id Hen. Hunt.
Invasion est, regionem illam quae Orientalium Anglorum regio dicitur, u- P- 712 a.
of East quorum quidam Merciam invadentes bella cum Britonibus
Jila . plurima peregerunt ; sed, quouiam proceres eorum erant multi,

'nomine carent. Eodem anno, regnum Orientalium Saxonum, Id. p. 712 c.
Kingdom quod modo Essexia dicitur, originem sumpsit; quod primus,
Saxon EaSt ut Putafcur> tenuit Erkenwinus, qui fait filius Offae, qui fuit

Biedcan, qui fuit Sigewlf, qui fuit Suannse, qui fuit Gesac,

qui fuit Andesc, qui fuit Nascad.
Invasion Anno gratise dxxviii. Oertic et filius ejus Kineric, congre- Id.p.712o.

of the Isle gatis ingentibus armatorum copiis apud Wectam insulam,
i ri1^ y stragem magnam ibidem bominum fecerunt apud Witbgares-
andCynric. beri,1 et insulam illam sibi subdiderunt.

Corpus Antonii revelatur.

S. Antho- Anno gratia? dxxix. Corpus Antonii monacbi, divina reve- Sigebert,
ny's body, latione inventum, ad Alexandriam delatum est. c

Nota miraculum.

Miracle in Anno gratia? dxxx. Quidam ortbodoxi episcopi in Affrica, Id.
the case Unguis sibi preecisis radicitus a Wandalis, postmodum clare
ot certain i0qUen(J0 multis miraculo fuere. Quod miraculum unus eorum
bishops. anxit, qui, in elationem versus, statim divino privatus dono
obmutuit.

Continuatio.

bishop of' Anno gratise dxxxi. Sanctus Yedastus, primus Atrebatensis Id.
Arras. episcopus, a sancto Eemigio ordinatur.

p. 77.

Nota de tabula Dionisii.

Cycle of Anno gratia? dxxxii. Abbas Dionisius cyclum suum orditur, Id.

Dionysius cylorum quinque decennovenalium. Et quia secundus annus
iguus. operis bujus concordare debet, in ratione compoti, primo anno
ISTativitatis Cbristi, debet tricesimus quintus annus cycli Dio-
nisii concordare, in ratione compoti, tricesimo quarto anno
Nativitatis Christi, lit scilicet, quartadeciraa luna Aprilis oc-
currat nono kalendas Aprilis in quinta feria; passio Cbristi,
octavo kalendas Aprilis in sexta feria; resurrectio, sexto ka-
lendas Aprilis in die Dominica. Sed quia non ita occurrit,
sed luna xiv° Aprilis occurrit eo anno xii. kalendas Aprilis in
prima feria, Dominica vero dies Pascbse in quinto kalendas
Aprilis, ideo improbatur, quia repugnat evangelicee veritati.

The digest Hoc quoque anno imperator Justinianus libros legum Roma-

of Justi- norum abbreviavit in uno volumine, quod Justinianum vocatur.
nian. ^^^

1 i.e. Carisbrooke.

CHEONTCA MAJORA. 239

Gertie primus \_rex\ Australium Saxonum obiit. ^ D 533

Hen. Hunt. Anno gratiaa dxxxiii. Certic, primus rex Occidentalium ^ , „
n. p. 712 d. gaxonum, mortuus est, et regnavit pro eo Kineric filius ejus Cerdic.
Galf. Mon. yiginti sex annis. Eodem tempore, rex Arthurus, totam Eu- Cynric
ix. 1. ropam subjugare affectans, parato navigio, ISTorwegiam adivit. succeeds.
Quo cum pervenisset, invenit Sichelinum regem illius patriae Arthur in
jam defunctum, qui moriens Loth sororio Arthuri regnum ^orway-
assignaverat Norwegensium ; erat enim Loth nepos Sichelini,
juvenis mira3 probitatis atque largitatis, unde sibi in regnum
succedere adoptaverat. Erat autem tunc Walwanius filius praa-
dicti Loth, duodecim annorum juvenis, Yigilio papae traditus ad
nutriendum,1 a quo etiam et militiae cingulum accepit. Tandem
cum Arthurus Loth, subactis Norwegensibus, in regnum subli-
masset, ad Britanniam cum gaudio remeavit, Gallicanas partes
adire desiderans, quas supra modum sibi subdere anhelabat.

Continuatio.

Sigebert, Anno gratiae dxxxiv. Teodoricus abbas, discipulus2 sancti Theodoric
col. 101. Eemigii, et Theodulphus abbas, ipsius Teodorici discipulus, ancl Theo-
in Gallia clarent. dulphus.

Item.

Id. Anno gratiae dxxxv. In Gallia clarent fratres uterini, eadem Bishops of

die nati, eadem die pontifices consecrati, Medardus videlicet Noyon and
ad titulum Noviomensem, Gildadus ad Rothomagensem, uno ■Kouen*
die absoluti a sseculo et assumpti a Christo.

Be morte 8. BenedicU.

Id., col. Anno gratia? dxxxvi. Sanctus Benedictus, secundum quos- Death of

102- dam, ex hoc sasculo migravit. °. Bene-

dict.

TJt Arthurus ad subjugandum partes Gallicanas mare trans-
fretaverat.

Galf. Mon. Res Arthurus, partes Gallicanas suae ditioni subdere cupiens, Arthur
x. 2. parato navigio, Modredo nepoti suo custodiam totius Britan- commits

Id. ix. 11. nise cum uxore sua commisit. Deinde mare cum prosperitate •», , ir\ °
pertransiens, Estrusiam, quae nunc Normannia dicitur, sine
difficultate subegit. Denique ulterius procedens, universas Gal- Arthur's
liae provincias depopulans, Prollonem tribunum ad ultimum conquests

1 This is altered from " obsequio
" Sulpicii Papse ab avunculo tradi-
" tus," which Galf. Mon. has, in

order to make the Pope's name at
least correct.

2 discipulus'] discipuli, A.

240

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 536. duello peremit, et civitatem Parisius in sua jura recepit. Galf. Mon.
Porro versus occidentem proficiscens, Andegaviam, Pictaviam,1 ix- H«
et totam Aquitanniam suae potestati adjecit.

Arthur
goes to
Autun, and
defeats
the Romans
under
Lucius at
Langres.

Persecu-
tion of S.
Benedict
hy Totila.

Cf. Sige-
hert, col.
102.

Galf. Mon.
x. 6.

TJt Artliurus Lucium Romance urbis consulem inter fecer it.

Anno gratia? dxxxvii. Contigit miraculum, omnibus notis-
simum, de Theophilo apostata et matre Salvatoris.

Hoc etiam tempore Arthurus, rex Britonum, subjugatis
Gallia? finibus, Augustudunum profectus est, ubi Lucium
Romance urbis consulem, qui Gallis in auxilium venerat, prope
Lengrias, in valle qua? Siesias nuncupatur, cum omni Romana
fortitudine interemit.

Nota miraculum.

Anno gratise dxxxviii. In Campania Italia? 2 Benedictum Sigebert,
juniorem rex Totilam pro Christo persequens, cum eum et co1, 102-
cellam ejus comburere vellet, nee valuisset, in clibanum eum
ardentem projecit; qui inde die altera [illa?sus] illa?sis etiam
vestibus, exivit.

Eclipse of
the Sun.

De magni-
ficentia
regis
Arthuri.

■ TJt Artliurus iter versus Bomam susceperit.

Anno gratia? dxxxix. Obscuratus est sol a mane usque ad
boram tertiam. Eodem tempore rex Artburus, subactis citra
Alpes quibusque provinciis, paravit iter ut Romanum popu-
lum expugnaret. Magnificatum est enim nomen ejus in uni-
versa terra valde; unde principes de partibus remotis et
nobiles ad eum venerunt, sub ipso vivere et ejus interesse
facetiis delectantes. De ejus utique magnificentia et probitate
propbetavit Merlinus vates Britonum, inter caetera ita dicens :
" Proevalebit tandem oppressa Britannia, et saavitise exterorum
" resistet ; aper enim Cornubia? succursum pra3stabit, et colla
" bostium sub pedibus suis conculcabit, insula? oceani potestati
" ipsius subdentur, et Gallicanos saltus possidebit; tremebit
" Romulea domus saavitiam ipsius, et exitus ejus dubius erit,
" in ore populorum celebrabitur, et actus ejus cibus erit
" narrantibus."

Hen. Hunt,
p. 712 d.
Galf. Mon.
ix. 20.
Id. ix. 11,
12.

Id. vii. 3.

Justinianus Purificationem beatai Mar ice celebrari constituit.

Hugo de
Pestilence Anno gratia? dxl. Apud Bizantium magna bominum morta- S. Victore.

at Con- litas facta est ; qua de causa, jubente imperatore Justiniano, Excerpt,
stantinople. >>■■"■>■ <

prior, ix. 4.
col. 267.

1 0. W. and West insert Gasco-
niam.

2 Italia:'] Italia, A.

CHRONICA MAJOItA. 241

coepit celebrari solenmitas sancta? Dei geuitricis, qiiaa Purifi- A.D. 540.

catio dicitur, die secunda Februarii rnensis, efc cessavit mor-
Galf. Mon. talitas. Per idem tempus Modredus, Arthuri nepos, cui idem Ut Modre-
x. 13. Arthurus Britanniam commiserat, diademate illius sese fecerat dus diade-

insigniri, reginamque Guenburuaram in consortium tori acce- ma e. '
Id. xi. 1. perat,1 violate jure priorum nuptiarum ; confcederatus erat jnsignitus

Saxonibus proditor ille, qui [duce] Cheldrico venerunt ex Ger- uxorem

mannia cum navibus octingentis militibus plenis, qui omnes duxerit

Modredo quasi domino serviebant. Cumque istius sceleris . uri

re°*is.
infamia ad aures Artburi, qui jam versus Eomam Alpes tran-

scendere incepit, pervolasset, cum regibus tantum insulanis

versus Britanniam remeavit, ira maxima in Modredum ac-

census.

Ut Artlnurus, Modredo interfecto, ipse letaliter est vulneratus.

Sigebert, Anno gratia? dxli. In Gallia cometa apparuit, ita quod casluru Comet,

col. 103. ardere videbatur. Eodem etiam anno verus sanguis ex nubi- Portent.

bus effluxit ; per idem tempus domus cnjusdam sanguine re-
Galf. Mon. spersa apparuit, et secuta est dira bominum mortalitas. Eodem Arthur
X1- ■ tempore rex Artburus, cum summa festinatione Britanniam lands at

veniens, in Rutupi portu, qui modo Sandicum dicitur, appli- , 1C " ,
care disposuit ; cui applicanti Modredus maxima stipatus mul-
titudine obvians, stragem non minimam applicantibus dedit ;
corruerunt enim in ilia die Auguselus rex Albania?, et Wal-
guanus nepos regis, cum innumerabilibus aliis. Sed tandem
cum labor e maximo Artburus cum suis applicuit ; delude bostes
acriter invadens, Modredum et ejus exercitum, non mediocriter
laceratum, in fugam coegit; qui suis, ut potuit, resociatis p. 78.
nocte sequent! Wintoniam ingressus est. Cumque ista Guen-
bumaraB regina? nuntiata fuissent, ad urbem Legionum con-
stanter aufugit, atque in monasterio Julii martyris inter mo-
Id. xi. 2. niales babitum religionis Buscepit. Artburus vero furibundus
Wintoniam properans, Modredum infra eandem jam ingressum
obsedit ; mane autem facto, agminibus dispositis, Modredus
civitatem egressus regem acriter invasit. Facta est autem ex
obstantibus csedes non minima, sed Modredus tandem campum
deserens versus Cornubiam iter arripuit. Artburus itaque
ilium insecutus, super flumen Camblam Modredum invenit ; at
ille, ut erat omnium " audacissimus, catervis dispositis in regem
et ejus exercitum audacter irruit, mori potius affectans quam
bostibus cum dedecore terga dare. Denique, illis bine et hide

1 reginamque acceperat'] I - omnium] hominam, O. "W".

om. O. W. I

242

MATTH^EI PARISIENSIS

A.D. 541. concurrentibus, cruorera non minimum utrobique diffundunt, Galf. Mon.
gemitusque morientium viventibus audaciam contulerunt ; X1- 2-
postquam autem multum diei consumpsissent, irruit tandem
Arthurus in turmam ubi Modredum sciebat, et viam gladiis
faciens tristissimam ca3dem ingessit. Cecidit enim nebulo ille
Modredus, et cum eo Saxones Cbeldricus, Elafius, Egbritbtus
et Bruningus, necnon et multa milia cum eis, atque, favente
Deo, Artburo victoria cessit. Sed et inclitus ille rex Artburus
letaliter vulneratus est, qui illinc ad sananda vulnera sua in
insulam Avalonis, qua3 nunc Glastonia dicitur,1 est evectus.

Deatli of
Modred.

Arthur

mortally

wounded.

Legend of
Arthur's
still living;.

Siege of
Saragossa
by Clo-
thaire I.

De dubia morte Arbhwri.

Anno gratis dxlii. Rex Artburus de vita desperatus, bosti- Id.
bus interfectis, Constantino cognato suo, filio videlicet Cadoris
ducis Cornubias, diadema Britannia? concessit ; unde, quoniam (Not in
de morte Arthuri vel ejus sepultura bistoriee nibil referunt, Gait. Mon.)
gentes Britonum ipsum adbuc vivere fabulose contendunt.
Eodem anno, Lotbarius rex Francorum, obsessa in Hispania Sigebert,
civitate Caasaraugusta, cives Deurn exorantes,2 tunicam beati co • **•
martyris Vincentii circumtulerunt, quam rex ab eis pro munere
accipiens, ad propria remeavit.

Rising and
death of
Modred's
sons.

Nota de ecclesia Sancti Ampliibali magistri Sancti Albani.

Anno gratias dxliii. Duo filii Modredi insuiTexerunt in regem Galf. Mon.
Britonum Constantinum, volentes patrem vindicare, qui Saxoni- X1- ^> 4-
bus confcederati praalia plurima commiserunt. Quos tandem
Oonstantinus in fugam pulsos,3 unum Wintoniaa in ecclesia
Sancti Ampbibali ante altare trucidavit ; alteram vero Londo-
niis, in quorundam fratrum ccenobio absconditum, crudeli morte
damnavit.

Herculanus
II., bishop
of Perugia,
martyred.
Death of
Wihtgar,
•who is
buried at
Caris-
brooke.

Nota divinum miraculum.

Anno gratia? dxliv. Herculianus, Perusinus episcopus, a Sigebert,
Totila rege Ostrogotborum, capite amputato, martyrizatur ; co ' '
cujus caput post mortem ejus corpori unitum invenitur. Eo- Hen. Hunt,
dem anno Witbgarus, "Wectas insula? princeps, obiit, et se- 1K ?• '12d>
pultus est in loco qui de nomine ipsius Witbgares-berib
appellatur.

qua:
Mon.

dicitur] Not in Galf.

West, inserts persequens.

CHRONICA MAJORA.

243

Be rege Britonum Aurelio.

„. Anno gratias dxlv. Sanctus Remigius, Remensis arcbiepisco-

coT 104' Pus' ^n Domino qnievit. Per idem tempus rex Britonum Con-

Galf Mon stantinus obiit, et infra Choream gigantum sepultus est ; cui

xi. 4. successit Aurelius Conanus, mira3 probitatis juvenis, et ipsius

Id. xi. 5. nepos, per omnia diademate dignus, nisi civilis belli foret

amator. Nempe avunculuro. suum, qni post Constantinum reg-

nare debuerat, in carcere posuit, duobusque filiis ejus peremptis

regnum obtinuit, et triginta annis regnavit.1

A.D. 545.
Death of S.
Remigius.
Death of
Constan-
tine.
Aurelius
Conan
succeeds.

Marian.
Scot. col.
741.

Sigebert,
col. 104.

Vigilms Papa exilio pellitur.
Anno gratia? dxlvi. Vigilius Papa a Justiniano imperatore Exile of
exilio pellitur, eo quod Anthimum ba?reticuni ad suum episco- S?P®.

. • a 1 ., VlglllUS.

patum - noiuit revocare. &

Nota.
Anno gratia? dxlvii. Albuinus, res Longobardorum, Cui- Cunimund,
mundum, regem Gepidarum, bello peremit. Ex cujus [capitis] km&. °
testa cipbum sibi ad bibendum i?aravit, filiamque3 ejus capti- sjaj^ ^ '
vam secum adducens mati'imonio sibi copulavit. Alboin.

Hen. Hunt.
p. 712 e.

Libellus de

regibus

Saxonicis,

p. 209 (ed.

Hinde,

Surt. Soc.

51).

Hen. Hunt.
p. 713 a.

Sigebert,
col. 104.

Regnum Norlianhumhrorum initium sumpsit.

Anno gratia? dxlyiii. Regnum ISTorthanbumbrorum exordium
sumpsit. Cum enim proceres Anglorum magnis laboribus et
continuis patriam illam subjugassent, Idam, juvenem nobilis-
simum, regem sibi unanimiter pra?fecerunt. Genuit autem ex
regina sua sex filios, Ad dam scilicet et Elricum, Tbeodoricum,
A.tbelricum, Osmerum, et Tbeodfredum. Pra?terea, ex concu-
binis alios sex filios generavit, Ogam videlicet et Aliricum,
Eccam, Osbaldum, Segor, et Sogotberum. Isti omnes venerunt
in Britanniam cum navibus sexaginta, et apud Plemesburc ap-
plicuerunt. Regnavit autem Ida annis duodecim, et castellum
de Baenburc construxit, quod prius ligneis palis,4 postea muro,
circuivit.

Genealogia[m] vero ejus sequentia declarabunt.

Origin of
the king-
dom of

North urn-
bria.

Ida's
children.
They land
at Flam-
borough.

Bam-
borough
castle built
by Ida.

Id.

Gontinuatio Mstorice.
Anno gratia? dxlix. Augericus, Yirdunensis episcopus, sane- Augeric,
tate refulsit insignis. Verdun^

Nota continuationem.
Anno gratia? dl. Sambucus arbor in Italia grana et fructus Miraculous

vitis portavit.

alder tree.

1 triginta . . . regnavit] secundo
regni sui anno defunctus est. Galf.
Mon.

- i.e. Constantinople.
:i Rosmunda.

4 ligneis palis] sepe, H. H.
Q 2

244

MATTH^I PAPJSIENSIS

A.D. 551.

Quintet synodus celebratur.

Fifth Anno gratiffi dli. Quinta synodus universalis Constantino- Sigebert,

general polim celebratur. In qua1 epistola, quselbse2 dicitur, erroris ccn- 104-
council. plena reprobatur, et Theodorus,3 personam Mediatoris Dei et

hominum in duabus substantias separans, ad impietatis perfi-
History of diam cecidisse convincitur et damnatur.4 Eodem anno Jor-
Jornandes. danus episcopus bistoriam suam terminavit. Per idem tempus Hugo de
Treatment Justinianus Augustus, ab Antbimo ba3retico seductus, ccepit a »• Victore,
of Pope g(je catbolica declinare ; misit namque uxor ejus Theodora ad Dr;or jx" 4

igi ius y papam YigiHumj mandans ut Anthimum revocaret. Fuerat (Migne,
and Theo- enim Constantinopolitanus episcopus, et a Papa Agapeto, eo clxxvii.
dora. quod haareticis favebat, degradatus ; et quia Papa Vigilius ilium coy 26' 0

revocare distulit, vi compulsum ad se venire fecit; quern dum ontii.

maximis afficeret injuriis, fertur ei dixisse Papam Vigilium,

" Ut video, non me fecerunt ad se venire Justinianus et Tbeo-

" dora, sed Dioclitianus et Eleutberia."

Tapa.

Pope Anno gratiaa dlii. Post Vigilium, Pelagius sedit in cathedra Id.

Pelagius I. Romana annis quatuor, mensibus decern, diebus octodecim ;
Miracle in cessavit sedes mensibus [sex].5 Eodem anno puer quidam in Sigebert,
the case of Oriente, Alius Judaaorum, cum a coaavis suis, Christianorum co'- 104-
a converted q\[[s> ac^ hoc inductus fuisset, ut in ecclesia matris Domini
corpus Christi et sanguinem susciperet, propter hoc a patre
suo in fornacem ardentem projectus, illaesus inde a Christianis
extractus est, asserens quod mulier, quas in ilia ecclesia puernm
tenens depicta erat, pallio suo fiammas a se efflavisset.

De Sancto Mauro.

S. Maurus, Anno gratiee dliii. Sanctus Maurus, beati Benedicti disci- S. Fausti
™ \ ■ pulus, virtutibus [et] miraculis praeclarus habetur. Cujus ad- ^lta ?•
of the ' ventum cum vir nobilis, nomine Florus, ad partes Gallicanas " , Vct J3"
cognovisset, venit ad eum, et locum ei opportunum ad con- Sanctorum
struendum monasterium devotus ostendit; quod vir Dei cum 15 Jan.).
vix annuisset, artificibus congregatis, opus incepit et perfecit.
Florus vero filium suum Bertulfum beato Mauro ad erndien-
dum tradit ; cujus exemplum nobiles multi insecuti, locum
ilium memorabilem reddiderunt.

of the
monastery
of Glan-
feuil (S.
Maur-sur-
Loire).

1 qua] ipsa, W.

- Iba\ ibi, A. W. West. This is
lbas, bishop of Edessa.

3 i.e. Theodore of Mopsuestia.

4 et damnatur'] Interlined by the
compiler.

5 sex] so W. West, tres in Anas-
tasius.

CHRONICA MAJOEA. 245

Nota asjperitatem Injemis, quce aves edomuit. A.D. 554/

Sigeberf, Anno gratis dliv. Hyems nive et glacie ita exasperatur, ut Severe

col. 105. ayes et fera3 indomita? manu capi possent. "winter.

Item.

Id. Anno gratia3 dlv. Quasi species lancea[rum] in aere visas Prodigy,

sunt a septentrione usque in occidentem.

Medardus martyr izatur.

Id, Anno gratia? dlvi. Sanctus Medardus, Noviomensis episco- Death of

pus, virtutibus insignis migravit ad Dominum, et Suesionis S. Medard,

sepelitur. Jf hoP of

1 ISJoyon.

Continuatio.

Id. Anno gratia? dlvti. Radegundus regina, uxor quondam Lo- S. Kade-

tharii regis Francorum, mutata veste, sanctitatis nobilitate gundes.
Probably a claret. His quoque diebus sa?pe fiebant conflictus inter Bri- Battles be-
summary of tannos et Anglos, atque multis bine et inde peremptis, nunc tween the
Galf. Mon. oiyeg nunc hostes yincebant_ Britons and

xi. 8. Angles.

Sanctus Ch'egorius Roma) enltuit insignis.

Sigebert, Anno gratia? dlyiii. Gregorius, filius Gordiani senatoris, S. Gregory

col. 105. Roma? adolescit, qui, de patrimonio proprio sex monasteriis in tne Great.

Sicilia fundatis et septimo Roma? in domo sua, ex pra?tore ur-

bano factus est monacbus, qui sapientia, scientia, doctrina, et

sanctitate enituit insignis.

Kineric defuncto, Ceaulinus successit.

Hen. Hunt. Anno gratia? dlix. Kineric, rex Occidentalium Saxonum, Death of

p. 713 b. def'unctus est, et regnavit pro eo Ceaulinus filius ejus triginta ^ynnc-

Ceawlin.
annis.

Begnum Norhanhumbrorum divisum est.

Division
Lib.de Anno gratia? DLX. Defuncto Ida rege Nortbanbumbrorum, of the

reg. Saxon. regnum illud in duo regna divisum est. Siquidem Elle filius kingdom

&, Vrr- Yffae, ducis strenuissimi, in Deira resrnare incepit, et regno ° -iu°,rtil_
I1 lor. Wig. ' ,. ... . -att umbna.

p. 525 b. tale nomen dedit et annis triginta in eo regnavit. Adda vero, ™ f

filius Ida?, in regno Berniciorum patri successit, et septem Deira.

annis regnavit. Iste est Elle rex Deirorum, de quo in vita Adda king

beati Gregorii Papa? fit mentio, sicut subjecta docebunt. ofBernicia.

246

MATTHiEI PAR1SIENSIS

A.D. 560.

JSfota miraculum.

A Jew Eodem anno Judasus qtiidam imaginem Salvatoris de ecclesia Sigebert,

stoned who fur^m surripiens, clam illam in domum suam detulit, eamque c°b 1°5-
burn an *e^° transfixit ; cumque earn flammis cornburere vellet, sese
image of iniaginis sanguine cruentatum videns, praa stupore earn ab-
theSaviour. scondit ; quam Cbristiani requirentes, et per vestigia sanguinis

invenientes, earn sanguinolentam receperunt, Judaeum1 lapi-
iEthel- daverunt. Eodem anno, Ethelbertus, res magnus Cantuari-
berht, king orum, secundum quosdarn regnare incepit, quibus etiam Beda2

consentit ; veruntamen aliorum3 sententia probabilior esse

videtur.

Hen. Hunt,
p. 713 c.

of Kent.

Sanctus Brandanus claruit.

S. Bren-
dan.

Anno gratiaa dlxi. Sanctus Brandanus in Scotia claruit, qui Sigebert,
Fortunatas4 Insulas septennali navigatione requirens, multa co • 105-
S. Malo. relatu digna vidit, a quo Macutus regulariter educatus, et
ipsius navigationis socius, in Britannia miraculis et sanctitate
refulsit. Qui a Britannis exacerbatus, eis rnaledicens ad Gallos
transiit, ubi sub Leontio, Sanctonum episcopo, multis virtu-
tibus claruit. Britannos vero propter suam maledictionem
variis cladibus addictos, data rursum benedictione sanavit et
Sampson, absolvit. Per idem tempus, Samson, Dolensis archiepiscopus, Id. a. 566,
archbishop et successor Sancti Samsonis qui de Britannia Majori ad co^ 106-
ot Dole. Minorem Britanniam 5 transiit, claret sanctitate et doctrina.

A moun-
tain falls
into the
Rhone.

JSfota mugitum montis.

Anno gratiae dlxii. In Gallia mons, super Bodanum fluvium Id.
multis diebus dans mugitum, tandem ab alio monte sibi vicino
discissus, cum ecclesiis et domibus, bominibus et bestiis, in
Bodanum prascipitatus est.

Nota.

Priscian. Anno gratiae dlxiii. Eloraerunt Bomee Priscianus Gramma- Paulus
Arator. ticus, et Arator subdiaconus, qui Apostolorum Actus versibus ^iaconus
Fortunatas. hexametris peroravit. Floruit etiam Fortunatus, vir egregius, Longobard

His life of
S. Martin.

" Ingenio clarus, sensu celer, ore suavis,"

468.

>5, col.

qui ab Italia Turonis veniens, actus beati Martini quatuor id. ii. 13.

1 O. W. ins. vero, as Sigebert.

2 i.e. H. E. ii. 5, p. 154 a.

:i aliorum] i.e. A.-S. Chron.

565 ; Flor. Wig. p. 525 c. These
last clauses are original.

4 Fortunatas'] fortunatus, A.

5 Britanniam'] om. W. West.

CHKONICA MAJORA. 247

libris heroico metro digessit ; indeque assumptus, Pictavorum A.D. 563.

est ordinatus episcopus.
Sigebert, -Anno gratia? dlxiv. Lothario rege Francorum defuncto, Death of

co . 06. quatuor filii ejus regnum inter se diviserunt, quorum primo- Clothaire.

genitus Chilpericus regnavit annis viginti tribus. Chilperic.

Justinus imperator.

Id. Anno gratiae dlxv. Justinus junior, Eomanum adeptus im- Justin II.

perium, annis duodecim imperavit. Quo etiam anno signa Signs in
multa in sole et luna apparuerunt. the sun and

moon.

Pa/pa.

Vit. Pontif. Anno gratia? dlxvi. Johannes sedit in cathedra Komana p0pe John

annis duodecim, mensibus undecim, diebus viginti septem, et III.

Flor. Wig. cessavit sedes mensibus decern et diebus tribus. Eodem anno S. Colum-

p. 525 c. Sanctus Oolumbanus, de Scotia veniens, in Britannia clarus Dan-

e-19 UDt na^etur- Eodem anno Ethelbertus, Ermerici filius, regnum ^thel-

Cantia? suscipiens, quinquaginta sex annis illud gloriosissime berht king

Beda,H.E. gubernavit. Hie regum Anglia? potentissimus, usque ad con-°fKent-

l. 25, p. ^ finium Hnrubra? fluminis, quo meridiani et septentrionales

„ *Vi,u' populi dirimuntur, imperii sui fines extendens, omnium illarum
3, p. lol c. . ' L . . . .

provmciarum gentibus strenuissime imperavit.

Glajppa rex.

Flor Wig

p 525 b &" Anno gratia? dlxyii. Defuncto Adda rege Berniciorum, Glappa

Sigebert, Glappa regnavit pro eo quinque annis. Eodem anno hasta? ^mo.°(

col. 106. ignea? in aere visas sunt, protendeutes irruptionem Longobar- T, ,.

t i . t, ,. Prodigy,

dorum m Italia.

Nota pugnam.

Hen. Hunt. Anno gratia? DLXVlII. Ceaulinus rex Westsaxonum, et Cutha Battle of
p. /13e. frater ejus, causis compellentibus, contra Ethelbertnm regem Wimble-

Cantia? pugnaverunt ; ubi Ethelbertus, duobus comitibus suis n"

interfectis, ipsemet in fugam conversus est.
Flor. Wig. Anno gratiae dlxix. Defuncto Glappa rege Berniciorum, Kino-s 0f
p. 525 b. regnavit pro eo Theodwaldus uno anno. Bernicia.

Id. Anno gratia? dlxx. Frethewlfus regnavit in Bernicia1 septem

Sigebert, annis. Eodem anno Armenia? gentes fidem Christi susceperunt, Armenia.
J?; 'j et abbas Wandregisilus natus est.

Monte, col.
414.

dregesil.

Bernicia] Deira, A. C. D., though correct in the year 577.

248

MATTHJEI PARISIENSIS

A.D. 571.

Paschal
Cycle.

Uffa reigns
in East
Anglia.
Gregory of
Tours.

Nota de cyclo.

Anno gratise dlxxi. Completus est cyclus unus sancti Pas-
chas annoruni quingentorurn viginti duo,"' ex quo Dominus
noster Jesus Christus crucifixus est, indictione septima, anno
secundum Graacos a creatione2 niundi quinquies milesinio lxxv. Hen. Hunt.
Wffa in Est-anglia regnat. p. 714 a.

Anno gratia^ dlxxii. Gregorius, Turonensis episcopus ordi- Sigebert,
natus, sanctitate refulsit insignis. c°l- 1°?-

Disputes

about

Easter.

p. 80.

Nota miraculum.
Anno gratias dlxxiii. Hyspani et Galli de Pascha celebrando Id.
dissentiunt, Hyspanis xii. kal. Aprilis, Francis xiii.3 kal. Maii
Pascha celebrantibus. Sed Francos recte celebrasse per hoc
divinitus claruit, quod fontes in Hyspania, qui in Sabbato
sancto Pascha; ad baptizandum divinitus repleri solent, non
in Hyspanorum sed in Francorum Pascha repleti sunt.

Alboin,
king of the
Lombards,
murdered
by Ros-
munda.

Nota cijpTmm de testa capitis.

Anno gratia3 dlxxiv. Albuinus, rex Longobardorum, patrem Id.
uxoris suaa regem Gepidarum Cuniniundum olim in bello pere-
nierat, et ex testa capitis ejus cyphum sibi ad bibendum para-
verat ; cui, una dierum, cum porrigeret ad bibendum, dicens,
" Bibe cum patre tuo," ilia, femineo accensa furore, ilium in
lecto ab armigero suo jugulare fecit.

Pope Bene-
dict I.

Gregory
prevented
from going
to England.

Famine
in Rome
stayed by
the em-
peror Tibe-
rius II.

Item Papa.

Anno gratias dlxxv. Benedictus sedit in cathedra Bomana Vit. Pontif.
annis quatuor, mensibus sex, et diebus septendecim. Ab isto Sigebert,
Papa Gregorius ad prasdicandum Anglis abire permissus, sed, c0 • 108-
populo tuinultuante retractus, levita septimus est ordinatus.

Nota famem.

Anno gratias dlxxvi. Fame Bomam urgente, multi Boma- Id.
norum ad Longobardos confugiunt ; sed Tyberius postea im-
perator, missa ab iEgypto frumenti copia, Bomam ab inedia
liberavit.

1 duo'] quatuor, O. W. There is |
some confusion here, as the cycle
consists'of 532 years. See Bede, De
rationam tempore, capp. 47, 65.
Marian. Scot. col. 736.

2 creatione] traditione, A.

3 xiii] xiv., O.W. West., as Sige-
bert.

CHRONICA MAJOEA. 249

Tiberius imperator. A.D. 577.

Sigebert, Anno gratia? dlxxvii. Tyberius, Eomanum adeptus impe- Tiberius II.

col. 108. rium, annis septem imperavifc; qui quoniam in pauperes libe- emperor,
ralis fviit, Deus ei multos tkesauros invenire concessit. Eodem Kings of
Lib. de anno, defuncto rege Berniciorum Fretkewlfo, Theodoricus Bernicia.
reg. Saxon. successit annis septem.
p. 209. 1

Continuation

Sigebert, Anno gratia? dlxxviii. Sanctus Germanus, Parisiensis ' epi- S. German,

col. 108. scopus, suo obitu ca?lestia decoravit. Eodem anno, defuncto bishop of
Galf. Mon. rege Britonum Aurelio Conano, Vortiporius successit tribus "ans;

annis ; qui, Saxonibus infestus, multotiens de eis laudabiliter or 1Vore'

triumphavit.
Hen. Hunt. Per idem tempus, post Wffam regem Orientalium Anglorum,
p. 714 a. a qU0 reges illius provincia? Wffingas dicuntur, Titilus filius Titilus

ejus regnum suscepit. Erat autem Titilus pater Redwaldi, king °f

Flor. Wig. qui a Wodenio decimus fait. ^astr.

p. 628. Angha.

Papa.

Vit Pontif Anno gratia? dlxxix. Pelagius sedit in cathedra Eomana Pelagius II.
annis decern, mensibus octo, diebus decern, et cessavit sedes P°Pe-
mensibus sex et diebus viginti qainque.

Ceaulinus, rex Westsaxonum, multa castra cepit.

Sigebert, Anno gratia? dlxxx. Ignis per caelum discurrere visus est. Lightnings,

col. 109. jj-g 2 vero (Jiebtis assidua? fiebant inter Britones et Saxones
Men. Hunt, irmptiones ; Ceaulinus 3 enim cepit Bedeanforde castellum,

p. 714 A, B. .....

quod modo Bedefort nuncupatur, cum aliis, videlicet, Lienberi, Conquests
Ailesberi, Bensintune, Heinesham, Gloverniam, Cirencestriam, of Ceawlin.
et Batkoniam, et magnificatum est nomen ejus vebementer.

Rovice decretum est, ut novem tantum prcefationes ad missas
dicantur.

Sigebert, Anno gratia? dlxxxi. Papa Pelagius decrevit novem pra?- Decree of

col. 109. fationes tantum ad missas debere decantari, cassatis cotidianis, Pelagius II.
Galf. Mon. qua? dici solebant. Eodem anno, defuncto rege Britonum Vor-
xl" tiporio, successit Malgo, vir pulcberrimus, probitate pra?clarus, Malgo king

armis robustus, et supra modum largus ; sed, sodomitana peste °J .
dissolutus, Deo et hominibus sese exbibuit odiosum. Hie
etiam sex comprovinciales oceani insulas potenter subegit.

1 Parisiensis^ Pariacensis, A. 3 It is Cutha -whom H. H. says

2 His . . . irruptiones"} Due to the took Bedford Castle, &c," Ceaulini
compiler. " anno xii.," whence the error.

250

MATTH^I PA1USIENSIS

A.D. 582.

S. Gregory
writes on
Job, and
confutes
Eutychius.

Miracle at
Tours.

Gregorius doctor Uhrwm moralium composuit.

Anno gratiaa dixxxii. Gregorius doctor, a Papa Pelagio Sigebert,
Constantinopolim directus, libros moralium in Job composuit, co^ 109-
et ibidem Euticium, Constantinopolitanum episcopum, male de
resurrectione dogmatizantem, qui corpus bumanum in ilia
resurrectionis gloria impalpabile ventis aereque subtilius esse
venturum, in imperatoris praasentia confutavit, et illo non
multo post mortuo penitus extinxit.

Anno gratias dlxxxiii. Turonis de pane altaris fracto verus Id.
sanguis effluxit.

Mauricitis imperator.

Anno gratias dlxxxiv. Tyberio Caasare in amentiam1 verso j,j
Maurice et mortuo, Mauricius annis viginti duobus [imperavit]. Eodem Hen. Hunt,
emperor. anno, rex Westsaxonum Ceaulinus et frater ejus Cutbwinus p. 714 b.
Battle of bellum cum Britannis commiserunt apud Fritbenleiam, ubi
Iretberne. Cutbwinus graviter oppressus et peremptus est. Victi sunt
igitur Angli et fuga? dati.

Kingdom
of Mercia.

Nota octo
Anglorum
re^na.

Regnum Merciorum initium sumpsit, cujus rex primus
Creoclda fuit.

Anno gratiaa dlxxxv. Regnum Merciorum initium sumpsit, Id.
quod primus omnium Creodda tenuit. Incboata sunt igitur
boc tempore omnia Anglorum sive Saxonum regna.

Quaa octo numerantur ; regnum videlicet Cantias, cujus caput
est civitas Doroberniae ; regnum Australium Saxonum, id est,
Sutbsex, cujus caput civitas Ciscestriaa ; regnum Orientalium
Saxonum, id est, Eastsexe, cujus caput est civitas Londoniarum ;
regnum Orientalium Anglorum, id est, East-anglia, cujus caput
Nbrwicum ; regnum Westsaxonum sive Occidentalium Saxonum,
cujus caput est civitas Wentana,2 quaa modo Wintonia dicitur ;
regnum Merce, sive Middel-anglia, cujus caput est Dorke-
cestria, nunc vero Lincolnia; regnum JSTortbanbumbrorum,
cujus caput est Eboracum. Hoc regnum modo in duo dividitur,
sicut supra dictum est.

Caretius
king of
Britain.

JBritones, patriam suam deserentes, in WalMa/m successerunt.

Anno gratia? dlxxxvi. Malgoni, Britannorum regi, Karetius, Galf. Mon.
civilium amator bellorum, successit, Deo et Britonibus inimi- xi- 8-
cus ; cujus inconstantiam reges memorati, Anglorum videlicet

1 amentiam.'] Armeniam, Sigebert,
as the Histor. Miscell. xix. 5.

- Wentana] Wentaria, A.

CHRONICA MAJORA. 251

Galf.Mon. et Saxonum, comperientes, insurrexerunt unanimiter in eum, A.D. 586.

x*- s- et post pra?lia multa fugaverunt eum a civitate in civitatem,

donee ad ultimum commisso pra?lio ipsum ultra Sabrinam in
Walliam fugaverunt. Clerici vero et sacerdotes, mucronibus Sacerdotes
imdique micantibus ac flammis in ecclesiis circumquaque ere- ^s ^ '

Id. xi. 10. pitantibus, omnes simul in exterminium pellebantur. Seces- exilium

serunt itaque Britannorum reliquiae in occidentalibus regni pelluntur.

partibus, Oornubia videlicet atque Wallia, maximam insula?

partem relinquentes ; unde crebras et ferales irruptiones,

sine intermissione, bostibus inferebant. Tunc arcbipra?sules, Episcopi

Tbeonus Londoniensis et Tbaodiceus Eboracensis, cum omnes -^.''ltannia?

, . .,.,,. , , .,. , visaecclesi-

ecclesias sibi subditas solo tenus destructas vidissent, cum arum deS0-

pluribus ordinatis, qui in tanto discrimine superfuerant, cum lationecum
reliquiis sanctorum in Cambriam diffugerunt, timentes ne reliquiis
barbarorum irruptione tot et tantorum sacra ossa veterum a Xambriam
memoriis hominum delerentur, si ipsa imminenti periculo fU(rerunt.
minime subtraxissent. Plures etiam, Armoricanam Britanniam i
petentes, totam ecclesiam duarum2 provinciarum, Loegria? vi-
delicet et Northanhmnbria?, a conventibus suis viduatam dese-

(Not in ruerunt3 et inanem ; quibusdam4 vero sanctorum corporibus,
a • on-; qUse [n Sepulcris jacebant reverenter occultata, cumulos terra?

superposuerunt, ne ab infidelibus despectui baberentur. Erant P- 81-
enim Anglorum sive Saxonum reges armis strenuissimi, pagani
atroeissimi, qui nibil potius quam Cbristum et Cbristianorum
cultum subvertere sitiebant ; nam si qua ecclesia, terra sub-
jugata, illsesa servabatur, boc magis ad confusionem nominis
Cbristi quam [ad] gloriam faciebant ; nempe ex eis deorum
suorum templa facientes, profanis suis sacrificiis sancta Dei

Galf.Mon. altaria polluernnt.4 Itaque Britanni regni diadema multis tem-
poribus amittentes, videlicet5 usque ad tempora Cadwallonis,
quern Beda Cedwallam vocat, illam patria? partem, qua? eis
remanserat, non uni regi sed tribus tyrannis subjectam, civili-
bus bellis sa3pissime infestare non cessabant.

Besidebant0 igitur miserrima? Britonum reliquia? in tribus ^°.ta tres
provinciis, Cornubia videlicet, qua? cornu Wallia? a quibusdam provjncias
dicitur, eo quod in mare sese quasi cornu extendat; Demecia,
qua? Australis Wallia appellator ; Venedocia, qua? Norwallia
nuncupatur. His finibus quamvis eis invitis content!, a fide

1 Britanniam~\ Britannia, A.
- duarum'] dominarum, A.
3 deseruerunt] deserunt, O. W.
4-4 quibusdam .... polliierunt]
This seems to be due to the compiler.

5 videlicet . . vocat] Introduced
by the compiler.

6 From this point the rest of this
chapter and the beginning of the
next seem to be original.

Q6f-

252

MATTH^EI PARISIENSIS

A.D. 58 6. tamen Christi nunquani recesserunt ; sed in hoc tantum repre-
bensibiles judicantur, quod semper gentem Anglorum, et etiam
usque iu hodiernum diem, quasi per eos propriis finibus pro-
scripti, odio mortali perstringunt, nee illis libentius quam
canibus communicare volunfc. Sunt autem provincia3 illorum
inexpugnabiles, videlicet nemorum densitatibus consitae, altis
vallata3 paludibus, prasruptis tumentes montibus ; unde saspis-
sime quasi mures ' de cavernis erumpentes, gentem Anglorum
nequiter infestant, nee aliud ab eis in bello nisi capita solum
pro [redemptione] requirunt. Hac denique tempestate, ccclesia
beati martyris Albani, quas post passionem suaru miro tabu-
latu lapideo2 atque ejus martyrio condigna legitur fabricata,
dejecta penitus cum aliis creditur et deleta, donee per minis-
terium OSes regis, angelo sibi revelante, corpus gloriosi con-
fessoris ac martyris inventum est, et monasterium ejus denuo
fabricatum.

Nota de
ecclesia
Sancti
Albani.

Nota hie
de regnis
Angliae
antiquis et
regibus.

Limits of
the eight
kingdoms.

Nota distinctiones regnorum et regum Anglice.

Subjugata itaque Britannia civibusque proscriptis, reges
Anglorum sive Saxonum terras undique occupant, regna dila-
tant, et, pro uniuscujusque possibilitate, regnis suis limites
ponunt. Eegnabant autem bis temporihms in insula octo
reges, quorum nomina baac sunt ; iEtbebertus videlicet in
Cantia. Oyssa in Sutbsexia, Ceaulinus in Westsexia, Credda
in Mercia, Ekkenwinus in Estsexia, Tytila in Est-anglia, Elle
in Deira, Alfridus in Bernicia. Haac denique regna processu
temporis ita distinguebantur. Reges autem, Cantuariaa in sola
Cantia? provincia dominabantur ; reges Sutbsexias in ilia tan-
tum provincia dominabantur ; reges Essexiaa in ilia provincia
et in Middelsexe dominabantur ; 3 reges Est-angliaa in ISTorthfolc
et Sutbfolc dominabantur, necnon in provincia Canterbergensi,
donee a rege Offa Merciorum mutilati sunt; reges Merciorum
dominabantur in provinciis Glovernensi, Wigornensi, Ware-
wicensi, Cestrensi, Derebiensi, Scrobesberiensi, Notinge-
bamensi, Lincolniensi, Leircestrensi, Oxoniensi, Herefordensi,
Stafordensi, Norbamtuncnsi, Buckingeahmensi, Bedefordensi,
Huntendunensi, Cantebergensi, et Herefordensi; reges West-
saxonum dominabantur in provinciis Bercensi, Dorsetensi,

Cf. Flor.
Wig,
Append.,
p. 643 a.
Will.
Malmesb.
Gesta lie-
gum, i. 99-
104, pp.
139-141
(ed.
Hardy).

1 mures] muri, A.

2 These same words are used in
speaking of the tomb, by the author
of the Life of Offa II. (p. 27, ed.
Wats, 1640). Cf. Bed. H. E. i. 7,

p. 1 1 5 a. G esta Abbatum S. Album
(Riley), i. p. 3.

3 reges . . . dominabantur] om.
W. Three crowns are drawn in the
margin in A.

CHRONICA MAJORA.

253

Devenensi, Sutbantunensi, Sutberiensi, Wiltunensi, Salesbe- A.D. 586.
riensi, Batbonensi. Istis igitur provinciis inter sex reges
distributis, quandoque ad invicem bella civilia et plusquam
Flor. "Wig. civilia commiserunt. Duo reges, qui sunt in Norbanbumbria,
p. 644 b. dominabantur a magno flumine Humbrae usque ad mare Sco-
tia? ; de bis auteni sufficienter superius dictum est.

His ita dispositis, placuit dictis regibus Britanniam et me- Britain
moriam Britannorum penitus delere ; unde communiter statu- now called
erunt quatinus insula non a Bruto Britannia, sed ab Auglis1 US dn ■
Anglia vocaretur.
Sigebert, Eodem anno rex Francorum Guntrannus, in venando fessus, Legend of

col. 110. dum in gremio sui armigeri dormiret juxta rivum aqua3, vidit Gontran

armiger ex ore regis parvulum animal exire ; cui volenti T\1D^ °
. ,. . ,,. . . 1 ranee.

1'ivum transire nee valenti armiger, gladio trans rivum posito,

viam ei eundi et redeundi paravit. Quo iterum in os ejus

intrante, expergefactus rex et stupefactus dixit, se per som-

nium super pontem ferreum transisse, et sub monte quodam

multos tbesauros vidisse, ubi cum secundum fidem somnii

perrexisset, tbesauros magnos invenit, eosque acceptos ecclesia?

usibus delegavit.

Sleclde rex Orientalium Saxonum.
^ Anno gratia? dlxxxvii. Lotharius regnavit in Gallia annis Clothaire

Hen. Hunt, quadraginta quatuor. Eodem [anno], defuncto Erkenwino, II.
ii. p. 712 c. rege Orientalium Saxonum, Sledde films ejus, a Wodenio Sledda
[decimus],2 decern annis regnavit pro eo.3

Malmesb
i. 98, p. 137

king of
the East-
Saxons.

Flor. Wig
p. 639 b.
Lib. de

Item nota.

Anno gratia? dxxxxviii. Atbelfridus, rex Berniciorum, Accam, iEthelfrith.
filiam Ella? regis Deirorum, conjugem accepit, et ex ea septem king of

oe filios processu temporis generavit. Nomina autem filiorum -oermcia.
p. 209. nEec sunt, Eanfridus, Oswaldus, Oswius, Oslacus, Oswidus, Osa, His sons.
Hen. Hunt, et Offa. Eodem anno, Credda Merciorum rege mortuo, Wibba
ii. p. 714d. flliUg ejus successit tribus annis.4

Continuatio. Sledda genuit Sebertum.
Id. p. 71 2 c. Anno gratia? dlxxxix. Sledde, rex Orientalium Saxonum Birth of
ex filia 5 Ermenrici, regis olim 6 Catituariorum, genuit Seber- Sebert.
turn, qui post patrem regnavit.

1 Anglis] om. W.

2 decimus] om. A. O. W.

3 pro eo] om. W. West. The
length of Sledda's reign is not given
elsewhere.

4 tribus minis'] This is due to the
compiler.

5 ex filia] om. W. Her name was
Ricolan. See the Peterb. Chron. a.
604. She is mentioned as JEthel-
berht's sister under a. 604 (p. 260).

0 olim] om. W.

254

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 590.
The king-
dom of
Sussex
falls to
Ceawlin.

Plague in
Italy.

Death of
Pope Pela-
gius II.
Gregory
archdeacon
in Rome.

Anno gratiaa dxc.1 Defuncto Cyssa, [rege Australium
Saxonum, regmua illud ad] regem2 Occidentalium Saxonum
Ceaulinum devolutum est.

Be septiformi letania a heato Gregorio constituta.

Anno gratia? dxci. Facto in Italia paene ultra fidem omnium Sigehert,

diluvio, post multam rerum confusionem subsecuta est pestis, col. 111.

quae inguinaria dicitui', quae primuin omnium Papam Pelaginm

extinxit, ac demurn populum strage maxima devastavit. Fun-

gebatur autem eodem tempore beatus G-regorius vice3 archi-

diaconi in urbe Roma, qui pro tanta civium clade jussit fieri Paulus

septiformem letaniam. Septiformis letania ideo dicitur, qui[a] Diaconus

in loco primo fuit omnis clerus. in secundo omnes abbates ~?e ^^^

. n . , , . . Longob.

cum suis monacms, m tertio omnes abbatissaa cum suis monia- ^ 24 col.

libus, in quarto omnes infantes, in quinto omnes laici, in sexto 526.

universa? viduae, in septimo omnes conjugate. His omnibus

vir Dei rite dispositis pestem prasfatam, iram [Dei] mitigando,

penitus ab urbe detersit.

Elected
Pope.

p. 82.

The soul of
Trajan re-
leased.

Gregory's
addition to
the canon.

Ceolric
king of the
West-
Saxons.

jEthelfrith
expels
Eadwine
and seizes
Deira.

Johannis
Diaconi
Vita S.#<
Gregorii,
i. 39, 40.
Sigehert,
col. 111.

Gregorias Papa.

Anno gratiae dxcii. Beatus Gregorius, populo acclamante
cum clero Papa electus, licet rnultum renitens seipsum absen-
tando, tandem inventus intbronizatus est; qui inter caetera
pietatis opera, Trajani quondam imperatoris animam, quamvis
pagani, a poenis inferni promeruit liberare. Antipbonarium
composuit, Kyrieleyson cum alleluia ad missas cantari instituit,
et in canone missae tria verba utiliter apposuit, " Diesque nos-
" tros in tua pace disponas, atque ab aeterna damnatione nos
" eripi et in electorum tuorum jubeas grege numerari."

Ceolricus rex in regnum Occidentalium Saxonum successit.
Ellce Deirorum regi Ethelfridus successit.

Anno gratiaa dxciii. Ceaulinus et frater ejus Quicbelmus Flor. Wig.
decesserunt, et Ceolricus Oeaulino in regno Occidentalium p- 526 b.
Saxonum successit quinque annis. Eodem tempore, Papa „n\ zrf*1 '
Gregorius orationem Dominicam post canonem super bostiam gjiebert
censuit recitari. Eodem anno Elle rex Deirorum defunctus est; col. 111.
quo mortuo, Etbelfridus rex Berniciorum, filium ejus Eadwinum Flor. Wig.
regno 4 expellens Deirorum, duo regna strenuissirne gubernavit ; P* B'

1 In W. the heading to this year
is A Cyssa Cicestria.

' D. has been altered to regnum —
Ceaulino. The bracketed words,
which are in 0. W., are omitted also

in C. D. There seems no earlier
authority for this statement. Comp.
Hen. Hunt. ii. pp. 711 d., 719 e.

3 vice] vices, A.

4 regno] regnum, A.

CHRONICA MAJOR A. 255

Lib. de at Edwinus, in exilium pulsus, exulavit cum Bedwaldo, rege A.D. 593.
re%oqaxon' Orientalium Anglorum, quousque per ilium regno suo restitutus Eadwine
P' " * est. restored by

Redwald.

Tunica inconsutilis Domini invenitur.

Sigebert, Anno gratia3 dxciv. Tunica Domini Salvatoris, in civitate Tbe
col. 112. Zaphat non longe ab Jerusalem confessione Symeonis Judsei noly coat

iuventa, et ab episcopo Gregorio Antiocbeno et episcopis , ■.. .

Tboma ' Jerosolimitano ac Jobanne " Constantinopolitano Je- Jerusalem.
Hen. Hunt, rosolimis, in loco ubi crux Cbristi veneratur, posita est. Eodem
ii. p. / 1 4 d. ann0 "VYibba, rex Merciorum, obiit, cui successit Cberlus, non Ceorl king

filius, sed consanguineus ejus, decern annis.3 ofMercia.

Wisigothorum rex ab Arriana gravitate revocatur.

Sigebert, Anno gratia? DXCV. Bicardus, rex Wisigotorum, synodo Eecared

col. 11-. sexaginta duorum episcoporum apud Tboletum congregata, king of the

ibique Arriana ba?resi abdicata et anatbematizata, totam eentem 1S18° *j

converted
illam in catbolica fide confirmat. from

Arianisrn.

Sancius Augustinus, a Sancto Gregorio in Britanniam missus,
regem Ethelbertum et jpopulum sibi subjectum adfidem Christi
convertit.

Beda, Anno gratia? dxcvi., qui est annus centesimus quadragesi-

" -1 ' mus septimus ex quo Horsus et Hengistus fratres venerunt in

Britanniam ut earn Sibi subjugarent, missus est servus Dei Mission of
(Not in Augustinus a beato Papa Gregorio in Britanniam ut barbara? S. Augus-
isede.) genti Anglorum verbum Dei pra?dicaret ; qui, pagana super- tme-
stitione ccecati, totam Cbristianitatem deleverant in ilia parte
insula? quam habebant. In parte vero Britonum adbuc Cbristi
fides vigebat, qua?, anno Dominica? incarnationis centesimo
quinquagesimo septimo babita, nunquam inter eos defecit.
Beda, H. E. Est autem ad orientem Cantia? plagam Tbanetos insula, in qua His landing
i. 25, Yir Dei Augustinus et socii ejus applicuerunt, viri, ut ferunt, in Thanet.

P' D' ferine quadraginta ; et mittens interpretes ad regem iEtbel-
bertum, mandans sese de Roma venisse ac nuntium ferre
optimum, qui 4 sibi obtemperantibus a?terna in ca?lis gaudia
promittebat. Ha?c audiens rex post dies paucos venit ad His inter-
insulam, et, residens sub divo, jussit Augustinum cum sociis Tiff Y
ad suuni ibidem colloquium venire. At illi divina virtute berht

Thoma] Thome, A. :) decern aunts'] Not in Hen. Hunt.

Johanne~\ Johannes, A. 4 qui] qd, A.

25G

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 596.
Answer of
^Ethelberht
to S.
Augustine.

His gift of
a house in
Canter-
bury.

Church of
S. Martin.

S. Augus-
tine con-
secrated at
Aries by
archbishop
Yergilius.

prasditi veniebant, crucem pro vexillo ferentes et imaginem Beda, H. E.
Domini Salvatoris in tabula depictam, letaniasque pro sua *■ 25> P-
simul et eorum, propter quos advenerant, salute decantantes.
Cumque ad jussionem regis residentes verbum ei vitae una
cum omnibus qui aderant praedicarent, respondit ille dicens ;
' Pulcbra quidem sunt ea qua? promittis, sed quia nova sunt
' et mibi incerta, non his modo possum assensum prasbere,
' relictis eis quaa tanto tempore cum mea gente servavi.
' Verum quia de longe hue peregrini venistis, et ea quas vos
' vera et optima credebatis1 nobis communicare desiderastis,
' nolumus vobis molesti esse, sed potius benigne vos hospitio
' recipere, et quaa victui vestro sunt [necessaria] ministrare ;
' nee prohibemus quin omnes quos poteritis fidei vestras
' religioni prasdicando societis." 2 Dedit ergo eis mansionem
in civitate Dorobernensi, quae imperii sui erat caput, ubi
coeperunt apostolicam primitivaB ecclesia? vitam imitari, ora- Id. i. 2C.
tionibus videlicet assiduis ac jejuniis inhaerendo, verbum vitaa
prasdicando, quos poterant lavacro salutis perfundebant. Nee
mora, crediderunt multi et baptizabantur, imitantes simplici-
tatem innocentis vitas, ad dulcedinem doctrime caelestis. Erat
autem prope civitatem ipsam ad orientem ecclesia in honorem
Sancti Martini antiquitus fabricata, in qua regina, filia regis
Francise, nomine Berta, orare consueverat, ubi primo et ipsi
convenire et praedicare, missas celebrare, et baptizare coepe-
runt. At ubi post paululum ipse etiam rex inter alios delec-
tatus vita sanctorum, mundissima, credens baptizatus est, coe-
perunt plures cotidie ad audiendum vita? verbum confluere ac,
relicto gentilitatis errore, unitati ecclesiae sese credendo so-
ciare. L'edit etiam ipsis doctoribus suis locum sedis congruum
gradui eorum in Dorobernia civitate sua metropoli, et neces-
sarias in diversis rebus contulit mansiones. Interea vir Domini Id. i. 27.
Augustinus venit Arelas, et, ab archiepiscopo ejusdem civitatis
archiepiscopus ordinatus, in Britanniam reversus est.

Ccenobium beati Senedicti destruitur.

Abbey of Anno gratiaa dxcvii. Ccenobium beati Benedicti, quod in Paulus
Monte castro 3 Cassino idem pater fundaverat, a jDerfidis Longobardis Diaconus
Cassmo destructum est. Fugientes itaque ex eodem loco monachi Pe testis
roje . j^Qj^g^,^ petierunt, regulam, quam idem sanctus ediderat, secum jv f8° 'CQ\
deferentes. 547.

1 credebatis] om, W.

2 societis'] sociare, A.

castro] monte, W

CHRONICA MAJOR A. 257

Cf. S.Greg. Continuatio. A.D. 598.

Mirac. Anno gratia? dxctiii. Floruit in Galliis Gregorius, Turonica? Gregory

S. Juliani, civitatis episcopus, qui ex Arvernico territorio attulit sancti of Tours.
34. (iligne, reliquias Juliani. Eodeni anno Sanctus Columbanus, doctor S. Co-
82n \ Scotoruni ec Pictorum, obiit, qui posteris suis rnulta sancti- bomb a.

Sigebert *at^s docunienta reliquit.
col. 112.'

Continuatio.

Flor. Wig. Anno gratia? dxcix. Defuncto Redwaldo, rege Orientalium Eorpwald,

-"■pp. Anglorum, Eorpenwaldus regni gubernacula suscepit. ^ng °f

P- 636 a. East

Anglia.

Item.

Sigebert, Anno gratia? DC. Mortuo rege Francorum Childeberto, Theode-

col. 113. Theodebertus et Theodoricus filii eius subrosrantur. bert n.

Thierry H.

TJt Papa Gregorius Augustino 'pallium miserit.

Beda, H.E. Amio gratia? DCI. Beatus Papa Gregorius Augustino pallium The pall
1- ~ ' misit, ad ecclesiam videlicet Londoniensem, qua? tempore sent to S.

Id ii 3 ' Britonum metropolis erat, sicut Beda in bistoria Anglorum Augustine.
p. 151 c. testatur.

Item.

Sigebert, Anno gratia? Ddl. Contentio inter Romanam ecclesiam et Arrogance

col. 113. arrogantiam Jobannis, episcopi Constantinopolitani, universalis m& death
patriarcba? sibi nomen usurpantis, sub Papa Pelagio concepta .. I
et a Gregorio modo ' non leviter agitata, non ante quiescere 0f Con-
potuit quam ipse Jobannes subita morte occubuit. stantinople.

TJt Sanctus Augustinus Britonum episcopos ad concilium
vocaverit.

Flor. Wig. Anno gratia? dciii. Rex Nortbanbumbrorum Ethelfridus p. 83.

p. 526 e. contra Britannos apud Caer-legion dimicans, viros religiosos Slaughter
de abbatia Bangornensi, maximam multitudinem, interfecit. °»"*

Beda, H.E. Nempe vir Domini Augustinus, auxilio regis Etbelberti usus, -Rana.or

u- -' convocavit ad synodum suam episcopos et doctores proxima? Account

Britonum provincia?, in loco qui usque hodie lingua Anglorum of the

" Augustines Ac," id est, robur sive quercus Augustini, synod at

appellatur, in confinio Occidentalium Saxonum et Wicciorum, .. U^USI
rr tine s Ac.

1 modo is erased in A.

258

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 603.
Account
of the

synod at
Augus-
tine's Ac.

Second
synod of
Augustine,

coepitque eis fraterna admonitione suadere, ut pace catliolica Beda,H.E.

secum babita, communem evangeli zandi gentibus pro Domino u- -■>

. p 149 c.

laborern susciperent, ut qui sanctum Pascba et alia perplnra

unitati ecclesiaa contraria faciebant. Qui cum, longa dispu-

tatione habita, neque precibus neque bortamentis Augustini

assensum pra3bere voluissent, ait, " Obsccremus, fratres, Deum

" Omnipotentem, ut ipse nobis caslestibus signis insinuare

" dignetur, quae sequenda traditio, quibus sit viis ad ingressum

" regni caslestis properandum ; adducatur aliquis a3ger, et per

" cujus preces fuerit curatus, bujus fides et operatio omnibus

" sequenda tradatur." Quod cum adversarii, licet inviti, con-

cederent, allatus est seger quidam oculorutn luce privatus ;

qui cum oblatus Britonum episcopis nibil curationis eorum

ministerio perciperet, tandem Aiigustinus genua sua ad Patrem

Domini nostri Jesu Cbristi flexit,1 ut visum cseco restitueret,

ut per illuminationem unius bominis corporalem in plurimo-

rum corda fidelium gratiam accenderet lucis spiritualis. JSTec

mora, illuminatur cascus ac verus summaa lucis prasco pras-

dicatur ab omnibus Augustinus. Tunc Britones confitentur

intellexisse se veram esse viam quam prsedicavit Augustinus,

sed sese non posse, absque suorum consensu, priscis abdicare

moribus, unde ut secundo fieret synodus pluribus advenien-

tibus postulabant.

Quod cum esset statutum, venerunt, ut perbibent, septem Id. p. 150 a.

Britonum episcopi et plures viri doctissimi, maxime de nobi-

lissimo eorum monasterio, quod lingua Anglorurn Bangor-

neburb dicitur, cui tempore illo abbas Dionotus prasfuisse

narratur. Qui, ituri ad concilium prasfatum, venerunt primo

ad quendam virurn sanctum ac prudentem, qui apud eos

anacboritanam ducebat vitam, consulentes an ad prasdicationeru

Augustini suas deserere traditiones deberent ; qui respondit,

"Si bomo Dei est, sequimini ilium." Dixerunt, " Et quomodo

" boc possumus probare ? " At ille, "Dominus" inquit, "ait,

" ' Discite a me, quia mitis sum et bumilis corde;' si ergo

" Augustinus ille mitis est et bumilis corde, credibile est quia

" et ipse jugum Cbristi portet2 et vobis portandum offerat;

" si ergo immitis est ac superbus, constat quia non est a

" Deo, neque vobis est ejus sermo curandus." Qui rursus

aiebant, "Et unde boc3 dinoscere valemus?" "Procurate,"

inquit, " quod ipse prior cum suis ad locum synodi adveniat,

1 deprecans, which W.
insert here, is erased in A.
Bede.

- portet] portat, A.

West.
It is in

3 In A. unde hoc has been erased,
and quomodo inserted in a later
hand.

CHRONICA MAJOR A. 259

Beda, H. E. " et si ipse, vobis appropinquantibus, assurrexit, sciatis quo- A.D. 603.

11.2, (t njara C^rigti famulus est, et obtemperanter ilium audifce ; Second

" sin autem vos spreverit, nee vobis assurgere voluerit cum synod of
" sitis numero plures, et ipse spernatur a vobis." Factumque ll&us ine-
est ut, venientibus illis, Augustinus in sella sederet, quod illi
videntes mox in iram conversi sunt, eumque superbias no-
tantes, cunctis qua? dicebat contradicere laborabant ; quibus
Augustinus ait, "Si in tribus saltern obtemperare mihi vultis,
" ut Pascba scilicet suo tempore celebretis, ut ministerium
" baptizandi, quo Deo renascimur, juxta morem sanctse Eo-
" mange ecclesia? compleatis, ut genti Anglorum una nobiscum
" verbum Dei praadicetis, csetera quae agitis, quamvis moribus
" nostris contraria, aaquanimiter tolerabimus." At illi nihil
se horum facturos neque ilium pro arcbiepiscopo se babituros
affirmabant, conferentes ad invicem, " quia si nobis assurgere
" noluit, quanto magis, si ei subdi cceperimus, pro nibilo
" contemnet." Quibus vir Domini Augustinus fertur minitans
dixisse, quod si pacem cum fratribus nollent, belluin ab hos-
tibus forent accepturi ; et si nationi Anglorum viam vitaa
prsedicare nollent, per horum manus ultionem essent mortis
accepturi ; quod ita per omnia ut praadixerat, divino agente
judicio, patratum est.

TJt rex Norhanlmnibrorum Ethelfridus mille et ducentos
monaclios inter fecer it.

Id. p. 150 d. Nee multo post iEthelfridus, Nortbanhumbrorum rex for- Slaughter
tissimus et paganus ferocissimus, collecto grandi exercitu, in of the
civitate Legionum, qua3 a Britannis Kaer-legion, id est, civitas Bangor
Legionum, eo quod Eomanaa legiones ibi perendinare solebant,
maximam ex iis fecit stragem. Nam bellum contra Britannos
commissurus, cum videret sacerdotes eorurn, qui ad exoran-
dum Deum pro milite bellum agente convenerant, seorsum
in tutiore loco consistere, sciscitabatur qui essent quidve
acturi illo convenissent. Erant enim plurimi eorum de monas-
terio Bangor, in quo tantus fertur fuisse monachorum nume-
rus, ut, cum [in] septem essent portiones cum suis rectoribus
divisi, nulla minus quam trecentos religiosos monacbos con-
tinebat. Horum autem plurimi, triduano peracto jejunio, cum
aliis orandi gratia convenerant, babentes defensorem Brocbi-
mallum, qui eos precibus intentos a gladiis protegeret barba-
rorum. Quorum adventus causam cum intellexisset Etbelfridus
tyrannus, ait, " Et si isti adversum nos Deum suum invocant,
" profecto, quamvis arma non ferant, contra nos pugnant,

R 2

260 MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 603. " qui adversis 1 imprecationibus suis persequuntur ;" itaque2 Beda, H.E.
Slaughter in hos primum arma vertere jubet, et sic caeteras nefandae "• *»
of the militise copias, non sine exercitus sui damno, delevit. Ex- v'

monks. tinctos autem in ilia pugna ferunt, ex his qui ad orandum
venerunt, viros circiter mille ducentos, et solummodo quin-
quaginta fuga elapsos. Brochimail quoque ad primum hostium
adventum cum suis terga vertens, eos, quos defendere de-
buerat, inermes ac nudos gladiis ferientis 3 reliquit. Sicque
completum est praesagium beati pontificis Augustini.

Ut Sanctus Augustinus ordinavit Justum primum Rofensem
episcopum.

Ordination Anno gratiae Dcrv. Beatus Augustinus, donante rege Ethel- Id. ii. 3,
of Justus, berto, in civitate quae a quodam primario nomine Bof, Bofe- PP- 151 D>
cestria, id est, civitas Bof, dicebatur, ecclesiam Sancti Andreas
Apostoli construxit, eamque multis possessionibus et amplis
dotavit, atque ibidem Justum episcopum ordinavit.

TJt Sanctus Augustinus Mellitum ordinavit primum Londoni-
ensem episcopum.

Ordination Eodem anno in civitate Londoniarum idem Augustinus Mel- Id.p.l51c.

of Mellitus. litum pontificem eonsecravit.

p. 84. Sicque urbs Londoniensis, quae semper temporibus Britan- (Not in

The dig- norum archiepiscopum habuerat, dignitas illius nunc ad Bede.)

nity of Doroberniam translata est, ut Merlini vaticinium impleretur

London dicentis, " Delebitur religio in insula, et transmutatio prima-

tr£Ln s fenced

to Canter " rum sedium fiet : dignitas Londonias adornabit Doroberniam,"

bury. et castera.

Ut praa- Eodem anno Melitus, in provinciam Orientalium Saxonum j(jp_ 151 c#

dicante ad prasdicandum missus a beato Augustino, Sabertum regem

Me o ka" cum tota gente sua ad fidem Christi convertit. Erat autem

Dcrtus rex

Orienta- idem Sabertus nepos iEthelberti magni regis Cantiaa ex sorore

lium Saxo- Bicula, atque sub potestate ipsius constitutus, qui omnibus,

num fidem usque terminum Humbras fluminis, Anglorum gentibus im-

Christi _ perabat.

suscepent. iT_,1 . m--- • t-, • ..

j\ f Eodem anno imperator Mauncius, vir JJeum timens, m suis Hugo de

the emperor [orationibus] divinam jugiter clementiam precabatur, ut faci- S. Victor.

Maurice, norum suorum in hoc seculo comrnissa luere posset. Quadam ^c^P*-

1 ^ Prior, ix.

7, col. 268.

1 adversis'] Altered to adversi I 2 itaque] ita, W.
in A. 3 ferientis] ferentis, A. C. D.

CHRONICA MAJORA. 261

Hugo de itaque nocte dum in stratu suo quiesceret, emissa est ad eum A.D. 604.
S. Vict. vos coitus dicens, " Maurici, trade1 te et uxorem tuam Con-
Prior ix " stantiam cum pueris Phocas militi." Expergefactus autem
7 col. 269. quassivit a suis, si scirent militem inter agmina sua Phocam
appellatum ; at illi, " Scimus;" et ille, " Cujus est qualitatis ? "
Qui dixerunt, " Juvenis tumidus et temerarius." Tunc Augus-
tus, somnium suum referens, glorificabat magnifice Deum pro
hujusmodi visione. Post ha3c autem in terra hostili positus,
cum milites suos ferro et rapinis abstinere compelleret, nee Usurpation
tamen eis consueta stipendia ministraret, Phocatem rogare of Phocas.
coeperunt ut imperii super eos regimen usurparet ; quibus
Phocas obaudiens,2 purpuram imperialem suscepit. Quod au- Nota.
diens Mauricius animo dissolutus, rebusque adversum se fluen-
tibus cessit, et in quandam silvam mari contiguam fugit, in Death of
qua cum uxore et quinque filiis jussu Phocas Cassaris inter- Maurice,
emptus est. Phocas Romanum invadens imperium, annis octo
imperavit.

Tit beatus Gregorius Trajani prmcipis animam a pcenis
infemalibus eripuerit.

Beda de Anno gratia? dcv., qui est annus imperii Phocas secundus, Legend

sex setat. beatus Papa Gregorius ex hac vita migravit ad Dominum. respecting

t ^ • ' Hie vir beatus adhuc vivens, cum tempore quodam per forum

Diaconi Trajani principis, quod ipse a?dificiis pulcherrimis dudum ve-

Vita S. nustarat, procedens, judicii ejus quo viduam consolatus fuerat

Gregor. recordaretur, pro tanta imperatoris mansuetudine commotus

ii 44 .

CMia-ne ^ ^aucti Petri Apostoli basilicam festinus viator pervenit, ubi

lxxv. col. tarn diu super infidelitate et errore clemeutissimi principis
105.) flevisse asseritur, quousque noctc sequenti responsum acce-

pisset se pro Trajano tantum exauditum fuisse, ita ut pro
nullo ulterius pagano preces effunderet. Sic itaque Trajani
animam ab inferni cruciatibus crede liberatam, ut in infeimo
posita per Dei misericordiam inferni non sentiat cruciatum ;
nempe unus et idem gehennas ignis, etsi multos valet pecca-
toies pariter detinere, per Dei justitiam non omnes potest
asquali poena punire ; nam secundum delicti modum animaa in
gehenna sentiunt cruciatum. Opus pietatis, per quod Trajanus
Deum et beatum patrem G-regorium commovit ad misericor-
diam, hoc fuit. Quodam tempore Trajano ad belli procinctum
vehementissime festinanti, vidua quaadam feminarum pauper-

1 trade'] This has been altered to I 2 obaudiens] W. has e over au,
tradidi in A. i. e. obediens.

262

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 605. rima ad eum lacrimis dissoluta accessit dicens, "Filiusmeus,
Justice of " te imperante, innocens peremptus est; obsecro ut quia ilium
Trajan. << mihi reddere non vales, sauguinem ejus letaliter vindicare
" digneris." Cumque Trajanus, si sanus reverteretur de pradio,
hunc se vindicaturum promitteret, vidua dixit, " Et si tu iu
" praalio mortuus fueris, quis mihi justitiam exhibebit ? "
Trajauus respondit, " Ille qui post me imperabit;" et ilia,
" Quid tibi proderit si alter mibi justitiam fecerit?" Tra-
janus respondit, " Utique nihil;" et vidua, "Nonne," inquit,
" melius tibi est, ut tu mihi justitiam facias et per hoc mer-
" cedem tuam recipias, quam alteri hanc transmittas ? " Tunc
Trajanus, ratione simul ac pietate commotus, equo descendit,
nee antea discessit quam judicium viduaa et sententiam de-
mandaret executioni. Pro hac autern mansuetudine et exhi-
bitione justitias a pcenis infernalibus per lacrimas beati patris
G-regorii, quingeritis post mortem et eo amplius elapsis annis,
Nota hu- meruit liberari. Idem pater Gregorius, primus omnium, in
militatem principio epistolarum suarum, ante salutem, gratiam, et bene-
Lrregoni. dictionem, sese servum servorum Dei pronuncians, omnibus
successoribus suis formam humilitatis ostendit.

Et post humilitatem utilitatem subjunxit, cum dicit salu-
tem videlicet anima3 et corporis, gratiam a Deo et hominibus,
benedictionem, quaa est in semine Abraham, quod est Christus,
in quo benedicentur omnes gentes terraa.

Johannis
Diaconi
Vita S.
Gregorii,
ii. 44, col.
105.

(Not in
Joh. Diac.)

Id. ii. 1,
col. 87.

(Not iu
Joh. Diac.)

Pope Sa-
binianus.

Legend.

Be cibis in lapidibus converses.

Anno gratia? dcvi. Sabinianus sedit in cathedra Eomana Vit. Pontif.
anno uno, mensibus quinque, et diebus novem. Eodem tern- Sigebert,
pore pauper quidam, cum a nautis elemosinam peteret nee coll. 1 13,
acciperet, dicente nauclero, " ISTos nihil hie praster lapides
" habemus," subjecit pauper, " Omnia ergo vertantur in la-
" pides." Quo dicto, quicquid manducabile in navi erat in
lapides conversum est, colore et forma rerum earundem
permanente.

Ceolwulf,
king of

Wessex.

Geolwlfus rex Occidentalnim Saxonitm.

Anno gratias dcvii. Ceolrico rege Occidentalium Saxonum jjen jjunt
defuncto, Ceohvlfus regnavit pro eo viginti quatuor l annis. ii. p. 714 e.
Per idem tempus cum Papa Sabinianus liberalitatem beati Sigebert,
Gregorii preedecessoris sui derogaret, et sub hoc obtentu ma- col. 114.

1 viginti quatuor] xiv., Hen. Hunt., correctly.

CHEONICA MAJORA. 263

Sigebert, num egenis subtraheret, G-regorius eum, per visum, ter pro A.D. 607.

col. 114. culpa tenacise et hujus derogationis increpatum, quod nou re- Parsimony
spiceret pauperes, etiam quarto horribiliter iucrepans et com- aud death
minans, in capite percussit, quo ille dolore vexatus paulo post 2. i •°?e
obiit. nus.

Sanctus Augustinus obiit.

Vit. Pontif. Anno gratia? dcviii. Bonefacius sedit in cathedra Romana Pope

Beda, H.E. mensibus octo et diebus viginti novem. Eodem anno beatus Boniface

u. 3, Augustinus, Dorobernensis archiepiscopus primus, diem clausit '

p. 152 a, b. ,& ' . . , , T .F l . 1 ' T ,. Death of S.

£, .. , extremum septimo kalendas Jumas; cm successit Laurentius, .

Id. a. 4, -r. ■ -m • -,- 'Augustine.

p. 152 c. natione Itomanus, quern ipse adnuc vivens ordmaverat, ne x,tlurence

Id. ii. 3, status ecclesia? tenerrimus sine pastore vacillaret. Sepultus archbishop.

p. 152 a. est autem juxta ecclesiam Apostolorum Petri et Pauli, qua? Burial of
necdum fuerat perfecta nee dedicata, in qua plurimorum S. Augus-
arcbiepiscoporum corpora tumulata leguntur. ine-_

Ecclesia Romana caput omnium ecclesiarum constituitur.

Vit. Pontif. Anno gratia? dcix. Bonefacius quintus * sedit in cathedra Pope

Romana annis sex, mensibus octo, diebus duodecim ; et ces- Boniface

IV
Beda de savit sedes mensibus septem et diebus viginti quinque ; a quo

sex aetat. rogatus Phocas imperator statuit, ut ecclesia Romana caput Rome the

^C'P'.^"A- esset omnium ecclesiarum et magistra ; nam antea ecclesia nead of all

p 153 d ' Constantinopolitana primam sese scribebat omnium ecclesiarum.

Impetravit etiam idem Papa a praefato principe tempi um Romas, Consecra-

quod antiquitus Pantheon vocabatur, eo quod ibi quondam tion of the

omnium non deorum sed daBinonum cultus agebatur. Quo Pantheon.

impetrato, exclusa in diversa simulacrorum multitudine, Omni-

potentis Dei et Sancta? Yirginis Maria? omniumque sanctorum

ecclesiam construxit, ut sicut ibi quondam omnium da?mo-

niorum cultus agebatur, ita deinceps ibidem omnium sanctorum

memoria haberetur.

Bo regibus Anglorum.

Hen. Hunt. Anno gratia? dcx. Defuncto Ceolwlfo, regc Occidcntalium Cynegils

ii. p. 715 b. Saxonum, regnavit pro eo Kinegils filius Ceola? triginta et king of

Wessex.
uno annis.

Regnabant hoc tempore in Mercia Penda, in regno Orien- Contenipo-

talium Anglorum Redwaldus, in Cantia Ethelbertus, in Essexe rary tings.

Saebertus, in Northanhumbria Ethelfridus superbus et vana?

gloria? cupidus.

1 quintus] sic, for quartus.

264

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 611.

Mellitus
sent to the
Roman
synod.

Story of
John, the
almoner,
archbishop
of Alexan-
dria.

De synodo Italics.

Anno gratias dcxi. Papa Bonefacius, congregata synodo in
Italia, mense Martio, tertia videlicet die mensis,1 multa ad
utilitatem ecclesias statuit. Interfuit autem Mellitus, Londo-
niensis episcopus, ab archiepiscopo Dorobernensi Laurentio
destinatus, ut decreta synodo Britanniam rediens ecclesiis
Anglorum traderet, et summi pontificis auctoritate executioni
demandaret. Eodena tempore Johannes Alexandrinus floruit
archiepiscopus, qui ob eximiam in pauperes Christi liberalitatem
nomen " Elemosinarii " habere promeruit. Contigit autem,
ut quidam peregrinus videns tantam ejus in pauperes com-
passionem, temptare eum volens, accessit ad cum dum de
consuetudine infirmos visitaret, et dixit, ' ' Miserere mei, quo-
" niam miser ego sum et captivus." Patriarcha vero dis-
pensatori sno ait, "Da ei sex aureos : " quibus acceptis,
mutavit habitum pauper, et aliunde veniens obviam procidit
in terram dicens, " Miserere mei, quia inedia coarctor nimis ; "
dicit denuo patriarcha, " Da ei sex aureos;" quo facto, dixit
minister in auribus patriarcha;, " Domine, ipse jam bis ac-
" cepit;" et tertio veniens elemosinam postulavit, minister
autem domino intimavit ; tunc ait ille vere misericors, "Da
" ei duodecim aureos, ne forte Christus sit et temptet me."

Beda,H.E.
ii. 4,
p. 153 c.

Sigebert,
col. 114.

Leontii
Vita S.
Johannis
Eleemosy-
narii, cap.
8. (Migne,
lxxiii. col.
346.)

De rnorte PhocaMs imperatoris.

Death of Anno gratia? dcxii. Phocas imperator, dum crudeliter in Hugo de
Phocas. suos saeviret domesticos, Heraclii, Africa? patricii, jussu per- y 1C °re'

emptus est; qui post necem ipsius sibi rempublicam vendi- pri0r. ix.

cavit. 8, col. 269.

Heraclius
emperor.

Belick of
S. John the
Baptist.

De imperio Heraclii.

Anno gratia? dcxiii. Heraclius, Romano potitus imperio, Sigebert,
annis triginta et uno imperavit. Eodem anno apud urbem co1- 115-
Gallias Mauriennam erat mulier qua?dam sancto Baptistas nimis
devota. Hasc in orandi constantia persistens, dari sibi a Deo
trienni oratione aliquid de membris ejus expetebat ; spemque
suam in Deo ponens, juravit se non prius manducaturam ante-
quam acciperet quod petebat; et sic septem diebus jejunans
septima die super2 altari joollicem miri candoris apparere
videns, laeta donum Dei accepit. Ad quod adorandum tres
episcopi venientes cum de pollice partem elicere vellent, tres

1 Bede has tertia die kal. Mart.
i. e. 27 Feb.

2 stiper^
Sigebert.

desuper, 0. W., as

CHRONICA MAJORA.

265

Sigebert,
col. 114.

sanguinis guttas ex eo stillare in Kntheo supposito stupuerunt, A.D. 613.
et singulas singuli se1 meruisse lastati sunt.

Deusdedit Papa fit.

Vit.Pontif. Anno gratiae dcxiv. Deusdedit sedit in cathedra Romana pot)e])eus_

annis tribus, diebus viginti, et cessavit sedes mense uno et dedit.
Sigebert, diebus sexdecim. Hie constituit, ut si qui viri vel mulieres jjis decrees
col. 115. suos filios quocunque modo de sacro fonte susceperint, sepa- as to spon-
rentur, et si mulier compatrem suum in conjugium duxerit, sors-
separentur; mulier tamen dotem recipiat, et post annum, si
Hen. Hunt, vult, alteri nubat. Eodem anno rex Occidentalinm Saxonum Cwichelm
ii. p. 715 b. Kinegils Quicbelmum filium suum regni consortem suscepit. king of

Wessex.

Sigebert,
col. 116.

Gontinuatio.

Anno gratiae dcxv. Clodesindi Methensi sponsum suum g Qj0de.
fugienti velamen capitis per angelum a Deo transmittitur, et sindis.
ilia se et sua Deo delegavit.

Beda,H.E.

ii. 5,

p. 154 a, C.

JEtlielbertus rex Cantuariorum obiit.

Anno gratiae dcxvi. iEthelbertus, rex Cantuariorum, post Death of
regnum temporale, quod quinquaginta sex annis gloriosissime iEthel-
tenuerat, sterna caelestis regni gaudia conscendit ; defunctus Dernt-
autem post viginti et unum annos2 accepts fidei, in porticu
Sancti Martini intro ecclesiam Apostolorum Petri et Pauli,
Id.p. 154d. quam ipse fundaverat,3 sepultus est. Anno itaque quo defunc-
tus iEthelbertus, cum filius ejus Eadbaldus regni gubernacula Eadbaldus
suscepisset, magno ibi tenellis ecclesiae crementis detrimento rex rever-
fuit ; siquidem non solum fidem Cbristi recipere noluit, sed etiam tltur a
tali fornicatione pollutus est, ut uxorem patris insanus haberet. jr|0iorum
Auxit autem procellam hujusce4 perturbationis etiam mors Death of
Saberti, regis Orientalium Saxonum, qui ubi regna perennia Sebert,
petens, tres filios, qui pagani permanserant, regni temporalis king of the
haeredes reliquit. Cceperunt illi mox idolatriae, quam vivente o
patre aliquantulum intermisisse videbantur, palam deservire, „■
subjectisque populis idola colendi liberam dare licentiam ; qui
cum viderent pontificem, celebratis in ecclesia missarum solem-
niis, eucbaristiam popnlo dare, dicebant ad earn barbarica inflati Their
stultitia, " Quare non et nobis porrigis panem nitidum, quern re(luest-

Id. p. 155a.

1 O. W. ins. habere.

2 unum annos~\ uno annis, A. O.
W. West.

3 quam ipse J'tmdaverat] Inter-

lined by the compiler from H. E. ii.
p. 151 D.

4 hujusce] hujuscemodi, O. W.

266 MATTH^lI PARISIENSIS

A.D. 616. " et patri nostro1 Saba dabas, et adhuc populo in ecclesia dare Beda,H.E.
Answer of " non desinis ? " Quibus Mellitus episcopus respondit, " Si vultis u- 5>
Mellitus to « ablui illo fonte salutari, quo pater ve-ster ablutus est, potestis p'
" panis sancti. fieri participes ; sin autem, nullatemis valetis
" panem vita3 suscipere." Qui dixerunt, " Si non vis assentire
" nobis in tarn facili causa, jam non poteris in regno nostro
Mellitus ab " demorari." Expulsus vero [Mellitus] venit in Cantiam,
episcopatu tractaturus cum Laurentio et Justo coepiscopis, quid in bis
esset agendum ; decretumque est communi consilio quia satius
esset ut omnes ad patriam redeuntes libera ibi2 mente Deo
deservirent, quam inter rebelles fidei sine fructu residere.
Discessere utique primo Mellitus et Justus ad partes Gallias,
ibi rerum finem expectare disponentes. Sed non multo post
p. 86. tempore reges, qui prseconem a se veritatis expulerant, egressi

in praslium contra gentem Gewiseorum omnes pariter cum sua
militia judicio divino corruerunt.

Qualiter Laurentius, Cantuariensis arcMepiscojpus, ab Apostolorum
principe flagellatur.

Apparition Cum vero Laurentius arcbiepiscopus Mellitum Justumque Id. ii. 6,
of St. Peter secuturus ac Britanniam esset relicturus, jussit ipsa sibi nocte P- 155d.
to arch- -u ecciesia beatorum Apostolorum Petri et Pauli stratum prte-
Laurence Parari ; in I110) cum post multas preces ac lacrimas pro statu
ecclesise ad Deum fusas ad quiescendum membra posuisset
atque obdorrnisset, apparuit ei'beatissimus Apostolorum princeps,
et multo ilium tempore secreto noctis silentio flagellis acriori-
bus afficiens sciscitabatur apostolica districtione, quare gregem,
quern sibi ipse crediderat, relinqueret, vel cui pastorum oves
Cbristi in medio luporum positas fugiens ipse dimitteret; "An
" mei," inquit, " oblitus es exempli, qui pro parvulis Cbristi
" quos [mibi] in indicium suae dilectionis commendaverat,
" vincula, verbera, carceres, afflictiones, ipsam postremo mortem
" cruris ab infidelibus ipse cum Cbristo 3 coronandus pertuli?"
His beati Apostoli flagellis simul et exbortationibus animatus
famulus Cbristi Laurentius mox mane facto venit ad regem,
et erectis vestibus quantis esset verberibus laceratus ostendit ;
rex autem multum miratus, requisivit quis in regno suo tanto
viro tales infligere plagas ausus fuisset. Tandem4 audivit quia
suss causa salutis episcopus ab Apostolo Cbristi talia esset
vulnera et tormenta perpessus, extimuit multum, atque, ana-

1 nostro] meo, A. C. It has been
altered in D.

- ibi is erased in A.

3 0. W. ins. tandem.

4 0. W. ins. ut.

CHKONICA MAJORA.

267

Beda, H. E. tbematizato omni idolatriaa cultu, abdicatoque x connubio rion A.D. 616.

p. 156 a. legitimo, suscepit fideni Christi, et baptizatus ecclesiee rebus Conversion
quantum valuit in omnibus consulere et favere curavit. Verum of Eadbald.
ipse cum omni gente sua, ex quo ad Dominum conversus est,
divinis se studuit mancipare preeceptis. Misit etiam in Galliam, Recau 0f
et revocavit Mellitum et Justum episcopos," eos ad suas eccle- Mellitus
sias libere redire praacepit, sicque 3 viso miraculo ad ecclesige an(^ Justus,
rediit unitatem.

Hen. Hunt.
ii. p. 715 c.

Cf. Libel.
de reg.
Saxon, pp.
209, 210.
Hen. Hunt
ii. p. 715 E

De pugna inter regem N orthanhumhromm et regem Oriental turn
Anglorv/m.

Anno gratiaa dcxvii. Mellitus et Justus episcopi in Britan- Mellitus et
niam reversi, a rege Eadbaldo et tota ejus gente cum honore Justus .
recepti sunt. Eodem anno Eeodwaldus, rex Orientalium An- Sg£es ^ias
glorum, ^Etbelfridum, regem ISTortbanhumbrorum, ad prselium revocantur.
provocavit. Convenerunt itaque agmina utrorumque in regione Battle of
Jutorum,4 ad orientalem plagam amnis qui Tdle vocatur; unde5 the Idle,
exivit proverbium usque in bodiernum diem, " Amnis Tdle
" Anglorum sorduit cruore." Igitur iEthelfridus, ferus et in-
dignans et multum admirans quod aliquis cum illo auderet
congredi, audacter quidem sed inordinate in bostes irruit,
quamvis acies Beodwaldi eleganter ordinate 6 intuentibus ter-
rorem non minimum inferrent. Eex tamen !N"orthanbunibrorum,
quasi praada inventa, subito proruens in cuneos conglomeratos,
Eeinerum [principem militias] 7 regis Eeodwaldi cum tota acie
sua prostravit, et ad inferos impetuose direxit. Eeodwaldus
autem, tanta clade minime perterritus, sed ad yindictam ani-
matus, cuneos iEtbelfridi laudabiliter penetravit, atque, cruore
maximo bostium profuso, regem superbum interemit ; deinde
bostes sine pietate insecutus omnes eorum acies dissipando
contrivit.

In bac quoque pugna potissimum laudanda fuit probitas
Eadwini, qui de regno illo expulsus apud Bedwaldum septen-
decim annis s exulaverat. Eegnavit ergo 9 Eadwinus filius
Ellas [super duo] regna Deirorum et Berniciorum, qui postea

1 abdicatoque] abdicatque, A.

2 O. W. ins. et.

3 sicque . . . unitatem'] Introduced
by the compiler.

4 in regione Jutorum] in finibus
Merciorum, Hen. Hunt.

5 unde] ununi, A., the original
probably having un.

" ordinate] om. "VV.

7 principem militia] Sic 0. W.
West., though Hen. Hunt, has
filium.

s septendecim amiis seems to come
from regnavit xvii. annis in the Li-
bellus de Reg. Saxon., p. 210.

9 ergo] om. 0. W.

2GS

MATTH^T PARISIENSIS

A.D. 617. Ckristianus eflfectus omnes reges, tam Anglorum quam Wa- Beda,H. E.

lensium, in sua ditione : recepit. u- 9>

p. 158 a.

Damascus
and Je-
rusalem
taken by
Chosroes.

Message of
Heraclius
to him,

Gosdroe Jerusalem destruxit.

Anno gratia3 dcxviii. Rex Persarum Chosdroe cepit Damas-
cum et Jerusalem devastavit, et loca sancta quaa in ea erant
conflagravit, populorum multitudinem copiosam captivavit,
nonaginta milia iuterfecit, patriarcbam ejusdem urbis Zacba-
riam expulit, pretiosum crucis lignum in Persidem secum
asportavit ; sepulchrum - vero Dominicum divina virtute muni-
tum, nunquam violare permissus est. Per idem tempus occu-
pavit totam iEgyptum, et Alexandriam, Libiam atque Carta-
ginem, ut vel sic Heraclium ad prfelium provocaret ; ad quern
misit Heraclius, rogans ut inceptis desisteret, quod ille facere
contemnens, nuntios imperatoris contumeliis afFecit.

Hugo de
S. Victore,
Excerpt.
Prior, ix.
9, col. 270.

Hist. Mis-
cell. xx. 5,
6.

Constan-
tine III.

Defeat of
Chosroes
by Hera-
clius.

The cross
restored
to Jerusa-
lem.

Continuatio.

Anno gratis dcxix. Heraclius imperator filium suum Con- Id. xx. 4.
stantium regio diademate insignivit, et Augustum appellavit.

Anno gratiaa dcxx. Imperator Heraclius amio imperii sui Cf. Id. xx.
decimo, collecta armatorum rnultitudine, adversus Oosdroe^'9' '
movit iter, ferens secum sanctas Dei genitricis iconiam, quae
apud Byzantium est, non bominis manu sed divino miraculo
pictam. Cumque pervenisset ad fines civitatis Gozorem, Cos-
droe in fugam versus combussit omnia sata per quas fugiebat;
deinde constituit principes militias suaa plurimos, qui Heraclium
debellarent, dura ipse de loco ad locum fugeret a facie impera-
toris ; sed Heraclius, iconiaa Dei genitricis confisus 3 auxilio,
omnes adversarios suos in bello peremit et fugavit ;4 Cosdroe
autem tandem5 fugiendo captus et in carcerem trusus, ad ex-
tremum morte impia periit.0 Imperator potitus victoria mili- Id. xx. 53.
tabus suis prasmia tantis condigna laboribus erogavit, et modicum Hugo de S.
recreatus revexit Jerosolymis Dominicae crucis lignum, pluri- *c '**' ' '
mas Deo pro tauto triunrpho referens gratias, lacrimas devotas
perfundendo.7

1 ditione] dictione, A.

2 sepidchrum . . est] Introduced
by the compiler.

3 confisus] fultus, W. "West.

4 et fugavit] aut turpiter in fugam
coegit, 0. W. West.

5 autem tandem] tandem in, W.
West.

6 impia periit] impiorum defecit,
W. West.

7 A. repeats devotas. lacrimas
. . . perfundendo is not in Hugo.

CHRONICA MAJORA.

269

Item.

A.D. C21.

Vit. Pontif.

Beda,H.E.

ii. 7, p.
156 B, E.

(Not in
Bede.)
Beda,H.E,
ii. 8,
p. 157 a.

Hugo de
S. Victore,
ix. 9, col.
270.

Pseud.

Ildefonsi

Contin.

Chroni-

cou

Isidori.

(Migne

xcvi. col.

321.)

Anno l gratiae dcxxi. Bonefacius sextus,3 Eomanse ecclesiae Pope Boni-
Apostolicus, suas promotionis annum agebat quartum, quitaceV-
sedit annis quinque, diebus tredecim ; et cessavit sedes men-
sibus sex. Eodem tempore Laurentius, Dorobernensis archi- Sees of
episcopus secundus, diem clausit extremum ; cui successit Canter-
Mellitus, Londoniensis episcopus, quinque annis ; et Mellito jvfvdon
Justus, totidem annis. Post Mellitum Londoniensis vacabat
ecclesia multis [annis] ; post Justum vero, in Rofensi ecclesia,
successit Eomanus.

De Mahumeth pseudo-jpropheta.

Anno gratiae dcxxii. Cirus, Alexandrinus episcopus, et The Mono-
Sergius, Constantinopolitanus patriarcba, Monotbelitarum hae- "* M|

heresy.

resim praedicabant. Hac utique tempestate Saraceni, qui <-■-,,
Turci dicuntur, Mabumet pseudo-propbeta eis ducatum prae- Mahomet
bente, a suis sedibus exierunt, et imperium Heraclii graviter
devastare cceperunt. Porro 3 iste Mabumet, Saracenorum et P- 8"-
Arabum princeps, de genere Hismael fait, filii Abrabae, qui,
cum in primaeva aetate sua esset mercator, pergebat frequenter
cum camelis suis apud iEgyptum et Palsestinam, et conversa-
batur cum Judaeis et Cbristianis, a quibus tarn Yetus quam
Novum didicit Testamentum, sed et magus nequissimus effectus
est. Et cum bac illacqite discurreret, contigit ut Corozaniam
ingrederetur provinciam, cujus provincias domina Cadisan vel
Adige filia Husait4 dicebatur; quas cum diversas species,
quas 5 furto vel prseda raptas Macbumet attulerat, miraretur,
ccepit ei prasfata mulier familiarius adbaarere ; quam Mahumet
suis incantationibus perstrictam ccepit paulatim astutus in
errorem inducere, dicens quod ipse esset Messias, quern esse
venturum adbuc Judaai expectant. Hac opinione non solum
potens mulier decepta est, sed omnes Judasi, ad quos ejus
faman pertingere poterat, ad eum cum Saracenis catervatim

1 Before this year O. W. insert a
chapter De origine ordinis militia
templi, from William of Tyre.
Coxe's Wendover, i. pp. 118-120.

2 sextus] Sic for qulntus.

3 At the top of the page between
the two columns is a picture of
" Machometus " standing on a boar,
" sus." In the right hand is a

label, " Poligamus esto, scriptum
" est enim, Crescite et multiplica-
mini ;" in the left a label, "Presentes
" delicias pro futuris non spernite."

4 HusaW] C.has read this Hiclalt,
D. Hulait. Vel . . Machumet at —
is written by Par. over an erasure.

5 O. W. ins. secum.

6 famoi] furia, W. West.

270 MATTHjEI parisiensis

A.D. 622. confluebant, tanta rei novitate percussi ; qui ccepit novas leges Pseud.

History of fingere et eis tradere, adbibens ipsis legibus testimonia de Pdefonsi

Mahomet. utroque Testarnento : bas IsmaelitEe leges appellant suas, eumque pPn 1^'
suum legislatorem esse fatentur. Prasfata quoque mulier [vi- con
dens] bomineni Judseorum et Saracenorum pariter contubernio Isidori.
vallatum, existiniabat in eo divinitatem latere ; et, cum esset (Migne
vidua, adsunipsit eum sibi maritum, sicque Mabumet totius „„i -\
provinciaa illius obtinuit principatum. Demum vero Arabes ei
adbaerentes regnum Persarum infestare coeperunt, ac demum
Orientis fines imperii ad Alexandriam super Heraclium in-
vaserunt. Post beec autem Mabumet coepit cadere frequenter
epilentica passione, quod Cadisan Adige uxor ejus cernens,
oppido tristabatur, eo quod nupsisset impurissimo et epilentico
viro ; quarn ille placare desiderans, dixit, quia Gabriel angelus
ad eum loqueretur, nee se ejus splendorern posse sustinere,
utpote bomo carnalis, et ideo se cadere et deficere asseruit.
Credidit ergo mulier, et omnes Arabes et HismaelitaB, quod ex
ore arcbangeli leges susciperet, quas dabat illis, eo quod
Gabriel1 saspe mittatur ad bomines. Praadicabat etiam volup-
tates deliciasque carnales futuris pollicitis incertis non
fore prseponendas, lauteque vivere summum esse bonum ;
in eo Epicurus.2

Tandem cum prsefataru bominum numerositatem in suam
baeresim intricasset, quadam bora vespertina, cum in palatio
sederet vino debriatus meracissimo, sed cujusdain socii sui
fraude venenato, cognovit per solita indicia quod consueta
asgritudo ilium ilico esset invasura ; 3 exiit igitur festinanter,
dicens se ad colloquium archangeli fuisse vocatum, probi-
buitque ne quis eum sequeretur, ne forte angelico splendore

His death, raoreretur, quia et ipse stando non potuit sustinere. Ille autem Cf. Hilde-
cadens cumulum fimi, ne cadens lasderetur, ascendit, ubi ^erti Ceno-
stridens dentibus et spumantibus rictibus volutabatur ; quod ^^n^nS1S
comperiens qua3dam proterva sus et esuriens, babens ut dicitur Mahumete
porcellos, ut eum sensit, cujus os crapulam adbuc exbalabat cant. 14,
cum nidore carnium indigestarum, invasit eum, et cum esset 15-(Migne,
sui impos ac semivivus discerpens et lacerans suffocavit. Uxor 1353'
. 1364).

1 O.W. insert archangelus. From
here to the end of the year 624 is in
the handwriting of Matthew Paris,

3 ilico esset invasura] invaderet
O. W. From this point W. and
West., which agree, differ too much

written apparently over an erasure. 1 from A. in the rest of this chapter

- For this O.W. have " unde credo to admit of collation.
" quod si hodie viveret, midtos in- j
" veniret discipulos," and so West.

CHRONICA MAJOR A. 271

autem ejus et familia audientes porcorum strepitum stupefacti A.D. 622.
exierunt, et corpus domini sui in magna parte jam corrosum Death of
Cf. Pseud, invenerunt. Sed quia suam prsedicaverat infra tertium a omet•
1390' diem resurrectionem, corpus suum diligenter reserva-
runt. Sed cum pertransissent xxx. dies nee resurrexit,
complices sui ne falsitatis redargueretur cui prsedicando
ssepe prsebuerat testimonium, illotum et semiesum illud
corpusculum occultarunt in tumba quadam pretiosa.
Multi ergo sapientes recesserunt a lege sua. Budes *
vero et simplices et proni ad carnalia mandatis suis
inclinarunt, et eorum posfceritas in hoc errore usque
in praesentem diem obstinaciter est propagata. Sed
quia Machometus crapulatus epilensia urgente cum
veneno interiit, contenditur qua morte interierit, vel
crapula, vel veneno, vel inorbo illo. Forte triplici peste
mortifera ideo percussit eum Dominus quia maxime
peccavit blasphemando in Trinitate, dicendo frivolum
esse credere Deum Trinum et Unum. Credunt igitur
et dicunt orthodoxi nee sine ratione quod iccirco iratus
Dominus tradidit eum sui ad dilaniandum. Ut per
suem spurcissimum animal immundus spiritus signifi-
cetur, porca enim quasi spurca dicitur ; Line est quia
Sarraceni sicut et Judsei porcum execrantur. Merito
igitur periit traditus sui Machometus intoxicatus et
epilenticus et crapulatus, trina scilicet poena punitus.
Post mortem autem ejus surrexerunt maximi inter His suc-
alios omnes discipulos ejus vir quidam nobilis nomine cess0is-
Abuzer filius Abubalippi, et quidam alius dictus Nas-
toreus, qui potius deciperet ypocrita in contemptu et
scandalo religiosorum sub habitu monachi et specie
simplicitatis suam palliavit superstitionem. Qui ut
suam jam declinantem legem suscitarent ab utroque
Testamento aliquid indirecte accipientes, ut sic Judseis
ac Christianis aclularentur, placentia populo prasdi-
carunt, dicentes auctore Machometo nullo modo placere
benigno Deo hominum afflictionem ut jejunia et con-

1 In the margin is " Hsec autem I " de Machometo vera sunt plenius
in anno gratise mccxxxvi. quae I " dicuntur."

272

MATTH^EI PAHISIENSIS

A.D. 622. similia. Docebat insuper quod, qui inimicos occidunt, prae- Sigebert,

ruradise of cjpUe rebelles legi suas, vel qui ab inimicis occiduntur, paradi- ??„ 118'
Mahomet. l . ,. , S , ., ■ H v ... , , « .. 119.

sum lugrediantur, et lbi esse carnalis cibi et potus rerectionem,

ibique existere fluvium vini, lactis et mellis, et commixtionem

niulierum carnalem non praesentium sed aliarum, et affluentem

voluptatem. Machometus autem in regno Saracenorum quatuor

praatores statuit, quos Admiralios vocavit ; librum autem legem

suam continentem Prothosimbolum fecit appellari.1

Pope Ho-
norius I.

Papa.

Eodem anno Honorius, Papa sexagesimus octavus, sedit in Vit. Pontif.
cathedra Eomana annis duodecim, mensibus undecim, diebus
sedecim ; cessavit autem sedes mensibus septem et diebus
octodecim.

Item.

Romanus Anno gratiaa dcxxiii. Sanctus Eomanus, Eotbomagensis ar-

archbishop cbiepiscopus, sanctus babetur. Eodem tempore, post Sexredum

o- , ., ' et Siwardum fratres, regnavit apud Orientales Saxones Sige-

king of the bertus Parvus, Siwardi filius, qui cum fratre Seberto a Kine-

East- gib?, rege Occidentalium Saxonum, et Quitbelmo fratre 2 ejus

Saxons. interfecti sunt justo Dei judicio ; nam patre mortuo ad cultum

idolorum reversi, Mellitum Loridoniensem episcopum expu-

lerunt, nee de eorum exercitu vel unus evasit qui eventum

nuntiaret.

Defuncto Orientalium Anglorum rege Beclwaldo Eorpenwalchis
successit.

Eorpwald Aimo gratiaa dcxxiv. Defuncto rege Orientalium Anglorum Cf. Flor.

king ot Pedwaldo, Eorpenwaldus regni gubernacula suscepit, et Ijonum Wig. -A-pp.
East- . . . , j ,.v n -> -. p. 528 d.

* j. prmcipium laudabili nne conclusit. r

Paulinus Anno gratiae dcxxv. Paulinus a Justo arcbiepiscopo Ebo- Beda, H.E.

archbishop racensis arcbiepiscopus ordinatur. Contigit autem, quod North- 11- 9'
of York. p. 158 c.

Eob. de
Monte,
col. 414.
Plor. Wig.
App.
p. 637 a.
Hen. Hunt,
ii. p. 716 a.
Malmesb.
i. 98,
pp. 137,
138.

1 For this Sigebert has " ipse
vero amiras dicebatur vel proto-
simbolus." W. follows this.

At the bottom of the page is
Datur Machometus sui spurcis-
simae (id est immundo spiritui)
ad dilaniandum ;

in Patrem.

in Eilium.

in Spiritum
sanctum."

epilenticus pecca-
venenatus > vit
crapulatus enim

2 fratre] Sic all the MSS. in-
stead of filio, though above under
614 (p. 265) filium is correctly
given from Hen. Hunt. The error
! comes from Malmesbury, who calls
i them both " filii Celrici." Gesta
Kegum, i. 18. p. 28.

CHRONICA MAJOR A. 273

Beda, H.E. anbumbrorum rex Eadwinus, missis procis, iEthelburgam, A.D. 625.

u- 9> filiam Cautuariorum regis ./Ethelberti jam defuncti, peteret us- Marriage

orem : cui a fratre puellas, tunc resre, responsum est, non esse Eadwine
,. .. ' n, . .. * . . fo v. . _ . andJEthel-

iicitum Christianam virgmem pagano conjungere, ne veri Dei t,ur°-a

cultus propbanaretur consortio bominis infidelis. Cumque
nuntii Eadwino regi talia referrent, respondit, quod si religio
puellas a viris prudentibus examinata sanctior atque Deo dig-
nior posset inveniri, non abnegavit quin earn susciperet ra-
tione praemissa. Nee mora, mittitur puella et cum ilia Pau-
linus, ne paganorum societate posset pollui, qui earn cotidiana
exhortatione et sacramentorum caslestium celebratione firmaret.
Cum autem illuc pervenissent, concessit rex, ut fidem culturn-
que religionis, Cbristiano more, omnes qui cum ilia venerunt,
videlicet viri ac feminse sive sacerdotes,1 observarent. Sicque Paulinus.
Paulinus cum prasfata virgine ad regem Eadwinum quasi comes
copulas carnalis advenit, sed ipse potius toto animo intendebat,
ut gentem, quam adibat, ad agnitionem vocaret veritatis.

Nota.

Id. p. 158 d. Anno gratias dcxxvi. Venit quidam sicarius, nomine Eume- Attempted
rus, missus a rege Occidentalium Saxonum Quichelmo, qui murder of
cum patre Kinegils regnavit, ut regem Eadwinum interficeret. a wn1e-
Qui domini sui legationem simulans irruit in regem cum
bipenni toxicata, juxta amnem Dorewentionem, voleus eum p. 88.
saltern veneno perdere si bipennis defecisset ; quod videns
Lilla2 quidam minister regis, et ictui sese interponens trans-
fixus est, atque eodem ictu rex aliquantulum vulneratus ; in-
terfecto etiam mox equite quodam, ipse tandem gladiis cassus
et minutim in frusta ;i concisus est. Rex autem tali eventu

Id. p. 159a. plurimum perturbatus est, sed filia, quam regina ejus nocte Birth of his
sequenti peperit, dolorem aliquantulum mitigavit. Cumque daughter
rex diis suis gratias egisset, increpavit eum Paulinus dicens, an B '
quod precibus suis sine dolore regina peperisset. Quibus ver-
bis delectatus rex, promisit se Deo Paulini crediturum si illi
victoriam de Quicbelmo conferret, et in pignus implendse pro-
missionis filiam suam baptizari prascepit; quae cum triginta 4 His victory
de familia ejus baptizata, Eanfled appellata est. Deinde, col- over Cwi-
lecto exercitu, rex venit contra Quicbebnum, ac bello inito chem'-
universos quos in necem suam conspirasse didicerat, aut truci-
davit aut in deditionem recepit.

1 viri . . . sacerdotes'] viris ac
feminis sive sacerdotibus, A. O. W.
- Lilla] illam, A.

3 frusta] frustra, A.

4 triginta] undecim, Bede.

274 MATTH.EI PARISIENSTS

A.D. 626. Quichelmum x vero in loco, qui lingua Anglorum " Quichelmes-
Quichel- hlawe " usque hodie dicitur, interemit, et in testimonium vic-
mus peri- ^orja3 nomen loco dedit, et sic cum triumpho ad patriam re-
meavit.

Be revelatione facta Paulino archiepiscopo, per quam rex
Eachvinus ficlem Christi suscepit.

Conversion Anno gratiae dcxxvii. Pacta est Paulino archiepiscopo quae- Beda H.E.
of Eadwine dam revelatio inspiratione divina, ut creditur, quae regem ii. 12,
by .Fauli- Eadwinum ad credendum stimulabat hoc modo. Cum, iEthel- P- 162 c-
frido ilium olim persequente qui ante eum regnavit, profugus
apud regem Orientalium Anglorum Eeodwaldum moraretur,
cognovit per quendam amicum suum Eeodwaldum muneribus
iEthelfridi esse corruptum, ut Eadwinum aut interficeret aut
inimico traderet jugulandum, Eadwinus amico respondit, "Quo
" nunc fugiam, qui tot annis per omnes Britannia? fines dis-
" currens hostium insidias evitavi? Si mori oportet, malo ut
" hie me interimat quam ignobilior." Dumque mentis an-
goribus in hunc modum tortus nocte sequenti in stratu qui-
esceret, vidit hominem sibi ignotum penitus astantem et
dicentem sibi, " Quid dares homini qui te ab hac mcestitudine
" absolveret, et Eeodwaldo regi ut te diligeret suaderet?"
Qui cum responderet, " Omnia quae possem," adjecit ille,
" Quid si quis te regem futurum potentiorem prioribus, ex-
" tinctis hostibus, vere promitteret ? " respondente Eadwino
ut prius, addidit iterum, "Quid si quis tibi meliorem vitas
" viam ostenderit quam aliquis parentum tuorum habuerit,
" numquid illi obtemperares ? " Promittente hoc sibi firmis-
sime Eadwino, subdidit ille, imponens manus capiti ejus,
" Cumque ergo hoc tibi signum evenerit, memento istius
" temporis et sermonis ; " quo dicto disparuit repente, ut in-
telligeret non hominem esse sed spiritum. At ubi mane juve-
nis regius solus sederet, praefatus amicus venit ad eum, et
ait, "Surge hilaris, mutatum est cor regis; nam consilio
" reginas fidem tibi servare disposuit." Quid plura? Reod-
1 waldus, ut supra dictum est, regi iEthelfrido bellum movit, et
Eadwinum in regnum restituit ; cumque Paulinus a Spiritu
Sancto edoctus, hoc oraculum regi retulisset, manus capiti ejus
imponens, regem ad pedes ejus procidere volentem erexit, et
Baptism of exhortans eum ad fidem quod petiit impetravit. Eex igitur
Eadwine. fce gancto Paschaa et multi cum eo in ecclesia Sancti Petri, Id. ii. 14,
quam ipse de ligno construxerat, a Paulino baptizatus, idola P- 165 D-

1 This is peculiar to the compiler.

CHRONICA MAJORA. 275

Beda,H.E. et eorum aras penitus destruxit. Deinde in civitate Eboraci A.D. 627.
u- 13> sedem episcopalem Paulino constituens, ecclesiaru ibi lapideam A stone

?" ,, B*' fabricavit, in qua baptizati sunt liberi ejus cum maxima mul- °lll1]rc.!l
p. 165 d. titudine bominum, ita quod in brevi in toto regno ejus nnllus york
inventus est infidelis.

Honorius [Lindissce] primus est episcopus ordinatus.

Id. ii. 16, Anno gratia? dcxxviii. Paulinus archiepiscopus provinciam Lindsey

p. 167 c. Lindissa? regionis, qa.se est ad meridianam plagam Humbra? conyerte<i-

fluminis, ad fidem Christi convertit, atque prius Bleccam, illius

civitatis pra?fectuni, cum omni domo sua baptizavit. In qua Consecra-

civitate ecclesiam fabricavit, et in ea Honorium episcopum tlon °*

Honorius,
consecravit. bishop of

Lindsey.

Continuatio.

Hen. Hunt. Anno gratia? dcxxix. Commissum est bellum inter Pendam, Battle of
u. p. /16 b. regem Merciorum, et Kinegilsum, regem Occidentalium Sax- Cirences-

onum, apud Cirencestriam ; sed post multam stragem utrinque er"

illatam induciati recesserunt.

Be pace tempore Eadtvini regis.

Beda, H.E. Anno gratia? dcxxx. Eex Eadwinus inter ca?tera utilitatis Fountains
u- 16J qua? suae genti procuravit remedia, lucidos fontes juxta vias ob erected by

"' ' ' refrigerium viantium per calamos a?reos conduxit, vexilla ante ™jrwm^
se deferri praecepit, pacem talem in Britannia temporibus suis ^ COUn-
statuit, ut mulier onusta auro cum puero parvulo, ubicumque try.
Id. ii. 18, vellet, ire posset indemnis. Tunc, Justo archiepiscopo defuncto, Archbp.
p. 169n. Honorius successit. Honorius.

Continuatio.

Beda de Anno gratia? dcxxxi. Sergius, patriarcha Constantinopoli- Heresy of

sex setat. tanus, et Cirus, Alexandria? episcopus, Heraclium in hasresim tne Mono-

rfC w i D" ^on°thelitarum involvunt, unam operationem in Cbristo pra?- e es'

S Vict dicant, credentium ecclesiam perturbant. Unde imperator illis

ix. 9. favens odium subjectorum incurrit, ab omnibus vicinis undique

Sigebert, infestatur, et qui omnes vincere solebat, ab omnibus vincitur,

c0 * ' divina id justitia permittente.

Beda H.E. Anno gratia? dcxxxii. Rex Orientalium Anglorum Eorpen- Conversion

ii. 15, waldus bortatu regis Eadwini fidem Cbristi suscepit; verum °f Eorp-

p. 166 c, postquam cum omni gente sua per Pelicem episcopum credidit, ""ad-

"' ' non multum vixit, quia a viro gentili nomine Rigberto occisus His death.

est ; exinde tribus annis provincia ilia in errore permansit.

Fuit autem Felix episcopus memoratus natione Burgundus,

S 2

276

MATTHjEI parisiensis

A.D. 632. quern ad illam provinciam Honorius, Cantuariensis arcbiepi- Beda,H.E.

Felix, scopus, miserat acl prasdicandum, accepitque sedem episcopatus U- 15>

bishop of -n civitate Dommoc, ubi cum septendecim annis pontificale p'
Dunwich. ™ . , . , . ., „ . .

orhcium complevisset, in pace vitam nmvit.

Be fugna inter regem Norliamhumbvor
Ceadwallonem, regem Brito

•um Eadwinum et

p. 89.

Ceadwallonem, regem, Britonum.

War be- Anno gratia? dcxxxiii. Orta discordia inter regem Eadwinum Galf. Mon.

tween Ead- c^ Cadwallonem regem Britonum, convenerunt ad praeliiim et, x11- 4-
Cadwall n ^'AC^° congressu, Cadwallo multa1 milia suorum amisit, et in
fugam conversus est. Potitus itaque victoria Eadwinus, duxit
exercitum suum per provincias Britonum et 2 tria eorum regna,
Demecise videlicet, Venedocise, et Menevias, combustis urbibus
et colonis destructis, omnes illorum provincias in sua jura
recepit. Cadwallo autem, qui in Hiberniam aufugerat, reso-
ciatis catervis suis, conabatur semper in patriam reverti, nee
poterat, quia quandocumque in portu aliquo applicare incipi-
ebat, obviavit illi Eadwinus et introitum denegabat ; babuit
nam que Eadwinus astrologum quendam, nomine Pellitum, qui
indicabat ei omnia quae fiebant. Cadwallo vero in despera-
tionem versus adivit regem Salomonem in Minorem Britanniam,
et ab illo reverenter receptus est; et cum causam adventus
ejus cognovisset, auxilium et consilium ei promisit. Tunc Id- xii. 7.
Cadwallo Salomoni de astrologo Eadwini omnia referens, dedit
consilium ut aliquis vir prudens et audax in babitu peregrino
mitteretur, qui magum ilium interficere attemptaret. Placuit
Cadwallo[ni] consilium, et illico nepoti suo, nomine Brieno, boc
onus imposuit, qui, prasceptis domini obediens, jussa implere
maturavit ; denique habitum peregrini suscipiens, baculum
ferreum praaacutum fabricavit, peram3 ad latus sinistrum ap-
pendit, et Britanniam veniens versus Eboracum, ubi Eadwinum
sciebat, properavit. Ut igitur civitatem ingressus est, asso-
ciavit se pauperibus, qui ante januam regis elemosinam ex-
pectabant ; eunte a,utem eo et redeunte, egressa est soror ejus
ab aula habens pelvim in manu, ut aquam reginee usibus
asportaret, (rapuerat namque earn Eadwinus in urbe Wigornia?
dum post fugam Cadwallonis per provincias Britonum desre-
viret,) qua? fratrem inter [pauperes] cognoscens, timuit ne ab
aliquo cognitus ab bostibus caperetur ; indicavit ergo fratri
breviter statum curia? et magum quern quasrebat, qui tunc

1 multa] ova. W.

2 et tria . . A/ewet»'ff] Introduced
by the compiler.

3 peram . . appendit] Introduced
by the compiler.

CHRONICA MAJORA. 277

Galf. Mon. forte deambulabat inter pauperes. Porro Brienus sororem re- A.D. 633.

xu. 7. cognoscens prnecepit, ut nocte sequeuti furtim egrediens ve-

iiiret ad eum ad quoddam vetus templum extra urbem, ubi
ipse adventum ejus expectaret ; deinde ad pauperes rediens
venit ad locum ubi Pellitus illos collocabat. Nee mora, erexit Magus
burdonem, quern sub pectore magi infigens ilium peremit ; et -Pellitus
baculum in terram proiciens, inter casteros delituit, et nulli ^ mi ur-
astantium suspectus ad prsefata latibula pervenit. Soror autem
ejus uocte clam egredi volens, non potuit ; turbabatur enim
curia tota pro morte Pelliti, unde ' vigiles circa curiam rex
poni pra3cepit. At Brienus, nemorum densitates penetrans,
ad Exoniam pervenit, ubi convocatis Britonibus, qua3 fecerat
uarravit ; at illi civitatem munientes, adventum Cadwallonis
cum laetitia expectabant. His itaque per totam Britanniam Exeter be-
divulgatis, Penda rex Merciorum cum maxima multitudine ^'eSed by
Saxonum venit Exoniam, et Brienum obsedit.

De morte regis Eadwini, et clesolatione provincial
Nortliamliumbrorum.

Galf Mon Anno gratias dcxxxiy. Cum rex Britonum Cadwallo qua? Defeat of
xii. 8. [facta] fuerant de Pellito cognovisset, applicuit in insulam 5,Gj ,,^

cum decern milibus militum, et celeriter Exoniam petivit;
consertoque praslio Penda de tali impetu non prasmunitus con-
tinuo captus est et ejus exercitus dissipatus. At Penda, cum
aliam evadendi viam non baberet, Cadwalloni fidelitatem jura-
vit, et obsides de subjectione invenit; atque convocatis Britoni-
bus, Cadwallo cum rege Merciorum JSTortbanhumbriam petivit,
patriamque regis Eadwini devastare ccepit. Quod cum Ead- Battle of
wino nuntiatum fuisset, in campo qui Haetbfeld appellator, Hactbfeld.
obviam veniens cum Britonibus bellum commisit; et, conserto (HatneJar)
praslio, Eadwinus interfectus est, et ejus exercitus crudeliter Death of
laceratus ; cecidit autem Eadwinus et Alius ejus Offridus, cum Eadwme.
Beda H.E. Codboldo rege Orcbadum, quarta die iduum Octobris. Allatum
ii. 20, p. est autem caput Eadwini ad Eboracum ; in ecclesia beati Petri
171 c. k. d. qUam ipSe fundaverat reconditum est. Facta est autem strages
maxima in ecclesia et gente Northanhumbrorum ; siquidem
Penda rex Merciorum idolis deditus, et Cbristiani nominis peni-
tus ignarus, nulli parcebat, qui omnes Christi fideles hostes
publicos reputabat. Cadwallo vero, quamvis nomen haberet et Cruelty of
professionem Cbristiani, adeo barbarus erat, ut ne sexui quidem Caedwalla.
muliebri aut innocuaa parvulorum parceret aatati, cpiin universos

1 unde~\ unum, A., probably from I ever has unde in full. It is not in
having un in his original. 0. how- I Galf. Mon.

278

MATTH^ET PARISIENSIS

A.D. 634. atrocitate ferina morti contraderet per tormenta; nam multo Beda,H.E.
tempore eorum provincias debaccbando pervagatus, omne genus u- 20>
Anglorum Britannia3 finibus proscribere laborabat. Perturbatis P* '

igitur Nortbanbumbrorum ecclesiis, Paulinus arcbiepiscopus,

Paulinus
Ebora-
censis in
exilium
pellitur.

Paulinus

episcopus

Rofensis

ecclesise

cur am

suscepit.

Osric of
Deira and
Eanfrith of
Bernicia
apostatize,
and are
slain by
CaBdwalla.

assumpta secum regina iEtbelburga, navigio rediit in Cantiam,
atque ab Honorio arcbiepiscopo et rege Eadbaldo decenter
susceptus est. Habuit antem. secum Uffream filium et Anfledam
filiam Eadwini, et Tffi filium Osredi filii ejus, ac vasa pretiosa
regis plurima, crucem magnam auream atque calicem aureum,
quas omnia in ecclesia Doroberuensi servata multo post tempore
ostendebantur. Quo in tempore Eofensis ecclesia pastorem non
habens, curam illius egit Paulinus, invitatioue antistitis Honorii
et regis Eadbaldi, ac tenuit usque [dum] ipse ad cselestia regna
consceudit ; ubi etiam moriens pallium, quod a Komano pontifice
susceperat, reliquit.

Defuncto itaque Eadwino, successit ei in regno Deirorum Id. iii. 1,
Esric cognatus ejus ; reguum vero Berniciorum Anfridus filius P* 172l)-
iEtbelfridi regis suscepit. Hi autem juvenes ' tempore regis
Eadwini apud Scotos et Pictos exulantes baptizati sunt, sed
statim reges effecti ad idola conversi sunt. ISTec mora, utrum-
que juvenem Cadwallo rex Britonum peremit; et primo quidem
Osricum dum se in oppidum temere recepisset, Cadwallo
subito erumpens ilium interfecit ; deinde, cum anno integro
provincias Nortlmnbumbrorum tragica csede dilaceraret, tandem
Eanfridum inconsulte ad se venientem cum militibus duodecim
postulanda3 pacis gratia simili sorte damnavit.

Oswald,
king of
Northum-
bria.
Aidanus
Lindisfar-
p. 90.
nensis pri-
mus con-
secratur
episcopus.

Owaldus super duo regna consecratur.

Anno gratiaB dcxxxv. Oswaldus regnum Northanbumbrorum Id. iii. 9,
integrum suscipiens novem annis tenuit ; qui mox ut fidem P- !8l c.
augeret in regno suo, misit in Scotiam ubi exulaverat, et accepit '™' '
pontificern Aidanum, magnee religionis virum. Yenienti igitur j± p. 575 Ai
episcopo rex Oswaldus sedem episcopalem iu insula Lindisfar-
nensi concessit. Ubi igitur fides coepit dilatari, contigit ut,
evangelizante Aidano, qui Anglicum perfecte non noverat, ipse
rex suis ducibus et ministris interpres existeret ; longo enirn
exilii sui tempore linguam Scotorum plene didicerat ; unde
contigit, ut in brevi adeo fides cresceret, ut in regione ilia
incredulus nullus inveniretur. Erat - antem Oswaldus filius regis
jEtbelfridi, et frater Eanfridi, unde duo regna suscipiens lauda-

1 juvenes'] juvenis, A.
- Erat . . . peregit] This though
due to two passages of Bede, iii. 1 ,

p. 173 c, iii. 6, p. 178 c, is an in-
sertion of the compiler.

CHKONICA MAJORA.

279

Galf. Mon. bilem in eis vitam peregit. Hoc quoque anno missus est Penda, A.D. 635.

xn. 10. res Merciorum, a Cadwallone rege Britonuru, cum maxima copia
armatorum, in regionem Northanhumbrorum, ut interflceret
regem Oswaldum. At Oswaldus dum a Penda in loco qui [voca- Battle of
tur] Hefenfeld, id est, Caslestis campus, impeteretur, signum Hefenfeld.
vivifica? crucis manibus suis erexit, ac ' fovea3 impositam cespitibus
firmavit. Commilitonibus autem indixit, ut suprema voce omnes
hasc verba ad Deum clamarent, " Plectamus genua ad Deum
" universi, ipsumque in commune deprecemur, ut nos ab exer-
" citu superbi regis Britannici et ejusdem nefandi ducis Pendaa
" defendat; scit enim ipse quia justa pro salute gentis nostra?
" bella suscipimus." Pecerunt ergo omnes ut jusserat, et sic
in hostes progressi juxta sua? fidei meritum victoria potiti sunt ;
ac locus ille, in quo crucem Domini erexit, miraculis plenus in
magna veneratione hucusque habetur.

Eodem anno, jussu Honorii Papa;, Birinus in regionem Occiden- Birinus
talium Saxonum veniens, per Asterium, Genuensem pontificem, bishop of
est episcopus ordinatus, ut populo illi gratiam fidei pra?dicaret. ^ e, es
Evangelizante autem illo ibi, rex ejusdem provincias Kinegils baptism 0f
cum omni gente sua credens baptizatus est; contigit eo tern- Cynegils.
pore regem Oswaldum affuisse, eumque de lavacro exeuntem
suscepisse, qui ejus filiam erat in conjugem accepturus. Dona- Dorchester
verunt ergo ambo reges civitatem Dorkecestria? ad faciendum m^e tQe
sedem episcopalem, ubi constructs ecclesiis ac dedicatis, divini s^ ^a
cultus propagines ad fructum in eis perducere laborabat.

Beda,H.E.
iii. 2,
p. 174 a.

Id. iii. 7,
p. 178 d.

Id. ii. 15,
p. 167 b.

Malmesb.
Gesta re-
gum, i. 97,
p. 135.

Gontinuatio Mstorice.

Anno gratia? dcxxxvi. Sibertus, vir per omnia Christianis- Sigeberht
simus ac doctissimus, regnum Orientalium Anglorum suscepit. ^n^r
Hie, vivente adhuc fratre Eorpenwaldo, dum exularet in Gallia, Angles
imbutus est fidei sacramentis; quorum participem, ut regnare
incepit, totam suam provinciam efficere curavit, scholasque His
literarum per loca instituit, ut literarum dulcedinem bomines schools,
experirentur agrestes. Tandem, seculo renuntians ac mona- Succession
chum induens, Egrico cognato suo thronum regni reliquit. of Ecgric.

Item.

Vit.Pontif. Anno gratia? dcxxxvii. Severinus sedit in cathedra Eomana Pope

annis duobus, mensibus quatuor, et diebus viginti novem. Per Severinus.
Sigebert, idem tempus floruit in Gallia Audoenus, Dagoberti regis refe- S. Ouen.
col. 120.

1 ac fovea: . . . firmavit] This is
from Bede, p. 173 n, though the
rest of the chapter has been taken

from Galf. Mon., who has slightly
altered Bede's account.

280 MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 637. reudarius, ideo dictus, quia per eum publica? conscriptiones Sigebert,
annulo seu sigillo regis ad ilium relatas1 confirmabantur. coi- 12°-

Continuatio.

S. Laudo Anno gratia? dcxxxviii. Sanctus Laudo floruit, qui Lamber- Id.
bishop of £um p0g^. episcopuxQ et, martyrem a puero imbuens, in viam

veritatis induxit.
Pope John Anno sratiae dcxxxix. Joannes sedit in catbedra Eoniana Vit. Pontif.

TT7- °

anno uno, mensibus octo, diebus novendecim, et cessavit sedes
mense uno et diebus tredecim.

Eaclbaldus rex Cantice, obiit.

Pope Theo- Anno gratia? dcxl. Tbeodorus sedit in cathedra Romana Id.
dorus I. annis sex, mensibus quinque, diebus octo, et cessavit sedes
Death of diebus quinquaginta duobus. Eodem anno Eaclbaldus, rex Beda, iii. 8,
Eadbald. Cantuariorum, ex hac vita transiens, duos Alios Earmenredum p- 180 b.
Succession et Erkenbertum regni temporalis reliquit haaredes ; sed2 junior *?(v in
h ht C°n" Erkenbertus callide regnum fratri surripiens, ilium a regno

privavit ; qui suscepto regno viginti quatuor annis et aliquot Beda, iii. 8.
mensibus laudabiliter praefuit; nam primus regum3 Anglias in
Idols toto regno suo idola destrui simul et jejunium quadraginta

destroyed. dierum observaii prascepit ; qua? ne facile a quopiam possent
contemni, in transgressores condignas punitiones fieri jussit.
Habuit autem reginam, nomine Sexburgam, Annas regis Orien-
talium Anglorum filiam, ex qua Ebertum filium et Erkengotam
filiam generavit. Natique sunt etiam Ermenredo processu Passio ap.
temporis iEthelbertus et iEtbelredus, de quibus suo loco Simeon,
Earcon- dicetur.4 Erkengota vero memorata in Brigensi 3 monasterio P* c"
gote. Francorum babitum religionis suscipiens ac Deo ibidem ser- Beda, II. E.

viens, magnarum fuit virgo virtutum ; nam eo tempore, nee- ', „'
dum multis in regione Anglorum monasteriis constructis, multi
de Britannia, monasticaa conversationis gratia, Galliarum mo-
nasteria adire solebant. Hujus autem virginis Deo dicatas
multa quidem ab incolis loci illius solent opera virtutum et
signa miraculorum referri ; verum nobis de transitu illius tan-
tum, quo caslestia regna petiit, aliquid breviter dicere sufficiat.

1 relates] relata, A. j Passio SS. Ethelberti et Ethelredi,

2 sed . . privavit] This is peculiar I prefixed to Simeon of Durham,
to the compiler, and seems the only ! p. 645 c.

authority for the statement. It is
copied by Richard of Cirencester,
Speculum Historiale, ii. 39, (vol. i.
p. 157, ed. Mayor). The two sons
of Eadbald are mentioned in the

3 regum] regnum, A.

4 v. infr. p. 288.

5 Earmoutiers. See Smith's note b,
p. 180 b.

CHRONICA MAJORA. 281

Beda, H. E. Imniinente ergo suae vocationis die vidit catervam honiinum A.D. 640.

m" ' albatorum suum intrare monasterium, hosque interrogates quid -Death of

quasrerent aut quid vellent, dictum est respondisse quod ob ' .
hoc illuc fuerant destinati, ut 2 aureum illud numisnia, quod
eo de Cautia venerat, [secum] assumerent. Ipsa autem uocte,
iu cujus ultima parte, id est, incipiente aurora, pra?sentis
mundi tenebras trausiens, superuam migravit ad lucem, si-
quidem multi de fratribus ejusdem monasterii, qui aliis erant
in a?dibus, jam manifeste se concentus angelorum psallentiura
referebant audisse, sed et sonitum quasi plurima? multitudinis
monasterium ingredientium ; uude mox egressi, dinoscere quid
esset cupientes, viderunt lucem caslitus emissam fuisse per-
maximam, qua? sanctam illam animam carnis vinculis absolutam
ad aeterna patriae ca?lestis gaudia deducebat.3

Nota.

Hugo de Anno gratia? dcxli. Heraclius Augustus defunctus est ; post Deaths of

S. Victor, cujus obitum Heraclius Constantinus, filius ejus, imperavit Heraclius
xceip. mensii3US quatuor ; quibus vix expletis, veneno propiuatus est ■■ ^ra"
col. 270. ' a noverca sua Martina. stantine.

Id. ix. 10. Anno gratia? dcxlii. Heraclonas, Heraclii filius, cum matre Heraclo-

sua Martina imperavit mensibus sex ; quibus emensis, repulsi nas.

sunt a senatu propter venenum quod Heraclio propinaverunt,

ac lingua Martina? praecisa et Heraclonas naso, missi sunt ad

Constantem filium Heraclii junioris.

Mortuo Kiaegils, rege Occidentalium Saxonum, Kiuewalc
successive

Hen. Hunt. Anno gratia? dcxliii. Rex Occidentalium Saxonum Kinegils Death of

ii. p. 716c. Cum regnasset annis triginta duobus5 ex hoc sasculo migravit; Cynegils.

et regnavit pro eo Kiuewalc filius eius triginta et uno annis. P"

01 Jo Cenwealh.

De sanctitate Oswaldi regis.

Beda, H. E. Anno gratia? dcxliv. Sanctus Oswaldus, cum omnes Bri- S. Oswald.

1U" _' tannia? gentes, Anglos videlicet, Scotos, Pictos, et Britannos,

in sua potestate recepisset, semper tamen bumilitatem ser-
vavit, benignus peregrinis apparens, pauperibus pater, divi-
tibus terribilis, a?quitatem observans in omnibus. Hie cum

1 ob~\ ah, A.

2 ut\ aut, A.

3 deducebat~\ deducebant, A.

4 This rubrick is erroneously

placed before the previous year, and
nota in rubrick in its place.
5 triginta duobus'] xxxi., Hunt.

282

MATTH^I PAKISIENSIS

A.D. 644.
His

charity.

Prophecy
ofS.Aidau

Its fulfil-
ment.

De morte

Oswaldi

regis.

Edda pri-
mus ex
Anglis
Wintoni-
ensis con-
secratur
episcopus.

Constans

imperator.

Iferesis

Monothe-

litarum.

die sancto Pascha? ad prandium cum Aidano sederet episcopo,
discoque argenteo cum regalibus epulis apposito, jam essent
mauus ad panem benedicendum missuri, intravit subito minis-
ter, cui suscipiendorum inopum erat cura delegata, et indi-
cavit regi quia multitude* pauperum adveniens undecumque
per plateas sederet, a rege postulans aliquid elemosina? sibi
dari ; qui mox dapes sibi appositas eis deferri, et catinum
minutim 1 confringi et eis distribui prascepit ; quo facto pie-
tatis 2 Aidanus delectatus apprebendifc dextram ejus, et ait,
"Nunquam ba3C manus putrescat ; " quod ita evenit, nam
cum in pugna, in qua occisus est, manus ilia cum bracbio
praacideretur, contigit bactenus ut incorrupta permaneat, et
in urbe regia, quae Burgum 3 appellatur, loculo inclusa argenteo
et deaurato in ecclesia Beati Petri manus cum bracbio ser-
ventur, et a populo devote venerentur. Erat autem nepos
Eadwini regis ex sorore Accba, dignus tanfco prsedecessore
haares et religionis et regni ; sed4 bonitati ipsius invidit ini-
micus, dum cor Cadwallonis ut ilium perimeret stimulavit.
Siquidem anno aetatis suas tricesimo octavo, mensis5 Augusti
die quinto, regni sui anno nono, occisus est gravi praelio
commisso a pagano rege Merciorum Penda iniquo, in loco,
qui lingua Anglorum "Marelfeld" appellatur; quo in loco,
ubi pro patria pugnans martyrio coronatus est, infirmorum
curabio celebrari non desinit.

Eodem tempore Kinewalc sedem episcopalem in "Wintonia
fundavit, in qua etiam Hedda pontifex primus ex Anglis fuit ;
nempe postquam Birinus, Dorkecestrensis antistes, ad Chris-
tum migraverat, et in sua ecclesia sepultus fuerat, processu
temporis subacta civitate ilia a regibus Merciorum, translata
est sedes apud Wintoniam ; corpus vero beati Birini ab epi-
scopo praefato ibidem translatum est et in ecclesia primaa
sedis bonorifice collocatum.

Eodem anno Constans, Heraclii Constantini filius, Bomano
potitus imperio, annis viginti sex imperavit. Hie etiam in
haeresim Monotbelitarum incidit, sicut avus ejus Heraclius
Augustus. Isti autem unam Cbristo inesse naturam praadicant
contra fidem ortbodoxam ; nam Filius Dei de suaa divinitatis
essentia dicit, " Ego et Pater unum sumus," et de buma-

Beda,H.E.
iii. 6,
p. 178 B.

(Not in
Bede.)

Beda, H. E.
iii. 9,
p. 181 D.

Cf. Id.
iii. 7,

p. 179 B.D.
Malmesb.
Gest. Pont.
ii.75,p,158.
(ed. Hamil-
ton.)

Hugo de
S. Victor.
Excerpt.
Prior, ix.
11, col.
270.
Paulus
Diaconus
De Gest.

1 minutim] minutum, A. 0.; W.

had minutum, but has been altered.

2 O. W. ins. regicB.

3 Burgum'] Bcbba, Bede. The
place is Bamborough in Northum-
bria.

4 sed . . . stimulavit] This intro-
duction probably arises from Galf.
Mon. xii. 10, though that chapter
has been copied above.

5 mensis] mensibus, A.

CHRONICA MAJORA. 283

Longo- nitatis substantia idem alias dicit, "Pater major me est." A.D. 644.
bard. vi. 4, j)e j^g qUOque iuferius prolixius dicetur.

Osvjcddo successit in regnum Bemiciorum Oswi frater ejus,
in regno Deirorum Oswinus filius regis Osrici.

Beda, H.E. Anno gratise dcxiv. Oswaldo successit in regnum Berni- Os-wiii king
m. 14, pp. ciorum Oswi frater ejus, regnans cum labore annis viginti et oiBeimcia,

185 d., ^ ,. , /-> • nr r\ ■ • • andOswine

186 a octo. Quo etiam tempore Uswmus, nlius (Jsrici regis, regnum Q^ j)eiYa

Deirorum suscipiens, septem annis regnavit. Hie in regno
(Enlarged constitutes omnibus se amabilem exhibuit; erat enim aspectu
"'is? ,,\ angelicusJ statura procerus, affectu jocundus, civilis moribus,
manu largus, in mensa sobrius, in lecto pudicus, moribus
ornatus, atque in supremo regni fastigio sublimatus bumili-
tatem, quae custos virtutum dicitur, studuit possidere ; sicque Defimcto
a magnis reverebatur ut dominus, minimis arridebat ut socius, Honorio
Id. iii. 20, unde omnes sub ipso vivere dulce babuerunt. Eodem 1 anno oroDer-
vt w" Honorio, Cantuariensi arcbiepiscopo, Deusdedit successit. Eo- episcooo
529 e &' ^em armo Penda, rex Merciorum, Kinewalc, regem Occiden- Deusdedit
talium Saxonum, quia sororem ejus repudiaverat, bello invasit, successit.
Sigebert, et a regno privavit. Eodem anno Clodoveus regnavit in fx£u slon
col. 122. Prancia, atque regnum tenuit annis septendecim, Sigisberto wealh.

fratre ejus regnante in Austr[as]ia. Clovis II.

Sigebert II.
Gontinuatio.

Hen. Hunt. Anno gratiae dcxlvi. Kinewaldus, rex Occidentalium Saxo- Cenwealh

1 • P- ' ' num, recaperato regno, Cuthredo filio Quicbelimi3 cognato suo restore(1-

?:.e a' • • multas contulit mansiones. Eodem anno Sanctus Paulinus, Sanctus

p. 186 a. Pofensis episcopus, pro temporali vita commutavit geternam,3 ^a^Iln!IS

cujus sanctitatem Beda multipliciter commendat. episcopus

defunctus
Be iScmcto Furseo. est.

Sigebert, Anno gratia? dcxlvii. Sanctus Furseus in Hibernia insignis S. Fursey.

co. 122. nabetur; qui peregrinationem pro Cbristo aggressus, ad Gal-
lias usque pervenit, et a Clodoveo rege bonorifice4 susceptus
Latiniacum ccenobium fundavit. Quern non multo post fratres Lagny
sui Foillanus et Ultanus pari peregrinandi voto secuti, per abbey
Gallias claruerunt ; ex quibus Foillanus dono Geretrudis vir- foun<ied.
ginis Fossense monasterium 5 fundavit, ubi etiam martyrio Jflliima.r

Beda,H.E. coronatus quiescit. Eodem tempore Itbamar post Paulinum episcopus

in. 14, Rofensem ecclesiam regendam suscepit. consecra-
. . tur.

p. 186 A.

1 This is erroneously inserted
here, the beginning of Oswine's reign
being confused with the end. It
is given again under a. 653, p. 288.

'- filio Quichelimi is from Flor.
Wig., p. 530 A.

3 ceternam~\ scterna, A.

1 honorificej om. 0. W.

5 0. W. ins. postea. This is the
monastery of La Fosse, Hainault.

284

MATTHjEI parisiensis

A.D. 648.

Item.

Pope Mar- Anno gratise dcxlviii. Martinus sedit in cathedra Romana Vit. Pontif.
tm -1* annis sex, mense uno, diebus viginti sex, et cessavit sedes

diebus vieinti octo.

Baptism of
Sigeberht
by bishop
Finan.

Ced Orien-
talium
Anglorura
episcopus
ordinatur.

p. 92.
Death of
Sigeberht.

Succession
of Swith-
elm.

His bap-
tism.

Rex Sibertus Orientalium Saxonum fidem Christl suscepit.
Anno gratiae dcxlix. Rex Oswi Sigberto, regi Orientalium Beda, II. E

Saxonum, cum frequenter ad eum in provinciam Northan-
humbrorum veniret, hortabatur ut fidem Cbristi susciperet ;
tandem, amicorum auxiliante consensu, a Finano episcopo
baptizatus est. Igitur aaterni regni jam civis effectus, ad
patriam reversurus a rege Oswi postulavit, ut aliquos sibi
doctores daret, qui gentem suam ad fidem converterent ; l at
ille mittens ad provinciam mediterraneorum Anglorum cla-
mavit ad se virum Dei Ced, et dato illi socio presbytero
quodam, misit eos ad Saxones Orientales, ut verbum fidei
illis pra3dicarent. Ubi cum omnia perambulantes multas Deo
ecclesias2 congregassent, contigit eundem Ced redire domum,
ut Finani episcopi colloquium baberet. Qui ubi prosperatum
opus evangelii comperit, fecit eum episcopum in gentem pras-
dictam, qui accepto episcopatus gradu ad provinciam rediit
Orientalium Saxonum, ubi per loca fabricavit ecclesias, pres-
byteros et diaconos ordinavit, qui ministerio baptizandi in-
cepto in civitatibus, quae Ithancestre 3 etTileburb4 appellantur,
officium illud impleverunt, quarum prior est in ripa Pentaj
amnis, secunda super ripam fluminis Thamensis. Nee multo
post idem rex a propinquis suis interfectus est, eo quod ini-
micis suis parcere solebat, et injurias sibi illatas poenitentibus
placida mente dimitteret. Successit autem Sigberto in regnum
Orientalium Saxonum Suitbelmus, filius Sexbaldi, qui bapti-
zatus est ab ipso Ced in provincia Orientalium Anglorum,
in vico regio qui Rendlesbam appellatur ; 5 suscepitque eum
de fonte Athelwaldus rex illius gentis, frater Annas regis
eorundem.

. 22,
195.

Bishop
Agilbert.

Agelbertus Dorhecestrensis consecratur episcopus.

Anno gratias dcl. Post Birinum, primus episcopus Dorke- Id. iv. 12,
cestrensis successit Asjilbertus. His etiam diebus, defuncto P- 221 e.

1 converterent] converteret, A. 3 St. Peter's on the Wall, Essex.

2 multas . . . ecclesias'] multam ! 4 Tilbury.

. . ecclesiam, O. W. i b appellatur] appellantur, A,

CHRONICA MAJORA.

285

Beda, H.E. Felice Orientalium Anglorum episcopo post septendecim annos A.D. 650.

Ill

20,

193

iii.

21,

P-

194

Ang-lia.

accepti episcopatus, Honorius loco ejus ordinavit Thomam Bishops

diaconum ejus de provincia G-irviorum ; quo post quiuque

annos ab hac vita subtracto, Bonifacius loco ejus successit.

Per idem tempus Peada a patre Penda in regem Merciorum Peada rex

erectus, et regis nomine per omnia dignus, venit ad regem e™citar.

ZSTortbanbumbrorum Oswi, postulans filiam ejus iElfledam

sibi conjugem dari ; quod impetrare non potuit nisi fidem

Christi, cum gente cui praeerat, acciperet. At ille, audita Baptism of

praedicatione veritatis ac promissione regni caelestis, persuasus Peada by

ab Alfrido, filio Oswi, amico suo, cujus ' sororem habuit con- -pjna,F at

jugem, nomine Kineburgam, a Finano episcopo baptizatus est Walton.

cum tota familia sua, in vico regis qui vocatur ad Mumim,

efc acceptis quatuor presbyteris ad gentem suam converten-

dam ad fidem, cum gaudio ad propria remeavit. Venientes

autem in provinciam memorati sacerdotes verbum Dei prae-

dicabanfc, quibus turbaa hominum obtemperantes, abrenuntiata

idolorum sorde, fidei fonte sunt renati. Nee prohibuit Penda,

licet paganus esset atrocissimus, in sua, hoc est, in Merciorum

gente, verbum Dei prsedicare, dicens ~ esse miseros et con-

temnendos, qui Deo suo, in quern crederent, contemnerent

obedire.

De passione Sancti Osivini regis et martyris.

Id. iii. 14, Anno gratiaa dcli. Emergentibus dissensionum causis inter Passion of
p. 186is. reges Deirorum et Berniciorum, Oswi scilicet et Oswinum, °- Oswine,
congregaverunt exercitum utrique pro viribus ad certamen ;
sed cum essent praalium commissuri, in loco qui Wilfaresdune
appellatur, videns Oswinus se imparem viribus inimici, remisit
exercitum quem regebat ac omnibus domum redire prascepit,
divertens ipse cum uno solo milite, Tondbero nomine, in
domum comitis Hunwaldi sibi amicissimi, ut credebat. Sed
longe aliter erat ; nam ab eodem comite proditus, misit Oswi
praepositum suum nomine 3 iEthelwium ut regem perimeret ;
cujus adventum Oswinus cum cognovisset, exivit continuo oc-
currens gladiis4 iniquorum, in quem lictores irruentes, una
cum milite suo, in loco qui dicitur Ingetlingum, morte omni- at Gillin°\
bus detestanda peremerunt.

Sic5 itaque Oswinus, exemplum Salvatoris insecutus, dum ad His cha-
passionem properans a Judasis queereretur ut crucifigeretur, racter.

1 cujus'] i.e. Peada's, the sentence
having been obscured by being
abbreviated.

2 dicens] om. 0. W.

3 nomine] om. W.

4 gladiis] gladius, A.

5 This must be from some Passio
or Vita S. Oswini. It is not from
the St. Alban's one, printed by the
Surtees Society in 1838.

286

MATTH^EI PAPJSIENSIS

S. Oswine,

A.D. 651. ipse, quern qusererent, percunctatur, respondentibus illis quod
Passion of Jesum qua3rerent Nazarenum, ait, "Si me quasritis, sinite bos
" abire," discipulos innuere volens, solus enira sufficiebat ad
redemptionem mundi. Hoc exemplo, ut dictum est, animatus
Oswinus martyr Dei gloriosus, cum amico sicut Salvator a
discipulo traderetur, pro patria et gente propria sese morti
obtulit, memoriter ad mentem reducens sententiam Salvatoris,
qui dicit, " Major em caritatem nemo babet, [quam] ut animam
" suam ponat quis pro amicis suis ;" unde dubium non est,
quin bona vita talern finem praacesserit, prascipue cum nemo
repente efficiatur summus. Erat enim a primasva astate, ut
superius relatum est, Cbristianaa religionis cultor veracissimus,
statura procerus, virtute strenuus, vultu angelicus, civilis
moribus, consilio magnus, affectu jocundus, manu largus, in
mensa sobrius, in lecto pudicus, afFabilis omnibus, experientia
piissimus, atque inter pauperes et divites adeo medius, ut pau-
peres ilium quasi parem aspicerent, ac divites ut dominum et
superiorem baberent; unde contigit, ut ob regalis animi civi-
litatem, omnes ad ilium concurrerent ac diligerent, ut regio
scbemate eruditi, in faciebus aliorum doctiores apparerent.
De bumilitate quoque ipsius, quaa custos virtutum dicitur, non
est tacendum, quia universitati sua? posteritatis potissimurn
reliquit exemplum; donaverat namque Aidano episcopo equum
pretiosum et optimum, in quo ille, quamvis pedes incedere
solitus, vel amnium fluenta transire, vel viam necessitate co-
gente expedire posset. Nee multo post, cum pauper quidam
episcopo occurreret elemosinam petens, desiliens ille prsece-
pit equum, ut erat regaliter stratus, pauperi dari ; erat enim
cultor pauperum, ac velut pater miserorum. Hoc cum regi
esset relatum, dicebat episcopo, "Utquid, domine mi, equum
" regium, quern te conveniebat proprium babere, pauperi
" dare voluisti? Numquid non1 babuimus equos viliores, vel
" alias species quae pauperibus sufficerent, etsi non eis dares
" equum, [quern] tibi specialiter possidendum2 elegi?" Cui
episcopus, " Quid loqueris," inquit, " rex? num tibi carior
" est ille filius equaa, quam ille filius Dei ? " Tunc repente
rex, poenitens de verbo quod dixerat, continuo surgens corruit
ad pedes episcopi,3 postulans ut offensam dimitteret, tali con-
ditione ut de castero quantum voluerit de substantia sua filiis
Dei tribuat ; quod videns episcopus continuo surgens levavit
eum, promittens se multum sibi 4 fore placatum, dummodo re-
sidens tristitiam deponat. Cumque jubente episcopo rex laati-
tiam susciperet, contristatus est pontifex vebementer atque,

(Repeated
from above,
a. 645.)

Anecdote
of his
humility.

Beda, H. E.
iii. 14,
p. 187 A.

1 non~\ om. O. W.

2 possidenduni] om. W.

3 W. ins. sibi.

4 sibi] illi, 0. W.

CHRONICA MAJORA.

287

p. 187 c.

(Not in
Bede.)

Beda,H. E. profusis ubertim lacrimis, domesticis suis patria lingua dixit, A.D. 651.
in. 14, << Nunquam ante haec humilem vidi regem; non enim digna p. 93.

" est hsec regio talem habere rectorem."

In caritate denique Dei 1 et proximi perfectus enituit, dum
in Dei1 dilectione adeo proximos dilexit, ut gentis propria3,
et, quod pluris est, alienas sanguini parcens, proprium san-
guinem profundere curaret. Tot igitur talibus[que] virtutibus
undique circumvallatus, digna Deo bostia effectus ad mar-
tyrium properabat.

Passus est autem beatissimus rex et martyr Oswinus tertio Burial of
decimo die kalendarum Septembrium, anno regni ejus nono, S. Oswine.
in loco qui dicitur Ingetlingum, corpusque ejus ad ecclesiam
Dei genitricis, qua? in ostio Tyna3 fluminis, qua3 ad Aqui-
lonem sita est, delatum et sub divo sepultum est. Rudis enim
natio gentium erat illis in locis, unde2 corpus martyris in
sarcophago lapideo in abdito sinu terrse reconditum est, quan-
Flor. Wig. doque in lucem per Dei gratiam proferendum. Successit ei in Succession
App. regnum Deirorum Oidwald, filius Oswaldi regis, quern regina of Oidil-

Beda HE banned regis Eadwini filia generavit.3 Post mortem Oswini, Jm% i
iii. 14, duodecim diebus evolutis, Aidanus episcopus, ab hoc saeculo wai,j)
p. 187 d. sublatus, perpetua laborum suorum a Deo prsemia recepit. Death of
Id. iii. 17, Successit ei in episcopatum Lindisfarnensem Finanus, natione S. Aidan.
p. 189 a. Scotus, sed parvo tempore in episcopatu permansit. Finan.

Id. iii. 18,
p. 190 b.

De monaclw, qui invitus trahehatur ad helium.

Anno gratia? dclii. Rex Egricus Orientalium Anglorum a Ecgricking
Penda rege Merciorum bello exacerbatus, dum se hostibus in- oftheEast-
feriorem conspiceret, rogavit praBdecessorem suum Sibertum °
moriachum, de quo superius commemoravimus, ut ad confir- DroUS-ht
mandum exercitum secum veniret ad bellum. Illo vero no- from his
lente ac contradicente, invito 4 eo, de monasterio ilium extra- monastery,
hentes duxerunt ad certamen, sperantes milites minus fugam ?n s 'im
posse meditari, proasente rege quondam strenuissimo ac rebus
bellicis erudito ; sed ipse professionis sua? non immemor, quod Perempto
sibi pugnare non licuit, una cum rege Egrico occisus est, et rege Ori-
totus eorum ca3sus vel dispersus exercitus. Successit ei Anna entalium
filius Eni, de regio genere, vir optimus, de quo in sequentibus Ecrnco
dicetur. Anna suc-
. cessit.

1 Dei\ die, A.

2 unde] unum, A., not under-
standing ufi.

3 generavit] regnavit, A. This
sentence is a blunder of the com-
piler in copying Florence, who has,

" Cui successit JEthelwaldus regis
" Oswaldi filius. De regina Ean-
" fleda, regis Edwini filia, rex Os-
" wiu duos filios habuit," &c.
4 invito] inicio, A.

288

MATTH/EI PAPJSIENSIS

A.D. 653.

Lateran
Council
against the
Monothe-
lites.
Exile of
Pope
Martin.

Archbp.
Deusdedit.

Martinus Papa hceresim Monotlielitarum damnavit.

Anno gratis dcliii. Martinus Papa Romas celebravit conci-
lium centum et quinque episcoporum ; ubi damnavit hasresim
Monothelitarum et ejus sectatorem Paulum, Constantinopoleos
falsi nominis patriarcham. Qua re cognita, Oonstans Augustus
Martynum Papam Oonstantinopolim evocavit, et inde eum
exilio relegavit apud Cersonam ; multos etiam orthodoxorum
verberibus et exiliis condemnavit, eo quod hoeresi suas nulla-
tenus adquiescere vellent. Eodem tempore Honorio, Dorober-
nensi archiepiscopo, Deusdedit successit.

Marian.
Scot. col.
750.

Hugo de
S. Vict.
Excerpt.
Prior, ix.
ll,col.270.

Beda,H.E.
iii. 20,
p. 193 c.

Perempto

Anna rege

Orienta-

lium An-

glorum,

f rater ejus

iEthelrere

successit.

Mortuo

rege Can-

tuariorum

Erkenberto

Egbertus

successit.

vEthelber-
tus et
Ethelredus
fratres

Continuatio Mstorice .

Anno gratiaa ncuv. Penda rex Merciorum, qui totus [Lucan, Hen. Hunt,
ii. 439] ii. P.716e.

" In arma furens, nullas nisi sanguine fuso
" Gaudet habere vias,"

Annam regem Orientalium Anglorum, virum bene religio-

sum, bello invasit, et in momento contrivit et ejus exerci-

tum totum ; cui Etbelhere frater suus in regnum successit.

Eodem anno, defuncto rege Cantuariorum Erkenberto, succes- Id. p. 717e.

sit ei in regnum Alius ejus Egbertus novem annis. Hie '

in palatio suo duos filios Ermenredi patrui sui educaverat,

Ethelberturn scilicet et Etbelredum, qui post sacri baptismatis

regenerationem in innocentia et castitate voluntaria per-

manentes, morum bonestatem bumilitatis custodia munierunt.

Erat autem in domo regis memorati minister quidam, diaboli

membrum, Tbuner nomine, quod Latine " Tonitruum " sonat,

qui puerorum laudabilibus invidens incrementis, eorum

innocentiam erga regem cotidiano labore adulator sedulus

denigrabat. " Video," inquit, " te, O rex, tales cum diligentia

" nutrire, qui regnum tuum aliquando tibi auferre prsesument ;

" unde consilium utile tibi crederem, aut eos in longinquum

" dirigi exilium aut mihi tradi sinas ad perdendum." Rege

itaque hoc dissimulante, et illo saapius ut id fieret instigante,

dum rex tepide probibuit, audacias temeritatem ut perderentur

insontes induxit. Quid plura ? Armatur turbo nomine Thuner

rabie diabolica, et in regis absentia, innocentes praefatos igno-

miniose jugulatos, in aula regia sub regali cathedra indecenter

Passio SS.
Ethelberti
et Ethel-
redi (ap.
Simeon
Dunelm.),
p. 646 a.

1 On the authorship of this Pas-
sion, which is printed as a preface
to Simeon of Durham's work in

the Monumenta and elsewhere, see
Hinde's Symeon of Durham, (Surt.
Soc. 1867) i. 1, note.

CHRONICA MAJORA. 289

Passio SS. sanctorum corjiora sepelivit. Reverso itaque rege, intern- A.D. 654.
~, kertl P"38*38 n°ctis quiete columna lucis cselitus emissa regias asdes martyrio

redi d " ina?stimabili claritate replevit ; quam ministri de regis familia coronantur.

647 c. intuentes, et pras stupore in terram corruentes, in amen-

tiam fere J conversi sunt. Cumque rex ad tumultum satel-
litum evigilasset, et causam tumultus penitus ignorasset, de
consuetudine surrexit ut matutinos audiret ; et egressus a
domo vidit orbem novi splendoris radiis coruscantem ; et
recordatus est rex de confabulatione quam cum ministro
sceleris 2 babuerat de perdendis pueris, contristatus est valde.

(This is Et accito ad se iniquitatis auctore requirit ab eo ubi essent

altered and Cognati sui, qui sibi astare diebus singulis consueverant,3 quos

^ w , < die prasterita sibi astare non viderat ; at ille, more Cain, reari
enlarged.) r . . ' °

respondens, ait, " N escio ; numquid custos puerorum ego

" sum?" Ad quern rex, "Serve nequam, tu mihi semper de
'" eis sinistra praedicasti ; unde, nequissime, te oportet ubi
" sint indicare." Cumque superbo mentis supercilio nefandus
ille eventum rei regi indicasset, iratus est vebementer ; in se
reversus, et totius crimen sceleris in seipsum refundebat, et
supra modum confusus residuum noctis in lacrimis deducebat.
Tandem cum dies terris illuxisset, arcbiepiscopum Deusdedit,
et magnates quos babere potuit, convocari praacepit, et rem
per ordinem referens qualiter columna lucis caslitus super
sanctorum corpora emissa descenderat. Arcbiepiscopus dedit p. 94.
consilium, ut corpora innocentium ad ecclesiam metropolitanam
portarentur, et ibi sepulturas more regio traderentur ; et simul
ad locum venientes, sub regis catbedra sanctas reliquias in-
decenter positas repererunt. Gerebantur autem base in villa
regia quaa Astreie dicebatur. Collocatis igitur sanctorum Their
reliquiis, ut decebat, ad portandum in feretris, jussit arcbiepi- remains
scopus ut ad ecclesiam Christi Cantuariaa portarentur, sed in from ^as_
vanum, quia de loco moveri non poterant, licet multo conamine try to Can-
attemptarent ; mutato itaque consilio, ut ad beati Augustini terbury,
veherentur 4 basilicam, sed nibil similiter profecerunt. Tandem ?£ , J1
provisum est, ut portarentur ad Wacrinense monasterium
famosissimum, qui, mutato proposito, vebicula adeo levi cona-
mine sublevabant ac si nibil oneris babuissent ; quo cum
pervenissent, exequiis ab arcbiepiscopo rite peractis, sanctorum
corpora juxta majus altare tradunt sepulturaa ; quo in loco ad
laudem Dei et eorum gloriam multa miraculorum insignia
operatur divina dementia. Contigit eo tempore, regis Monastery

sororem Earmenburgam ut dimisso marito suo, Pendee regis founded

in their

1 fere] fore, A. I 3 consueverant] consueverat, A.

2 sceleris] seculis, A. | 4 veherentur] vehementer, A.

290

MATTH,EI parisiensis

A.D. 654.
honour by
Eormen-
burh.

S. Bo-
tulph's
church at
Icanhoe
(Boston ?)

Merciorum filio,1 ejus tamen consensu castam eligeret ducere Passio SS.
vitam; quge cum familia sua ad fratrem venisset, et suum Ethelberti
propositum ei indicasset, dedit illi locum prsefatas visionis ^.
declaratum, ubi monasterio in bonore rnartyrum fabricato 543 Dj
dilecta Deo Earmenburga, septuaginta sibi monialibus sociatis, 649 b.
Deo dignum bonse conversationis fructum offerens, tandem in
Domino quievit.

Hoc etiam tempore Botnulphus [apud] Hiccanhoe ecclesiam Flor. Wig.
construxit. p> 531 A-

Attack of

Pendaupon

Oswiu.

Vow of
Oswiu.

Death of

Penda.

Ethelere

rex Orien-

talium

Anglorum

periit.

Battle of
the Aire.

Be morte Pendce regis Merciorum.

Anno gratise dclv. Penda rex Merciorum, jubente Cadwallone
Britonum rege, innumerabili exercitu collecto Northanbum-
briam petivit. At Oswius rex necessitate compulsus promisit
ei donaria multa et ornamenta regalia ut, rebus bellicis
praetermissis, amicabiliter ad propria redirefc ; cumque ille
nee pretio neque precibus adquiescere vellet, rex ad drvinurn
confugit auxilium, quo ab impietate barbarica posset liberari,
votoque sese obligans, ait, " Si paganus nescit nostra accipere
" donaria, offeramus ei qui novit, Domino Deo nostro."
Vovit ergo quia, si victor existeret, filiam suam Domino sacra
virginitate dicaret, simul et duodecim mansiones praediorum ad
construenda monasteria donaret,2 et sic parvo stipatus agmine
se certamini dedit ; denique fertur paganos tricies majorem
exercitum babuisse, nam, ducibus triginta ad bellum dili-
genter instructis, Oswi solus cum filio iElfrido Cbristo duce
occurrens, [illos] fugavit et insequendo peremit. Cecidit inter
caeteros Penda rex nequissimus, qui tot nobiles a vita tern-
porali privavit ; cecidit rex iEthelbere frater Anna? regis, de
quo supra rneminimus, auctor ipse belli, qui perditis militibus
noluit solus perire. Et quia prope fluvium, qui3 Winwed
dicitur, pugnatum est, qui tunc pra3 inundantia pluviarum
omnes metas suas transierat, contigit ut multo plures aqua
fugientes quam bellantes perderet ensis ; unde exivit prover-
bium,

" In Winwed amne vindicata est casdes Annaa,
" Ca3des regum Sibert et Egrice,
" Ca3des Oswald et Eadwine."

Galf. Mon.
xii. 13.
Beda.H.E.
iii. 24,
p. 197 D.

Cf. Hen.
Hunt. ii.
p. 717 b.
Beda,H.E.
iii. 24,
p. 198 b.

Hen. Hunt,
ii. p. 717 b.

1 Merewald, v. p. 299. The
Passio calls him "rex Merciorum
" Mearwoldus." Florence," Westan-

" Hecanorum rex," i.e. ealdonnan
of the West Hecanas.

2 donaret] om. W.

3 qui] qd, A.

CHRONICA MAJOEA. 291

Beda,H.E. Tunc Oswi juxta quod Domiuo voverat pro collata sibi victoria A.D, 655.

m'1qt' gratias Deo referens, dedit filiam suam, quae vix unius anni JElflred
aetatem impleverat, perpetua ei virginitate consecrandam in takes the
monasterio, quod Herteseie, id est, insula cervi, nuncupatur, Z?1 Jr
cui tunc Hilda praefuit abbatissa. Quae comparata possessione an(j "builds '
decern. x familiarum in loco qui Strenesbale appellatur, Whitby
monasterium ibi construxit. Hoc autem bellum rex Oswi ad abbey,
magnani utriusque populi utilitatem confecit, dum suarn gen-
tem ab hostili paganorum depopulatione liberavit, et ipsam Conversion
gentem Merciorum, dejecto capite perfido, qui omnes pere- of Mercia.
merat, ad Christianas fidei gratiam convertit.

Mortuo Ethelre rege Orientalium Anglorum Ethelwaldus successit.

Flor. Wig. Successit autem .ZEthelhere in regno Orientalium Anglorum Succession

App. p. frater ejus iEthelwoldus ; continuatis successionibus - tandem of kings

regnum eiusdem iEthelhere filiis Eadulfo et iEadwoldo Tper- L. f.st
.,-, Lir Angha.

vemtj. °

Be primis episcojpis Lichesfelclensibus.

Beda, H.E. Anno gratiae dclvi. Oswi rex donavit Pasadee, filio Pendae, Peada.

U1- 24> eo quod cognatus ejus esset, regnum Australium Merciorum, Bishops of
qui fluvio Trente sunt discreti ab aquilonalibus Merciis, de se Lichfield.

Id. p. 198d. tenendum. Qui primum babuit episcopum in pro vine ia Diuma
Merciorum, simul et Lindisfarorum ac 3 mediterraneorum primus
Anglorum, nomine Diuma. Hie apud mediterraneos Anglos P1SC0PUS-
defunctus ac sepultus est. Secundus ejusdem provinciaa epi- Cellach
scopus Celiac fait, qui, relicto episcopatus officio, ad Scotiam secundus.
rediit. Tertius Tunbere extitit de natione Anglorum, sed a4 Tunhere
Scotis doctus et ordinatus, abbas erat in monasterio quod tertius.
dicitur Ingetlingum,5 ubi Oswinus rex et martyr occisus est.

Be morte Peadce regis Merciorum, cui successit Wlfere frater

ejus.

Id. p. 199b. Anno gratiaa dclvii. Peada, filius Pendse, multum nefarie Death of
peremptus est, proditione, ut dicunt, uxoris suae, in ipso Peada.
tempore festi Pascbalis. Cui successit frater ejus Wlferius, Wulfhere.
septendecim annis haares paternas virtutis.6 Qui statim subli- His rising
matus in regem adversus regem Oswi rebellavit, auxilio fultus against
Immin, Eabbe, et Eadbert ducum, ejectisque a regno Mercio- SW1U*
rum ministris Oswi, fines suos simul et libertatem receperunt.

1 A. had inserted prcefuit, but all
but p is erased.
- A. inserts qui.
3 ac~\ a, A.

4 a] ad, A.

5 Gilling.

6 hares patentee virtutis is from
Hen. Hunt. h\ p. 717 b.

T 2

292 matth,ei parisiensis

A.D. 657. Habuit autem post Tunhere episcopos Jaruman, Ceaddam, et Beda, H. E.
Bishops of Winfridum, qui per ordinem in Mercia episcopali officio Hi- 24> P-
Lichfield. fungebantur. 199b-

Victory of Anno gratias dclviii. Kinewaldus, rex Occidentalium Hen. Hunt.
Cenwealh, Saxonum, rebellavit contra Britannos apud Pennum ; sed ' P"
., -n . Britones primum Anglos aliquantulum repulerunt; tamen
from Pen Britones postmodum fatigati, more nivis liquefacta est forti-
to the tudo eorum, et fugati sunt a Pennum usque Pedredan, et

Parret. facta est super progeniem Bruti plaga insanabilis in die ilia.
Pope Eu- Anno gratias dclix. Eugenius sedit in cathedra Romana Vit. Pontif.
genius I, annis duobus, mensibus novem, diebus viginti duobus, et
cessavit sedes mensibus duobus.

p. 95. Nota miraculum.

Clovis n.

and the Anno gratias dclx. Clodoveus rex corpus beati Dionisii Sigebert,

body of discooperiens, cupide et minus religiose os brachii freedt et c0^ 125,

S.Denis. ■>. a ■ <.- -a-T *

rapuit ; sea mox m amentiam mcidit aaternam.

, - ere Anno gratise dclxi. Kinewaldus rex Westsaxonum rebellavit Hen. Hunt.

Cenwealh contra Wlfere regem Merciorum ; sed ipse paterna "virtute etu-P*^l^D-

and seizes fortuna usus praavaluit ; rege quoque West-saxonum fugato,

the I. of terram ejus spoliavit ; tandem ad insulam Wectam perveniens

_:^.- „bello earn obtinuit. Hoc etiam tempore iEthelwaldus, rex

iEthel- Australium Saxonum, anno l regni sui quarto a prasfato Wlfhero

wealh, subjugatus, fidem Christi suscepit, et ab eodem rege de sacro

king of fonte susceptus est ; quo facto, misit Eopam presbyterum ad

t e boutn Wectani insulam, qui populum ilium preedicando ad fidem

converteret veritatis. Fuit eo tempore in provincia jSTorthan- Beda, H. E.

S. Wilfrid, bumbrorum clericus quidam, Wilfridus nomine, Alfridi filii m- 25>

. . . . . p 900 B

Oswii regis propter doctrinam Christianas eruditionis multum F"

amicus, qui de Roma rediens, apud Dalfinum, archiepiscopum

Lugduni, multum temporis implens, ab ipso susceperat tonsurae

ecclesiasticae coronam. Dedit ergo ei Alfridus monasterium

quadraginta familiarum, in Ripun, quern videlicet locum paulo

ante dederat episcopis, qui Pascha Domini juxta consuetudinem

Scotorum celebrabant ; sed quia illi postmodum, data sibi

optione, loco potius cedere volebant quam suam consuetudinem

mutare, dedit illi locum, qui digniorem vitam habuit et

Wilfridus doctrinam. Venit eo tempore iEgelbertus, Occidentalium

sac^rd t^ Saxonum episcopus, cujus supra meminimus, Aldfridi amicus,

est pro- ad provinciam Northanhumbrorum, qui ad petitionem Aldfridi

motus. prasfati ad monasterium jam dictum Wilfridum presbyterum

ordinavit, ubi in bona vitas conversatione degens, ea quaa (Not in

Bede.)

1 anno . . . subjugatus-] This is peculiar to the compiler.

CHRONICA MAJORA. 293

,..,.. 7 n n. . A.D. 661.

discipulis suis sequenda tradidit, ipse summopere adimplere j£„eru.e t

Bede, H.E. curavit. iEgelbertus episcopus regem Kenewald et regnum Wentanse

111 • y Angliee relinquens in Gallia episcopatum suscepit, et in loco urbis Bri-

ejus Wine episcopatum suscepit. tanniam

Wine pro

Ehkenberto Cantice regi Egbertus successit. eo ePlsc°-

pus ordi-
Vit. Pontif. Anno gratias dclxii. Vitalianus sedit in cathedra Eomana natur.

annis duodecim, niensibus sex, et cessavit sedes mensibus B°pe Vi-
duobus et diebus tredecim. talian.

Sigebert, Anno gratise dclxiii. Lotharius regnavit in Francia quatuor Clothaire

col. 125. annis. Eodem tempore in Anglia magna fit disceptatio de HI.
•••e h ! observations [Paschee] inter Anglos et Scotos; convenerunt ■"? Britan-

pp. 199r>- namque apud Strenesbalh rex Oswius et filius ejus Alfridus, gj (j^f1^
203 b. Colemannus etiam Scotus, Lindisfarnensis episcopus, cum tatio de

clericis suis de Scotia, Ced quoque episcopus cum Hilda Paschae ob-

abbatissa, qui partes Scotorum fovebant ; ex altera vero parte servatione.

Wilfridus presbyter cum monacbis et clericis, qui de celebratione

Pascbse aliter quam Scoti sentiebant. Considentibus cunctis

ostendit rex Oswi quod oporteret eos, qui uni Deo serviunt,

unam vivendi regulam tenere, nee in sacramentorum casles-

tium celebratione discrepare, qui unum omnes in caslis

regnum expectarent ; sed communiter inquirerent qu£e verior

esset traditio, et banc omnes fideliter sequerentur. Tunc

Colemannus, " Pascha," inquit, "hoc, quod agere soleo, a

" majoribus meis accepi, qui me buc episcopum miserunt,

" quodque omnes patres nostri Deo dilecti eodem modo cele-

" brasse noscuntur ; quod ne cui reprobandum esse videatur,

" ipsum est quod beatus evangelista Johannes in omnibus

" ecclesiis quibus praeerat legitur celebrasse." Cumque hasc

et hujusmodi diu allegasset, Wilfridus presbyter, rege jubente

ut diceret, ita exorsus ait, " Pascha quod facimus, Eomani,

" Itali, Galli, Grseci, ac universalis ecclesia per orbem usque-

" quaque diffusa communiter observat, prteter Pictos, Scotos,

" et Britannos, qui coutra totum orbem stulto labore con-

" tendunt ; cum enim Petro, Apostolorum principi, Dominus

" diceret, ' Tu es Petrus, et super hanc petram gedificabo eccle-

" 'siam meam, et portae inferorum non praevalebunt adversus

" 'earn, et tibi dabo claves regni caelorum ; ' prasferrene,

'• Colemanne, patres nostros Pictos et Scotos principi Aposto-

" lorum potes, cui Dominus regimen generalis ecclesiaa

" concessit?" Audiens autem ista rex, ait, " Verane sunt,

" Colemanne, quaa dicit Wilfridus?" Et ille, "Vera, domine

" rex." " Si uterque vestrum in hoc consentitis, quod haec

" principaliter Petro dicta sunt, ego vobis dico, quia hie est

" ostiarius, cui contradicere nolo ; sed in quantum valeo illius

294

MATTH^II PARISIENSIS

A.D. 663. " obedire statutis cupio, ne forte, veniente me ad fores regni Beda, H. E.
Decision in " caslestis, non sit qui reseret, averso illo qui claves tenere ui- 25>
favour of " probatur." Hsec rege dicente, elevatis in caalum manibus, P*

the Roman
observ-
ance.

faverunt assidentes ; abdicata minus perfecta institutione, ad ea
sese, qua3 meliora noverant, contulerunt.

Ecgberht
king of
Kent.

Tuda
bishop of
Lindis-
farne.
Eclipse.
S. Wilfrid
conse-
crated in
France.

Cedda et

Wilfridus

Eboraci

ordinatur

episcopus.

Tuda LincUsfarnensis episcopus ordinatur.

Anno gratiae dclxiv. Erkenbertus res obiit, et Egbertus
filius ejus in regnum Cantiaa successit. Eodem anno Coleman-
nus, episcopus Lindisfarnensis, cam suis ad Scotiam reversus
est, cujus loco Tuda episcopus ordinatus. Eodem anno eclipsis
solis facta est mense Maio, et secuta est mortalitas inaudita.
Deusdedit, arcbiepiscopus Cantuariensis, obiit, et cessavit sedes
Dorobernensis quatuor annis.1 Eodem anno Aldfridus, Oswii
regis filius, misit Wilfridum presbyterum ad Gallias, ut ibidem
ordinaretur arcbiepiscopus Eboracensis ; qui veniens ad iEgel-
bertum, qui relicta Britannia Parisius erat episcopus, ab ipso2
consecratus est. Quo ibidem demorante, rex Oswi misit
Ceddam presbyterum ad antistitem Occidentalium Sasonum,
Wine appellatum, qui ilium episcopum consecravit, licet contra
statuta canonum, quia, vivente adbuc Wilfrido, non debuit
alius subrogari ; sed error iste postea correctus est, [ut] infra
dicetur.

Continuatio Mstorialis.

Beda, iv. 1,
p. 209 b.
Id. iii. 26,
p. 203 C.

Id. p. 204 c.

Id. p. 209b.
Id. iii. 28,
p. 206 A.

(Not in Bede.)
Cf. Malmesb.
Gest. Pontif.
iii. 100, p. 211.

Nota mor- Anno gratis dcixv. Mortalitas adeo invaluit in Anglia, ut
talitatem. homines gregatim ad maris loca preerupta venientes, sese in

eo prsecipites darent, praaferentes cita morte prseveniri quam

longo cruciatu tabefacti perire.

Wine buys
the bishop-
rick of
London,
p. 96.

Constans
II.

De episcopate pecunia adquisito.

Anno gratiaa dclxvi. Wine, episcopus Wintoniensis, a rege Flor. Wig.
Kinewalc de preesulatu pulsus, a Wlfbero, Merciorum rege, P- 533 A-
episcopatum Londoniensem magno emptum pretio 3 adquisivit ;
unde4 post mortem in episcoporum serie Londoniensium non
meruit recenseri.

Anno gratiae dclxvii. Constantius imperator volens in urbe Sigebert,
Roma caput imperii constituere, resistitur ei a, Constantino- co*- ] 26-

1 quatuor annis'] non pauco tem-
pore, Bede.

2 ipso] episcopo, W.

3 magno emptum pretio] from

Bede, p. 179 d., who has emit
pretio.

4 unde . . recenseri] This is pecu-
liar to the compiler.

CHRONICA MAJORA. 295

Hugo de politanis, sicque ejus propositum penitus enervatur. Deinde A.D. 667.

S. Victore, Romam veniens, obtulit Sancto Petro pallium auro contextum, at Rome.

Excerpt • t •

Prior ' quern Papa Vitalianus cum honore suscipiens, ad limina Sancti

ix. ll, Petri in magna populi frequentia perduxit ; et cum in urbe

col. 271. per dies duodecim resedisset, magna tactus cupiditate, omnia Nota cupi-

ornamentorum genera ex aere et marmore, quibus urbs de- <btatem.

corabatur, in Tyberim devexit, ut ea Constantinopolim afferret ; . 1S °^er-

inter quae basilicam beataa Dei genitricis Marias et omnium T^aIn to

martyrum, quaa Pantbeon antiquitus vocabatur, Eereis tegulis Constanti-

discooperuit, et Constantinopolim remeavit. nople.

Theodorus Cantuariensis episeopus consecratur, qui expulso
Cedda, Eboracensi archiepiscopo, Wilfridum revocavit.

Beda, H.E. Anno gratis dclxviii. Papa Vitalianus ad ecclesiam Can- Theodore

1V- * » tuariensem Tbeodorum ordinavit episcopum ; qui post biennium archbishop

p" " ' ' in Britanniam veniens, Ceddam, virum sanctum et modestum, ? ^anter-
Malmesb. ., ■, -&-. , , bury.

Gest quern non rite ad Eboracensem episcopatum promotum cog- Wufrid

Pontif. iii. noverat, degradavit, et Wilfridum injuste expulsum revocavit. restored to
100, p. 216. Cedda vero bumiliter cedens Licbesfeldensem episcopatum York, and
regendum suscepit. toLicMd?

Nota proditionem turpissimam.

Hugo de Anno gratiaa dclxix. Constantus imperator in balneo multum Murder of

S. Victor, nefarie a suis interficitur. Post cujus decessum, milites Constans

Prior ' Mezentium quendam Armenium assumentes imperatorem fece- *■*■•

ix. 11, runt; sed post dies paucos Constantinus, Constanti defuncti Constan-

col. 271. filius, superveniens Mezentium prasfatum, cum interfectoribus tine rV

Lucas ^ patris, morte pessima condemnavit.

ludensis Circa bos denique dies Macbometus pseudo-propbeta, de quo Death of

tergothis superius relatum est, obiit, et sepultus est in inferno. Mahomet.

p. 347

Constantinus Romanum adeptus imperium hceresim Monothelita-
rum destruxit.

Vit. Pontif. Anno gratise dclxx. Adeodatus sedit in cathedra Roma[na] PopeAdeo-

annis quatuor, mensibus duobus, diebus quinque, et cessavit datus.
Sigebert, sedes mensibus quatuor et diebus quindecim. Eodem anno
col. 126. Constantinus, Constantii filius, Eomanum adeptus imperium Constan-
Hugo de annis septendecim imperavit. Hie restauravit ecclesias quaa tine IV.
is /g ' dirutas fuerant a temporibus Heraclii proavi sui ; Monotbelita-
col. 271. rum baaresim cum suis fautoribus subvertere laboravit. Eodem Oswio regi
Beda, iv. 5, anno Oswi, Northaiihumbrorum rex magnificus, obiit morbo ^01'than-
P- 2}$ B- confectus et senio, et sepultus est in ecclesia apud Strenesbale, rum Egfri_
p. 198 d. ' ubi fuerat ante rex Eadwinus sepultus. Eegnavit autem pro dus suc-

cessit.

296 matthjEI parisiensis

A.D. 670. eo filius ejus Egfridus quindecim annis. Fuit autem Oswi Cf. A.-S.

Genealogy filius iEthelferth, qui fuit iEthelrici, qui fuit Ydaj primi regis Chron.
ofOswiu. Northanhumbrorum ex Anglis. a. 670,

p. 318.

Nota ptignam avium.

Battle of Anno gratiae dclxxi. Maxima avium pugna fuit in Anglia, Hen. Hunt,
birds. -£a uj. muna milia invenirentur occisa, et extraneae aves fugam & p. 718 a.

facere viderentur.

Defuncto [rege] Occidentalium Saxonum Kinewaldo uxor ejus
Sexburga successit.

Death of Anno gratiaa dglxxii. Rex Occidentalium Saxonum Kine- Id. p.717E.
Cenwealh. waldus, cum regnasset triginta et uno annis, defunctus est, et
Sexburh. regnavit pro eo uxor ejus Sexburga uno anno, sed indignanti- (Not in

bus regni magnatibus expulsa est a regno, nolentibus ' sub Hunt.)

sexu fcemineo militare.2

Theodorus GanticB archiepiscopus concilium congregavit.

Council of Anno gratiae dclxxiu. Regnante in Cantia Lothero, in West- Flor. Wig.

Hertford. sexia Easwino, Tbeodorus, Cantuariaa arcbiepiscopus, collegit P- 'l3*^"-™
concilium apud Hertfort, pra3sentibus ep'scopis Angliae ac iv 5 '
regibus et magnatibus universis. Affuit archiepiscopus Ebo- p. 215 d.
racensis Wilfridus, episcopus, Bisi Orientalium Anglorum,
Leutherius Occidentalium Saxonum, Putta Rofensium, et
Wilfridus 3 Merciorum. Considentibus cunctis, proposuit Theo-
dorus coram omnibus capitula numero decern, quorum primum
fuit, ut diem sanctum Paschaa observarent in commune,
Dominica proxima post quartam decimam lunam mensis primi ;
secundum, ut nullus episcoporum alterius parochiam invadat ;
tertium, ut monasteria Deo consecrata nulli episcoporum liceat
inquietare,4 nee de rebus eorum 5 aliquid usurpare; quartum,
ut monachi non migrent de loco ad locum, sed in ea permane-
ant obedientia quam suas conversionis tempore promiserunt ;
quintum, ut nullus clericus suum episcopum relinquat, aut
alicubi veniens absque Uteris sui prassulis admittatur ; sextum,
ut episcopi et clerici peregrini nullum officium peragant absque
permissione episcopi, in cujus parochia hospitantur ; septimum,

1 nolentibus'] nolentes, A. 0. W. I 3 Wilfridus"] Sic for Winfridus.
West. 4 inquietare] inequitare, A.

2 militare] militari, A. This last s eorum] earum, A.
sentence is peculiar to the compiler. |

CHRONICA MAJORA.

297

p. 216 c.

JJeda, H. E. u^ ]-,js -n ami0 svnodus congregetur, vel saltern semel in anno, A.D. 673.
quia diversa? causa? et occupationes multos impediunt; octavum, Council of
ut nullus episcoporum se prseferat alteri per ambitionem, sed Hertford,
omnes agnoscant tempus [et] ordinem sua? consecrationis ;
nonum, ut plures episcopi crescente numero fidelium augeren-
tur ; decimum capitulum, ut nulli liceat nisi ' legitinium habere
connubium, nullus faciat incestum, nullus conjugem relinquat
nisi causa fornicationis. His itaque annuentibus episcopis
universis, unusquisque ea qua? definita sunt propria? manus
subscriptione confirmavit.

Bisi episcopo Orientalium Anglorum degradato, Acca et Bedwinus
subrogantur.

Flor. Wig
p. 618 a.

Id. p. 217b. Anno gratia? dclxxiv. Amoto Bisi episcopo adhuc superstate,
sed gravi tamen infirmitate prohibito de episcopatus adminis-
tratione, duo sunt ordinati pro eo, Acca videlicet et Bedwinus,
ex quo provincia ilia duos episcopos multo tempore habere
consuevit ; habuerunt autem sedes, unus apud Domne, alter
apud Helmham. Nee multo post Theodoras archiepiscopus, a
Beda, H.E. Winfrido Merciorum episcopo pro inobedientia offensus, depo-
^'Q ' suit eum, et loco ejus ordinavit episcopum Sexwlfum, qui erat

constructor et abbas monasterii quod dicitur Medmeshamstede,
in regione Girviorum. Depositus vero Winfridus rediit ad
monasterium suum, quod dicitur Ad Barwe,2 ubi in optima
conversatione vitam finivit.

Id.

Malmesb.
Gest.
Pontif.
ii. 73,
p. 143.

On Bisi's
illness, the
diocese of
theE.
Angles
divided
into two.

Winfrido

Liches-

feldensi

episcopo

deposito,

Sexwlfus

ordinatur

pro eo.

De Sa?icto Erkenwaldo episcopo Londoniensi.

Anno gratia? dclxxv. Regnantibus in regione Orientalium
Saxonum Sebba, filio Sewardi, et Sighero, filio Siberti parvi,
Theodorus, Cantuaria? archiepiscopus, Erkenwaldum in civitate
Londoniarum episcopum ordinavit. Hie sane, priusquam epi-
scopus factus fuisset, duo monasteria pra?clara, unum sibi et
alteram Ethelburga? sorori sua?, construxerat, quod utrumque
regularibus instituerat disciplinis; suum Certeseie, sororis autem
Berkingum appellatur. Erkenwaldus vero, cum tempore quo-
dam a?ger pedibus lectica parochiam circuiret, ad Oram amnis3
rapacissimi forte pervenit, ubi cum socii ha?sitarent, quod in-
tirmus nee equo nee pedibus transire flumen posset, gurges
repente disparuit ; qui statim ut episcopus cum suis alveuni
transmeasset, reversus est ad naturam ; ejusdem etiam lectica?

Earcon-
wald

bishop of
London.
He founds
the monas-
teries of
Chertsey
and Bark-
ing,
p. 97.
Miracle
during his
visitation.

nisi . . . faciat] om. 0. W.
Barrow on the Humber.

3 amnis"] annis, A.

298 MATTELEI PARISIENSIS

A.D. 675. attactus imbecilles multos et febricitantes curavit. Tandem x
Burial of vir Domini Erkenwaldus, post vitas praasentis decursum de-
Earcon- functus, in ecclesia beati Pauli Londoniis sepultus est, ubi
usque in bodiernum diem suis supplicibus a langoribus diver-
Bishops of sis celerem confert sanitatem. Successores autem ejus bi Malmesb.
London. fuerunt, Walderus, Ingwaldus, Egulfus, Wigetus, Eadbrith, Gesta

Eadgarus,2 Kenewalcus, Eadbaldus, Hebertus, Osmundus, P°ntlf- u-
Ethelnoth, Celbertus, Eenulfus, Suitbulfus, Eadstanus, Wlsius, ' ' "'
Etbelwardns, Estanus. Sederunt autem bi omnes in catbedra
Londoniensi usqtie in tempora Eadwardi senioris regis Anglo-
rum, quorum omnium adeo obsolevit memoria, ut nee eorum
acta vel etiam mausolea sciantur.

Be morte Cadivallonis, regis Britonum, cui successit films ejus
Cedwalla juvenis.

Death of Anno gratiaa dclxxvi. Rex Britonum Cadwallo senio et in- Qajf j^on
Cadwallon. firmitate coactus, completis in regno annis quadraginta octo, xii. 13.
defunctus est ; cujus corpus Britones balsamo cum aromatibus
conditum, in quadam imagine aanea ad modum staturaa suaa
mira arte fusa super portam Londoniarum occidentalem in
equo aaneo, in signum suaa tyrannidis, quam in gente Anglo-
rum exercuerat, statuerunt. Sed et ecclesiam sub ipsa porta3
in bonore Sancti Martini fabricaverunt, in qua pro ipso et
fidelibus defunctis obsequia aaternaliter celebrarentur divina.
Successit ei in regnum C adwalladrus filius ejus, quern Beda id. xii. 14.
Oedwallam juvenem 4 vocat, cujus mater soror Pendaa regis
Merciorum erat, quam Cadwallo, post factam cum fratre con-
cordiam, in societatem tbori suscepit, et ex ilia Cadwalladrum
Death of generavit. Eodem tempore obiitWlferus [rex] Merciorum, cujus Flor. Wig.
Wulfhere. regina Ermenbilda [quaa] regis Erkenberti Cantuariaa sanctaa- P- 534 c.
que Sexburgae reginaa, Annae regis Orientalium Anglorum filiae,
sororis videlicet Sanctae Etbeldridaa, extitit filia, peperat ei
S. Wer- Sanctam Wereburgam, magnarum virginem virtutum ; quaa
burga. patre defuncto saaculo renuntiavit, et materteraa matris suaa,
scilicet Etbeldridaa, monasterium intravit. Cujus sanctitatem
cum comperisset Ethelredus patruus ejus, qui post eum reg-
navit, quibusdam monasteriis Deo devotarum virginum abba-
tissaa jure praafecit ; cum qiiibus regulariter vivens, usque ad

1 Tandem . . sanitatem] This sen-
tence is peculiar to the compiler.
0 Eadgarus'] cm. W
3 W. has Ludgate in the margin.

Bede's H. E., iv. 15, who speaks of
" Csedualla, juvenis strenuissimus."
The printed text of Galf. Mon.,
however, has Ethelwaldvm for Ced-

4 This seems to be a reference to I icallam.

CHRONICA MAJORA. 299

Flor. Wig. finem vitaa Cbristo regi militavit, ac in uno tandem raonas- A.D. 676.
p. 534 d. teriorum suorum, quod Trikingeham appellatur, a sasculo
migravit ; cujus corpus ad monasteriurn cui Heanbirig voca-
bulum est, ut ipsa vivens prseceperat, delatum est et honorifice
tumulatum. Monasteriurn autem illud usque ad tempus quo
gens ' nefanda Danorum ceede crudeli provincias Anglorum
vastaverunt, integrum permansit. Habuit praeterea Wlferus 3 Wulf here's
germanos fratres Athelredum, Peadam, de quo superius rela- brothers,
turn est, et Merwalle qui in occidentali Merciorum plaga 3 reg-
navit. Istius regina, Sancta Ermenburga, Ermenredi fratris Family of
Erkenberti regis Cantiaa filia, tres ei filias generavit, Sanctam Merewald
videlicet Milburgam, Sanctam Mildritbam, Sanctamque Mil- menburh
dytham ; peperit insuper ei filium nomine Merefinum, eximiaa
Id. puerum sanctitatis. Successit Wlfero frater ejus iEtbelredus, Wlferoregi

Append. qui regis Nortbanbumbrorum Egfridi sororem Ostritbam in ^r^0,101!1111
p. 638 b. conjugem accipiens, Ceolredum ex ea filium suscepit. Eodem successit
' anno Ascwinus, rex Occidentalium Sasonum, decessit, qui fuit Genealogy
Kenfus,4 qui fuit Kenfertb, qui fuit Cutbgils, qui fuit Ceolwlf, of the
Id. p. 535b. qui fuit Kenric. Successit autem Ascwino Kentwinus decern kings of
annis,5 qui fuit Kinegils, qui fuit Ceolwlf, et ceetera.

Dono sedente g/pparuii cometa.

Vit. Pontif. Anno gratia? dclxxvii. Donus sedit in catbedra Komana Pope

anno uno, mensibus quinque, diebus decern, et cessavit sedes Domnus I.

Flor. Wig. mensibus decern et diebus quindeciru. Hoc tempore floruit S. iEthel-

p. 534 b. gancta iEtbeldreda in insula Elyensi. Sub bis quoque diebus dritha.

j- '-,„' cometa per tres menses apparuit, et unoquoque die mane Comet,
velut sol resplenduit.

Wilfridus ah episcopatu pellitur.

Beda, H. E. Anno gratia? dclxxyiii. Orta est dissensio inter regem Wilfrid ex-

lv. 12, Nortbanbumbrorurn Eo'fridum et venerabilem arcbiepiscopum Pf Hed from
p 222 c . . his see

Wilfridum. Expulsus autem vir sanctus, tres in ejus loco sunt „

episcopi subrogati, Bosa videlicet, qui Deirorum, et Eatta qui episcopus

Berniciorum, provinciam gubernarent, bic in civitate Eboraci, Eatta

ille in Augustaldensi ecclesia sedem babentes, ambo de mona- episcopus.

cborurn collegio sunt asciti ; cum quibus et Headedus in pro- Eadhedus

vinciam Lindisfarorum,6 quam nuper rex Egfridus, Wlfbero J^ndisfar-

Merciorum rege fugato et in bello superato, obtinuerat, epi- ep;SC0Du.

cui suc-

cesserunt

1 gens] gentes, W. "' qui fuit Kenfus] ova.. O. W.

2 O. W. ins. rex. 5 decern annis is an insertion.

3 plaga'] plagna, A. I 6 i.e. Lindsey.

300 MATTH^I PAR1SIENSIS

A.D. 678. scopus ordinatur. Et hunc quidem primum episcopum ilia Beda, H.E"

Ethelwinus, accepit provincia, secundum Ethelwinum, tertium Eadgarum, lY'}~a

~ garus et qUarj;Um Kinebertum, quem in praesenti habet. Habebat enim
Kinebertus ^ , \ r .„ . . __

episcopi. ante Eadhedum praesulem Sexwlium, qui etiam Merciorum

ac mediterraneorum Anglorum simul episcopus fuit; unde et

expulsus de Lindissi, in illarum provinciarum regimine per-

Tunbertus mansit. Ordinati sunt autem episcopi praefati a Tbeodoro

taldeijsis archiepiscopo, qui etiam post tres annos abscessionis Wilfridi

Eatta Lin- duos addidit episcopos, ad ecclesiam Haugustaldensem Tun-

disfarnen- bertum, remeante Eatta ad Lindisfarnensem, et Trumwino

sis, Irum- a(j provinciam Pictorum, quae tunc temporis Anglorum erat

Pictorum imperio subjugata. Eodem anno Agatho sedit in cathedra Vit. Pontif.

Pope Romana annis duobus, mensibus sex, et diebus quinque.

Agatho.

Wilfriclus Romam pergit.

Wilfrid Pulsus autem Wilfridus ab episcopatu Romam perrexit, etBeda,H.E.

goes to coram Papa Agathone causam sua? expulsionis allegare dispo- V- y*>
„. " suit; sed ubi navem conscendit, Favonio flante,1 in Fresiam

in Erisia projectus est, ubi gentibus regionis illius verbum fldei pras-
dicando, regem Aldgilsum et populum ejus lavacro abluit
salutari. Ibi ergo byemem cum nova Dei plebe peragens,
At Rome Romam tandem pervenit, ac ubi coram Agathone ejus causa
p. 98. ventilata fuit, praesentibus episcopis plurimis, omnium judicio

absque crimine fuisse accusatus et pronuntiatur episcopatu
He takes a dignissimus. Quo tempore cum Papa synodum Romae centum
part in the viginti quinque episcoporum congregasset, adversus eos qui
counci haeresim Monothelitarum dogmatizabant, vocari iussit et Wil-
Monothe- fndum, atque inter episcopos considentem ndem suam simul
lites. et provincias [unde] 2 venerat, dicere praecepit. Qui cum in

fide catholicus cum suis inventus fuisset, de rebus sibi im-
His return positis absolatus est ; reversusque Britanniam, provinciam
to England. Australium Saxonum ab idolatries tenebris ad fidem Christi
convertit. Ad Wectam quoque insulam verbi Dei ministros
direxit, atque secundo anno Aldfridi, qui post Egfridum in
Northanhumbria regnavit, sedem suam, ipso rege donante,
recepit.
Miracle by Ingresso tempore quodam, cum parochias visitaret, villain Malmes-
Wilfrido, quae Tindanefre appellatur, occurrit ei mulierum ^ur- ^ef}.-
plurima multitudo, pueros illi offerens confirmandos. Immis- 10„ ' „,!
cuit autem se multitudini paupercula mulier filium gerens
exanimem, quem ad confirmandum episcopo porrexit, credens
hoc commento posse se filium recipere sanum ; sed antistes cum

1 flante~\ flente, A. 2 unde is also omitted in W.

CHRONICA MAJORA. 301

Malmesb. puerum detexisset, ut exequeretur oflBcium, anima privatum A.D. 678.

^est-.„ ... advertit. Turn mulier fraude depreheusa, ad preces conversa Miracle of
Pontif. m. -r- . , . S. Wilfrid

01- exorans per Deum et ejus matrem, ut motus pietate puerum

exanimem excitaret, vestigiisque ipsius advoluta [dixit] ' se

non recessuram a pedibus quos tenebat donee filium sanum

recepisset. Fluctuabat interim sanctissimi hominis sententia,

an temere insuefcum miraculum attemptaret, an durus despiceret

orbatae lacrimas mulieris ; sed vicit pietas pectus virtutis ;

orationi se dedit, dexteramque cadaveri apponens, [ad] corpus-

culum animam revocavit. Exclamat mulier propter gaudium,

sed cobibita est ab episcopo ut taceret.

Be Sancta Etheldrida, qnce et Etheldreda dicitur.

Hen. Hunt. Anno gratia? dclxxix. Bgfridus, rex Northanhumbroruin, et Battle of
u. p. 71 . rex iEthe^redl^s Merciorum, juxta flumen Trente gravissime the Trent,
pugnaverunt; ubi frater regis Egfridi Escwinus,2 juvenis utrique Death of
provincire multum amabilis, peremptus est; nam etsororem ejus, iElfwine.
Osritb nomine, iEthelredus rex Merciorum babuit uxorem. Cum
bellum inter reges acerrime fuisset accensum, Tbeodorus antistes
divino fultus auxilio incentivum certaminis penitus extinxit,
data pecunia multa pro morte fratris regi Egfrido.

Eodem tempore virgo sancta Etheldrida ex hoc sasculo transiens S. iEthel-
Beda, H.E. pro temporali vita commutavit [asternam]3 ; erat autem Annas dritha.
iv. 19, regis Orientalium Anglorum filia, proles tanto patre digna, quam
P' " c' prius duxerat Tonbertus, australium princeps Girviorum ; sed
eo defuncto, virgo incorrupta permansit ; deinde regi Northan-
bumbrorum Egfrido copulata parentum violentia, custos tamen,
duobus nupta viris, integerrimas virginitatis perseveravit. Vir-
ginitatis enim ipsius vir Dei Wilfridus erat testis, qui Beda?
venerabili super bac re sciscitanti dixit," Egfridum sibi terras
" et pecuniam magnam promisisse, si ^Etheldrida? regina? per-
" suadere posset ejus connubio assentire." Sed divini signum
miraculi ejusdem virginis caro sepulta, carnique castissima?
vestis circuamicta dum corrumpi non poterant, indicia fuere,
quod a virili contactu incorrupta decessit; cum enim annis
duodecim praefato regi cohabitasset, nee ad consensum emolliri
potuisset, vix a rege virgo sacratissima impetravit, ut apud
Coludesburh4 sanctimonialis efficeretur, benedicente earn Sancto
Wilfrido, ubi Ebba amita viri sui Egfridi erat abbatissa. Anno
autem elapso facta est abbatissa in insula Helyensi, virgo vir-
ginum mater monitis et exemplis ; ubi cum septem annis lauda-

1 dixit also omitted in 0. W. - i.e. iElfwine. Beda, iv. 21.

The next sentence is enlarged from \ 3 aternam~\ also omitted in W.
Mahnesbury. 4 Coldingham.

302

MATTHjEI parisiensis

A.D. 679. biliter Deo serviens vixisset, pro vita caduca commutavit

Death of astemam. Quo in loco ad gloriam Dei et laudem virginis

S. iEthel- crebra non desinunt miracula celebrari.
dntha.

Be Scmeta Hilda virgine.

Beda,H.E.
iv. 23,

p. 234 B.

S. Hilda. Anno gratias dclxxx. Hilda abbatissa, cum in babitu sanctaa

religionis apud Strenesbale triginta tribus annis vitain duxisset,
de mundo migravit ad Dominum. Haac autem virgo beatissima,
cum esset de stirpe regis Eadwini generosa, et ad preedica-
tionem beati Paulini ad fidem conversa, postea relicto babitu
saaculari proposuit transfretare ad monasterium Cale,1 ubi soror
ipsius Hereswitba mater 2 Aldulfi, regis Orientalium Anglo-
rum, Deo feliciter militabat. Sed retenta est a prassule Aidano
et facta abbatissa ad Herteseie,3 et post [in] monasterio Strenes-
bale appellate,4 quod ipsa fundaverat, ubi clericos suos adeo
moribus ecclesiasticis instruebat, ut qninque ex eis ad episco-
palem ascenderent dignitatem, Bosa videlicet et Wilfridus in
Eboraco, Hedda in ecclesia Dorkecestrensi, Jobannes in Augus-
taldensi, Ostford in provincia "Wicciorum, cui tunc prasfuit rex
Osricus ; Tadfridus etiam de ejus monasterio electus est, sed
rnatura morte praaventus. Yiderat quoque mater ejusdem Id. p. 236b
Hilda? 5 somnium, quod videlicet quasrens vixum sunm non inve-
uerit, sed sub veste sua monile pretiosurn invenit, quod omnes
fines Britanniaa illustrabat. Hilda tandem sanctissima languens
annis sex, ut anima ejus longa carnis molestia examinaretur
et virtus in infirmitate perficeretur, anno septimo febrium de
morte transivit ad vitam ; in ipsa autem bora, qua decessit,
monialis quaadani animam ejus vidit [ab] angelis in caslum
deferri, ubi cum Cbristo gaudiis perfruitur sempiternis.

Synod of Eodem anno Theodorus, Cantuariensis 6 arcbiepiscopus, con- id. iv. 17,

Heathfield0 cilium congregavit in loco qui Hatbfeld appellatur, anno P- 227 b.
regni regis Mercensium Etbefredi sexto, regnante in regno
Orientalium Anglorum Ealdwlfo, qui post iEtbelwoldum reg-
navit, regnantibus etiam in ISTortbanbumbria Egfrido et in (Not in
regno Occidentalium Saxonum Kentwino, praasidente arcbiepi- Bede.)
scopo Cantuariensi Tbeodoro, cum suis suffraganeis episcopis

p. 99. aliisque multis. Propositis igitur Sanctis evangeliis, tradidit

symbolum Tbeodorus omnibus adsidentibus, sanctorum patrum

1 i.e. Chelles.

2 mater] martyr, A., not under-
standing mr in 0., unless this part
of the MS. was written from dic-
tation.

3 i.e. Hartlepool.

4 appellate] appellatum, A.

5 Hilda'] om. W.

6 Cantuariensis] Canter, A.

CHRONICA MAJORA.

308

Beda, H. E. in hunc modum Uteris expressura; " Suscipimus sanctas et A.D. 680.
iv. 17, << universales quinque synodos sanctorum patrum orthodox- Sentence of

"' ' " orum, id est, Nicenum contra Arrium et ejus dogmata, Con- *^e Synod,

stantinopolitanum contra vesaniam Macedonii et Eudoxii et
eorum dogmata, Ephesium contra Nestorium et ejus dog-
mata, Chalcedonense contra Euticen et Nestorium et eorum
dogmata, Oonstantinopolitanum secundum contra Theodorum
et Ibe et Cyrillum et eorum dogmata ; addimus etiam et
sextam synodum, tempore Martini Papa? Romas congregatam
contra haeresim Monothelitarum, impefante Constantino im-
peratore Christianissimo. Suscipimus et glorificamus Deum
omnipotentem, sicut illi glorificaverunt, nihil addentes nihil
subtrahentes ; damnamus quos ipsi damnaverunt, et suscipi-
mus quos ipsi susceperunt, qua3 omnia tenenda subscribi-
mus, sicut sancti apostoli [et] prophetse de Deo senserunt et
scripserunt. Amen."

Flor. Wig.
p. 536 v.

This is an
abridge-
ment of the
" Historia
Translatio-
ns Sancti
Benedicti,
auctore
Adrevaldo
monacho."
Migne's
Patrologia,
cxxiv. coll.
901-910.

Corpora Sanctorum Benedicti et beatce Scholasticoe de Monte
Gassino ad monastermm Floriacense transferuntur.

Anno gratia? dclxxxi. Monasterium apud Jarewe fundatum
est. Per idem tempus abbas monasterii Floriacensis, nomine
Mummolus, revelatione divina prsemonitus, misit monachum
suum Aigulfum ad Montem Cassinum, ut inde sibi deferret
sanctissimi corpus Benedicti. Nam ccenobium, quod ibidem
quondam construxerat idem Benedictus, a Longobardis fuerat
devastatum et in solitudinem redactum ; ibi tamen Sancti
corpus Benedicti, cum corpore sororis sua3 Scolasticaa uno
sepultum in loculo tenebatur. Contigit etiam ut de Ceno-
mannica urbe quidam eodem tempore proficiscerentur ad locum
memoratum, pro deferendo Sanctaa Scolasticas corpusculo ; sed
postquam ad Floriacum devenerunt ccenobium, beato semper
adheeserunt Aigulfo, donee ad Sancti Petri limina pervenerunt;
quo cum pervenissent, mox beatus Aigulfus eorum deseruit l
consortium, Montemque Cassinum solus expetiit, ubi etiam
pernoctare decrevit. Et ecce intempestas noctis silentio, ipsum
Sancti patris Benedicti sepulchrum ita caalitus vidit illustrari,
ac si densis lampadibus " undique vallaretur ; sed nocte
transacta splendor ille disparuit. Tunc saapefatus Aigulfus
eo reverenter accessit, et effracto a latere sepulchro, illud
evacuavit ac quicquid ibi reperit unius sportulaa sinu, quam
ad hoc praaparaverat, inclusit ; quibus patratis dum ad propria
remearet Aigulfus, socios suos in itinere offendit, et cum eis

Jarrow
monastery.

The bodies
ofSS.
Benedict
and Scho-
lastica
translated
from Monte
Cassino to
Fleury.

1 deseruit] om. O. W.

2 lampadibus'] lapidibus, A.

304

MATTHyEI PARISIENSIS

A.D. 681.

Translation
of SS. Be-
nedict and
Scholas-
tica.

Miracle.

Thierrilll.

ad Floriacum monasterium pariter remeavit. Sed antequam
ad illud pertingeret, devenit ad locum quem Novumvicum1
appellant, qui miliario uno distat a monasterio saspefato ;
ibique pra3dictus abbas Mummolus cum frequenti turba eis
reverenter occurrit, et tarn sacra pignora cum honore sus-
cepit et assumens sportulam supra memoratam, posuit in
ecclesia principis Apostolorum Petri, extraxitque ossa sanc-
tissima, quae ibi confuse jacebant inclusa. Demum vero ea
eligens, singillatim ab invicem separavit, a majoribus secernens
minora; quod cum factum fuisset, ecce duorum cadavera mor-
tuorum ad sepeliendum ferebantur, quorum unum masculini
et alteram erat sexus fceminini. Mira res ! nam cum super
masculi corpus majora fuissent ossa superposita, continuo per
meritum beati Benedicti mortuo est reddita vita ; tunc cum
ossa minora super cadaver mortuas puellae fuissent adhibita,
continuo puella revixit. Aderat buic spectaculo non minima
hominum multitudo, asta[bant] et cives Cenomannici, qui
socii itineris extiterant et laboris. Illi vero multa prece ossa
beatse Scolasticse sibi dari postulantes impetrabant, ne duo
magna luminaria uno clauderentur in loculo, cum singula -
singulis sufficere valuissent. Cenomannici igitur remeantes
ad urbem, corpus prasfatum secum detulerunt cum gaudio, et
juxta mcenia Cenomannicee civitatis, in ecclesia nova, pro ejus
bonore fabricata, reverenter est collocatum,3 ubi sub regulari
disciplina sanctae devotionis foemina? sunt aggregates. His ita
gestis, venerabilis pater Mummolus, cum nocte quadam sub
nudo cselo Dominum precaretur, ut sibi caslitus ostenderet,
quo in loco corpus beatissimi reconderet Benedicti, ecce subito
lux emissa de caelo, sicut fulgur ei apparens, locum ubi poni
deberet manifestissime denotavit, quo lastificatus indicio, in
loco quem illi Deus revelaverat illud tumulavit. Locus autem
beatas Dei genitricis erat oraculum, non multum a prasfata
Sancti Petri basilica separatum. Translatum est autem corpus
sanctissimum, a transitu ejus centesimo tricesimo octavo anno;
ubi quicunque pia devotione piissimi patris nomen invocaverit,
mercedem suaa devotionis optatam recipiet.4

Tbeodoricus regnavit in Francia annis quatuordecim.

Continuatio historialis.

Adrevaldi
Historia
Transla-
tions S.
Benedicti,
col. 905.

(Not in
Adrevald.)

Sige'oert,
a. 666,680,
coll. 126,
128.

Cent-wine Anno gratiaa dclxxxii. Kentwinus, Occidentalium Saxonum jjen> Hunt,
king of rex, Britones bello aggressus est, eosque male resistentes, ii. p. 718 d.
Wessex

1 La Mairie de Neuville.
- singula] sml'ia, A.

collocatum'] collocata, A.
recipiet] reciperet, 0. W.

CHRONICA MA.TORA. 305

Hen. Hunt, victoriosus ac vehemens, csede et incendiis usque ad mare A.D. 682.
11. p. 718 d. fugavit. defeats the

Britons.
Sanctus Cuthbertus episcopus est ordinatus.

Beda,H.E. Anno gratia? dclxxxiii. Sanctus Cuthbertus Lindisfarnensis g, Cuth-
iv. 28, episcopus consecratus est. Eodem tempore, defuncto Sigero bert.

^To~mQCK Orientalium Saxonum rege, Sebba, ejus in regno socius, solus Sebba king
regnare incepit. of Essex.

Malmesb.
Gest. Res
i. 98,
p. 138.

Egfridus, rex Northanlmmbrorum, gentem Hybernice afflixit.

Vit. Pontif. Anno gratia? dcixxxiy. Leo sedit in cathedra Romana Popes Leo
mensibus decern et diebus septendecim. Eodem anno Bene- If-> Bene-
Beda,H. E. dictus Papa successit mensibus decern et tribus diebus. Eo- Jtc „. \
it. 26, dem anno Egfridus rex Northanhumbrorum, misso Hyberniam ;nVades

"* ' exercitu, Berto duce,1 gentem vastavit innoxiam et Anglorum Ireland,

nationi semper amicissimam, ita ut ne quidem ecclesiis aut p. 100.
monasteriis manus2 deferret hostilis. At illi, in quantum va-
luere, vim vi repellere satagebant, invocantes divina? pietatis
auxilium, et se caslitus vindicari continuis imprecationibus
flagitabant ; contigit ergo ut hi qui merito sua? impietatis
maledicebantur, ocius, Domino vindice, sui reatus pcenam
luerent, sicut sequens annus declarabit.

Interfecto rege NoHhanhumbrorum Egfrido, successit ei
Alhfridus frater suus.

Vit. Pontif. Anno gratia? dclxxxv. Johannes sedit in cathedra Komana Pope.

Beda, H.E. anno itno. Eodem anno rex Egfridus, cum temere exercitum John V.

iv- 26, a(j vastandas Pictorum provincias duxisset, multnm prohiben- Death of

"' ~ B' tibus amicis ac maxime beatse memorise Cuthberto, qui nuper c^ri
fuerat episcopus ordinatus,3 simulantibus ergo fugam hostibus,
introductus est in angustas 4 montium inaccessorum latebras,
atque cum maxima parte copiarum, quas secum adduxerat,

Id. p. 242a. est extinctus. Successit ei frater ejus Alhfridus, licet 3 non de Succession
legitimo matrimonio susceptus, sed in scripturis vir doctis- of Eald-
simus, qui regni statum, in magna parte inclinatum, lauda- lritn-

1 duce] om. O. W. ° licet . . . susceptus] This seems

" manus'] priamus, A.C. ; priamis, to come from Malmesbury, who

D. calls him nothus. Gesta Regum, i-

3 ordinatus] ordinatur, A. 51,52. Bede has " qui frater ejus

4 angustas] angustis, A. Bede j " et filius Osuiu regis esse dice-
having angustias, and not latebras. " batur."

306

MATT&a2I PARISIENSIS

A.D. 685.

Genealogy
ofEcgfrith.

Story of
Imma, a
young man
supposed
to be slain
at the battle
of the
Trent.

biliter reparavit. Fuit autern Egfridus filius Oswi et Eanfiedee Flor. "Wig.
filiaB regis Eadwini ; Oswi vero filius iEthelfridi, qui fuit Append.
iEthelrici, qui fuit Idas, primi regis ISTorthanhumbrorum ex P*
Anglis.

Oontigit autem in bello quondam inter Egfridurn et regem Beda, H.E.
Merciorum iEthelredurri, ut supra dictum est, actum admira- *▼• 22,
bile 1 miraculum, quod si referatur multorum saluti arbi- P' A>
tror fore proficuum. Occisus est enim in ilia pugna, inter
alios de militia memorati Egfridi, juvenis quidam, Imma
vocabulo ; qui cum die illo, quo occisus est, cum nocte
sequenti inter cadavera occisorum similis mortuo jaceret,
tandem resumpto spiritu revixit, et residens sua vulnera, prout
potuit,2 alligavit; dein modicum requiescens levavit et abire
ccepit ; sed inter eundum captus est [et] vinculis mancipatus
a quodam consule regis iEthelredi. Miles autem ille vinctus
fratrem babuit bene religiosum, Tunna vocatum, qui cum
fratrem csesum in bello preefato cognovisset, venit ut quasreret
si fratris corpus invenire valuisset; inventumque alinm fra-
tri simillimum credidit fratrem esse, quern ad monasterium
suum deferens bonorifice sepelivit, pro cujus anirnse absolu-
tione ssepius missas celebrare fecit. Tempore vero, quo frater
pro fratre missas celebrare fecit, solvebantur vincula fratris
viventis nee aliquo potuit retineri. Consul igitur videns eum
impossibilem vinculis cohiberi, adductum Londonias cuidam
vendidit Fresoni. Freso quoque idem comperiens, accepit ab
eo redemptionem quam dederat pro eo, et militem abire per-
misit; cumque ad patriam suam veniens fratri et compro-
vincialibus rem gestam retulisset, multi accensi sunt ad offe-
rendas victimas Deo ssepius, elemosinas quoque et orationes
agendas pro ereptione eorum, qui de sssculo migraverunt.
Hoc autem miraculum, quia in veritate verum esse 3 comperi,
bistoriee nostras credidi inserendum.

Pope^
Conon.
John,
bishop of
Hexham.
Death of

Defuncto Eatta episcopo Johannes Haugustaldensis ecclesice
prcesulatum suscepit.

Anno gratise dclxxxvi. Conon sedit Komas mensibus mi- Vit.Pontif.
decim. Eodem tempore, defuncto Eatta episcopo, Johannes Beda, v. 2,
vir sanctus Haugustaldensis ecclesise praesulatum suscepit. P- -49 B*
Eodem anno Lotarius, rex Kentensis, diem clausit extremum Id. iv. 26,
octavo idus Februarii. Vulneratus enim fuerat in pugna Aus- P"

Hlothhaere, tralium Saxonum, quam contra eum Eadricus filius Egberti
king of

Kent.

1 admirabile~] admirabilem, A.
: profit potuit'] periit, A.

esse] esset, A.

CHRONICA MAJOR A.

307

Beda, iv.
26, p. 242a.

Id.

Vit. S.
Cuthberti,
36, p. 114
(ed. Ste-
venson).
Id. 37,
p. 117.

Id. 39,
p. 125.

Id. 40,
p. 126.

Id. 41,
p. 127.

Id. 42,
p. 129.

Paulas
Diaconus
De Gest.

fratris sui aggregaverat, efc inter medendiun defuuctus est. A.D. 686.

Post eum auteru idem Eadricus anno et dimidio regnavit. Eadricus

Eodem tempore, cum vir Domini Cuthbertus annis duobus regnavit in

Lindisfarnensem rexisset ecclesiam, sciens in spiritu Dei, quo T^an ia' .

, ,. . , ., . ,. ., -, De transitu

plenus erat, diem sui transitus appropmquare, abjecit pondus ganct[

curas pastoralis, atque ad dilectum heremiticas conversationis Cuthberti.
agonem remeare curavit, ut inolita sibi solicitudinis niundanas
spineta liberior priscaa compunctionis flamma consumeret. Qui
cum duos ferme menses in magna repetitas sua3 quietis exul-
tatione transigeret, multoque consuetaa distinction] s rigore
corpus mentemque constringeret, arreptus infirmitate subita,
temporalis igne doloris, ad perpetuaa ccepit beatitudinis gaudia
praaparari, et tribus septimanis continua infirmitate decoctus,
sic ad extrema pervenit: exitumque suum Dominici corporis
ac sanguinis perceptione communiens, elevatis oculis ac niani-
bus in caslum, animam suam Deo commendans, spiritum emisit. His burial.
Deinde ad insulam Lindisfarnensem navigio delatus, corpore
incorruptibili sepulchro lapideo in basilica Beati Petri ad dex-
tera[m] altaris quasi dormiens positus requiescit. Sed nee Miracles,
eo defuncto ac tumulato, signa virtutum cessare, quas vivens
exercuerat, potuerunt. Nam puer quidam in territorio Lin-
disfarnensi dsemone atrocissimo vexabatur, qui nee per ex-
orcismi gratiam poterat ullo modo curari ; impositus autem
carro deducitur ad monasterium, ut per beati viri merita in-
ibi sanaretur. Tunc presbyter quidam diviuo edoctus spiritu
modicam tolleus hurui partem, ubi aquam noverat fuisse effu-
sam, qua corpus beati patris defunctum lotum : fuerat, in
aquam mittens, ori patientis infudit ; qui, continuo ut aquam
attigit, furere " cessavit, placido sopore noctem transegit, et
mane facto per meritum beati patris Cutbberti liberatum se
esse cognovit. Denique transactis a sepultura ejus imdecim
annis, immisit Deus in cordibus fratrum, ut corpore jam, ut
credebant, in pulverem redacto, ossa more mortuorum jam
arefacta et desiccata in levi locello reconderent. Dum id P- 101.
Eadberto antistiti suo referrent, eorum consilium approbavit ;
jussit ergo, ut in die depositionis ejus hoc facerent; qui
aperientes sepulchrum invenerunt corpus totum quasi adhuc His body
viveret integrum et integris artuum compagibus mdissolutum, found in-
multo dormienti similius quam mortuo,3 ita quidem, quod corruP ■
omnia ejus indumenta, quibus, ut pontificem decebat, indutus
fuerat, integerrima sint inventa.

Hac pra3terea tempestate luna eclipsim passa est indictione Eclipses of
octava; sol quoqtie defecit hora diei quasi decima quinto nonas the moon

and sun.

1 lotum'] locum, A.

2 furere'] fuere, A.

3 mortuo] mortuor, A.

u 2

308

MATTHiEI PARISIENSLS

A.D. 686.
Pestilence
at Rome
and Pavia,

which
ceases
after the
transla-
tion of S.
Sebastian's
relicks.
Csedwalla
king of
Wessex.

Maias ; et eodem anno subsecuta est gravissima pestis tribus
mensibus, Julio videlicet, Augusto, et Septembri; fuitque
Boma? mortalitas magna. Ha3C denique pestilentia Ticinum
adeo depopulata est, ut, civibus per juga montium fugientibus,
intra prasfatam urbem berbse nascerentur et fruteta ; ubi etiam
duo angeli visibiliter apparuerunt pergentes per civitatem,
bonus scilicet et malignus, qui quotiens cum venabulo, quod
manu ferebat, ostium cujuscumque domus jussu boni angeli
percussisset, tot de eadem domo sequenti die bominum cada-
vera trahebantur. Tunc quibusdam viris de civitate per reve-
lationem dictum est, quod non prius pestis ipsa quiesceret,
quam in basilica beati Petri Apostoli, qua? Ad Vinculo, dicitur,
Sancti Sebastiani martyris altare construeretur. Delatis ita-
que ab urbe Koma martyris prsefati reliquiis, mox, ut jam
dicta basilica ipsius altare constitutum est, pestis ilia quievit.
Per idem tempus defuncto rege Occidentalium Saxonum
Kentwino, Cedwalla, rex Britonum, regnum occupans, ibidem
duobus annis regnavit. De boc Cedwalla invenitur dissonantia
inter bistoriam Britonum et cronica Anglorum ; asserunt enim
Angli Cedwallam filium fuisse Kenberti, de genere Ceaulini ;
Britones e contra dicunt ilium fuisse filium Cadwallonis regis
Britannici, qui reges Anglorum Eadwinum et Sanctum Os-
waldum peremit.

Longo-
bard, vi. 5,
col. 627.

Hen. Hunt

p. 722

i.e

. Galf.

Mon. xii.

, and A.-

Chron.

685,

P-

322.

Pope
Sergius I.

Justinian
II.

Death of
Eadric
king of
Kent.

Ravages of
Csedwalla.

JvMinianus imperator.

Anno gratia: dclxxxvii. Sergius sedit Boma? annis tredecim,
mensibus octo, diebus viginti quatuor, et cessavit sedes mense
uno et diebus viginti. Eodem anno, mortuo viro catbolico '
imperatore Constantino, filius ejus Justinianus decern annis
imperavit. Sub bis quoque diebus Dorobernensis rex Eadricus
de functus est, post cujus obit am regnum illud extranei inva-
serunt ; Cedwalla enim rex et frater ejus Mul provinciam
illam ingressi, nullo obsistente earn deprasdati ac depopulate
sunt, qua? - sasvitia per triennium duravit, donee Mul iora?fatus,
inanis et gloria? cupidus, immatura morte praaventus vitam ter-
minavit. Eodem anno Cedwalla rex praafatus Wectam insulam
subjugavit, regemque Etbelwoldum Australium Saxonum, qui
tunc insulanis praafuit, crudeli morte peremit, ac provinciam
illam saava depopulatione contrivit ; sed mox a ducibus iEthel-
woldi, Bertbuno et Audbuno, expulsus, regnum praadictis duci-

Yit. Pontif.

Sigebert,
col. 1.30.

Beda,H.E.
iv. 26,
p. 242 A.
Hen. Hunt,
iv. p. 722

Beda.H.E.

iv. 15,

p. 226 a, B.

1 catkolico is not in Sigebert.
Hugh of S. Victor has orthodo.vo.
(Excerpt. Prior, ix. 12, col. 271.)

- qua . . duravit] introduced by
the compiler, who has also given
Mul's death in his own language.

CHEONICA MAJORA. 309

Beda, bus reliquit, quod illi deinceps multo tempore tenuerunt. Fait A.D. 687.

'7" autem Cedwalla, ut supra dictum est, secundum cronica An- Genealogy

Cnro'n glorum, filius Kenberti, qui fait Ceadda?, qui fait Cutba, qui °f Caed-

a. 685. fuit Ceaulini. Sed sub silentio pra?tereundum non esse reor xT .

,„_' . . iNotamar-

p. o22. ^ cle duobus filiis Arwaldi, Wecta? insula? subreguli, qualiter sunt tyres.

' 6 \r' Dei gratia martyrio coronati. Siquidem imminentibus insula; The two

p. 226 c hostibus, ad proximam Jutorum provinciam per fugam elapsi sons of

sunt, sed ibidem delati et, jubente Cedwala, sunt perempti; Arwald>

quod cum audisset abbas de Bedford,1 non longe monasterium t^e jsie 0f

habens, venit ad regem, postulavitque ab eo, ut si pueros per- Wight.

dere vellet, prius liceret eos fidei imbui sacramentis ; quod

cum rex annuisset et fonte salutari essent abluti, instante car-

nifice, mortem lseti subierunt temporalem, per quam se ad

vitam perpetuam indubitanter transituros sciebant.

Ceddtvalla, regnum propter Deum relmquens, Romam bapthandus

venit.

Beda, H.E. Anno gratia? dclxxxviii. Cedwalla, miseratione tactus divina, Ca?dwalla
v- ' > imperium propter Deum relinquens temporale, Romam venit ; abdicates

p' *" ' hoc sibi gloria? singularis adipisci desiderans, ut ad limina an^ goes
Apostolorum beatorum Petri et Pauli baptismatis fonte ablue-
retur, in quo didicerat generi bumano vita? ca?lestis patere
introitum. Sperabat etiam, quod baptizatus et mox carne so-
lutus, ad a?terna gaudia jam mundus transiret ; quod utrumque,
ut mente conceperat, Domino juvante complevit.

Defumto rege Cedwalla, Ine successit.2

Id. p. 253 c. Anno gratia? dclxxxtx. Cedwalla rex Eomam veniens, Sergio His bap-
pontificatum agente, baptizatus est die sancto Sabbati Pas- tlsm and
cbalis, et in albis adhuc positus, langore correptus duodecimo
kalendarum Maiarum die carne solutus, et beatorum in ca?lis
est regno sociatus. Cui etiam, tempore baptismatis, Papa
memoratus Petri nomen imposuit, ut rex, qui pio ductus
amore ad limina Petri a finibus terra? venerat, nominis quo-
que ipsius consortio jungeretur. Qui, jubente Pontifice, in

1 i.e. Redbridge in Hampshire.

2 In the margin Par. has written ;

Cedwale "I .,

Candwaladrus J
Hie propter generalem faniem An-

origine mundi extiterat. Hujus The pes-

famis incomparabiiis mentionem tilence the

fecit Merlinus, dicens, " Omnis ager cause of

" colonos decipiet." Iste autem Csed.walla's

]eavin°*
rex ultimus fuit Bntonum. The T?nfT]and

gliae, sicut et alii infiniti, fugit ab ; source of this is Galf. Mon. xii. 15,
Anglia. Nimquam talis et tanta ab ' 18

310

MATTH^EI pakisiensis

A.D. 689. ecclesia sepultus, epitaphiuni in monumento ipsius lioc modo Beda, H. E.

scriptum est : v- 27>

1 p. 253 d.

Epita- Culmen, opes, sobolem, pollentia regna, triumphos,

phium. Exuvias, proceres, moenia, castra, lares,

Quasque patrum virtus et quas congesserat ipse,
Cedwalla armipotens liquit amore Dei.

Successit autern Cedwallse in regnuin Occidentalium Saxonum

Ine, de stirpe regia, triginta septem annis, qui fuit filius Hen. Hunt.

Kenredi, qui fuit Ceolwaldi, qui fuit frater Kenewald, qui iv. p. 723a.

fuerunt Cuthewine, qui fuit Ceaaliui, et sic ascendendo usque

ad Woden.

Eodern anno Gaufridus Monemutensis, postea episcopus
Sancti Asaph, historiam Britonum, quam ab excidio Trojaa
inchoavit, terniinavit hoc modo ; " Expulsis ab insula a Sax- Galf. Mon.
" onibus Britannis, Walliarn petierunt, ubi a Britannica no- X11- 19-
" bilitate degenerati, non Britones sed "Wallenses appellati ;
" nomen a Wallone duce eorum, sive a Galaes regina, sive
" a barbarie traxerunt. Beges auteni eorum, qui ab illo tern- Id. xii. 20.
" pore in Wallia successerunt, Karadoco Lankarbanensi con-
" temporaneo rneo [in materia]1 scribendi committo. Beges
" vero Saxonum "Willelmo Malmesberiensi, et Henrico Hunten-
" donensi, quibus de regibus Britonum tacere jubeo, cum non
" habeant librum Britannici sermonis, quern Walterus, Oxene-
" fordensis archidiaconus, de Britannia Minori advexit, quern
" de historia eorum veraciter editum in honore principum
" praadictorum hoc modo in Latinum sermonem transferre
" curavi."

Ini suc-
ceeds.

p. 102.

End of
Geoffrey
of Mon-
mouth's
history.

Nota An-

glorum

historio-

graphos

Willelmum

Malmes-

beriensem

et Hunten-

dunensem.

Theodorus, Gantuariensis archiepiscopus, diem clausit

extremum.

Death of Anno gratias dcxc. Theodorus, beataa memoriae, Cantuari- Beda, H.E.
archbishop ensis archiepiscopus, plenus dierum defunctus est, postquam v. 8,
Theodore, mansit in episcopatu annis viginti duobus; sepultusque est inP"254r>-
ecclesia beati Petri, in qua omnium episcoporum Dorobernen-
sium corpora sunt sepulta* Cujus epitaphium monumenti
hujus2 habetur, —

Hie sacer in tumba pausat cum corpore praesul,
Quern nunc Theodorum lingua Pelasga vocat.

Alma novas 3 scandens felix consortia vitas,
Civibus angelicis junctus in arce poll.

1 in materia'] These words of
Galf. Mon. are also omitted in O. W.

West.

Sic, carelessly abridging Bede.
Alma novae'] Alme nova, A.

CHRONICA MAJORA.

311

Mahnes-

bur G t Eodem tempore Elwoldo, Orieutalium Anglorum regi, Beuna A.D. 690.
Reg. i. 97, successit in regnum. Alwoldo

p. 136.
Sigebert,
col. 131.

Id. col. 132

Anno gratia? dcxci. Pipinus rex Francorum ISTeustriam sub- *eIP Unen"
jugavit, et Sanctum Lambertum in ecclesia Trajectensium Anglorum
episcopum ordinavit. Per idem tempus Willebrordus cum Beuna

sociis duodecini ab Anglia veniens, in Gallia sanctitate enituit succ_essit.

Pepin.
mslgmS- S.Lambert.

Willibrord.

Brithivaldus CoMerheriensis arcMepiscopus consecrahir.

Beda, H. E. Anno gratia? dcxcii. Theodoro, Dorobernensi arcbiepiscopo, Bribtwald,
v- 8> Britbwaldus, qui erat abbas in monasterio, quod Eaculfe nuncu- abbat of

patur, successit. Electus est autem die prima mensis Julii, ecu \e1'

SHCC6 6CIS

regnantibus in Oantia Witbredo et Suibardo fratribus, qui Theodore
Id. iv. 26, religion e simul et industria gentem suam ab extranea invasione as arch-
p. 242 b. ejecerunt. bishop.

Isti 1 postmodum in villa Dovernensium in bonore Sancti Ecclesia

Martini fabricaverunt ecclesiam, in loco eis assignato a Sancto Cantuanse
n . t i ., • , in honore

pra3lato, m qua monachos regulariter viventes imponentes, ^anct:

Beda, H.E. multis eos rebus simul ac terris divites effecerunt ; regna- Martini

v. 23, verunt autem triginta quatuor et semis annos. fabricator.

Eodem anno Wilfridus Eboracensis erga regem Adlfridum Wilfridus

accusatus, ab eodem rege et episcopis plurimis ab episcopatu arcaieP1_

pulsus est; veniensque Eomam, cum, praasentibus accusatori- episcopatu

bus, locum se defendendi acciperet, considentibus episcopis expulsus

pluribus, in prassentia domini Papa? omnium judicio probatum est-

est, accusatores ejus nonnullas contra eum falsas calumnias

macbinasse ; scriptum est regi2 ISTortbanbumbrorum Albfrido,

ut eum in praBsulatum suum recipi faceret, eo quod injuste

Id. p. 272d. fuerit condemnatus. Qui cum Britanniam rediens in partes

Galliarum devenisset, tactus est infirmitate repentina, ut nee

equo vehi [posset], sed manibus ministrorum in grabato por-

taretur ; sicque in Meldum civitatem Galliaa delatus, quatuor S. Wilfrid

diebus cum noctibus quasi mortuus decumbebat. Cumque ita lU at

sine cibo et potu, sine voce et auditu, quatriduo vexaretur,

quinta illucescente die, quasi de gravi sommo exurgens resedit,

modicumque suspirans, ubi esset Acca presbyter, requisivit,

qui cum statim vocatus intrasset, ita eum alloqui adorsus est;

" Yisio mibi modo tremenda apparuit, quam te audire ac His vision.

" silentio tegere volo, donee probem quid de me fieri velit

" Deus. Adstitit mibi quidam candido praaclarus babitu,

Id.v. 19
p. 272 a,

Meaux.

1 This is peculiar to the compiler.
The construction of the church at
Dover is mentioned by Florence,
p. 635 i), and in one of MSS. of

Malmesbury's Gesta Regum, i. 15.
See Hardy's note 5, p. 23.
2 regi] rege, A.

312

MATTHMl PARISIENSIS

A.D. 692. " dicens se Michaelem esse archangelum, et ob hoc, inquit, Beda, H. E.
S.Wilfrid's " missus sum, ufc te a morte revocem ad vitam ; donavit enim v.- 19,

tibi Deus vitam, per intercessionem et lacrimas discipulo- P' A"
rum tuorum et per orationem sua3 genitricis ; sed paratus
esto, quia post quadriennium revertens visitabo te; ad
patriam autem perveniens, possessionum ablatarum portionem
recipies, atque pace tranquilla vitam terminabis." Convaluit
igitur episcopus, gaudentibus cunctis, cceptoque itinere Bri-
tanniam pervenit. Lectis autem epistolis, quas [ab] Apostolico
Papa advexerat, Brithwaldus, Cantuariensis archiepiscopus, et
Etbelredus quondam rex, tunc autem abbas, libentissime fave-
runt, sed Aldfridus rex Northanhumbrorum eum suscipere con-
tempsit. Aldfrido vero non longo post tempore defuncto,
Osredus, qui post eum regnavit,1 sjnodo juxta flumen Nid
collecta, post aliquantum utriusque partis conflictum, cunctis
tandem faventibus, in prassulatum suae ecclesise est receptus ;
sicque annis quatuor, sicut ei ab angelo praedictum fuerat, in
pace vitam ducens, quievit in Domino. Defunctus est autem
quarto idus Octobris2 in monasterio suo, quod babebat sub regi-
mine Cutbbaldi abbatis in Undalium provincia ; sed ministerio
fratrum perlatus in primum suum monasterium in Ripmi, in
ecclesia beati Petri Apostoli juxta altare ad austrum sepultns
est.

Ine et Gantia pacificantur.

Anno gratise ncxciu. Ine, rex Occidentalium Saxonum, Hen. Hunt,
castroi'um aciebus terribiliter ordinatis, combustionem Mnl 1V- P- '2^e.
cognati sui vindicare disposuit ; rex vero Cantias 3 Witbredus
humiliter obviam veniens, magnam pecunias summam pro nece
juvenis dedit, et sic

" Lis finita ruit, pax coniirmata revixit."

Eodem anno Brithwaldus, Cantuariensis archiepiscopus, a God- Beda, H.E.
wino, Galliarum archiepiscopo,4 consecratus [est]. Post God- v- 8>
mundum, Rofensis ecclesioa pra3sulem, Tobiam episcopum con- P' "
secravit, virum scilicet Latina lingua et Grasca multipliciter
eruditum.

His death
at Oundle,
and burial
at Bipon.

Ini

threatens
Kent.
Wergeld
of Mul.

Consecra-
tion of
archbishop
Brihtwald.
Bishops of
Rochester.

Clocloveus regnat in Francia.

Clovis HI. Anno gratise dcxciv. Clodoveus regnavit in Francia quatuor Sigebert,
p. 103. annis. Quo etiam tempore, sanctitas et innocentia beati Leo- c°l- 132-

1 Sic for " regnante Osredi filio
ejus," which Bede has, p. 273 B.

quarto idus Octobris is not in

the best MSS. of Bede. See Ste-
venson's note, Bede, i. p. 389, n.27.

3 Canti(£~\ Canter, A.

4 Of Lyons.

CHRONICA MAJORA. 313

Ursini degarii, Heduensis episcopi, per Dei omnipotentis gratiam A.D. 694.
Vita S. . clarescere coepit. Hie autem a ministro iniquitatis Ebroino, Martyr-
Jjeoaegarii ^^ monac]1jii babitu deposito, sub rege quondam Francorum dom of S.
Patrologia Theoderico principabatur, crudelitate pessima, eo quod famili- , . ? e£a£'
xcvi. coll. aris pra?decessori esset dicti regis, post multa fecit1 supplici- Autun.
336-346). orum genera decollari. Sed, vivente adbuc Ebroino, virum

sanctum misericors Dominus plurimorum miraculorum gloria

decoravit.

Pars Dominicce cruris Eomce invenitur.

Beda de Anno gratia? dcxcv. Papa Sergius invenit in sacrario beati Portion of

sex a?tat. Petri Roma? magnam Dominica? crucis portionem, qua? annu- * . cross

aec. p. . c. a^m so\e^ jn die Exaltationis ejusdem vivifica? crucis ab ornni

Id. H. E. populo Romano deosculari et in reverentia venerari. Eodem SS. He-

v* 10> anno Hewaldus albus et Hebaldus niger, presbyteri, a Britannia wald-

P* ' ' in regionem Presonum prasdicandi gratia venientes, martyrio

Sigebert, ibidem coronantur, et jussu Pipini in Agrippiniensi Colonia

col. 132. tumulantur. Sol defecit hora diei tertia. Eclipse.

Hen. Hunt. Anno gratia? dcxcvi. Mercii qui dicuntur Subhumbri, id2 Murder of

iv. p. 72. c. eg^ -r|a parg Merciorum qua? est a parte boreaH3 Trente Osthryth

fluminis, scelus nequissimum commiserunt ; reginam namque ,v .
„ . .,. ,-,,, , ■ ,. . . , -,-, „.,. • Mercians.

Eastntbam, uxorem HitnelrecU regis sui, et Eglridi regis

Beda, II. E. Nortbanbumbrorum [sororem],4 crudeliter peremerunt. Eodem The body

iv. 30, anno Eadbertus, successor Sancti Cuthberti, cum post annos °^ "■ Cuth-

p. _4t> n. U]1(jecim corpus ejusdem sancti transferret et super pavi- .

mentum locaret, tarn corpus quam lintbeamina integra sunt
Sigebert, reperta. Per idem tempus Leo patricius Justinianum im- Justinian
col. 132. perio privavit, eumque naso et lingua truncatum in exilium H. de-

relegavit, throned.

Leo imperat.

Beda de Anno gratia? DCXCVII. Leo Romanum adeptus imperium Leontius.

sex setat. annis duobus 5 imperavit. Eodem tempore Willebrordus, na- Willebrord
ssec.p. 99c. tione Britannus, a Sergio Papa ad pra?dicandum genti Pre- ^s P °^
Sigebert, gonum mittitur, et ex douo Pipini regis sedem episcopalem
apud Wltrajectum suscepit.

Sanctus Lambertus 'martyrio coronatur.

Id. Anno gratia? dcxcviii. Hildebertus, Francorum rex creatus, Childebert

Id.col. 133. octodecim 6 annis regnavit. Eodem anno Sanctus Lambertus HI.

1 Sic. 4 sororem] omitted also by O. W.

2 id . . .fluminis'] Inserted by the , and West,
compiler. 5 Sic for tribus.

s borcali] borealis, A. * octodecim] 16, Sigebert.

314

MATTH^EI PAKISIENSIS

A.D. 698. martyrio coronatur et Trajecti tumulatur ; Pipinuni enim Sigebert,

S. Lam- principeni increpare ausus, quod adulterant legitinite uxori co}- 133-

er , , superduxerat, a Dodone fratre ipsius martyrizatur, et Trajecti,

ut dictum est, sepelitur. Per idem tempus Absimarus, qui
Leontius m . L . . x .

dethroned e J-yberius, Leone ab imperio pulso nasoque absciso, car-

cerali custodiae deputatur.1

Tiberius
III.

(Apsimar)
emperor.
Death of
Dodo, the
murderer
of S. Lam-
bert.

Vision of

Drich-

thelm.

Absimarus qui et Tyberius invperat.

Anno gratia? dcxcix. Absimarus, qui et Tyberius, Roma- Id.
num. adeptus regnum, imperavit annis septem. Eodem anno
Dodo, interfector Sancti Lamberti, pessimo languore cruciatur,
a vermibus consumitur," et ob intolerantiam fcetoris in Mosam
fluvium dernergitur,3 omnesque bujus culpa? complices infra
annum divinitus puniuntur ; percussor vero sancti martyris
fratri suo congressus, alter ab altero trucidatur.

De rnortuo resuscitato et poenis jpurgatorii.

His diebus, quidam paterfamilias in regione ISTortbanbum- Beda,H.E.
brorum, gravi corporis infirmitate tactus, primo noctis tern- v. 12,
pore defunctus est; sed diluculo reviviscens, ac repente P' 26° B"
residens, onines, qui corpori flentes aderant, timore nimio
perculsos in fugam convertit. Uxor tamen, qua? amplius
amabat, quamvis multum perterrita, remansit, quam ille
consolatus, "Noli," inquit, " timere, quia jam vere resurrexi
" a morte qua tenebar, et apud bomines iterum vivere sum
" permissus." Statimque surgens abiit ad villula? oratorium,
et usque diem in oratione persistens, mox omnem substantiam,
quam possederat, in tres portiones divisit, e quibus imam
conjugi,4 alteram filiis tradidit, tertiam sibi retinens pau-
peribus statim distribuit; nee multo post in monasterio, quod
Mailros appellatur, accepta tonsura curis saeculi est penitus
absolutus. Ubi monasterium ingressus est, abbati et fratribus
borrendas quas6 viderat visiones retulit in bunc modum ;
" Quidam aspectu lucidus et indumento clarus me ducebat.
" Incedebamus autem tacentes, ut videbatur mibi, contra solis
" ortum solstitialem, donee devenimus ad vallem iinmensa?
" latitudinis, infinita? longitudini-s, ac nimia? jDrofunditatis,
" qua? ad lasvam nobis sita, unum latus flammis ferventibus
" nimium terribile, alteram furenti grandine ac frigore ni-
" yium6 omnia perflante ac verrente, non minus intolerabile

1 carcerali cutodia; deputatur~]
apparently a blunder derived from
Sigebert's etincarcere retruso, which
of course applies to Leo.

2 consumitur~\ consumture, A.

3 dernergitur] dimergitur, A.

4 conjugi] conjugem, A.

5 quas] que, A.

0 nivium] nimium, A.

CHRONICA MAJOEA.

315

Beda,H.E.
v. 12,
p. 260 d.

prasferebat; utrumque autem erat animabus hominum pie- A.D. 699
num., quae vicissim hinc inde videbantur quasi tempestatis Vision of
inipetu jactari. Cum yim fervoris imraersi tolerare non Oncthelm.
possent, prosiliebant misere in medium, frigiditatis infestim,
et cum neque ibi quicquam requiei invenire potuissent,
resiliebant rursus in medium urendaa flammarum inextin-
guibilium, infelici vicissitudine sine ulla quietis intercape-
dine, spirituum deformium innumerabilis multitude Et
ccepi cogitare, quod esset infernus locus ille de cujus tor-
mentis intolerabilibus saepius narrare audivi ; respondit
cogitationi meaa ductor qui me prascedebat, ' 'Non boc,'
inquiens, ' suspiceris.' Sed cum me hoc spectaculo tarn
borrendo perterritum in ulteriora perduceret, vidi subito
ante nos loca incipere obscurari et omnia tenebris ad-
impleri; quas cum intraremus in tantum pardisper con-
densate sunt, ut nibil praeter illas aspicerem, excepta
duntaxat specie et veste ejus qui me praacedebat. Et cum
progrederemur sola sub nocte per umbras, ecce subito
apparent ante nos crebri tetrarum globi flammarum, quasi
de puteo magno ascendentes, et rursum in eundem deci-
dentes ; quo cum perductus fuissem, ductor mens repente
disparuit, ac me solum in medio tenebrarum et horrendas
visionis reliquit. At cum idem globi ignium sine inter-
missione-modo alta peterent, modo ad ima baratri redirent,
cerno omnia quas ascendebant fastigia flammarum plena
esse spiritibus hominum, qui, instar favillarum cum fumo
ascendentium, nunc ad sullimiora proicerentur, nunc re-
tractis ignium vaporibus in profundum laberentur; sed et
foetor incomparabilis cum eisdem vaporibus ebulliens, omnia
ilia tenebrarum loca corrumpebat. Et cum ibidem diutius p. 104,
consisterem pavidus, et quid agerem incertus, audio subito
post tergum sonitum miserrimi fletus et cacbinnum insul-
tantium daemoniorum, qui clarior effectus ad me usque
pervenit; ubi turbam spirituum malignorum consideravi,
quae animas hominum moerentes et ejulantes, ivsa multum
exultans, illas in medias 1 tenebras detrusit ; factumque est,
ut fletum hominum risumque daamoniorum clare discernere
nequirem, sonum tamen proraiscui sexus in auribus habe-
rem. Ascenderunt quidam spirituum obscurorum de abysso
ilia flammivoma, et accurrentes circumdederunt2 me atque
oculis flammantibus et de ore ac naribus [ignem fcetidum
eftlantes angebant, forcipibusque] igneis, quos tenebant in
manibus, me comprebendere minabantur, nee tamen me

1 medias~\ medium, A.

- circumdederunf] circumdederent, A,

316 MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 699. " iillateiius contingere, tametsi terrere prassumebant. Cumque Beda,H.E.
Vision of " hostibus undique prseclusus ac tenebris buc atque illuc v- 12>
Dncthelm. << ocuios circumferrem, si forte aliquid quo salvarer adveniret, P"
" apparuit retro, via qua veneram, quasi fulgor micantis stella3
" inter tenebras, qui paulatim crescens et ad me festinans,
" ubi appropinquavit dispersi sunt omnes spiritus infesti, qui
" me forcipibus rapere contendebant. Ille autem qui adveniens
" illos fugavit, ipse erat qui me antea deducebat; qui mox
" iter ad dexteram versus, quasi contra ortum solis brumalem
" ducere me incepit, et sine mora tenebris exemptum in auras
" serena3 lucis induxit; cumque me ibi duceret, vidi ante nos
" murum permaximurn, cujus altitudinis sive longitudinis
" nullus esse terminus videbatur; ccepi autem mirari, quare
" accederemus ad murum, cum in eo janua nulla vel fenestra
" sive ascensus alicubi appareret.1 Cum ergo pervenissemus
" ad murum, statim, quo ordine nescio, fuimus in summitate
" ejus, et erat ibi campus latissimus2 ac lretissimus tantaque
" fragrantia vernantium flosculorum plenus, ut omnem mox
" foetorem tenebrosi fornacis, qui me pervaserat, effugaret
" odoris bujus suavitas admiranda. Tanta autem lux cuncta
" ilia perlustraverat loca. ut omni splendore diei sive solis
" meridiani radiis prasclarior videretur; erant namque in hoc
" campo innumera bominum albatorum conventicula, sedes-
" que plurimse lastantium animarum ; cumque inter3 cboros
" felicium incolarum medios me duceret, cogitavi quod
" esset regnum cajlorum, sed ille cogitatui meo respondens,
" ' Non hoc,' ait, ' suspiceris.' Cumque procedentes transisse-
" mus has mansiones spirituum beatorum, aspicio ante nos
" multo majorem luminis gloriam quam prius, in qua etiam
" voces cantantium dulcissimas audivi, sed et fragrantia miri
" odoris tanta effundebatur de loco, ut is, quern antea degus-
" tans quasi maximum rebar, jam mihi odor permodicus
" videretur ; sic quoque lux ilia campi florentis 4 eximia
" in comparatione ejus, qua? nunc apparuit, lucis tenuissima
" videbatur et parva. In hujus amoenitatem loci cum nos
" intraturos sperarem, ductor meus repente substitit, et sine
" mora gressum retorquens, ipsa me, qua venimus, via re-
" duxit. Tunc qui me ducebat mihi dixit, ' Scis qua? sint
" 'omnia ista qua? vidisti?' Respondi ego, 'Non;' et ait,'
" ' Vallis ilia, quam aspexisti flammis ferventibus et frigori-
" ' bus horrendam rigidis, ipse est locus in quo exarninandas

1 janua .... appareret] nullus I 3 O. W. ins. hac.
appareret ascensus, O. W. 4 florentis'] florentes, A.

2 latissimus] altissimus, A. I

CHRONICA MA.TORA.

317

Beda,H.E.
v. 12,
p. 262 a.

' sunt aniniEe illorum, qui differentes confiteri et emendare A.D. 699.
'" ' scelera quas fecerunt, sed in ipso tandem mortis articulo Vision of
" ' ad poenitentiam confugiunt, et sic de corpore exeuntes ^ricthelm.
" ' omnes in die judicii caalorum perveniunt ad regnum;
" ' multos etiam preces viventium, et elemosinas, jejunia et
li ' maxim e missarum celebratio adjuvant, ut ante diem judicii
" ' liberentur. Porro puteus ille flammivomus ac fcetidus,
" ' quern vidisti, ipsum est os gehennas, in quo qui semel
" ' inciderit non liberabitur in asternum; locus vero florifer,
" ' quern vidisti, in quo pulcberrimam juventutem jocundari
" ' ac fulgere conspexisti, ipse est in quo recipiuntur anima?
" ' eorum, qui in bonis operibus de corpore exeunt, nee tamen
" ' tantaa sunt perfectionis, ut statim regnum caslorum ingredi
" ' mereantur, qui tamen omnes in die judicii ad visionem
" ' Dei et gaudia regni caelestis intrabunt; et quicunque in
" ' omni verbo, opere, et cogitatione perfecti sunt, mox de
" 'corpore egressi regnum ingrediuntur caslorum; ad1 cujus
" ' vicinia pertinet locus ille, ubi sonum cantilenas dulcis cum
" ' odore suavitatis ac splendore lucis audisti. Tu autern,
" ' quia nunc ad corpus reverti et rursum inter homines
" ' vivere debes, si actus tuos curiosius discutere et mores
" ' sermonesque tuos in rectitudine ac simplicitate servare
" ' studueris, accipies et ipse post mortem locum mansionis
" ' inter haac, quae vidisti, .agmina lastabunda spirituum beato-
" ' rum ; nam ego, cum ad tempus recessissem a te, ad hoc
" ' feci, ut quid de te fieri deberet, agnoscerem.' Hasc mihi
" cum dixisset, multum detestatus sum ad corpus reverti,
" delectatus suavitate ac decore loci quern videram, simul et
" consortio eorum quos aspexi, sed inter haac, quo ordine
" nescio, repente me inter homines vivere cerno." Denique His subse-
in vicinia 2 cellaa illius, ut praadictum est, in flumine quod 1uent ll'e*
praaterfluebat, solebat crebro ob magnum castigandi corporis
affectum ingredi, ac saapius in eo crescentibus undis immergi,
sicque ibidem, quamdiu sustinere potuit, psalmis precibusque
insistere et fixus ibi manere, ascendente aqua usque ad lumbos
et quandoque usque ad collum ; et inde egressus vestimenta
uda 'A nunquam deponere curabat, donee calefacta de suo coi'pore
siccarentur. Tempore vero hyemali, defluentibus circa eum
glacierum crustis, dixerunt qui videbant, " Mirum, frater
*' Drithelme, quod tantam frigoris asperitatem tolerare potes ;"
respondebat ille simpliciter, " Frigidiora ego vidi." Et cum

1 ad] at, A.

2 vicinia~\ vicina, A.

3 uda] suda, O. ; suda,W., i.e. sua;
Bede has uda. The Trin. MS. of
Westminster omits it.

318

MATTHjEI PARIRIENSIS

A.D. 699.
Drich-
thelm's
habits of
life.

dicerent, "Mirum quod tarn austeram tenere continentiam Beda,H. E.
" velis," respondebat, " Austeriora ego vidi." Sicque usque ad v- 12-
diem vocationis suaa, iufatigabili cselestium bonorum desiderio, "" A
corpus senile inter cotidiana jejuni a domabat, multisque saluti
fuit tarn opere qnam exemplo.

Britliricus comes perimitur.

Death of Anno gratia? dcc. Britliricus, conies Northanhumbrorum, Hen. Hunt.

' volens vindicare dominum suum regem Egfridum, terram " ""

Pictorum hosfciliter invasit; sed sicut dominus suus maledicta

Hybernensium sentiens corruit, ita iste a Pictorum populo

interfectus est. Per idem tempus Eomani Syriam perva- Sigebert,

gantes ducenta Saracenorum milia peremerunt.

p. 105.
of the
North-
umbrians.
The Ro-
mans in-
vade (Syria.

col. 133.

Floruit abbas Adamannus.

S.Adam- Anno gratia? dcci. Floruit vir bonus et literatus, Adam- Beda, H.E.
nan, a ) a nanug presbyter et abbas monacborum qui erant in insula v- * 5>
ot lona. . .J., j .1T/..1 . ■ • n °65 c

Hn. Hie missus ad Aldfridum regem gratia legationis, cum v- - ■ •

videret ritus ecclesiastics institutionis et observantia? festi

Pascbalis, continuo trabitur ad consensum ; qui cum domum

redisset, curavit suos, qui erant in insula Hii, ad callem

perducere veritatis, nee valuit; navigansque in Hyberniam,

pa?ne omnes ad legitimum Pascha? tempus observandum l in-

His writ- duxit. Scripsit autem idem vir Domini de loco Dominica? Id. v. 16,

sriesofthe nativitatis, passionis, et ascensionis, situmque Terra? Sancta? 1^-

Holy Land, mirabiliter describendo.

Johannes.

Pope John Anno gratia? dccii. Jobannes sedit Roma? annis tribus, Vit.Pontif.
VT

mensibus duobus, diebus tredecim, et cessavit sedes mense

uno et diebus tredecim.

Benedict
Biscop.

De Sancto Benedicto, abbate Anglico.

Anno gratia? dcciii. Sanctus Benedictus, abbas Anglia?, Sigebert
post vitam laudabilem glorioso fine in Domino quievit.2 Hie col. 134.
vir Dei de stirpe nobili gentis Anglorum progenitus est, et 3 Beda, Vitse
in adolescentia militia? rudimentis addictus ; denique cum esset Qirvieri_
minister Oswii regis, et possessionem non modicam, ipso do- siUm

1 observandum'] observantiam, A.
O. W. West.

- Sigebert is followed as to the

year, though Bede places his death
in 690.

3 et . . . addictus'] introduced by
the compiler.

CHRONICA MAJORA.

319

ap. Sim,
Dunelra

Brit
p. 650 c

nante, percepisset, caduca raimdi omnia pro Christo spernens, A.D. 703.
Komam adiit, ut ibidem ecclesiastica informatus disciplina Life of
tw°" militiam assumeret spiritualeru, qua sibi prodesset et aliis, Benedict

utilisque minister in Dominica? posset cultura vinea? reperiri ;
inde vero rediens 'apud1 Lirinensem insulam, se monachorum
ccetui conjunxit, tonsuram accepit, ubi per biennium regula-
riter institutus, ad limina sanctorum Apostolorum Petri et
Pauli iterum repedavit. Quo tempore, cum Papa Vitalianus
Tbeodorum, Cantuariensem arcbiepiscopuni, in Britanniam
destinavit, ipse simul adveniens multas secum sanctorum reli-
quias reportavit ; qui postea regi ISTorthanhumbrorum Egfrido
conjunctus, confestim [rex] ei terram sexaginta familiarum ad
construendum Apostolorum principi Petro monasterium con-
tulit, ad ostium Werae fluminis, anno gratia? sexcentesimo
septuagesimo quarto, indictione secunda. Sed et aliud monaste-
rium ad bonorem doctoris gentium Pauli, Ingyrvum, non longe Jarrow.
ab altero fabricato, et a rege prasfato praediis quadraginta
familiarum acceptis, multipliciter illud ditare curavit ; baac
autem monasteria religiosis implens monacbis, Ceolfridum in
uno, Eastenvinum in altero praepositos ordinavit : boc ideo fecit,
ut tarn in ejus absentia [quam] in prassentia regularis seni-
Beda, H.E. Per custodia servaretur. Huic denique famulo Dei Benedicto Beda nu-
v. 24, Beda venerabilis, et doctor Anglorum, traditur nutriendus, tritur.

p. -86 c. su]j qU0 etiam ad ordinem sacerdotis legitur fuisse promo-
Id. Vit. ab. tus ;" quinquies Eomam petisse asseritur, qui semper rediens
Girv. divinorum [donis] locupletatus commodorum, subjectos insti-

1 A' tuere opere pariter et exemplo curavit. Tandem post vitam Death of
laudabilem victor vitiorum Benedictus, confessor Cbristi piissi- Benedict
mus, carnis infirmitate victus, pridie idus Januarii spiritum •BlscoP-
reddidit Creatori.

Successit ei in onere et bonore vir sanctus, et ejusdem dis- Ceolfrid.
H. E. v. 24, cipulus,3 Ceofridus, sub quo Beda Cbristi famulus, ad utilitate
p. 186 c. universalis ecclesiaa, de scripturis Sanctis laborem incboatum
laudabiliter adimplevit.

652 b
p. 652 D.
p. 653 A.

Cf. Id.

Quo tempore episcopatus Wintonlensis sit divisus.

Beda, H.E. Anno gratia? dcciv. Hedda, episcopus Wintoniensis, qui Death of
lv"~i!>' Leutberio successerat, ad extrema pervenit. In loco autem, Hedda,

D 222 A ' Vv'Vi-p

v' jg" quo defunctus est, ob meritum sanctitatis ejus multa sunt jr8 2$

pp. 267 e, patrata miracula; nam bomines provincias illius pulverem inde gaxons
268 a.

1 apud] ad, W., as Bede.

2 This is a careless error of the
compiler, as Bede (p. 286 c.) ex-
pressly says he was admitted to

deacon's and priest's orders under
Ceolfrid. See also Elor. Wig., p.
539 r>.

3 discipulus] discipulis, A.

320

MATTHdSI papjsiensis

A.D. 704.

The see
divided
into the
two sees of
Winchester
and Sher-
borne.

ablatum in aquam mittere solebant propter languentes, cujus Peda, H. E.
gustu sive aspersione tam homines quam jumenta gavisi sunt v- 18»
sese sanitatem recepisse. Quo defuncto, episcopatus in duas **' '
parochias divisus est, una, id est Wintoniensis, data Danieli,
quam usque in tempora Beda? rexit ; altera, id est Sirebur-
nensis, collata Aldelmo, quam tenuit quatuor annis. Reman- Malmesb.
serunt autem episcopo Wintoniensi dua? provineia? tantum, GestePon-
Hamtoniensis et Suthereiensis ; alteri vero provineia?, Wiltu- D \-'5 '
nensis, Dorsetensis, Berrucensis, Sumersetensis,1 Devoniensis,
Cornubiensis. Sireburna autem viculus adeo exilis est, quod
mirum videtur per tot secula ibidem episcopatum durasse.

Death of
^Ethelred,
king of
Mercia.
His sisters,
Cyneburh
and Cynes-
wyth.

Nota de
Offa3 rege
sancto
facto mo-
nacho.

Kings of
Northum-
bria and
Mercia.
Pope John
VII.

TJt Offa rex Orientalium" Saxonnm Romce monachum induerit.

Anno gratia? DCCV. vEthelredus, rex Merciorum, postquam
annis triginta strenuissime regnum tenuisset, monachus effectus,
apud Bardeneiam defunctus est, et ibidem sepultus. Habuit rex
duas sorores virgines sanctissimas, Kinedridam et Kineswitham,
ambas ab infantia Deo dicatas, quae nobile virginitatis pro-
positum nobilius perduxerunt ad senium ; sed junior, non
solius sui salute contenta, Offam, sponsum suum, ca?lesti regno
restituit. Regnavit autem Offa in regno Orientalium Saxonum
post Sigebardum et Seufredum paucis annis, adolescens jo-
cundus vultu,4 a?tate floridus, apud cives 5 maxima? dilectionis,
qui Kineswitha? pra?fata? bortatu, cujus nuptias ilia spreverat,6
caslestes suspirare doctus amores, Romam perrexit, ibique
attonsus ca?lica regna devotus conscendit. Harum sanctarum
virginum reliquia? apud Medmeshamstede, qua? villa modo
Burgum Sancti Petri dicitur, a populo feliciter venerantur.
Eodem anno rex Northanhumbrorum Aldfridus obiit, cui suc-
cessit filius ejus Osredus undecim annis. iEthelredo autem in
regno Merciorum Kenredus successit quinque annis. Eodem
tempore Johannes sedit Roma? anno uno.

Sisinnius Papa. Justinianus exul imperio restituitur.

Hen. Hunt,
iv. p. 723 d.
Cf.

Malmesb.
Gesta Re-
gum, i. 74,
p. 108.
(Xot in
Malmesb.)
Id. i. 98,
p. 139.

A.-S.

Chron.
a. 963,
p. 393.
Beda,H.E.
v. 18,
p. 267 E.
Hen. Hunt,
iv. p.723 d.
Vit.Pontif.

Pope Anno gratia? dccvi. Sisinnius sedit in cathedra Romana Id.

hisinnms. diebus viginti. Eodem anno Justinianus exul, auxilio regis

1 Sumersete?isis] ora. W.

2 Orientalium'] Occidendentalium,
A.

3 There are two portraits of Offa
in the margin, one with the crown
off and showing; the tonsure.

jocundus vultu] jocundi vultus,

5 W. ins. suos.
0 ilia spreverat ]
Malmesbur.

speraverat,

CHRONICA MA.TORA. 321

Hugo de Wulgariae Tertbelbi imperio restitutus, imperavit annis sex ; A.D. 706.
v ll11^ i^perium adeptus, omnes qui ante eum expulerant in- Justinian

Prior terfecit, et Absimarum Tyberium jugulari praecepit; sed et H- restored,

ix. 15, 16, Crallinicum patriarcbam erutis oculis Eomam destinavit, civium His cruelty,
col. 272. Roman orum imiumerabilem multitudinem stravit, Cersonam,

ubi exilium subiit, evertere fecit, inauditarn crudelitatem in

bostes exercens.

Gonstantinus Papa.

Vit.Pontif. Anno gratiaa dccvii. Constantinus sedit Romas annis septem, Pope Con-
Beda, H. E. diebus quindecim, et cessavit sedes diebus quadraginta. Per stantine.
v. 13, idem tempus, miles quidam erat de familia Kenredi regis P- 106-

' ' " ' Merciorum, palam vitiis serviens ; cum sedulo admoneret eum Vlsion of a

rex ut ageret paenitentiam, ilia monita salutis parvipendens tjje fam;iv
flagitiosam vitam corrigere prorogabat. Qui inter base tactus of Coenred,
mfirmitate decidit in lectum, atque acri ccepit dolore fatigari ; king of
ad quern ingressus rex hortabatur multum. ut antequam mo- Mercm-
reretur pcenitentiam ageret commissorum; at ille respondit,
se peccata nolle conflteri antequam ab infirmitate convales-
ceret, ne sibi sodales exprobrarent, quod metu mortis boc
faceret ; cumque, morbo ingravescente, rex denuo ad eum ex-
hortandum intraret, ccepit ille miserabili voce clamare, "Quid
" buc venisti ; non aliquid utilitatis aut salutis potes ultra
" conferre?" Ad quern rex, "Noli," inquit, " ita loqui, vide
" ut sanum sapias." "ISTon," inquit, " insanio, sed pessimam
" conscientiam prae oculis babeo ; nam paulo antequam ve-
" nires, intravernnt domum banc duo juvenes et residerunt
" juxta me, unus ad caput et alter ad pedes, protulitque l
" unus libellum perpulcbrum sed valde modicum ad legen-
" dum, in quo omnia, quae bactenus bona feceram, scripta
" reperi ; qui codicem recipientes nibil dicebant ; ac subito
" supervenit exercitus malignorum spirituum teterrimorum,
" qui domum banc exterius obsedit et intus maxima ex parte
" residens implevit. Tunc unus eorum teterrimus, qui major
" videbatur, proferens codicem borridas visionis et enormis
" magnitudinis ponderisque pasne importabilis, jussit uni ex
" satellitibus suis mibi ad legendum deferre; quem cum
" legissem, inveni omnia scelera, non solum qua? opere vel
" verbo, sed etiam quae tenuissima cogitatione peccavi, mani-
" festissime tetris in eo Uteris esse conscripta; dicebantque
" ad illos, qui mibi assederant, viros praeclarOs et albatos,
" ' Quid2 bic sedetis, scientes certissime quia noster estiste?'

1 protulitque'] protrahitque, W. - Quid] qui, A.

322

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 707. "
Vision and "
death of a "
soldier. {{

Eesponderunt, ' Verum dicitis ; accipite et in cumulum Beda, H. E.

' damnationis vestra? adducite.' Surgentes autem duo ne- v- 13,
" quissimi spiritus, babentes furcas in manibus, percusserunt F-
" me, unus in capite et alius in pede, qui modo cum cruciatu
" magno infceriora mea omnia irrepunt; itaque mox ut ad
" invicem pervenerint, moriar, et paratis ad rapiendum me
" daeinonibus pertrahent ad infernum." Sic loqueba[tu]r
miser desperans, et continuo mors miserrima subsecuta est;
de quo constat, quia non pro se ista, cui minime profuerunt,
sed pro aliis sint ostensa, ut qui ejus interitum cognoscentes
pcenitentiam non differrent, ne improviso mortis periculo
prseventi impoenitentes perirent.

Wars of
Ini in
Wales.

Defeat of
the Picts
by Berct-
frid.

Mors Egrifridi regis vindicate/,.

Anno gratia? dccviii. Ine, res Occidentalium Saxonum, pug- Hen. Hunt,
navit contra Gerentem regem Walensium, cujus initio pugna? 1V- P« ' 24 B-
dux Hygebaldus peremptus est; tandem vero rex Walensis
fugiens, arma et spolia insequentibus l Anglis reliquit. Per
idem tempus Offerus,2 consul Northanbumbrorum, contra Pictos
dimicans, eorumque maximam multitudinem sternens, Egfridi
regis ultor fuit.

Aldelmus ejoiscopus ohiit.

Aldhelm
bishop of
Sherborne.

His works
while at
Malmes-
bury.

Forthere
bishop of
Sherborne.

Anno gratias dccix.
clausit extremum.

Aldelmus, Sireburnensis antistes, diem Flor. Wig.
Hie vir sanctus cum adbuc esset presbyter P- 540 B-
et abbas monasterii, quod Maildubi urbem appellant, scripsit, e ' '
jubente synodo sua? gentis, librum egregium contra errorem p> 268 b.
Britonum, quo eos ad catbolicam Pascbaa celebrationem per-
duxit ; scripsit etiam et librum de virginitate eximium, et alia
multa, ut vir undecunque doctissimus atque tarn liberalium
quam ecclesiasticarum rerum eruditione mirandus. Quo de-
functo, pontificatum pro eo suscepit Fortberus, vir et ipse in
scripturis Sanctis laudabiliter eruditus.

Hex Kenredus monachum mduit.

Abdication Anno gratia? dccx. Kinredus, qui regno Merciorum nobi- Id. v. 19,

of Coerired. iissime tempore aliquanto prasfuerat, multo nobilius sceptra P- 269 A-

regni reliquit; nam pontificatum Roma? agente Constantino,

limina Apostolorum devotus petens, monacbum ibidem induit,

ubi in precibus, jejuniis, et elemosinis usque ad diem sua?

1 O. W. ins. eum.

Sic for Berfridus.

p. 268 c.

CHRONICA MAJORA. 323

Beda,H. E. vocationis perrnansit. Successit ei in regnum Ceolredus filius A.D. 710.

v- 19> Ethelredi, qui ante Kinredum illud regnum tenebat.1 Yenifc

p* " ' autem Eonaam cum illo Offa, res Orientalium Saxonum, de He goes to
quo supra memoratum est ; qui pari ductus devotione mentis, Rome with
uxorem, agros, cognates, et patriam propter Christum reliquit, v~> nS
[utj in hac vita centuplum, et in futuro vitam possideret

Flor. Wig. aaternam. Successit ei in regnum Selredus, Seberti boni filius, Selred,

APP- triginta octo annis. ^nS of

p. 637 c. Essex.

De priyno Seleseiensi episco$o.

Beda, H.E. Anno gratiaa dccsi. In provincia Australium Saxonum syno- Account of
0(.'a n dali decreto statutum est, ut qua32 eatenus ad civitatis Wentanae, Selsey.
cui tunc Daniel prseerat, parocbiam pertinebat, et ipsa sedern
episcopalem ac propriurn baberet episcopum. Consecratus est Eadberct,
autem eis primus antistes Eadbertus, qui erat abbas monas- ^e nrst
terii beataa memories Wilfridi episcopi, quod Selesei appella- 1S op'
Id. iv. 13, tur; ubi idem Dei famulus exilium per quinquennium passus, ■ en^to
p. -24 a. a rege ejusdem provinciaa terram octoginta familiarum [impe- s. Wilfrid
travit],3 in quam socios exules recipere posset, et vitaa eis
subsidia ministrare. Est enim locus ille undique mari circum-
datus, praater ab occidente, unde babet ingressum quasi ad
jactus fundaa : bunc autem locum cum accepisset Wilfridus,
fundavit ibi nionasterium, ac regulari vita, maxime ex eis
quos secum adduxerat fratribus instituit, quod multo post
tempore successores ejus tenuerunt ; et quoniam illi rex praa-
fatus iEthelwoldus omnes facultates cum agris et hominibus
donavit, universos ibi inventos baptismatis unda regenerates who bap-
in fide Cbristi roboravit. Erant autem numero, inter servos ^zes tne
et ancillas, quasi ducenti quinquaginta, quos omnes sicut a ?eoP ^,an
Id. iv. 15, servitute diabolica, ita etiam libertati donando, jugo humanaa siaves.
p. 226 a. servitutis absolvit. Eevocato autem Wilfrido ad provinciam
Nbrthanhumbroriim, primo Cedwalla rex Occidentalium Saxo-
num, ac deinde successor ejus Ine, regibus illius provinciaa Selsey
subactis et interfectis, regnum illud tenuerunt; unde factum under the
est, ut toto illo tempore gens ilia proprium episcopum non see. °f
Id. v. 18, baberet,4 sed episcopo Wentanaa civitatis, ut praadictum est, t
p. 268 c. subjaceret. Post Eadbertum vero, primum illius regionis epi- Succession
scopum, Eolla pontificatus officium suscepit; ipso autem ex of the
bac luce subtracto, usque ad obitum Bedae 5 sedes ilia vacavit. bishops.
Id. v. 19, Hoc etiam anno magnus Wilfrid, post annos quadraginta et P" 10^-

p. 269 b. Death of

S. Wilfrid.

1 tenebat'] tenebant, A. | arises from the change in Bede's

2 qua] qui, A. ! sentence.

3 impetravit is also omitted in W. ! ' habere!] haberent, A.

and probably in 0. ; but the mar- i ■' ad obitum Bedce] usque hodie,
gin is here cut off. The omission | Bede.

x 2

324 matth;ei parisiensis

A.D. 711. quinque accepti episcopatus, diem clausit extremum, sicut Beda, H.E.
Acca sue- supra dictum est; cui successit ad episcopatum Haugustal- V- ~;'
ceeds. densem Acca presbyter suus, de cujus industria Beda pres-

byter in bistoriarum libro multo ' scribens, ejus sanctitatem
multipliciter commendavit.

De primis episcopis Wigorrdensibus.
Bishops of Anno gratia? dccxii. Floruit Egwinus, Wicciorum praesul Malmes-
Worcester. tertius ; fait autem ejusdem provincia? episcopus primus no- -J""' j^
mine Boselus, secundus Ostferus ; Egwinus vero in ordine jy 136'
tertius, cum rege Merciorum Kinredo et Orientalium Anglo- p. 278.
Evesham rum rege Offa Eomam veniens, monasterium,'2 quod in Wigor- F\ot. Wig.
monastery niensi territorio construxerat, ut ab improborum irruptione P" A"
Eewine securius illud redderet, a Papa Constantino libertatis privi-

legium impetravit. Successerunt autem in episcopatu Wigor- Malmes-
niensi Wilfridus, Mildredus, Weremundus, Tilberus, Herefertb, Dur-lv- 136>

d 278

Debertus, Herebertus, Alwinus, Herefertb, iEthelhunus, Wil~

fertb, Kinewald, Dunstanus, Oswaldus, Eldulfus, quorum tres

ultimi arcbiepiscopi Cantuarienses3 fuerunt.
Death of Per idem tempus Justinianus imperator a Philippico ha?re- Hugo de
Justinian ^co interfectus est apud Oonstantinopolim, et Tyberius filius °- ' lct-

ejus cum eo ; Justinianus enim [erat],4 qui nimiam in cives p^,.

illos tyrannide exercuerat, jubens urbem eorum arari et in ix. 16,

pavimentum illidi, eo quod ad ejus depositionem conspirave- col. 273.

rant, ut superius relatum est.

Philippicus hcereticus Romanum invasit imperium.

Philippicus Anno gratia? dccxiii. Philippicus Romanum invadens im- Id. ix. 17.

emperor. perium apud Cersonam purpuram accepit, annisque duobus
imperavit. Hie cum esset ha?reticus, Oyrum, Constantinopoli-
tanum episcopum, exilio relegavit, et posuit in sede ilia
quendam sua? opinionis pseudo-monacbum, nomine Jobannem.
Ipse vero Philippicus Roma? Constantino Papa? literas pravi
dogmatis destinavit, quas vir sanctus consilio Romani populi
respuens, pra?cepit ne ejus nomen in cartis ponetur, aut
pensura solidorum reciperetur, aut ad missarum solemnia
recitaretur.

De Sancto Guthlaco heremita.

Life of Anno gratia? dccxiv. Sanctus Gutblacus heremita apud ™~

S. Guthlac. Chorilande in palude diem clausit [extremum]. Hie de stirpe a 714.'

p. 326*.

1 multo'] multa, O. W. :l Cantuarienses] Introduced care-

- monasterium] Sic, as Florence, lessly by the compiler. The last

the compiler altering the subsequent two were archbishops of York.

clauses. 4 erat is also omitted in W.

CHRONICA MAJORA. 325

Vita S. non ignobili origineni ducens, utriusque" parentis stemmate A.D. 714.
Guthlaci a prasclarus refulsit ; quern dura tempore Ethelredi, regis Mer- Life of
. e lce' ciorum, mater gravida mundo profudit, manus quasdam rubei S. Guthlac.

torum nitoris effulgens ad crucem, qua3 [ante] ostium domus puer-

Apr. ll, peras stabat, porrecta ab asthere videbatur ; cujus miraculi
P- 39. magnitudo mediterraneorum terminos Merciorum in momento

replevit. Baptizatus est infans et Guthlacus parentum studio
est vocatus ; cum autem adolescentiae vires et astas succre-
vissent, aggregatis sibi satellitum turmis, ad arma sese con-
vertit; hoc tamen ex innata sibi bonitate semper vendicabat,
quod de rapinis undecumque collectis, tertiam partem illis,
qui eas ante possederant, remittebat.1 Octo igitur annorum
curriculis in hac ferocitate decursis, nocte quadam in se
reversus revocavit ad memoriam, quam inanis sit bujus mundi
gloria, et futura damnatio perennis et incerta ; mane itaque
facto, parentes complicesque prasdones relinquens, ad monas-
terium in Rependune tunc famosum pervenit, ibique tonsuram
et habitum clericalem suscipiens pcenitentiam decrevit agere
delictorum ; deinde sacris Uteris et monasticis institutus - dis-
ciplinis, singulorum virtutes solus studuit aamulari ; lectis
autem virtutibus monacborum qui vitam elegerant solitariam,
beremum concupivit, iterque arripuit ut locum idoneum in-
veniret. Tandem ad paludem magnam, quas ad plagam orien-
talem Merciorum sita est, perveniens, quae sit qualitas re-
gionis illius diligenter inquirit; tunc dicit ei quidam, in ilia
palude vasta insulam esse remotiorem, quam multi inbabitare
temptaverant, sed propter beremi monstra ab omnibus fere 3
relictam. Hoc audito, vir Dei hunc sibi locum postulat indi-
cari; at ille scafilam accipiens piscatoriam sanctum Dei virum
ad locum usque perduxit. Hasc insula " Cruland " appellatur,
quam nullus antea inbabitare ausus fuerat propter daemonum
ibi demorantium terribiles fantasias ; ibi vir sanctus solus
habitare coapit de beati Bartbolomaei specialiter protectione
confisus ; igitur aliquandiu ibi conversatus ad sodales rediit,
ex quibus duobus secum pueris acceptis ad insulam iterum
repedavit, ubi spiritualia fiducialiter arma arripiens virili-
ter Domino militabat. Erat autem in hac insula tumulus
agresti gleba congestus, in cujus latere quasi cisterna vide-
batur inesse, ubi tugurio Dei servus composito habitare
incipiens, nee lineo nee laneo indutus vestimento, pellibus
tantummodo utebatur; abstinentia tanta in eo fuit, ut post

1 remittebat] remittebaut, A. I 3 fere] fore, A.

2 institutes] institutis, A.

326 matth^ei parisiensis

AD. 714. solis occasum sola panis hordeacei ' particula et aquae poculo Vita S.

Life of uteretur. FeHce^ a

S. Guthlac. Quadam vero die cum studio consuetas meditatiouis inten- A^ta ganc_
deret, duo daemones in habitu bumano subito astiterunt, qui torum,
eum sic familiariter alloquuutur ; " Nos experti sumus fidei Apr. 11,
" tuse fortitudinem et patientiam invincibilem, et ideo te in- P- 41-
" quietare cessamus, insuper etiam de anti quorum conver-
" satione beremitarum te volumus erudire. Moyses et Helyas,
" aliique patres antiqui, Deo per multam abstinentiam placu-
" erunt; quamobrem jejunium non biduo tantum vel triduo
" servandum, sed integra potius septimana, ut sicut Deus
" sex diebus mundum formavit et septimo requievit, sic bomo
" sex diebus jejunans debeat spiritum reformare, septimo
" comedens requiem carni dare." Hoc vir Dei audito sic
Ps lv 10. respondit, " Convertantur retrorsum, qui quaerunt animam
" meam ut auferant earn;" et mox, more cotidiano particular!
bordeacei 1 panis accepit ; maligni autem spiritus recedentes,
loca ilia moestis questionibus impleverunt. Post baec brevi
tempore interjecto, dum vir beatus, ut solebat, orationibus
intempesta nocte vigil incumberet, teterrimi spiritus totam
cellulam impleverunt; nee mora, virum Dei eiciunt ligatum
de cella, et ccenosis laticibus atree paludis immergunt; deinde
sublevatura per loca asperrima dilaceratis fere rnembrorum
compagibus trabunt. Tandem paulisper eum sistunt,2 impe-
rantes, ut ab ilia babitatione discedat; at ille respondit,
Ps. xv. 8. " Dominus a dextris est mibi, ne commovear ; " iterum assu-
mentes eum, flagellis veluti ferreis verberare cceperunt, ver-
p. 108. beratumque ac tormentis multipliciter afflictum subvebunt in
aerem, ubi ex multitudine spirituum immundorum caelum
nigrescere videbatur, qui simul juncti famulum Cbristi ad
tartari fauces usque perducunt. Ille inferni tormenta per-
spiciens, poenas omnes, quas passus fuerat, oblitus est3 com-
paratione majorum. Tunc incipiunt sancto insultare dicentes,
" Ecce potestatem babemus te detrudere in bas poenas, ut
" bic pro peccatis tuis perpetuo puniaris." Ad quos ille sic
ait, "Vse vobis, filii tenebrarum ; si banc habetis potentiam,
" quid moramini ? " Illis autem veluti ad boc se praaparan-
tibus, ecce Sanctus Bartbolomaaus cum immenso splendore
supervenit, imperatque daemonibus, ut Dei servurn babitationi
incunctanter restituant ; at illi praaceptum Apostoli dicto
citius compleverunt. Dum vero in aere portaretur, vox quasi

1 hordeacei] ordeicei, A. 3 0. W. ins. ex.

2 si.stunf] sistant, A.

CHRONICA MAJORA.

327

Ps. lxxxiii,

Vita S.
Guthlaci a
Felice.
Acta Sanc-
torum,
Apr. 11,
p. 43.

Id. p. 46,

(Not in
Felix's
life.)

Id. p. 48.

psallentium est audita, "Ibunt sancti de virtute in virtutem, A.D. 714.
" videbitur Deus Deorum in Syon." Life of

Oontigit in diebus Conredi, regis Merciorum, tempore galli- "• Guthlac.
cinii, quod beato Ghithlaco visum est se vulgi tumultuantis
audire clamores ; tunc vir Dei cellam egressus, vulgus Britan-
nice loquens tectis cognoscit accedere, statimque domum suam
videt ardere, cumque tecto subvenire festinat, lacertis interci-
pitur, et in aerem sublevatur. Tandem bostis insidias esse com-
periens, ccepit bunc psalmi versiculum decantare, [sexagesimi
septimi Psalmi primum versum, "Exurgat Deus," et reliqua].1
Alio quoque tempore orationibus irisistens nocturnis, ingenti
sonitu insulam tremere sentiebat, et mox audivit strepitum,
quasi currentium armentorum ; 2 nee mora, undique variorum
figuras monstrorum introire conspexit, ferarum videlicet, ser-
pentium, bestiarum ; bis igitur circa Cbristi militem borri-
biliter perstrepentibus ait, "Miserrime Sathana, quid vires
" alienas simulare conaris? In nomine Jesu Christi prgecipio
" tibi ut desistas ; " et post bcec verba, statim universum
fantasma disparuit.3 Episcopus quidam, Hebba4 nomine, venit
ad colloquium sancti viri, babens in comitatu virum quendam
librarium, nomine Wilfridum ; 5 bic audiens ministros de beati
Gutblaci virtutibus et miraculis colloquentes, ad quosdam in
cujus potentia base faceret dubitantes ait, quod si videret
eum, sciret discernere utrum verus Dei cultor esset, an sanc-
titatis specieni simularet. Prsefatus igitur episcopus viri Dei
sermonibus recreatus, eum diligenter coepit bortari, ut per
eum ordinem sacerdotis acciperet, qui cadens ad pedes epi-
scopi, se prascepto ijDsius obedire promisit; episcopus igitur
gaudens, consecrata prius ecclesia, ipsum ad sacerdotii gra-
dum laatus promovit. Illo quidem die contra solitum rogatu
pontificis coactus est ad ccenam cum caateris residere ; tunc
aspiciens prsefatum Wilfridum, ait ad eum, " 0 frater Wilfride,
" quid tibi nunc videtur de illo dicendum, de quo beri te
" judicaturum certissime promisisti ? " Hie nimis admirans
surrexit, et ad pedes ejus veniam bumiliter fiagitans se pro-
stravit. Hujus sancti viri virtutes si omnes vellem explicarc
verbis, ita esset ac si maris arenam inciperem numerare ;
vicesimo autem et quinto setatis sua3 anno solitariam aggressus
vitam, annis quindecim in ea permansit. Defunctus itaque, His death,
in omni sanctitate perfectus, in suo oratorio,6 in bonore beati

1 These words are not in A. W.
West.

2 armentorum] armal >rum, A.

3 disparuit'} om. W.

4 Hebba] Sic for Hedda, bishop
of Lichfield.

5 Wilfridum"] Wigfrid,ActaSanct
G oratorio] oratio, A.

328

MATTH^EI PARISIENSIS

A.D. 714. Bartholomasi dedicato, sepulturam accepit ; quoin loco omnes,
Burial of qui eum pio affectu deposcunt, divinae miserationis indulgen-
S. Guthlac. tiara consequuutur.

Be Papa Gregorio et imperatore Anastasio.

Gregory II. Anno gratise dccxv. Gregorius sedit in cathedra Eomana Vit. Pontif.
P°Pe- annis quindecim, mensibus octo, diebus viginti duobus, et

cessavit sedes diebus ' triginta quiuque. Eodem anno insur-
Anastasius rexit Anastasius contra Philippicum imperatorem, et ilium

oculis privavit, ejusque imperium occupans tribus annis im-

peravit.

II.

Be pugna inter reges Ine et Ceolredum.

Battle of Anno gratias dccxvi. Ine, rex Occidentaliurn Saxonum,

Wen- , contra Ceolredum, regem Merciorum, apud Wodnesbirih pug-
navit, quorum victoria in dubio remansit.

Hugo de

S. Vict.

Excerpt.

Prior.

ix. 17, 18,

col. 273.

Hen. Hunt,
iv. p. 724c.

Theodosius

Theodorus imperavit.
Anno gratise dccxvii. Theodorus Romanum adeptus im- Sigebert,

HI- perium uno anno imperavit. Eodem anno Osredus, rex ™- ***?

Death of Vr ,i ■> , - , « , %■,• ■ ,. , Hen. Hunt.

rv j f JNorthanhumbrorum, juxta mare- pugnans, belli miortunio iv 7241;

Northum- interemptus est ; cui succedens Kenredus duobus annis reg-

bria. navit.

Story of
Radbod
duke of
Frisia.

Leo III.

Kings of
Mercia

and North-
umbria.

Nota vitwperabile factum.

Anno gratite dccxviii. Rabbodus, dux Eresonuni, prsedi-
catione beati Wlf'ranni episcopi 3 inductus ub baptizaretur, cum
pedem unum lavacro intinxisset, alterum retrahens pedem,
interrogavit, ubi plures essent antecessorum suorum in para-
diso an in inferno ? Audiens autem quod in inferno, pedem
retraxit, clicens; " Satius est," inquit, " ut plures sequar,
" quam pauciores." Eodem anno Leo imperator creatus
imperavit annis viginti tribus.

Sigebert,
col. 136.

Hugo de
S. Vict.
Excerpt.
Prior, ix.
20, col. 274.

Hen. Hunt,
iv. p. 724 c.

Be morte Ceolredi regis.

Anno gratiaa dccxix. Defuncto rege Merciorum Ceolredo
et apud Lichesfeld sepulto, successit ei Ethelboldus in Mercia,
vir fortis et potens, qui victoriosissime quadraginta et uno
annis regnavit. Quo etiam anno rex JNorthanhumbrorum Id. p. 724u
Kenredus vita decedens, Osrico regni gubernacula reliquit,

1 viginti . . diebus] om. W.
• mare] Mere, Hen. Hunt.

Of Sens.

CHRONICA MAJOR A. 329

A.-S. regnmnque viginti ' annis tenuit. Fuit autem rex Ethelboldus A.D. 719.

Chron. filius Alwii, qui fuit Eoppa?, qui fuit Wibbae, et ctetera.
a. 716, H rr » i

p. 326.

De morte Ingles.

Flor. Wig. Anno gratis dccxx. Ingles, frater Ine regis, diem clausit Death of
p. 541 a. extremum. Quo utique tempore Cuthburga, soror Ine regis Ingels.

et Kineburgse, apud Winburnam abbatiam2 construxit. Hgec Foundation
Hen. Hunt. Cuthburga data fuerat in conjugem Ecfrido [regi] jSTorthan- vorne
iv. p.724 v. humbrorum, sed eo vivente, separata est. abbey.

Cuthburga.
De morte Sancti Johannis Beverlacensis ejpiscopi.

Malmesb. Anno gratia dccxxi. Sanctus Johannes Beverlacensis, archi- Death of
Gest. Ron- episcopus, in Domino quievit. Hie vir sanctus, eximiarum * ° .n
'_. J ' patrator virtutum, Bedam habet prteconem in gestis Anglorum3; archbishop
sed de hoc viro sanctissimo hucusque illud claruni habetur, of York,
quod habitatores Beverlaci iu loco, quo jacet, pro spectaculo
solent tauros ferocissimos exhibere, qui nodissimis astricti Wild bulls
vinculis, magno virorum fortium sudore adducuntur ; sed statim Earned at
cum ccemiterium fuerint ingressi, ita omni feritate 4 sopita
conquiescunt, ut oves simplicitate putares ; laxatis igitur nodis,
dimittuntur per atrium ludere, qui ante, quicquid obstabat eis
cornibus et pedibus impetere solebant. Successit ei Wilfridus Wilfrid II.
Id. iii. lll.secundus presbyter ejus, qui tempora Bedas transcendit. archbishop.

Ut Ine, rex West-8axonum>, Eadbertum interfecerit.

Hen. Hunt. Anno gratis dccxxii. Ine, rex Occidentalium Saxonum, Ini's expe-

iv. p./24r>. exercitum grandem iu Suth-sexiam promovit, et in eodem dition

prselio Eadbertum, quern prius fugaverat a castro quod Tantona P* 10^*

dicitur, interfecit, eo quod Ine construxerat castellum prse- aSainst

dictum. Eodem anno defuncto Withredo, Cantuariorum resre, ,,. '

Rings ot
(Not in tres Alios regni sui reliquit hteredes ; quorum-' Ethelbertus Kent.

Men. primogenitus regnum suscipiens aunis septendecim regnavit.

Hen Hunt ^u^ eisdem diebus, defuncto Tobia Bofensi episcopo, Eadulfus Bishops of

iv. p.724 e.' successit. Rochester.

1 viginti] undecim, Hen. Hunt. s quorum . . regnavit] This is in-

8 abbatiam'] abbatia, A. ' serted by tbe compiler. Malmes-

3 i.e. H. E., v. 2-6, pp. 249-253. j bury (Gesta Regum, i. 15) says

4 feritate'] feronta, A. C. has iEthelberht reigned 1 1 years ; Flor.
feronta, altered to ferocitate. D.has I of Worcester (App. p. 635 e.) that
feritate, as Malmesbur. 0. has ap- he died in the 36th year of his

parently feronta. reign.

330

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 723.

Rigobert,
bishop of
Rheims,
and Eu-
cherius
of Aries,
deposed.

[Yezid]
persuaded
by a Jew
to issue
an edict
against
images.

Bede
writes his
history.

Be degradatione Remensis episcopi.

Anno gratia? dccxxiii. Ricobertus, Eemensis episcopus, a Sigebert,
Karolo Francorum rege deponitur ab episcopatu, eo quod illi c°l- l-38-
hostiliter contra Reginfredum eunti,1 portas urbis Remensis
noluit aperire. Encherins quoqne Arelatensis eadem ratione
ab episcopatu ejectus est.

Be stulto consilio cujusdam Judcei malefici.

Anno gratia? dccxxiy. Judasus quidam maleficus promittens Id.
cuidam nobili 2 quadraginta annis principaturum, suadet ut in
toto regno suo Dei sanctorumque imagines edicat deponi ; qui
spe diu regnandi edictum proponit, sed ilico expiravit.

Quo 3 tempore Beda Mstoriam Anglorum incJioavit.

Anno gratia? dccxxv. Beda, presbyter venerabilis, Anglorum
historiam incboavit, quam laudabiliter incboatam et feliciter
consummatam regi Ceolwlfo praasentavit.

Edict of
Leo III.

against
images.

Imagines venerari prohibentur.

Anno gratia? dccxxvi. Leo imperator imagines Christi et Sigebert,
sanctorum ejus in frusta comminui pra?cepit, quern Papa c°l- 138-
Gregorius litteris suis multum redarguit, sed in vanum.4

Ut Ine rex Romam petierit.

Anno gratia? dccxxvii. Ine, rex felix et potens, Etbelbardo Hen. Hunt,
cognato suo regiram suum relinquens, Romam petiit, ut pro lv- P-'25 A-
regno temporali commutaret a?ternum.

Quo 3 cum pervenisset, fecit in civitate domum, consensu et
voluntate Gregorii Papa?, quam scbolam Anglorum appellari
founded bv ^"ec^- -^^ nanc autem cum reges Anglia? et genus regum,
Ini. cum episcopis, presbyteris, et clericis, in doctrina et fide

catbolica erudiendi venirent, ne quid in ecclesia Anglicana
sinistrum aut catbolica? unitati contrarium doceretur ; et sic,
in fide stabili roborati, ad propria remearent. Erant enim
doctrina et scbola? Anglorum a temporibus Sancti Augustini

Ini goes
to Rome

English
school
at Rome

1 eunti] cuncti, A.

2 cuidam nobili] Gizid, Sigebert.
See the Historia Miscella. xxiii. 17.
It is intended for the caliph Yezid I.

3 Quo] De, A.

4 vanum] varium, A.

5 This is the only mention of the
foundation of this school by Ini.

CHRONICA MAJORA.

331

Cf. Libel,
de reg.
Saxon.
p. 207.
Cf. Vit.
Offse, ii.
p. 29.

Cf. A.-S.
Chron.
a. 816,
p. 342.
Cf.

Malniesb.
Gesta Re-
gum, i. 35,
p. 50.
Flor. Wig.
App.
p. 641 b.
Hen. Hunt,
iv. p. 725 c.

Sigebert,
col. 138.

per Eomanos pontifices interdictaa propter assidtias hsereses, A.D. 727.
qua in adventu Anglornm in Britannia emerserant, dum English
pagani Christianis permixti sanctaa conversationis gratiam school at
corruperant fidei Christians. Fecit prasterea juxta domum
praefatam ecclesiam in honorem beatas Virginis Marias fabri-
cari, in qua Anglis Komam advenientibus divina celebrarentur
mysteria, et in qua possent, si quern ex Anglis Ronia3 mori
contiugeret, sepeliri ; et, base omnia ut perpetuas firmitatis
robur obtinerent, statutum est generali decreto per totum
regnum Occidentaliuni Saxonum, in quo prasdictus Ine reg-
nabat, ut singulis annis de singulis familiis denarius unus,
qui Anglice "Romscot" appellatur, beato Petro et ecclesiae
Romanas niitteretur, ut Angli ibidem commorantes vitale
subsidium inde baberent. Hanc scolam quia per avari-
tiam Romano-rum suis redditibus destitutam et iccirco
destructam, reparavit rex munificus Offa, qui beatum
Albanum invenit, ut in sequentibus dicetur.1 Heec
autem ecclesia, de qua jam dictum est, in cronicis Anglorum
saspe combusta legitur et iterum reparata. Hie etiam ille est
Ine qui Glastoniaa abbatiam construxit, jam dudum destruc-
tam, quam etiam multis possessionibus ditatam privilegiorum
suorum munimine roboravit. Hujus regis germanus frater
Ingles, et sorores Sancta Cuthburga et Sancta Quenburga, re-
gina2 quoque ejus Sexburga vocabatur. Successit ei in regnum
iEtbelhardus, cognatus suus, de stirpe Certic regis oriundus,
(|ui 3 post ilium quatuordecirn. annis regnavit. Eodem anno
idem iEthelhardus pugnavit contra juvenem Oswaldum de
regia stirpe regum West-Saxonum,4 regnum sibi subjugare
conantem ; 5 sed cum viribus regis se imparem cognovisset,
juvenis ille per fugam elapsus, iEthelhardo regnum in pace
reliquit.

De qiioclam fratre male defuncto.

Anno gratia? dccxxyiii. Papa Gregorius, cum Leonem Pope Gre-
imperatorem incorrigibilem advertisset, Romam, Italiam, Hes- g°ry H-
periam ab ejus jure subtraxit, et vectigalia ipsi reddi inter- ™

Origin of
" Rome-
scot."

The school
restored by
Offa.

Glaston-
bury built
and en-
riched by
Ini.

His brother
and sisters.

^Ethel-
heard.

His war

with Os-
wald.

1 This is written by Par. in the
margin, with a reference for its in-
sertion here.

2 regina . . . vocabatur~\ This,
which is an insertion of the com-
piler, seems to be a confusion with
Sexburga, the wife of Cenwealh,

who reigned after his death. Ini's
queen was iEthelburh.

3 qui . . Athelhardus~] om. W.

4 West-Saxonum ] Westsaxonii,
A.

5 conanteni] conanti, A. O. W.
West.

332

MATTHjEI parisiensis

A.D. 728. dixit. Eodem tempore frater quidam, quern nominare super- Beda,H.E.

Vision. sedeo, in nobili monasterio positus,1 ignobiliter inter fratres v- 14'
vixit; oorripiebatur quidem sedulo a fratribus ac majoribus p'
loci, atque ad vitam castigatiorem monebatur converti ; et
quamvis eos audire noluisset, tolerabatur tamen ab eis ob
necessitatem operum ipsius, ut qui in arte fabrili fuerat sin-
gularis ; serviebat enim multum ebrietati ac caeteris vitae re-
missions illecebris, dum magis in officina sua die noctuque
residere, quam ad psallendum vel orandum in ecclesia, aut
vitas verbum vellet audire. Tandem languore gravi percussus,
atque ad extrema perductus, fratres vocavit, et narravit quod
videret infernum apertum et Sathan in profundis tartari de-
mersum ; Caipbam quoque cum caeteris qui occiderunt Domi-
num juxta eum flammis ultricibus contraditum,2 "in quorum
" vicinia," iuquit, " beu ! mibi misero locum aspicio asternae
" damnationis esse paratum." Audientes autem base fratres
coeperunt diligenter exbortari, ut vel tunc adbuc in carne
positus ad pcemtentiam rediret ; respondit ille desperans,
" Non est mibi modo tempus vitam mutandi, cum ipse viderim
" judicium meum jam esse completum ;" et talia dicens, sine
viatico decessit. Hoc quoque factum longe lateque diffamatum,
multos ad agendam et non differendam scelerum suorum
poenitentiam provocavit.

De stellis circa solem apparentibus .

Comets. Anno gratia? dccxxix. Apparuerunt circa solem duaa stellaa Hen. Hunt.

horribiles, quarum una solem prascedebat orientem, et altera 1V-P- 725d.
sequebatur occidentem, quasi Orienti simul 3 et Occidenti diraa
cladis praasagae ; vel certe una diei, altera noctis, prascurrebat
exortum, ut utroque tempore mala mortalibus imminere signa-
rent. Portabant autum fascem ignis contra aquilonem ad
occidentem4 acclinem, apparebautque mense Januario, et fere
Ravages in per dies quindecim permanebant. Quo tempore gravissima
France and paganorum lues Gallias et Hispaniam miserabili casde vastabant,
sed et ipsi non multo post in eadem provincia dignas suae
perfidiaa pcenas miserabiliter luebant.

Spain.

Gregorius Papa.
Pope

Gregory Anno gratiaa DCCXXX. Gregorius Papa sedit Eomaa annis Vit. Pontif.
HI. decern. Eodem anno rex Nortbanbumbrorum Osricus Ceolwlfo nen# Hunt.
Osric .

iv. p.725D.

1 positus] ponitus, A.

- contraditum~\ contradictum, A.

;i simul] similis, A.

4 occidentem] accendendum,Hunt.
and Bede.

CHRONICA MAJORA. 833

regnum suum, quod quindecim' annis tenuerat, reliquit; fuit A.D. 730.

Hen. Hunt, autem Ceolwlfus filius Cutha, qui fuit Cuthwine, qui fuit Leo- succeeded

iv.p. 727 b. thewld, qui fuit Egwald, qui fuit Aldelmi, qui fuit Ocga, qui b^ Ceol-

(Not in fuit Ida. Hie rex vere beatus, et litterarum scientia suffici-

Hunt.) enter instructus, quantum sibi in vitam profuerit finis ejus
Hen. Hunt. ., , ,.. * J

iv n "25 e evidenter ostendit.

Brithwaldus obiit.

Beda,H. E. Anno Domini dccxxxi.2 Brithualdus, Cantuariensis archi- Death of

v. 23, episcopus, diem clausit extremum. Tatwino episcopatum re- arcnbishop

p. 283 a. v Bncht-

* linquens. wald_

De consecratione Tatwini, Cantuariensis arcliiepiscopi.

Id. Anno Domini dccxxxii. Consecratus est Tatwinus, Doro- Consecra-

bernensis archiepiscopus, in civitate sua a viris venerabilibus3 tionof
Daniele Wentano, Tnwaldo Londoniensi, Aldwino Licbesfeldensi, rJ -1 °P
et Aldulfo Rofensi,4 episcopis, die decima Junii mensis, vir in
censura ecclesiastica insignis.

Ceolwlfus rediit in regnum.

Simeon Anno Domini dccxxxiii. Tatwinus archiepiscopus, accepto [Alwig

Dunelm. pallio. ordinavit duos episcopos.5 Quo etiam anno Ceolwlfus f-A1 J?"
p. 658 c. F . .. . • • tndJ or'

rex captus. attonsus et remissus est in regnum. darned by

Tatwine.
Ceolwulf.
De obsidione castri Sumertonensis.

Hen. Hunt. Anno Domini Dccxxxrv. iEthelbaldus, rex Merciorum, exer- Siege of
lv- P- '25e- citu congregate) castellum de Sumertona obsidione vallavit ; Somerton

et cum non esset qui inclusis ferret auxilium, dictus rex . J, , -

castellum in jus suum recepit ; qui deinceps, super omnes Mercia.

provincias Anglias usque ad flumen BZumbre, omnibus sibi
c- regibus subjectis, regnavit. Eodem anno eclipsis solis facta Eclipse of

p. 658 d. es^> decimo nono kal. Septembris, circa horam diei tertiam, ita the sun.

ut paene totus orbis solis esse coopertus quasi scuto nigerrimo

videretur.

Commendaiio vitce venerabilis Bedoi -presbyter!.

Hen. Hunt. Eodem anno Beda, vir venerabilis et mente semper caslestis, Death of
iv. p. 726 a. casli palatia conscendit; qui divina virtute praeditus, sua et -"e<*e-

1 quindecim] xi., Hen. Hunt. :i venerabilibus'] venerabilis, A.

2 A. inserts primo, a repetition of 4 Bofensi~\ fofensi, A.
the last figure of the year. '' Of Lindsey and Selsey.

334

MATTH^EI PARISIENSIS

A.D. 734.
His life
and works.

aliorum vitia compescens, dignus est ut in aeterna memoria
habeatur. Erat autern presbyter ille venerabilis in monasterio
principis Apostolorum Petri, quod est in Were fluminis ostio,
G-arewe nuncupatum, educatus; ubi sub reverendissimo abbate
Benedicto, ac deinde Ceolfrido, omne tempus vitaa suaa peregit,
ac vir Dei ter beatus omnem dans operam in scripturis Sanctis
ac meditationum studiis, semper aut discere aut scribere dulce
babuit aut docere. ISTono decimo vero vitaa suaa anno diacona-
tus, tricesimo quoque gradum presbyteratus suscepit ; ex quo
tempore usque ad annum aatatis suae lx. ex opusculis sanc-
torum patrum, ad utilitatem ecclesiaa in triginta sex volumi-
nibus septuaginta octo libros, quos ipse in bistoria Anglorum
enumerat, stylo ad purum purgato componens, promeruit ut
ab universal! ecclesia doctor Anglorum et pater venerabilis
merito et nomine censeatur. Oumque bistoriam regum An-
gliaa et aliarum gesta rerum quasi inter libros suos, magno
studio elaboratos, ultimum edidisset, in vocem orationis prorupit
dicens; " Te deprecor, bone Jesu, ut cui propitius donasti verba
tuaa sanctaa scientiaa dulciter baurire, dones l etiam benignus
aliquando ad fontem omnis scientiaa pervenire, et semper
ante tuam faci em comparer e. Praaterea 2 omnes ad quos haac
historia pervenire potuerit nostras nationis, legentes sive
audientes, suppliciter precor, ut pro meis infirmitatibus et
mentis et corporis apud supernam clementiam saapius inter-
venire meminerint, et banc mibi quique in suis provinciis
suae remimerationis vicem rependant, ut apud omnes fructum
pise intercessionis inveniam.''

Malmesb.
Gesta Re-
gum, i. 55,
p. 84, from
Beda,H.E.
v. 24,
p. 286 C.

(Not in
Malmesb.)

Malmesb.
Gesta Re-
gum, i. 56,
p. 84.

Quod Sergius Papa eunderu Bedam tit Romam veniret
invitavit.

Bede in- Hujus praaterea viri venerabilis apud Romanum Pontificem Id. i. 59,

vited to adeo Celebris erat fama, ut ad quasdam enodandas sacraa P- 88-
p o J scripturae quaastiones ejus auxilio Eomana sublimitas indigeret.
gius I. Quod autem Eomaa fuerit, solide non affirmo ; sed tamen ilium Id. i. 57,
illuc invitatum non dubito, quod base epistola clarum faciet, P- 86-
quam olim Sergius Papa Ceolfrido abbati in base verba direxit;
" Sergius episcopus, servus servorum Dei, Ceolfrido religioso id. i. 58.
" abbati salutem et apostolicam benedictionem. Quibus verbis
" ac modis clementiam Dei nostri atque inenarrabilem provi-
" dentiam possumus effari, et dignas gratiarum actiones pro
" immensis ejus beneficiis circa nos persolvere, qui in tenebris
" et umbra mortis positos ad lumen scientiaa perducit? Hor-

1 dones} dona, A. O. W. West.

2 This last sentence Malmesbury

has extracted from Bede's Preface
to the H. E., p. 107 d.

CHRONICA MA.TORA.

335

Malmesb.
Gesta Re-
gum, i. 58,
p. 87.

tamur itaque Deo dilectam religiositatis tua? bonitatem, ut A.D. 734.
quia [exortis] quibusdam ecclesiasticarum causarum capitulis, Letter of
non sine examinatione loneius innotescendis, opus nobis "°Pe »^~

. . . fflUS 1. to

fait ad conferendum arte literaturaa inibutum, sicut decet Ceolfrid.
devotum auxiliatorem sancta3 matris et universalis ecclesia?,
immo obedientem devotionem huic nostras bortationi non
desistas accommodare, sed absque aliqua retentione religio-
sum Dei famulum Bedam, venerabilis monasterii tui pres-
byterum, ad limina Apostolorum principum, dominorum
meorum Petri et Pauli, amatorum tuorum ac protectorum,
ad nostra? mediocritatis conspectum non naoreris dirigere,
quern, favente Dornino Sanctis tuis precibus, non diffidas
prospere ad te redire, peracta prasmissorum capitulorum
cum auxilio Dei desiderata solennitate ; erit enim, ut confidi-
inus, et cunctis tibi creditis profuturum, quicquid ecclesia?
generali claruerit per ejus pra?stantiam impertitum."

Cuthberti
Epistola
de morte
Bedse (Ste-
venson's
Bede, i.
p. xv).

Malmesb.
Gesta Re-
gum, i. 61,
p. 90.

111.

De morte et sepulture/, beati Bedce presbyteri.

Tempore vero quo Beda, venerabilis et vir Deo dignus, ex Death of
hac luce migravit, ante diem Dominica? Resurrectionis, duabus Bede.
bebdomadibus creberrimi dolore anbelitus vexabatur. Et sic
la?tus et gaudens, atque omnipotenti Deo die noctuque gratias
agens, immo boris omnibus usque ad diem Dominica? Ascen- -
sionis, id est septimum kal. Junii, cotidie discipulis suis
lectiones ex divinis scripturis distribuens, quicquid reliquum
erat diei in psalmorum concentu et orationibus transigebat;
noctem vero totam in la?titia et exultatione, simul cum gratia-
rum actione, pervigil ducebat, nisi vicissim somnus permodicus
impediret. Tertia autem feria ante Ascensionem Dominicam
ccepit vebementius a?grotari in anbeHtu, atque tumor modicus
in pedibus apparebat, vicina? mortis pra?sagus et index; tunc
accita congregatione unctus est cum osculo pacis, atque viatico
reverenter et cum lacrimis siunpto, memoriam sua? anima? a
singulis implorabat; nonnullis vero de fratribus familiariorem
declarans amicitiam, exeniola qua?dam secretius est largitus.
Die quoque Dominica? Ascensionis, cum jam exitus anima? de
corpore immineret, contra oratorium, in quo orare consueverat,
cilicio sub se posito decumbens, integro vultu et sensu, sicque
dicens Spiritus Sancti gratiam invitabat, " 0 Eex gloria?,
" Domine virtutum, qui triumpbator hodie super omnes ca?los
" ascendisti, ne derelinquas nos orpbanos, sed mitte promissum
" Patris in nos Spiritum veritatis;" et bac oratione completa
spiritum exbalavit ; exeunte autem anima, talem odorem
qualem nee cinnama spirant nee pretiosa balsama, summinis-

336 MATTHjEI parisiensis

A.D. 7S4. trat. Sepultus est autem tunc in eodem monasterio, sed Malmesb.
Burial of niodo cum beato Cuthberto, Dunelmensi episcopo, requiescit1 Gresta Re-
Bede. 'm ]oce]]n ex aur0 efc argento fabrefacto. ""'""

p. 91.

De statu, Anglian tempore quo Beda decessit. Reges.

Kings and Tempore quoque quo Dei famulus Beda ex bac luce migravit, Hen. Hunt,
bishops ot ]y[ reges in Anglia floruerunt. In Cantia regnavit Etbelbertus, iv.p. 726».
at the time *n West-sexia vEthelbardus, in Est-.sexia Selredus, in Mercia
of Bede's ^Ethelboldus, in East-anglia Atbelredus. qui de regina Leofrona Flor. "Wig.
death. sanctum genuit Albertum ; in provincia Northanhumbrorum P- 636 c-

regnavit Ceolwlfus. Sub istis quoque regibus bi fuerunt epi- Hen. Hunt.

scopi ; in Cantia Tatwinus. in Rofensi civitate Aldulfus, in 1V- P- ' 6»

. CD.

Londoniensi Ingoldus, in Est-anglia duo, Eadbertus Helm- '
bammensis et Hatbelacus Domucensis, in Mercia apud Licbes-
feld Ealdwinus, in provincia Wicciorum Wilfridus, qui - sedem
babuit apud Wigorniam ; super gentem Merciorum, quae ultra
Sabrinam habitat; Wastold, qui3 sedem habet apud Hereford.
In provincia Lindisfarorum Kinebertus, in "Wintonia Daniel;
in provincia JSTortbanhumbrorum quatuor sunt episcopi. in Simeon,
Eboraco Wilfredus, in Lindisfarne Etbehvoldus, in Haugustaldo P- 657 c.
Acca, in Witerna Pecthelmus.

Death of Eodem anno Tatwinus Cantuaria? afcbiepiscopus defunctus Id. p. 658 d.

archbishop est. Eodem [anno] lana quasi sanguineo rubore perfusa vide-

latwine. katur hora integra. pridie kalendas Februarii. Eodem anno, Id. pp.
^°ai Acca ab episcopatvi Haugustaldensi fugato, post biennium 658 c»

BishoDs of successit ei Fritbebertus sexto idus Septembris. ' A*

Hexham.

Kothehnus Gantuariensis archiepiscopus ordinatur.

Nothelm Anno Domini dccxxxv. Notbelmus ordinatus est Cantuari- Id.p.659A.

archbishop ensis archiepiscopus, de quo Beda in prologo historic Anglorum Beda.H.E.
of Canter- testatur, quod multum sibi profuerit ad gesta Anglorum com- Pr8ef-
bury. . ' l ,, ..... /.. • • x. • P- 106 c.

paginanda, allatis sibi epistohs ex scrmio Komano, quae operi e

illi erant necessaria,4 dum adhuc presbyter esset in urbe
Londoniensi.

Notlielmus pallium cepit.

The pall • Anno gratia? nccxxxvi. Nothelmus, archiepiscopus Cantua- Simeon,
sent to him. riensis, a Papa accepto pallio in episcopatu suo confirmatus P- 659 A-
est.

1 requiescit fabrefacto'] | 3 qui . . . Hereford] added by

This is added by the compiler. the compiler.

- qui . . . Wigorma] added by | 4 necessaria] uecciam, A.
the compiler.

CHRONICA MAJOR A. 337

Alivinus episcopus obiit. ^^ -3»

Simeon, Anno gratiae dccxxxvii. Alwinus, episcopns Lichesfeldensis, Bishops of

p. 6o9 a. a(j extrenia perductus diem clausit extremum ; cnjus loco duo Lichfield.
Malniesb episcopi consecrati sunt, Wicta in Lichesfeld et Tota in Lei-
Gest. Pont, cestria primus,
iv. 172,

P ' ' Multi omnia pro Ghristo relinquentes Romam profecti sunt.

Flor. "Win- Anno Domini dccxxxviii. Fortherus, Sireburnensis episcopus, porthere

p. 542 e. cum regina Occidentalium Saxonum, relictis possessionibus andFritho-

Hen. Hunt, splendidis, Koniam profecti sunt ; quod multi in illis diebus gith visit

iv. p. /-7 a. regegj episcopi, nobiles et ignobiles, clerici et laici, cum muli- ome'

evibus boc fecerunt. Eodem anno iEtbelwoldus, Lindisfarnensis Bishops of

antistes, bumana3 naturae debitum solvit, cui successit Ke- Lindis-

Sinieon nulfus in onere et bonore ; tunc Fritbebertus ordinatus est ^arne an<*

p. 659 a. Haugustaldensis antistes. Per idem tempus Sibertus, Orien-

Id. p. 659 b. talium Saxonum rex, tarn regno quam vita privatus est, c^i Essex

~ °kaa ^' Swithedus successit.
p. 544 b.

Be morte Ethelhardi regis West-Saxonum.

Simeon, Anno Domini dccxxxix. Hatbelhardus, rex Occidentalium KingS 0f

p. 659 b. Saxonum, defunctus est, et pro eo frater ejus Cuthredus quin- Wessex
Hen. Hunt, decim annis ' regnavit. Hoc anno Ceolwlf, Nortbanbumbrorum an(^ Nortn-
iv. p. 727 e. rex nobilissimus, ut quibusdam placet, ex bac vita migravit

ad Cbristum 2 ; successit in regnum Eadbertus cognatus suns 0f g„a
undecim annis, qui fuit Eattaa, qui fuit Lethewod, qui3 fuit berht.
Simeon, Ceolwlf. Eodem anno Notbelmus, Cantuariensis arcbiepisco- Death of
p. 659 b. pUs, et Aldulfus, praasul Rofensis, vita decesserunt. archbishop.

Nothelm.

Gontinuatio.

Id. p. 661 e. Anno Domini dccxl. Cutbbertus, undecimus Dorobernensis Cuthbert

archiepiscopus, legitur consecratus ; qui, accepto pallio, Duni archbishop,
ad Rofensem ecclesiam episcopum ordinavit.4 Duni bp. of

Hen. Hunt. Anno Domini dccxli. Etbelbaldus, Merciorum rex superbus, oc ester'
iv. p. 727 e. Cutbredum, regem West-Saxonum, nunc bellis nunc seditioni- Qutur i
Id. p. 728 bus ° affligebat ; et quandoque inter se pacem statuentes brevi and JEthel-
■*- earn tempore 6 observabant. bald.

1 quindecim annis is from Hen. . . „

insertion of the compiler.

4 The mention of the pall, and of

Hunt, p. 729 b., though he says 16,
p. 727 e.

- The mention of Ceolwlf 's death
in this year is from misunderstand-
ing Huntingdon.

Cuthbert as the consecrator of Duni,
are peculiar to the compiler.

5 seditionibus~] sermonibus, A.

c tempore'] ipse, A.

338

MATTHJH PAR1SIENSIS

A.D. 742. Anno Domini dccxlii. Zacharias Papa, Grcgorio defuncto, Vit. Pontif.
Pope sedit in cathedra Romania annis decern, mensibus tribus. Hugo de

Zachanas. Eodem anno Constantinus imperator factus imperavit annis

Constan
tine V,

triginta quinque.

Conilnuatio.

S. Vict.
Excerpt.
Prior,
ix. 21,
col. 274.

Meteors. Anno Domini dccxliii. Yisi sunt in aere ictus ignei, quales Simeon,

nunquam mortales illius asvi viderunt, kalendis Januarii. P- 661 e.
wtrfridll Eo(iem ann0 Wilfridus junior, Eboracensis arcbiepiscopus, Flor. Wig.
Ecgberht obiit; cui successit Egbertus, in1 divina scientia vir ad plenum P* 543 B-
archbishop eruditus.
of York.

lieges Anglice contra Walenses pugnaverunt.

Cuthred Anno Domini dccxliv. Cuthredus, rex West-Saxonum, et Hen. Hunt.

andvEthel- Eatbelboldus, rex Merciorum, tunc pacificati, conjunctis viribus, iv. p. /28 a.

the Welsh Pugnaverun^ contra Britones undique congregatos ; cumque
reges fortissimi, in bostes catervatiru ruentes, illos graviter
sternendo affligerent, compulsi sunt Walenses in fugam, terga
dantes percutientibus 2 et spolia insequentibus, regesque cum
victoria ad propria sunt reversi.

Eghertus a/rchiepiscopus pallium recuperavit.

Eco-herht Anno Domini dccxlv. Egbertus, Eboracensis arcbiepiscopus, Simeon,
archbishop pallium, quod a tempore Paulini, primi Eboracensis archi-P-659A
of York,
recovers
the pall.

episcopi, ab octo episcopis fuerat prsetermissum, laudabiliter x. ,.

revocavit.

Bishops
of Win-
chester.

De crudelitate imperatoris.

Anno Domini dccxlvi. Daniel, episcopus Wintoniensis, anno
[episcopatus] sui quadragesimo quarto, diem clausit extremum,
cui Humfridus successit. Per idem tempus, imperator Con-
_^iue y o stantinus, magicis artibus et cruentis sacrifices atque luxuriis
tine V. semper operam impendens, monacbos multos et clericos pro
fide recta lapidari fecit ; babebat autem sibi conseutaneum in
omnibus, propter amorem terrenae dignitatis, Anastasium Con-
stantinopolitanum falsi nominis patriarcbam ; unde caslitus venit
indignatio in cives ejusdem urbis, admonens impium impera-

Flor. Wig.
p. 543 B. '

Hugo de
S. Vict.
Excerpt.
Prior,
ix. 21,
col. 274.

1 in . . . eruditus'] Introduced
by the compiler. On the confusion
between Wilfrid II. of York and
Wilfrid of Worcester, see Petrie's

notes to the A. S. Chron. p. 329 b
and to Flor. Wig. p. 543 b.

2 percutientibus'] percutientes, A.

CHRONICA MAJORA 339

Hugo deS. torem, lit so ab insania, qua flagrabat, cohiberet, seel ille A.D. 746.
Vict.ix,21, ineraendatus perinansit; venit itaque mors pestilens, incipiens Pestilence
' a Sicilia et Calabria, usque iu urbem regiam, et ita devastavit -1? Constan-

earn, ut ctiam in pluribus aadificiis non inveniretur babitator ; rjea{a '0f
Hist. Mis- sed et Anastasius nirnia passione fatigatus, qua stercora ventris Anasta-
cell. xsiv. evomeret, tandem miserabiliter obiit. sius.

24.

Stellce de gcbIo cadere videntur.

Hugo de Anno Domini dccxivii. Stellaa de ca3lo cadentes apparuerunt, Falling
S. Vict. ita ut omnes boc videntes consummationem sseculi instare stars.
Excerpt. putarent.
Prior,
ix. 21,

00 ' " ' ' Miraculum de Sancto Benedicto.

Cf. Adre- Anno Domini dccxlviii. Monacbi coenobii Cassiensis literas Miracle
valdi Flo- ac^ instantiam Karoli magni a Papa Zacharia impetrarunt ad preventing
riacensis Pipinum regem Francoruni, quatinus beatissimi corpus Bene- re~ „
Ue Mira- dic^ quod monacbi Floriacenses furto abstulerant, ad pro- g_ Bene-
Benedi'cti Prium remittant locum, ut prasdicti servi Dei de restituto sibi diet's re-
15-17 patre suo gaudeant, et ipsi inde a Deo mercedem obtineant;p. 112.

(Migne's^ cumque pius rex Pipinus banc epistolam intellexisset, Remi- licks from

a ro ogia, gium? Rotbomagensem arcbiepiscopum, cum tribus episcopis Pi'eulT-
915-919) ' Ploriacum potenter direxit, ut maximam partem corporis
Sancti Benedicti Cassiniensibns monacbis redderent, ita quod
Floriacum monasterium non omnino privarent. Sed res cum
Floriacensibus innotuit fratribus, triduanum celebrantes jeju-
nium ante ejus sepulcbrum cum lacrimis orabant, dicentes,
" 0 unica post Deurn spes nostra, pater Benedicte, suscipe
" qua3sumus lacrimas nostras ut maneas nobiscum in loco
" isto, quern dudum tibi dignanter elegisti ; si autem mole
" peccatorum nostrorum exacerbatus nobiscum manere nolue-
" ris, nos devotissimos conviatores babebis;" et cum jam in
his lacrimis et singultibus totum explevissent triduum, ecce
episcopi memorati assunt [et] mandata regis implere conantur.
Cumque abbas Medo, qui tunc monasterium illud regebat,
episcoporum adventum et causam cognovisset, convocatis ad
se fratribus congregationis, intra vicinam beati Petri basilicam
se cum eis reclusit, ubi solotenus prostrati et lacrimis perfusi
orationi vacabant. Episcopi vero templum sanctaa Dei geni-
tricis ingressi, antequarn ad tumbam Sancti Benedicti venis-
sent, tanta foirnidine et ccecitate percussi sunt, ut nee invicem
se recognoscere potuissent; cum autem divina ultione se ex-
ccecatos esse sensissent, cceperunt palpitando per ecclesiam
pergere, quoad funes campauarum errabundi pervenissent ;

y 2

340

MATTHyEI PARISIENSIS

A.D. 74S. quos vi magna trahentes, sic1 sibi auxilium advocare studu- Cf. Adre-
The re- erunt. Hoc audientes . abbas et fratres, qui in oratione de- valdi De
ruovsil of S. cumbebant, intraverunt ecclesiam, atque episcopos invenerunt g -Qe^e.
bodv from et lun^ vidcntes ; quibus cum dicereut, " Quid agitis, 0 pon- ^ieti, col.
Fleury " tifices ?" illi respondentes dixerunt, " Nos hue temerarie 919.
prevented. " venimus, ut beatum patrem Benedictum ad vindictam pro-
" vocaremus; vae nobis, quia peccavimus ! Sed vos, servi Dei,
" orate pro nobis omnipotentem Deum ut aperiat oculos nos-
" tros, nosque vobis promittimus nunquam deinceps talia prae-
" sumpturos." Ad ha?c fratres pro eis cum lacrimis perfusi,
solotenus demissi" orabant attentius, ut divina pietas lumen
eis reddere dignaretur ; et cum orarent, aperti sunt oculi
eormn, et cum tremore episcopi memorati ad propria sunt
Council of reversi. Eodem anno Cutbbertus, Oantuariensis arcbiepi- Malmes-
Clovesho. scopus, et rex Merciorum Etbelbaldus concilium tenuerunt. ^ur- 9^'

p. 116.
Be Ethelberto rege.

Anno Domini dccxlix. Eadbertus, rex Oantuariensis, post- Hen. Hunt.

Kings of
Kent.

quam sex 3 annis tenuerat infula[m] regni [diem clausit extre- 1V- P* 728 c#
mum]. Eodem anno successit ei iEthelbertus quatuordecim 4 Flor. Wig.
Death of annis. Eodem tempore Kinericus, Alius Cutbredi regis Occi- P- 543 c-
Cynric. dentalium Saxonum, occisus est. Eodem anno Ethelwoldus,5 Simeon,
Division of rex Orientalium Saxonum,0 defunctus est, cujus regnum Hun- P" A"
the kng- beaima et Albertus inter se diviserunt.

Anuria Anno Domini dccl. Eadbertus, rex ISTorthanhumbrorum, H-

Cynewulf Kinewulfum episcopum ad urbem Bebbam, qua37 nunc Baam-
bishop of burc Gallice appellatur, captivum adduxit, basilicamque beati

Lindisfarne petri in Lindesfarne obsidere preecepit.8

imprisoned

in Bam-

borough. Continuatio.

Anno Domini dccli. Cuthredus, rex Westsaxonum, pugua- Hen. Hunt.
vit contra .ZEthelhuiram, ducem audacissimum, qui in dominum iv- P- 728 c.
suum seditionem movens, licet numero militum domino impar,
gravissimo tamen marte perstitit in campo ; sed rex tandem
de praslio cum victoria recessit, ducernque graviter vulnei'atum
reliquit. Eodem anno Papa Stepbanus sedit in cathedra Bo- Vit. Pontif.
mana annis quinque et diebus viginti octo.

Insurrec-
tion of
TEthelhun
against
Cuthred.

Stephen II,
Pope,

1 sic . . audientes] om. O. W.
There is no mention of ringing the
bells in Adrevald's account.

2 demissi] dimissi, O. W. West.

3 sex] xxii., Hen. Hunt.

4 cjualuordecim annis] Inserted
by the compiler.

5 i.e. JElfwald.

6 Saxonum] Anglorum, Simeon.

7 qua . . . appellatur] Intro-
duced by the compiler.

3 pracepit] om. 0. W.

CHRONICA MAJOEA.

341

Be pugna regwm Cuthredi et Ethelhaldi.

A.D. 752.

Hen. Hunt. Anno Domini dcclii. Cuthredus, rex Occidentalium Saxc- Victory of
iv. p. 728 c. num> cum regis Merciornni Ethelbaldi superbas exactiones et Cuthred
insolentias ferre non posset, occurrit ei hostiliter apud Beore- °J£? ,, ,-,
lord, ubi prselium gravissimnm cucti reges commiserunt. a^ Burford.
Etbelbaldns vero, pra3cedente Ethelhnno cum vexillo ejus, in
quo erat aureus draco depictus, acriter ruit in bostes, sed
vexillifer regis Cutbredi in bostilem1 vexilliferum lanceam
dirigens, perforavit eum, unde, clamore elato, pars Cutbredi
valde confortata est. Tonitruum ergo belli et sonitus ictuum
clamoresque bine inde cadentium terribiliter personarunt ;
spes est mutuo victorise certa, memoria fugce nulla ; sed Deus
tandem, qui superbis resistit et bumilibus dat gratiam, Ethel-
baldum in fugam compulit, et laata Cutbredo victoria provenit.
Eodem anno eclipsis lunoa post noctem mediam facta est, ii. Eclipse of
kal. Augusti.

Simeon,
p. 662 b

the moon.

Continuatio.

Sigebert, Anno Domini dccliii. Sanctus Bonefacius, Maguntina3 urbis Martyrdom
col. 143. episcopus, cum aliis quinquaginta tribus,2 in Fresia martyrio 3 of S. Boni-

coronatur.

face.

Continuatio historice,

Simeon, Anno Domini dccliv. Sanctus Bonefacius, [qui] et "Win-

p. 662 c. fridus dicitur, Francorum arcbiepiscopus, per martyriurn de-

cessit.
Hen. Hunt. Anno Domini dcclv. Cutbredus, rex Occidentalium Saxonum
iv. p. 729 a. et rex Etbelboldus Merciorum, in loco qui Saccbenda dicitur,

graviter pugnaverunt ; sed Etbelboldus, per fugam non decli-
Id. p.729E. nans ruinam, occubuit interfectus ; Etbelboldo autem, regi
Id. p. 729b. Merciorum, Borredus successit. Post mortem quoque Etbel-

boldi regis, qui annis quadraginta uno regnavit, regnum West-

saxonum valde roboratum est.

Martyrdom
of S. Boni-
face.

Battle of
Secking-
ton, and
death of
^thelbald.
Beornred.
Advance
of Wessex.

Be morte Cuthredi regis.

Vit Pontif Anno Domini dcclvi. Paulus Papa decern annis. Quo etiam Pope Paul

Hen Hunt aml° Cutbbertus,4 rex potentissimus, tot prosperitatibus et vie- £

iv. p. 729 b. toriis potitus, mortis in dementia vitam finivit; cui successit p , ,

1 hostilem] hostiles, A. j Bede, p. 288 d. Sigebert has cum

2 quinquaginta tribus'] This is I sociis suis.

from Simeon, p. 662 c, or from 3 martyrio'] om. 0. W.

the annals printed at the end of ' Sic, for Cuthredus.

342

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 756.
Sigeberht.
His
cruelty,

in regnum Sigebertus cognatus ejus, sed brevi tempore illud
tenuit; nam ex praedecessoris eui oventibus insolens et turne-
factus, etiam suis domesticis intolerabilis fuit; cum autem
modis omnibus male tractaret eos, legesque antecessorum
suorum propter commodum suum vel depravaret vel mutaret,
Cumbra, consul nobilissimus, regi totius populi querimonias
intimavit ; quern quia 1 regem suasit, ut lenius populum sibi
commissum regeret et, inbumanitate deposita, Deo et bomirii-
bus amabilis appareret, mox inipia nece2 ilium jussit occidi,
populoque postmodum sa3vior existens tyrannidem augmentavit.
Quo facto, convenerunt proceres regni cum populo universo,
et provida omnium deliberatione exjoulsus est a regno, et
Kinewlfus, juvenis de stirpe regia, electus est et in regem
promotus. Sigebertus vero rex, depositus, in silvam, quae
Andredesweald dicitur, fugiens se abscondit, ubi Ansuan3 por-
carius Cumbra? consulis nequiter, ut diximus, interfecti regem
absconditum apud Privetesflode invenit, et in vinclictam do-
mini sui peremit. Eodem anno, defuncto Humfredo, Winto-
niensi pontifice,4 Kinebardus successit.

Anno Domini dccxvii. Eadbertus, rex ISTorthannumbrorum,
sponte Osulfo filio suo regnum reliquit, quod ille anno uno
tenens amisit; occisus est enim nequiter a propria gente nono
kalendas Axigusti. Eadbertus vero rex babitmn et tonsuram
monacbi suscepit;5 iste est octavus ex regibus Anglorum, qui
pro regno ternporali commutaverunt asternum, ut octo bcati-
tudinum jocunditatem, qua? voluntaries paupertati debetur, pro
lucro babcrent in caalis. Osulfo quoque filio ejus successit
in regnum Nortbanbumbrorum Etbclwoldus Mol sex annis.
Eodem anno Paulus Papa sedit Somas [ ] G annis.

De Offa regis Merciorum strenuissimo \_et\ ejus regno.

Beornred Anno Domini dcclviii. G-ens de regno Merciorum contra
of Mercia regem suum Beornredum insurgens, pro eo quod populum non
aequis legibus sed per tyrannidem gubernaret, convenerunt in

Hen. Hunt,
iv.p. 729b.

and depo-
sition.

Cynewulf.
Death of

Si»eberht.

Bishops of
Winches-
ter.

p. 113.
Eadberht
ofNorth-
umbria
becomes
a monk.

Murder of

Oswulf.

iEthelwold

Moll.

Pope Paul.

deposed.

Flor. Wig.
p. 543 r>.

Simeon,
p. 662 e.

Hen. Hunt,
iv.p. 730a.

Marian.
Scot,
col. 762.

Cf. Vit.
Offac II.
pp. 10- •
12 (Wats,
1640).

1 quern quia] quemque, A.

2 nece] urce, A. C. D.

3 Ansuaii] i.e., an rpan, (A.-S.) a
swineherd. This the compiler has
inserted from the A.-S. Chron., a.
755, as also Privetesflode below,
which is not in Huntingdon.

4 A. inserts defuncto.

5 Par. inserts in rubrick in the
margin : " Nota hie quot reges An-

" glise (vel Britannia above the
" line) habitum religionis suscepe-
" runt."

6 The number of years is omitted
in A. 0. W. have iiii. The Trin.
MS. of West. in. It was omitted
probably from the disagreement with
decern at the beginning of the pre-
vious year. Par. has a mark, and
" de numero " in the margin,

CHRONICA MAJORA. 343

Vita Offae, unum omnes, tain nobiles quam ignobiles, et, Offa duce, ado- A.D. 758.
P- 1— lescente stremiissimo, ipsam a regno expulerunt; quo facto, Offa king

unanimi omnium consensu praedictum Offam in regem tam °*Mercia.
Hen. Hunt, clerus quam populus coronarunt. Erat enim idem Offa de His genea-
iv. p. y_9 e. stirpe regum oriundus, filius videlicet Tbinferth, qui fuit °°^'
Eadulf, qui fuit Osulf, qui fuit Eoppa, qui fuit Wibbe, qui
fuit Creodde, qui fuit Kinewod, qui fuit Cnebbe, qui fuit Itbel,
qui fuit Eomer, qui fuit Angeltbeau, qui fuit Offas, qui fuit
Waremund, qui fuit Witbeleig, qui fuit Wagon, qui fuit Fre-
Galf. Mon. thegeat, qui fuit Woden.1 Isti dedicaverunt antiqui quartam
vi. 10. feriam, quae Wodenesdai appellator ; cujus uxor Frea fuit, cui

dedicaverunt antiqui sextam feriam, quae Freedai nuncupatur.
Simeon, Woden vero filius fuit Fretbewold, qui fuit Freolaf, qui fuit
p. 74 b. Fritbewlf, qui fuit Godwlf, qui fuit Geata. Hunc dudum pa-
gani pro Deo venerabantur, cujus Sedulius, poeta eximius, in
Paschali carmine mentionem faciens, ita exorsus est [i. 1-3] ;

" Cum sua gentiles studeant figmenta poeta?

" Grandisonis pompare modis, tragicoque boatu,

" Eidiculove Getae seu qualibet arte canendi," et ceetera.

Geta autem fuit filius Cethwa, qui fuit Beau, qui fuit Seldwa,
qui fuit Heremod, qui fuit Itermod, qui fuit Hatbra, qui fuit
Wala, qui fuit Bedwi, qui fuit Sem, qui fuit !N"oe, qui fuit
Lamecb, qui fuit Matusale, qui fuit Enocb, qui fuit Malaleel,
qui fuit Cainan, qui fuit Enos, qui fuit Setb, qui fuit Adam,
Cf. Vit. quern plasmavit Deus de limo terrse. Offa igitur rex omnibus a.ncl victo-
Ome, p. 13. Anglic regibus terrori erat et bonori; 2 vicit namque in j3ra3lio nes"
(i.) regem Cantuariensem,3 (ii.) regem Occidentalium Saxonum,
(iii.) regem !N~ortbanbumbrorum, (iv.) regem Australium Sax-
onum, (v.) regem Orientalium Anglorum, et, sicut inferius Increase of
dicetur prolixius, caateris regibus subjugatis vel tributariis tbe king-
effectis, Merciorum regnurn non mediocriter dilatavit. , rm ?

JEtlieluoldus , verA Nortlianliumhrorum, ducem Osivinum interfecit.

Simeon, Anno Domini dcclix. Etbelwoldus Mol, rex ISTortbanbum- siajn ^

p. 663 a. brorum, gessit bellum gravissimum contra ducem Oswinum, JEthelwold

MoU.

1 Par. inserts in the margin: 2 hojwri~\ This is written over an

" Woden lingua barbara Mercurius erasure. 0. W. West, have timori.

" dicitur. Item secundum primiti-

" vos impositores sexta feria, id est, j 3 Cantuariensem'] vel Kentensem,

" Fridai, a frodos quae est spuma j Par. in the margin. See the Life

" maris dicitur, unde nata est °f Offa, p. 13, 1. 27.

" Venus."

344

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 759. quern rex prredictus interfecit, et cum victoria recessit. Ipso Simeon,
Death of quoque anno Unust, rex Pictorum, defunctus est. p. 663 a.

Unust. Anno Domini dcclx. Eclipsis1 lunce facta est circa lioram

Bregwine noctis mediam kalendis Augusta. Eodem anno defuncto Cutk- Flor.Wig.
archbishop Dert0) Cantuariensi archiepiscopo, Berenguinus successit, vir2P-544B-
burv " Pru(ieus e^ m litterali scientia eruditus.

S. John
the Baptist.
Pope Ste-
phen III.
Death of
JEthel-
berht II.
Marriage
of vEthel-
wold Moll.

Archbp.
Lambert
(Jaen-
berht).
Bishops
of Whit-
hern.

Bishops of
Lichfield
and Lind-

sey.

The com-
piler igno-
rant of the
seat of the
see of
Lindsey.

Pope
Adrian I.
Death of
VEthel-
wold Moll.
Alchred.

Be capite Sancti Joliannis Baptistce.

Anno Domini dcclxi. Caput beati Johannis Baptistae in Sigehert,
Edessam civitatem transfertur. Stephanus Papa scdit Romas col. 144.
tribus amiis. Vit.Pontif.

Anno Domini dcclxii. iEthelbertus, rex Doroberaensis, ex pi0r. Wig.
hac vita transiens, Eadbertum 3 regni hasredem reliquit. Eodem p. 544 b.

Simeon,
p. 663 A.

anno Etbelbaldus, rex JSTorthanhumbrorum, Etheldredam regi-
nam suscepit.

Gontinuatio.

Anno Domini dcclxiii. Defuncto Berenguino, Cantuariensi Id. p. 663 c.
arcbiepiscopo, Lambertus successit. Eodem anno Fritbewoldus,
Candida? Casas antistes, ex hoc saaculo migravit, cui Petbwinus
successit.

Be episeopis Lindissce regionis.

Anno Domini dcclxiv. Defuncto Hemel, Licbesfeldensi epi- Id.
scopo, Cutbfridus successit. Eodem anno Aldulfus, in Lindisse
antistes, diem clausit extremum, cui Ceolwlfus successit.

Horum autem episcoporum ubi sedem baberent catbedralem,
penitus ignoramus; quod autem ibi, id est, in Lindisse regione,
quas inter Lincolniam et fiumen Humbre sita est, plures fuis-
sent episcopi certum babemus ; quorum primum, ut Beda vene- 1 e jj -£,.
rabilis in bistoria testatur Anglorum, Paulinus, primus Ebora- ii. 16.
censis antistes, ibidem episcopum ordinavit.

Anno Domini dcclxv. Adrianus sedem Bomanam suscepit.4 Vit. Pontif.
Etbelwoldus, rex ISTorthanbumbrorum, Oswinum 5 sibi rebellan- Hen. Hunt,
tern peremit ; sed non multo post idem Ethelwoldus ex liac ^,'P' w-jB'
vita decessit, cui Ealdredus trinepos Idaa regis successit, octo App.
annis qui regnavit. P- 640 a.

1 The mention of this eclipse is
peculiar to the compiler.

2 vir . . . eruditus~\ Inserted by
the compiler.

3 This, which is due to the com-
piler, is a confusion with iEthel-

berht's predecessor, Eadberht. Alric
succeeded iEthelberht.

4 This is erroneously inserted ;
see below under 772.

5 W. inserts ducem fortissimum.
0. apparently omits from Oswinum
to Ethelwoldus.

CHRONICA MAJORA. 345

Tit Offa, rex Merciorum, apud Lichesfelcl novum archicpiscopum A.D. 765.
constituent.

Malmes- Eodem anno Offa, rex Merciorum potentissimus, contractis Lichfield

5,ur\ke.st;, inimicitiis cum Cantuaritis, Lambertum, Cantuariensem archi- ma , ? a?
Pontif. 1. 7, . . .... archiepi-

p. 15. episcopum, primatu conatus est spohare, simuL ac regnum SCOpal see.

Merciorum archiepiscopatu insignire affectaus. Misit igitur ad

Papam Adrianum nuntios, exigens ab eo, ut pallio Ealdulfum,

Lichesfeldensem episcopum, contra morem veterum insigniret,

Id. Gest. atque omnes regni sui ei episcopos subjugaret. Nam verisi-

Regum, i. milibus argumentis apostolicum ! diu fatigaverat ; sicut pro

' P' ' variis occupationibus de facili Eomani pontifices trahuntur

ad consensuni, obtinuit quod petebat, ut videlicet omnes pro-

vincias Merciorum subicerentur episcopo supradicto, quorum

Vita Offas, nomina haec fuerunt ; (i.) Denebertus, Wigornensis episcopus,

P- -2- (ii.) Wereburtus Legecestrensis, (iii.) Ealdulfus Sinacestrensis,2

(iv.) Wlwardus Herefordensis ; episcopi Orientalium Anglorum,

(v.) Halardus Helmhamensis, et (vi.) Tidfert Domucensis. Ee-

manserunt autem arcbiepiscopo Cantuariensi, episcopus (i.) Lon-

doniensis, (ii.) Wintoniensis, Eofensis, (iii.) Sireburnensis. Stetit

autem haac regis violentia toto3 Lamberti praasulatus tempore,

quamvis idem arcbiepiscopus nihil vel sumptibus vel laboribus

omisisset, quo [non] 4 amitteret pristinam dignitatem.

Aldulfus arcliiepiscopus pallium stiscepit.

Id. iv. 172, Anno Domini dcclxvi. Ealdulfus, Licbesfeldensis archiepi- Aldulf

p. 308. scopus, pallium suscepit, et Frithebertus, Haugustaldensis epi- receives
Simeon, ^ r * ' > a i the pall

p. 663 d. scopus, obnt. V

Eanbaldus successit Egberto.

Malmesb. Anno Domini dcclxvii. Egberto, Eboracensi archiepiscopo Eanbald
Gest. Pon- defuncto, Eanbaldus successit. Iste est Eanbaldus, qui cum archbishop
'94.fi ' Ethelhardo, Cantuariensi arcbiepiscopo, invasionem, quam Offa
rex Merciorum super ecclesiam Cantuariensem fecerat, ad
Simeon, nihilum redegit. Eodem anno Eritheberto, Haugustaldensi Bishops of
p. 663 d. antistiti, Alcmundus successit. Hexham.

1 apostolicum] A modern hand I " i.e. of Lindsey.

has interlined sedem dum in A., 3 toto] totis, A.

altering apostolicum to apostolicum. 4 non] om. also 0. W. West.
W. ins. tarn. I

346

MATTHjEI PAK1SIENS1S

A.D. 768. Be ejpiscopis Legecestrensibus .

Bishops of Anno Domini dcclxyiii. Werebertus,1 Legecestrensis epi- Vita Offsc,
Leicester. gCOpUg quartus, diem clausit extremum, cui Umvona successit. P- --•

Est enim Legecestria civitas antiqua a rege Britonum LeirG.Mon.ii.il.

mincupata. Hujus autem episcopus primus ex Anglis fuit Malmesb.

nomine Totta, secundus Eadbertus, terfcius Werebertus, quartus ~j -*- ont; Iv-

Unwona, qui cum Offa, rege Merciorum, et Hunberto, Licbes- __. ' '
p. 114. feldensi arcbiepiscopo, quern quidam Bertbun, sillaba trans- p 22,

posita, appellant, invontioni beati protomartyris Albani cum

ceteris episcopis legitur affuisse ; sed ba3c infra.

Continuatio.

Catterick Anno Domini dcclxix. Cataracta civitas igne cremata est a Simeon,
burned by Beorm'edo tyranno, rege Merciorum deposito ; " sed ipse infelix P* 663 E-
TT- , / codem anno, justo Dei judicio, incendio periit.

Karolus, rex Francorum, Saxones bello stravit.

Defeat of Anno Domini dcclxx. Karolus,3 rex Francorum, collecta Id. p. 664 a.

the Saxons manu valida, Saxonum gentem bello aggressus est, multisque

by Charles . ■-. . ., . , . « ,. . , . ,

the Great ex P1,mclPlDus SU1S ibidem mteriectis, cum victoria tamen re-

versus est.
Falling Eodem4 anno stellae de cselo cadere terribiliter visas sunt,

stars.

Offa re-
duces the
[Hestin-
gis].

Death of
Carloman.
Charles
the Great.

Item.

Anno Domini dcclxxi. Offa, rex Merciorum, Est-Anglorum 5 Simeon,
gentem armis subegit. Quo etiam anno Karolus, rex Fran- P- A-
corum, subita morte praaventus expiravit; cui Karolus frater
ejus, cum dimidium patris antea obtinuisset principatum, totius
regni monarcbiam et populorum acclamationem adeptus est.

1 Wereberht is placed after Un-
wona, by Flor. Wig. p. 624 b., as
well as by Malmesb. u. s.

- rege . . . deposito'] Inserted by
the compiler. The editions of
Simeon (including Mr. Hinde's)
read Earnredo for Beornredo. See
Hinde's note, p. 23 w.

3 This belongs to the year 772.
It is taken directly from Simeon,
■who mentions the death of Carlo-
man in 771, in which the compiler
follows him.

4 This is peculiar to the compiler.

5 Est Anglorum] Hestingorum,
Simeon.

CHRONICA MAJORA.

}47

Vit.Pontif.

Hen. Hunt,
p. 730 v.

A.D. 772.

Pope
Adrian I.

Kings of
Northum-
bria.

Battle of
Otford.

Gontimtatio historialis.

Anno Domini dcclxxii. Defuncto Papa Stepbano, Adrianus
primus successit ei, annis viginti tribus, decern mensibus, et
diebus octodecim.

Anno Domini dcclxxiii. Ealdredus, rex Nortbanburubroruni,
ex bac vita transiens,1 Ethelredum babuit successorem. Eodem
anno Offa, rex Merciorum, contra Kentenses pugnavit apud
Ottanforde ; sed tandem horrenda clade bine inde peracta,
belli tamen successibus Offa clarus refulsit, et cum triumpbo
recessit.

Be cronicis Sigiberti, scilicet de anno Domini

DCCLXXIII.

Eodem anno Adrianus Papa ad tuendas res ecclesise
Karolum Romam accersit. Quo pergens Papiam obsedit,
ibique relicto exercitu, Romam pervenit, sanctamque
ibidem resurrectionem peregit. Postea rediens Papiam
cepit, iterumque Romam rediit. Synodum constituit
cum Adriano Papa aliisque centum quinquaginta tribus
religiosis episcopis et abbatibus. In qua Adrianus Papa
cum universa synodo dedit ei jus eligendi Pontificem
et ordinandi Apostolicam sedem, dignitatem quoque
patriciatus. Insuper archiepiscopos et episcopos per
singulas provincias ab eo investituram accipere diffini-
vit, et ut nisi a rege laudetur et investiatur episcopus,
a nemine consecretur, omnesque liuic decreto rebelles
anathematizavit, et nisi resipiscerent eorum bona jussit
publicari.

Karolus Ticinam urbem cepit.

Simeon, Anno Domini dcclxxiv. Karolus, rex Francorum potentis- Capture of

p. 664 c. simus, nobilissimam Longobardorum urbem Ticinam obsidione Pavia and
vallavit, quam cum rege Desiderio cepit et Italiam totam suo refllct,10"
imperio adjecit. Charlel J

Sigeberti

Auctariuni

Aquici-

nense

(Migne's

Patrologia,

clx. col.

269).

Charles
goes to
Rome, and
takes
Pavia.

Synod in
Rome.

The right
of electing
the Pope
and of in-
vestitures
given to
Charles.

Be coiifcecleratione inter Karolum et Offam regem facta.

Malmes- Anno Domini dcclxxv. Offa, rex Merciorum, undique vici- Presents

bur. Gesta nos reges amicos sibi concilians, ne bostes ei forent extranei, sent to

1 An error due to the compiler ; all the chroniclers speak of Alchred
being expelled, not dying, this year.

348

MATTH2EI PARISIENSIS

Offa.

A.D. 775. qui in regibus propinquis tot patravit offensas, Karolum mag-
Charles by rmm, regem Francorum, frequentibus exeniis amicum facere
curavit.1 Inimici autem antea erant ad invicem, ita ut in
alterutris regnis etiam negotiatorum commeatus utrobique
probiberentnr ; sed ex litteris Karoli magui, Francorum regis,
inter eum et Offam firmum amicitia? fcedus fuisse compactum
ostenditur evidenter : "

Regum, i.
90, p. 127.

Letter of

Karolus, gratia Dei rex Francorum et Longobardorum et Malmes-

bur. Gesta
Regum, i.
93, p. 128.
Also Vita
Offe,p.20.

Charles to << patricius Romanorum, viro venerando et fratri carissimo,
" Offae regi Merciorum, salutem. Primo gratias agimus omni-

Meaning
of Offa's
gifts.

Nota quid
signent
Karoli
dona.

Minatur
degeneri-
bus conva-
lescens.
Fit miles.
Triumphat.
Communi
assensu
consecra-
tur in re-
gem felici-
ter.

Karolus
rex Fran-
corum
ipsum jam
timet et
muneribus
veneratur.

potenti Deo de catholicse fidei sinceritate, quam in vestris
laudabiliter j^ginis reperimus exaratam. De peregrinis
vero, qui pro amore Dei et salute animarum suarum bea-
torum Apostolorum limina desiderant adire, cum pace sine

A Karolo dona data sunt Offse, mucro,

zona,
Cingat ut imbelles clemens feriatque re-
belles ;
Pallia donantur velut his seer eta tegantur ;
Tiro mucrone sed et utens munere zonae
Indomitos punit, pronos sibi nectit et unit,
Palliat arcana ne signent pallia vana.
Offa restauratus regali stirpe creatus *
Erigitur, spernit quae degenerantia cernit.
Armis donatur, Cato,f Mars,| Paris § hinc reputatur
Quo floret tuta duce Mercia lege statuta ;
Ense superborum vices reprimens dominatur,
Hunc rex Francorum Karolus timet et veneratur.
Communi voto cum clero Mercia toto
Oflfe concedit sese cui mitis obedit ;
Ergo coronatur, ex tunc rex jure vocatur.

2 Par. has here in the margin :
" Verte duo folia et invenies hanc
" epistolam in inferiori margine folii
" bene et vere scriptam." The
letter is here printed from this
latter copy in p. 118, which agrees
-with that in Malmesbury and in the
Life of Ofl'a. Part of the letter is
also given by Diceto, col. 608

(Twysden). The variations in the
copy preserved by the original com-
piler are denoted by A.

* Vel, Offa recordatur quod ab
indignis reprobatur.

f Sapiens et moralis.

\ Bellicosus.

§ Elegans et pulcher.

CHRONICA MAJOR A.

349

Malrnesb.
Gest. Reg
i. 93,
p. 129.

omni perturbatione vadant; sed si aliqui non religioni ser- A.D. 775.
vientes, sed lucra sectantes, inveniantur inter cos, locis Letter of
opportunis statuta solvant tbelonea ; negotiatores quoque Charles to
volumus, ut ex mandato nostro patrocinium liabeant in regno a"
nostro legitime ;l et si in aliquo loco injusta affligantur
oppressione, reclament se ad nos vel nostras jndices, et
plenam jnbebimus inde justitiam fieri. Cognoscat quo-
qne dilectio vestra, quod aliquam benignitatem de dalmati-
cis • nostris vel palliis ad singulas sedes- episcopales regni
vestri, vel3 Ethelredi direximus, in elemosinarn 4 domini
Apostolici 5 Adriani, deprecantes, ut pro eo intercedi G jube-
atis ; nullani "' babentes dubitationem beatam illius animam
in requiem esse, sed ut fidem et dilectionem osteudamus
in amicum nobis carissimum ; sed et de tbesauro bumana-
rum rerum, quern Dominus Jesus nobis gratuita pietate
concessit, aliquid per metropolitanas civitates direximus ;
vestras quoque dilectioni unum baltbeum et unum gladium
Huniscum et duo pallia serica duximus destinanda. Valete."

Be signis ccelestibus.

Hen. Hunt. Anno Domini dcclxxvi. Visa sunt in caelo rubea signa post Signs in

iv. p.730D. occasum solis et borrenda; et serpentes visi sunt in Sutb-sexe, the sky.

cum admiratione magna, acs si de terra scaterent. perpents

in bussex.

Leo Zacarus iviperavit.

Sigebert, Anno Domiui dcclxxvii. Mortuo imperatore Constantino, Leo IV.
col. 148. Leo Zaccarus9 Eomanum adeptus imperium imperavit annis (Chazarus)

quinque.

emperor.

Continuatio historialis.

Simeon, Anno Domini dcclxxviii. Petbwinus Witernee, id est Can- Bishops of

p. 664 d. dicbe Casee, episcopus, tredecimo episcopatus sui anno diem Whithern.
Hen. Hunt, clausit extremum ; cui Etbelbertus successit. Eodem anno Death of

iv. p. 730 e. Etbelwoldus et Herebertus, duces de regno Nortbanbum-

Ealdulf
at Kinfi-s-

brorum, contra regem suum rebellantes occiderunt Ealdulfum, cliff

1 in regno nostro legitime] in re-
gitime, A.

2 dalmaticis~\ dalmatistis, A.

3 A. inserts regni regis.

4 in elemosinam'] So Par. A. has
expectamus ex elemosina.

5 Apostolici] Papa;, A.

6 intercedi] intercedere, A.

7 nullam . . carissimum] om. A.
s ac . . scaterent] Introduced by

the compiler.

9 Zaccarus] i.e. Chazarus. This
name is not in Sigebert, nor in
Hugo, nor the Historia Miscella.

350

MATTHiEI PARISIENSIS

principem exercitus regis Etbelredi, apud Cunesclive,1 ct postea Hen. Hunt,
idem duces regis Kinewlf2 et Eggen ingenti praelio pereme- iv.p.730E.
runt ; rex auteru Ethelrediis fugit a facie eorum, et consti-
tuerunt regem Alfwoldum, qui decern annis regnavit.

Offa rex castrwm de Bensintona cepit.

Anno Domini dcclxxix. Offa, rex Merciorum strenuissimus, Id.
pugnavit contra Kenulfum, regem Occidentalium Saxonum, in
obsidione castri de Bensintona; sed Kenulfus martis casu
minoratus a loco per fugam recessit, et invictus Offa castrum
in sua recepit.

Continuatio.

Exile of Anno Domini dcclxxx. Ethelredus,3 rex iNortbanbumbrorum Simeon,

Alchred of depositus, primo in urbem Bebbam et post ad regem Pictorum a« 774,
■. • " nomine Kinothum decessit, ubi et finem vitas terminavit. P' B-

A.D. 778.
and of
Cynewulf
and Eega.
Alfwold
king of
Northum-
bria.

Capture of
Bensing-
ton by
Offa.

Bellum inter NortJvanliumbros exactum est.

[Beorn] Anno Domini dcclxxxi. Principes Kortbanbumbrorum quen- Hen. Hunt.

t^'at \ ^aiTl consulem, et justitiarium suum, plus aequo severiorem, P- 731 a.
umbrians *n su^s £e(iificiis 4 combusserunt. Quo etiam anno, defuncto Simeon,
Bishops of Kinewlfo, Lindisfarnensi antistite, Higbaldus successit. P- 665 A-

Lindis-
tariie- Continuatio. Hirene imperavit.

Irene Anno Domini dcclxxxii. Hyrene cum filio Constantino im- Sigebert,

empress. perium Eomanum annis decern gubernavit.5 col. 149.

1 Cunesclive'] Kings clive, Hunt. ;
Cyningenclife, A.-S. Chron. Mr.
Hinde thinks the compiler intends
Conniscliffe-on-the-Tees by this.
(Symeon of Durham, p. 25, note h.)

2 Kinewlf] Kinewlfi, A.

3 Ethelredus'] An error for Alcre-
dus. The compiler has been misled
hy finding the mention of the death
of Eadwlf in Simeon in the year
774, confusing him with the Aldwlf
or Aldulf mentioned by Simeon and
Huntingdon in 778, and therefore
supposing that the king whose exile
is thus given by Simeon was the
same as the Ethelredus whose exile

Simeon mentions in 779 and Hun-
tingdon in 778.

4 in suis cedificiis] Introduced by
the compiler. The A.-S. Chronicle
has on Sele-tune.

5 Par. inserts in the margin :
" Nota htec ex cronicis Sigisberti

" [col. 149]. Eodem anno Con- Prophecy
" stantinopoli quidam laminam au- Nativity
" ream invenit, et in ea virum jacen-
" tem cum hac scriptura, Christus
" nascetur ex Virgine Maria, et
" credo in eum. Sub Constantino
" et Hirene imperatoribus, 0 Sol,
" iteruni me videbis. De anno

" DCCLXXXII."

CHRONICA MAJORA.

351

Hen. Hunt. Anno Domini dcclxxxiii. Alfwoldus, rex Northanhumbrorum, A.D. 783.
iv.p. 731 a. mjgit Eoniam propter pallium, et dedit illud arcliiepiscopo.1 The pall
Quo etiam anno, defuncto Alcmundo Hangustaldensi episcopo, s^ fcjrby
Thibeccus successit. Bishops of

Hexham.
Wibertus obiit, Sirebumensis egpiscojpus.

Anno Domini dcclxxxiv. Wilbertus, Sirebumensis antistes,2 Bishops of
obiit,3 et Eastanus successit. Sherborne.

Karolus duces Saxonum ad fidem convertit.

Anno Domini dcclxxxv. Withicnindus et Albion, duces The Saxon
Saxonia? infideles, Karolo reconciliati baptizantur.

Flor. Wig.

MS. A.
a. 81G,
p. 547.3

Sigebert,
col. 149.

leaders
baptized.

Kinewlfus rex iiderficitur.

Hen. Hunt. Anno Domini dcclxxxvi. Kinewlfus, rex Occidentalium Sax- Cynewulf,
iv.p. 731 a. onum, cum regnasset viginti sex annis [et] contra Britones et king °*
alios multos prselia plurima laudabiliter commisisset, exulavit ■, ■ ,'
tandem juvenem quendam, nomine Kinehardum fratrem Sige- Cynehard.
berti regis, quern Kinewlfus a regno, ut superius relatum est,
Malmes- privaverat, babens ilium suspectum ne aspiraret ad regnum,
bur. Gesta vel denique necem fratris sui in ipsum vindicaret. Kine-
im' lm tardus vero tempori cedendum credens, dissimulans animo,
quasi volens aufugit ; sed mox cum furtivis preedonum con-
veuticulis, nemorosa jaetens abdita, in insidiis multis expectabat
diebus propter proverbium, quo dicitur,

42, p. 57.

(Not in
Malmes
bury.)

Quod non longa mora dare solet, dat brevis bora.

42, p. 58.

Malmes- Interea dum rex Kinewlfus alienis amoribus serviens, in villa
bur. Gesta qU03 M.eritona4 dicitur, furtivas veneri indulgeret, et boc a
4^ °n 5V Kinehardo supradicto compertum fuisset, cum suis complicibus
domum foris obsedit ; sed rex, qui cum parvo comitatu et quasi
solus advenerat, ut se ab bostibus undique vallatum compe- p. 115.
risset, ostia domus obclusit, sperans latrones vel terrere impe-
rio vel mulcere alloquio, sed frustra ; nam cum a multitudine
rex circumventus fuisset, dum cedere bostibus damnum gloria3
sua? arbitraretur, defensioni vacans ipsum Kinehardum crude-
liter vulneravit ; hoc autem viso, Kinebardus cum suis in regem
irruens, ipsum interfecit. Pauci quoque ex clientela regis,

1 i.e. Eanbald I., archbishop of
York.

- antistes'} antistites, A. This
entry is altogether misplaced.

3 obiit] esse, A.

4 The mention of Merton comes
from Hunt. p. 731 e.

352

MATTH^I PARISTENSIS

A.D. 786. qui aderant, dum non manus dare, sed dominion suum vindi- Malmesb.
care intendunt, omnes fuerunt pariter obtrancati. Continuo Crest. Reg.
fama dilabitur ad principes perempti regis, qui non longe ex- '* ' P'
cubias agebant, inter quos Osricus major cseteris socios bor-
tatur ne tantam ignominiam inultam dimitterent; strictis
Death of ensibus irruunt in bostes. Kinebardus boc videns cognationem
Cynenard. praetendit, multa pollicetur, sed ubi nibil proficit, suos ad
resistendum accendit ; tandem regiis ministris justa proveniente
victoria, Kinebardum cum suis omnibus peremerunt. Corpus
vero regis Wintonias sepultum est, Kinebardi autem apud
Rependune,1 quod tunc nobile ccenobium erat et famosum.

Brithricus rex West-Saxonum constituitur .

Anno Domini dcclxxxvii. Defuncto rege Occidentalium Hen. Hunt.

Saxonum Kinewlfo, Brithricus filius ejus successit in regnum iv. p. 731 c.

sedecim annis.

Bishops of Quo utique anno, defuncto Celdulfo 2 Dorkecestrensi episcopo,
Dorches- Aldulfus successit.
ter.

Beorhtric

succeeds

Cynewulf.

Prodigy.
Death of Q.
Ricdritha.

Council of
Cealchyth.

Sanguis de ccelo pluit.

Anno Domini dcclxxxviii. Sanguis de caslo in terram pro-
fluxit, et regina Ricdritha diem extremum clausit.

Sigebert,
col. 150.
Simeon,
p. 666 r>.

Hen. Hunt,
iv. p. 731 c.

Vita Offse,
ii. p. 25.

Ecgfrith
crowned in
Offa's life-
time.

Adrianus Papa.

Anno Domini dcclxxxix. Adrianus Papa legatos misit in
Britanniam ad fidem, quam Augustinus praadicaverat, reno-
vandam. Ipsi vero a regibus cum clero et populo bonorifice
suscepti super stabile fidei fundamentum pulcbre aadincaverunt,
Obristi gratia cooperante. Tenuerunt autem concilium apud
Cbalcbutbe, ubi Lambertus, arcbiepiscopus Cantuariensis, par-
tem sui episcopatus arcbiepiscopo Licbesfeldensi resignavit :
in illo quoque concilio Offa, rex Merciorum potentissimus, in id. p. 26
regem fecit3 solemniter coronari Egfridum, filium suum pri-
mogenitum, qui deinceps cum patre, juvenis piissimus et animo
nobilissimus, usque ad fineiu vitas ejus regnavit.

1 Bepton. The A.-S. Chronicle
says Axminster, p. 332.

2 This is most probably a care-
less copy of the entry in Flor. Wig.
MS. A.p. 546"2, " Defuncto Higberhto
" Licetfeldensi episcopo, successit
" Aldulfus." There is also proba-

bly some confusion with Aldulf,
bishop in Lindsey in 750, and Al-
dulf, bishop of Mayo, consecrated in
786. See Stubbs's note to Hoveden,
a. 786, i. p. 11, note 3.
3 fecit] fecere, A.

CHRONICA MAJOEA. 353

.Simeon, Eodem anno rex Northanhumbrorum Alfwoldus, conspiratione A.D. 789.

p. 667 a. facta ab ejus patricio, Sigan nomine, miserabili morte occisus Murder of

est juxta Murum, cujus corpus in ecclesia Haugustaldensi se- rr ?'

pultum est. In loco autem, quo rex praefatus interfectus fuit, ]sforthum-

a plurimis visa est caalitus lux emissa, cujus rei novitate a bria.

fidelibus loci illius ecclesia constructa est, [et] in honorem Dei

ibidem et sanctorum Cutbberti et regis Oswaldi consecrata

Flor. Wig., est. Successit ei in regnum Osredus, filius Alcredi, trinepos 1 ^sre^

Ann tj • succeeds.

■"■PP-5 Idae regis, uno anno.

p. 640 a. &

Crux apparuit in vestimentis hominum.

Hen. Hunt. Anno Domini dccxc. Apparuit signum crucis in vestibus Portent.

iv. p. 731 d. hominuin, quod dictu et auditu mirabile fuit. Illud enim fac-
tum credimus ad praBmunitionem gentium regionis, ut plagam
Danorum, quas proxime secuta est, possent evitare.

Rex Brithricus filiam Offce regis duxit.

Malmesb. Anno Domini dccxci. Kex Occidentalium Saxonum Brithricus, Marriage
Gesta ut ampliorem gratiam apud propinquos inveniret, filiam Offte of Beorh-

Regum, i. regis Merciorum, eo tempore potentissimi, in conjugium ac- tr^c witn
' P" cepit ; cujus affinitate fultus Egbertum solum regalis prosapias , a ^ir '

superstitem, quern regni sui utilitatibus futurum metuebat 0f Qffa>
hostem, in Franciam fugavit. Quo expulso rex securo vacabat Ecgberht
otio, cum gens Danorum piratica rapina vivere assueta, tribus banished,
advecta navibus, pacem provinciaa perturbavit. Istos2 quoque First arri-
quasi exploratores advenisse suspicandum est, ut ubertatem T.a
patriae explorarent, sicut postea Danorum multitudo super-
veniens, quae totam replevit Britanniam, luce clarius demon-
stravit ; tunc vero furtive appulsi, regiam villam, quae prope
erat, aggressi, villicum regis, qui eis ad pugnam occurrit, pere-
Hen. Hunt, merunt. Hie primus ex Angligena natione interfectus est, sed
iv. p. 731 e. multa postmodum ex eis milium milia corruerunt; tandem a
Malmesb. multitudine populorum occurrenti excussa Danorum praada, ad
Gest. Reg. naves fugere compulerunt.
i. 43, p. 60.

Rex Osredus a regno suo fugatur.

Hen. Hunt. Anno Domini dccxci.3 Bex Osredus dolo suorum a regno fu- Osred
iv. p. 732 a. gatus est, cum anno uno regnasset, [et] Ethelredus, filius Mol, expelled.

1 trinepos.~] This error for trine-
potis arises from joining together
two sentences of Flor. Wig. App.
p. 640 a.

2 Istos'] Istis, A.

3 Sic. In 0. W. the numbering

783 occurs twice, and thus they
agree again here. A. had originally
two years numbered 786 ; Paris has
altered them up to 791, leaving two
thus numbered.

354

MATTH^EI PARISIENSIS

A.D. 791.

iEthelred

Mol.

Osred

slain.

Synod at

Finchale

under

archbp.

Eanbald.

Constan-
tine VI.
emperor.
Synodal
letter sent
by Charles
on image
worship.
Letter of
Alcuin.

Marriage
of iEthel-
red and
iElflsed.

Murder of
iEthel-
berht, king
of the East
Angles.

in regno substitutes. Hoc quoque anno, qui quartus est post- Hen. Hunt,

quam Osredus primo rex fuerat, cum viribus congregatis rediret, iv.,p.732A.

ut Etbelredum, per quem expulsus fuerat, a regno expelleret,

inter eundum captus est apud Tinemutham et occisus. Eodem Simeon,

anno x congregata est synodus in loco qui Finchale dicitur, pras- P- 670 a.

sidente arcbiepiscopo, cum suis suffraganeis episcopis et aliis

multis.

Conimuatio. Gonstantmus imperavit.

Anno Domini dccxcii. Constantinus Eomanum adeptus im- Sigebert,
perium septem annis imperavit. Eodem anno Karolus, rex col. 151.
Erancorum, misit librum synodalem ad Britanniam, in quo verse img£ ^
fidei multa reperta sunt obviantia, et eo maxime quod pa3ne
omnium Orientalium doctorum unanimi assertione est diffinitum,
imagines adorare debere, quod omnino ecclesia catbolica exe-
cratur ; contra quod Albinus scripsit epistolam, ex auctoritate
divinarum scripturarum mirabiliter dictatam, illamque cum
eodem synodali libro in persona episcoporum ac principum idem
Albinus ad regem attulit Gallicanum. Eodem anno Etbelredus, id. p.667E.
rex Northanhumbrorum, iElfledam regis Offiee filiam uxorem
accepit.

Be Sancto Alberto rege et martyre.

Eodem tempore rex Orientalium Anglorum Albertus,2 filius
regis Etbelredi, a finibus regni sui, matre multum inbibente,
egressus, venit ad Offam, regem Merciorum potentissimum,
petens ab eo ut filiam suam3 ei daret matrimonio copulandam.
Offa vero rex nobilissimus et genere clarissimus, cum dicti
regis adventus causam cognovisset, suscepit ilium cum max-
imo bonore in palatio regio, et tarn ipsi regi quam commili-
tonibus qui cum illo advenerant, omne quod potuit bumanitatis

1 This is given in 798 by Simeon.
The identification of the place
seems due to the compiler. It is
Wincanhalth in Simeon (ed. Hinde,
p. 35).

2 Albertus ] So altered from
Ethelbertus. These first two para-
graphs are due to the compiler.
See the life extracted by Richard of
Cirencester, i. p. 271 (ed. Mayor).

3 i.e. iEthelthryth. Par. inserts
in the margin :

" Desponsatur una filiarum regis

" Offa? regi Occidentalium Brith-
" rico.

" Desponsatur alia filia Offae
" Etheldredo regi Norhamhimbro-
" rum.

" Albertus rex Orientalium An-
" glorum postulans tertiam sibi
" dari in uxorem, dolo regis, ut
" dicitur, sed hoc non manifeste
" verum est, dolo yero reginae, quod
" manifestius est, suffocatus est in
" thalamo ipsius reginae." This is
from the Vita Offse, p. 23.

CHRONICA MAJORA. 355

Vita obsequium exbibebat. Offa quoque rex cum reginam suatn A.D. 792.

Oftse II., Qucndi'ithara conveniret, et consilium quaereret de prsemissis, Murder of
ilia bortatu diabolico succensa viro fertur taliter respondisse : iEthel-
" Ecce," inquit, " tradidit Deus bodie vobis inimicum vestrum, berilt-
" cujus regnum tarn diuturno adoptastis desiderio, ut, illo
" latenter extincto, regnum ejus in jus vestrum et successorum
" vestrorum transeat in saternum." Cui rex mente nimium
perturbatus ex mulieris persuasione, cum indignatione ipsam
increpando, respondit, " Quasi una," inquit, " de stultis mu-
" lieribus locuta es ; absit a me, absit tarn detestabile factum,
" quo perpetrato, mibi meisque successoribus foret opprobrium
" sempiternum ; ' " et bis dictis, rex iratus ab ilia recessit.
Interea, mentis perturbatione paulatim deposita, reges con-P-H6-
sederunt ad mensam, ubi regalibus esculentis refecti, in tym-
panis, citbaris, et cboris diem totum cum ingenti la3titia
expleverunt. Sed regina interim malefica, a foedo proposito
non recedens, jussit in dolo tbalamum more regio pallis se-
ricis et aulaeis adornari, in quo rex Albertus nocturnum ca-
peret somnum ; juxta stratum quoque regium sedile preeparari
fecit cultu nobilissimo exstructum et cortinis undique circum-
datum, sub quo etiam malefica ilia fossam parari fecit pro-
fundam, ut nefandum propositum perduceret ad effectum.
Rex vero Albertus, cum post laatum diem membra sopori dare
proposuisset, adductus in thalamum memoratum in sedili pra?-
fato residens, cum ipsa sella in fossae profunditate subito
prsecipitatus, a lictoribus, quos regina absconderat, suffocatus
est ; nam ilico cum rex in foveam corruisset, projecerant super
eum nefandi proditores pulvinaria cum vestibus et cortinis, ne
clamans audiretur, et sic rex et martyr innocenter extinctus
accepit coronam vita?, quam repromisit Deus diligentibus se.

Id. p. 25. Hoc tandem detestabile factum, quod regina malefica in procum
filias 2 operata fuerat, cum ad commibtones occisi regis per-
venisset, ante lucem recesserunt ab aula, ne de ipsis simile
fieret judicium metuentes. Offa quoque rex magnificus, cum
de commisso facinore certitudinem comperisset, sese lugens,
in coenaculo recludens, per tres dies cibum non gustavit ; Jhe tag-
ged tamen, Meet a morte regis baberetur immunis, missa ex- ^ gast
peditione non modica, regnum OrientaUum Anglorum suo Angles
imperio copulavit. Sanctus autem Albertus, dum inboneste seized by
tumulatus, omnibus latebat incognitus ; donee corpus ejus, caslesti ^Ff-
lumiue declaratum, a fidebbus inventum et apud Herefordensem ^g^'g
delatum civitatem, nunc Lsedem episcopalem, miracubs exornat body
et virtutibus illustrat. brought to

. Hereford.

1 sempiternum'] om. W.

2 in procum filice is from Malmesbury, Gesta Pontif. iv. 170, p. 305.

z 2

356

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 793.

Death of
archbishop
Jaenberht.
^Ethel-
heard arch-
bishop.
Baldwulf
bishop of
Whithern.

Transla-
tion of
S. Alban
by Offa.

De morte Lamberti, Cantuariensis archiepiscopi.

Anno Domini dccxciii. Lambertus, Cantuariensis archiepi- Malmesb.
scopus, cum viginti septem annis [sedem laboriose] nimis te- 9^s.t- on~
nuisset, diem clausit extremum; quo apud Sanctum Augustinum \^ '
sepulto in capitulo, Hathelardus, Wentanaa civitatis 1 episcopus,
tredecim annis successit. Eodem anno Eanbaldus, Eboracensis Hen. Hunt,
archiepiscopus, Baldulfum2 apud Witerne, quas3 Latine " Can- lv- P-732 b.
" dida Casa " dicitur, episcopum consecravit.

De inventione Sancti ATbani, Anglorum prothomartyris.

Eodem anno Offa, Merciorum rex potentissimus, cum in urbe Vita
Batbonia residens post diei laborem noctis quietem in stratu Offa; II.,
regio caperet, angelo nuntiante, divino est admonitus oraculo, P"
ut sanctum Dei, Anglorum sive Britonum protbomartyrem
Albanum, de terra levaret et reliquias ejus in scrinio digDius
collocaret. Rex vero divinis illico studens obtemperare praa-
ceptis, accito Humberto, Merciorum archiepiscopo, cujus sedes
apud Licbesfeld nuper ab eodem rege fuerat constituta, divinam
ei voluntatem indicat de prasmissis. Tunc archiepiscopus me-
moratus, assumptis continuo securn Ceolwlfo Lindesiensi et
Unwona Legecestrensi episcopis, suis suffraganeis, curn in-
numera utriusque sexus et diverse aetatis multitudine, regi die
sibi statuta apud Verolamium occurrerunt. Rex vero, dum
illuc iter expediret, lucis radium, in modum ingentis faculaa,
cselitus emissum super locum sepulcbri quasi fulminare 4 con-
spexit ; boc quoque divino ab omnibus miraculo conspicato,
tali indicio exstiterunt de visionis veritate certiores effecti.
Tunc populo in jejuniis, eleemosynis et orationibus sanctifi-
cato, antistites sacri sacerdotalibus adornati infulis affore sibi
beati martyris auxilium flagitabant. Fuerat namque locus et
memoria martyris post adventum Sancti Germani, Autissiodo-
rensis episcopi, qui cum beato Lupo, Trecasinas urbis episcopo,
ad exstirpandam bajresim Pelagianam in Britanniam venerant,
annis circiter trecentis quadraginta quatuor omnino deleta ;
siquidem gens pagana Saxonum, Jutorum, et Anglorum, Bri-
tonibus expulsis, Britanniam subjugaverant, ut superins constat
prolixius exaratum, mox agros depopulantes, ignem in civitates
et oppida accumulantes, sacras ecclesias solo tenus compla-
nantes, sacerdotes detruncantes, cunctam paane superficiem in-
sula? a mari usque ad mare immisericorditer deleverunt. Hac

1 civitatis] civitate, A.

2 Baldulfum] om. 0. W.

8 quae . . . dicitur] Introduced by
the compiler.

4 fulminare] Altered to fulmi-
naret in A.

CHRONICA MAJORA.

357

Vita
Offie II.,

p. 27.

itaque tempestate, ecelesia beati Anglorum prothomartyris A.D. 793.
Albani, quam Beda in Anglorum historia, post passionem ejus- Transla-
dem martyris, miro tabulatu lapideo scripsit fuisse constructam, ^on.
inter cteteras regionis ecclesias funditus est subversa ; unde et
sepulcbrum ejus, quod in adventu Sancti Germani, et ante a
passione martyris usque ad illius patria? desolationem, omnibus
notum, et propter miraculorum frequentiam ab omnibus fuerat
adoratum, tempore quo Offaa regi angelico exstitit ministerio
revelatum, erat iucognitum universis. Facta igitur, ut diximus,
oratione a clero et populo cum elemosina et jejunio, terram
percutiunt, et passim martyris sepulturam offendunt ; nee fait
necesse locum diu quasrere, quern divina dementia dignata est
caslesti lumine revelare. Martyris igitur corpus, astante Offa
rege strenuissimo, in theca lignea, in qua prius a Cbristi fide-
libus propter barbarorum stevitiani fuerat tempore discriminis
occultatum, reperiunt cum ipsis sacris omnium Apostolorum
diversorumque martyrum reliquiis, quas ibi dudum Sanctus
deposuerat Germanus. Movit baic inventio tarn clerum quam
populum universum ad lacrimas, et ob hoc maxime, quod fidem
fecit dictis 1 sanctorum patrum de reliquiis " simul cum corpore
repertis, quas legimus ad solatium ma.rtyris ejus sacro corpori
fuisse conjunctas. Quid3 ergo? tbesaurum, diu sub cespite
absconditum, archiepiscopus cum suis episcopis de sepulcbro
levantes cum timore sancto, preecedente solenni processione,
in hymnis et laudum prasconiis, transtulerunt in quandam
ecclesiam, olim extra urbem Verolamium in bonorem beati
martyris consecratam, ubi in locello, ex4 auro et argento simul
et lapidibus pretiosis fabrefacto, pia patris pignora reponuntur.
Rex autem propter regale signum, ut in postern m
omnibus patesceret quod a rege inuncturn est corpus et
regi revelata est inventio, caput circulo aureo fecit
redimire.0 Quo in loco usque in hodiernum diem divina non

1 dictis] dorainus, A., and so the
Vita Offa; (ed. Wats). West, has
dictis.

" reliquiis'] reliquis, A.

3 Quid] Quem, O. W. ; Quern
utique, Vit. Offse.

4 ex . . . reponuntur] Introduced
by the compiler.

5 This sentence is added by Paris
in the margin. It is enlarged from
the Vita Offse. At the foot of the

page is a picture of the martyrdom
of S. Alban, and the lines :

'• Albano cseso, tua sunt tibi lu-
" mina, effisor,
" Eruta, siccata flumina, fons-
" que datur."

And at the foot of the next page, a
picture of the Invention, with the
legend, " Invenitur Sanctus Alba-
" nus;" and over Offa's head, " Rex
« Offa vel Offanus."

358

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 793. desinunt celebrari miracula, sed, multis cernentibus, surdis ibi Vita
Miracles at restituitur auditus, claudis gressus, cascis visus, et omnibus Off80 H.,
the tomb. cum fiducia beati martyris auxilium. implorantibus, a Deo p'

mentis et corporis impertitur desiderata salus. Acta autem Id. p. 28.

sunt baac a passione ejus anno quingentesimo septimo, ab ad-
p. 117. ventu Anglorum in Britanniam trecentesimo quadragesimo

quarto, indictione prima, kalendis Augusti.

Ut rex Offa Romam pergens prcdum peregrinis emerit.

Offa's His ita gestis convocat rex ibidem provinciale concilium, id.

council and et cum archiepiscopo Humberto, suisque suffraganeis et prima-

journey to ^us urLiversis, cum quibus tractat de conventu monacborum

in loco illo congregando atque ccenobio privilegiando, ubi pro-

tbomartyris regni sui reliquias invenit, et quern locum suo

sanguine consecravit. Placet omnibus regis propositum, eique

episcoporum laudat concilium,1 ut auctoritate Pomani pontificis

canonizetur, simul et privilegietur monasterium in bonorem

martyris noviter construendum ; et base omnia ut digniorem

sortiantur effectum, consulitur, ut per legatos a latere regis

destinatos, aut in propria persona, rex ipse super bis cum

curia tractet Bomana. Rex vero suorum adquiescens consilio

laboriosum arripuit iter, ut sicut beatus Albanus protbomartyr

refulsit Anglorum, ita monasterium ejus omnibus regni coe-

nobiis possessionibus simul et libertatibus preeferretur.

He crosses Igitur rex mare ingressus ad portum in Flandria deside- Id.

to ilan- ratum applicuit, veniensque ad quoddam oppidum Monas-

buvs cer- teriolum nuncupatum,2 bospitandi gratia illuc divertit, ubi

tain mea- jumentis suis pabula non inveniens, miratur valde, quoniam

dows there, locus ille pratorum copia conspicitur abundare ; queerit ergo

rex, cujus sint prata ilia? Sed responsum accepit, quod

dominos plures baberent. Jubet autem rex, ut omnes com-

pareant in conspectu ejus, et de pratis distrabendis admoneant

venientes ; indignantur 3 non modicum qui base audiunt, asse-

rentes sufficienter pratorum dominos in rebus temporalibus

abundare. Cumque tandem nobiles illi ad regis prassentiam

perducti fuissent, convenit eos de pratis distrabendis ; quos

cum audisset in omnimodis abundare divitiis, "Non sic,"

inquit rex, " abundatis, quin possitis amplius abundare. Nbs

" prata vestra comparabimus, non secundum eorum asstima-

" tionem, sed juxta vestram voluntatem; nee erit ulla diffi-

1 laudat concilium] consulit pru-
dentia, Vit. OfFae, which explains ei.

2 nuncupatum] om. O. W.

3 indignantur . . . abundare] not
in the Vit. Offie.

CHRONICA MAJOEA. 359

Vita " cultas de pretio, licet nulla propitiatio ' sit in distrahendo." A.D. 793.

OffaeH., jjjs au(iitis, omnes cupiditate victi, a rege pro sua voluntate,
^* ' pro pratis pretium2 acceperunt; quo facto, rex prata ilia con- -which are

■*rt Off ^ secrat> et transeuntibus peregrinis omnibus regali munificentia giv<?n for
'•' confirmat, quatinus peregrini in illis locis pro tempore vel -f u-se

berbam vel foenum in perpetuum babeant sine pretio, unde

jumenta sua sustineant, ex regis beneficio.

Ut rex Off a Bomam perveniens ccenohium beati Albani
[privilegiaverit] .3

Id. p. 29. Innumerata4 denique soluta pro distractione pratorum pe- His arrival
cunia, a loco rex progreditur, et Romatn tandem perveniens, at Rome,
optata Apostolorum limina conterit, et diversorum loca sancto-
rum pia devotione percurrit. Deinde Adriano summo Pontifici Grant of
sui causam adventus denuntians, et de loco simul et beato Pope
Albano canonizando coenobioque construendo devote preces . ,Van '
porrigens, petitioni sua? Romanam de facili curiam inclinavit, nastery of
et ex boc pra3cipue, quod martyris inventio ca3litus sit edocta. S. Alban.
De monasterio fundando et ab omni episcoporum subjectione
emancipando curiam consulit, cui Romanus Pontifex taliter
respondit : "O fili carissime Offa, rex Anglorum potentissime,
" devotionem tuam circa regni tui protbomartyrem non medio-
" criter commendamus, et monasterio construendo illudque
" privilegiando petitioni tua3 assensum gratanter prasbemus,
" injungentes tibi in tuorum remissionem peccatorum, ut re-
" diens ad terram tuam, consilio episcoporum et optimatum
" tuorum, quas volueris possessiones sive libertates beati Al-
" bani monasterio conferas, et tuo privilegio inde facto nos
" originale tuum privilegio nostro roborabimus consequenter;
" et monasterium illud in specialem Romanaa ecclesiaa filiam
" adoptabimus, et nostro illud apostolatui subiciemus, nullo
" episcopo sive arcbiepiscopo mediante."5

1 propitiatio ] propriatio, Vit. 5 Par. inserts in ruhrick in the

Offse. I margin :

2 pratis pretium] pretium pratis,
A.

3 privilegiaverit ] So the Vita
Offee. It is also omitted in W.West.

4 Innumerata'] Dinumerata,O.W.,
as the Vit. Offse. Paris inserts so-
luta, to make up the sense, evidently
not knowing Dinumerata was the
true reading.

" Ante hajc confecta fait carta
" nostra magna quam con fecit rex
" Offa de fundatione et possessioni-
" bus ecclesise Sancti Albani, quse
" potest sciri per verba cartae illius,
" quam ipse propria manu signavit
" faciens crucem in principio au-
" ream."

360 MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 793. His igitur auditis, rex, quid digue tantaa largitati repen- Vita
Gift of dere valeat, secum pertractat ; tandem divina regem inspi- Offae II.,
wi'*^. rante gratia invenit salubre consilium, et in die crastina P"
school at scnolarQ Anglorum, quae tunc Bomas floruit, ingressus, dedit
Rome. sibi ad sustentationem gentis regni sui illuc venientis, singulos

argenteos de familiis singulis, omnibus in posterum diebus,
singulis annis ; quibus videlicet sors tantum contulit extra
domos1 in pascuis, ut triginta argenteorum pretium excede-
ret ; et hoc tali largitate obtinuit, ut de regno Angliaa nullus
publice pcenitens pro executione sibi injunctas poenitentias
subiret exilium. Celebrata igitur donatione praedicta, et sus-
cepta confessione a Papa peccatorum remissione, similiter
cum summi Pontificis benedictione, ad propria rex magnificus
remeavit.
The mo- Tunc congregato apud Verolamium episcoporum et optima- Id. p. 30.

q^aTvT j ^um suoruin concilio, unanimi omnium consensu et voluntate
founded hv ^eato Albano amplas contulit terras et possessiones innumeras,
Offa. quas multiplici libertatum privilegio insignivit. Monacborum

vero conventum ex domibus bene religiosis ad tumbam mar-
tyris congregavit et abbatem eis nomine Willegodum pras-
fecit, cui cum ipso monasterio omnia jura regalia concessit.
Nota am- Dominabatur Offa rex magnus in viginti tribus provinciis, Id.
plitudinem qUas Aoigli " sciras " appellant, id est, in (i.) Herefordensi,
Offmi el CUJUS episcopus sedem babet in eadem urbe ; in provinciis
Offse. ("•) Wigornensi et Glovernensi, quarum episcopus sedem babet

in Wigornia ; in (iii.) Warewicensi, (iv.) Cestrensi, (v.) Stafor-
densi, (vi.) Scrobesbernensi et (vii.) Derebiensi, quarum epi-
scopus sedem habet in Licbesfeld ; in (viii.) Legecestrensi,
cujus episcopus in eadem urbe sedem babet ; in (ix.) Lin-
colnensi, cujus episcopus sedem babet in Lindesia; (x.) Norb-
amtonensi, (xi.) Oxoniensi, (xii.) Buckingebamensi, (xiii.) Bede»
fordensi, (xiv.) Huntendunensi, (xv.) Canbregensi, et dimidia
Hertfordensi, quarum episcopus apud Dorkecestriam sedem
babet ; in provinciis (xvi.) Essexiaa et (xvii.) Middelsexiaa, et
dimidia (xviii.) Herefordensi, quarum antistes sedem babet in
urbe Londoniarum; in (xix.) Norfolc et (xx.) Sutbfolc duo
sunt episcopi, unus Helmbamensis, et alter Domucensis ; domi-
nabatur etiam (xxi.) Snotingensi provincias, cujus Cbristianitas
ad arcbiepiscopum Bboracensem spectat. Ex bis omnibus pro-
vinciis dedit rex praafatus denarium beati Petri, ut2 prasdictum
est, quod Anglice "Bomscot" appellatur.

1 demos'] domibus, A. W.

3 ut . . . appellatur] Introduced by the compiler.

CHRONICA MAJORA.

!61

Vita
OffED II.,
p. 31.

De possess ionibus ab Offa monasterio Sancti Albani collatis. A.D. 793.

Dedit praaterea Offa, rex potentissimus, beato prothomartyi'i Demesne of
Albano villam suam dominicam, quae viginti ferme miliariis Winslow
a Verolamio distat et "Wineslawe" nuncupatur, et tantun- ^Ien ^
dem per circuitum,1 sicut usque bodie scripta regis testantur, Alban's. '
quae in praafata basilica continentur; quaa videlicet basilica
tanta libertate previlegiata refulget, ut ab Apostolica consue-
tudine et redditu qui "Romscot" dicitur, cum neque rex,
neque arcbiepiscopus vel episcopus, abbas vel prior, aut qui-
libet in regno ab illius solutione sit iramunis, ipsa quidem
sola quieta est; in presbyteros autem et laicos totius posses- p. us.
sionis sua? abbas, vel arcbidiaconus nionacbus sub ipso con-
stitutus, jus pontificale exercet, ita ut nulli arcbiepiscopo vel
episcopo aut legato, nisi summo tan turn pontifici, subjec-
tionem2 impendat. Hoc quoque sciendum est, quod Offa rex g# Alban's
magnificus, tempore quo beati Petri vicario, Romans? urbis allowed to
Pontifici, redditum statutum, id est Romscot, de regno suo collect and
concessit, ipse a Pontifice Romano impetravit, ut ecclesia beati 0W1^ use
Albani Anglorum protbomartyris eundem Romscot ab omni the Roni-'
Hertfordensi provincia, in qua sita est ecclesia saspedicta, scot from
fideliter colligeret, et collectum in usus proprios remitteret. Herttord-
Unde et ipsa ecclesia, sicut a rege omnia jura regalia,
ita babet abbas loci illius, qui pro tempore fuerit, ponti-
ficalia ornamenta. Et haac de Sancto Albano ad tempus dicta
sufficiant.3

Flor. Wig.
p. 546 A.
Simeon,
p. 667 e.

Be signis ccelestibus, qtice famem et mortalitatem prcecurrerunt.

Anno Domini nccxciv. Defuncto Humberto,4 Licbesfeldensi ??s^p?,0^
arcbiepiscopo, Higbertus successit. Eodem anno miseram
Anglorum gentem dira prodigia terruerunt ; nam fulmina Portents,
abominanda et dracones per aera ictusque5 ardentes volitare
videbantur, quas signa famem validam et bominum stragem
Hen. Hunt. non modicam figurabant venturam ; siquidem supervenientes
iv. p. 732 b. Dani cum Norwegensibus gentem Norbanbumbrorum et Lin-
disfarnensium miserabiliter perimentes, ecclesias Cbristi cum
Simeon suis habitatoribus destruxerunt. Lindisfarnensis utique insula, Descrip-
p. 668 a. octo vel amplius se miliariis extendens, nobile babet monas- tionofLin

terium, quo pater eximius antistes Cutbbertus positus eratj
cum aliis praesulibus, qui ejus successores sanctissimi exstite-

disfarne.

1 circuitum'] circuitu, A.

' subjectionern] subjectione, A.

3 sufficiant'] sufficiunt, W. This
sentence is introduced by the com-
piler.

4 Apparently an error for Ber-
thuno.

5 ictusque] utriusque, O. W.

362

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 794. runt. Lindis vero rivulus est, quod ' excurrit in mare, duo- Simeon
rum pedum habens latitudinem 2 quando minor fuerit et videri p. 668 a.
potest; sed quando assfcus maris major fuerit, tunc nequit
Lindis videri.

Heec ex chronicis Eusebii.3

Offse regi Merciorum iv. kal. Augusti defuncto filius Flor. Wig.
ejus Ecgbertus 4 in regni gloriam successit, et centum
quadraginta uno diebus regnavit. Eodemque anno
vitam finivit. Cui vir magnificus et sancta sobole
felix Kenelphus successit, qui in pace, justicia, et pie-
tate regni rexit gubernacula. Mortuo autem Ecgfred Robert de
rege Anglorum regnavit Eadbertus, qui et Pren, tribus coi 41'5<

Lindis
fame.

Ecgfrith
succeeds
Offa.

Cenwulf.

Eadbriht
Pren, king
of Kent,

annis, et captus est et abductus a Kenulpho.

Cruelty of
Con stan-
tine VI.
Cruelty of
Constan-
tine V. to
Pope Ste-
phen II.
and others,

Death of

Sicffa.

Pope
Leo HE.

De persecutione Constantini imperatoris.

Anno Domini dccxcv. Oonstantinus imperator multos sibi Sigebert,
suspectos oculis privavit. • 151,

Papam Stephanum, quern per annos quadraginta carcere in- Id. a. 770,
clusum tenuerat, crudeli morte damnavit; et omnes sibi sus- co'- l46#
pectos vel subjectos super lignum sanctse crucis jurare5 fecit,
quod nullam Dei aut sanctorum imaginem venerarentur, ne-
que Dei genitricem invocarent. Eos autem, qui vigilias Deo
agebant, qui religiose vivebant, vel qui sanctorum reliquias
penes se babebant, condemnans, patrimoniis privabat, et modis
omnibus cruciabat ; qui reverentiores erant, eorum barbis cera
et pice illitis, amburebat. Monacbos ut uxores, monacbas ut
viros, ducerent, cogebat; quod multi respuentes ad palmam
martyrii pei"venerunt; nee sub alicujus gentilis persecutione
plures quam sub bac martyrizati leguntur. Hoc quoque anno Hen. Hunt.
Sigar dux, qui beatum regem Alfwaldum indigne peremerat, 1Y- P- 732 b.
digno periit cruciatu.

Leo Romce sedit.

Anno Domini dccxcvi. Adriano Papa defuncto, Leo successit Vit. Pontif.
annis viginti, mensibus quinque, diebus sedecim, et cessavit
sedes tribus diebus.

1 quod~] Sic, Simeon having
flumen, which the compiler has

altered to rivulus, and forgotten to
alter the relative.

2 latitudinem] latitudinis, A.

3 Eusebii] Sic, probably from the

St. Alban's copy of the Chronicles
from which this is taken being
bound up with that of Eusebius.

4 Ecgbertus] Sic, for Egferthus,
or Ecgfredus.

5 jurare] jure, A.

CHRONICA MAJORA. 363

Eodein anno tres orbiculi1 visi sunt circa solem, significantes A.D. 796.

fortasse multorum regum et nobilium mortem, qui illo anno Portent.
Hen. Hunt, ex hoc saeculo transierunt ; nam eodem anno rex JSTorthan- ?®~ °^
iv. p. 732 c. humbrorum Etheldredus, propria relicta uxore, novam duxit, «^- ,,
Simeon, unde et propria gente interfectus est ; cui Osredus 2 successit umbria.
p. 669 b. £n regntim) sed illo vicesima quinta 3 regni sui die defuncto, Osbald.

Eardulfus ei successit in regnum, et decern annis regnavit.4 ^arr?~*
Id. p. 669 c. Hoc quoque anno Eanbaldus, Eboracensis arcniepiscopus, de-0fYork
Hen. Hunt, cessit, et alter Eanbaldus successit. His etiam diebus defuncto Eadbriht
iv.p. 732 c. Ethellberto,5 Cantuariorum rege, Eadbertus successit. Per Pren, king
Id.p.732E. idem tempus post Lambertum, Cantuariensem arcniepiscopum, °} ^

iEtbelbardus archiepiscopatum regendum suscepit. 0f Canter-

bury.

Be morte et sepultura Offce regis Merciorum.

Vita Eodem anno Offa,6 rex Merciorum magnificus, constructo fere Death of

Offse II., nobilissimo post inventionem beati Albani monasterio, in villa, 0*fa-
P' qua3 Offeleia nuncupatur, juxta multorum opinionem diem clausit

extremum; cujus corpus apud villam de Bedefordia delatum, in
capella quadam extra urbem, supra ripam Usca3 fluminis sitam, The chapel
more regio dicitur fuisse sepultum. Eefert autem usque in in which
bodiernum diem omnium fere comprovincialium relatio, quod :*e w^.s
capella praafata longo usu et violentia illius fluminis sit sub- swaii0we(i
versa, atque ejus rapacitate, cum ipso regis sepulchro, in flumen up in the
prascipitata ; unde et usque in preesens sepulchrum illud ab Ouse.
hominibus loci, tempore eestivo ibidem balneantibus, quandoque
in aquae profunditate videtur esse conspicuum, et quandoque
licet diligentissime quaaratur, ac si res fatalis esset, non in-
venitur.

Successit 7 autem Offaa regi strenuissimo in regnum Egfri- Offse regi
dus Alius ejus, qui, patre vivente, ei conregnaverat annis successit
octo. Egfridus ergo juvenis egregius et animi nobilitate j^ff^^??,,
praaditus, protinus cum fuisset in regno confirmatus, pia patris

fihus ejus

in regno

Mercio-

1 orbiculi] ortuli, A. I " qui et imperator fuit Romanorum ;

2 Osredus'] Sic, for Osbaldus. \ " et hie hanc epistolam misit regi

3 vicesima quinta] post xxvii. | " OfEse, in margine hujus pagina;
dies, Simeon. I " inferiori." And in the lower

4 et . . regnavit] Introduced by i margin is the letter, as given above
the compiler. I p. 348, headed " Ex ihistoria Bri-

5 This must be iEthelberht n., j " tonum." Above in black is,
who died in 760. Hen. Hunt, p. j " Cum idem rex O. regnasset xxxix

730 b.

6 Par. has in rubrick in the mar-
gin : " Huic contemporaneus fuit
" magnus Karolus rex Francorum,

" annis.

7 This seems to be original. Cf.
Malmesb. Gesta Regum, i. 94, p.
129.

364

MATTH/EI PARISIENSIS

A.D. 796. iruitatus vestigia, ecelesiee beati Albani, Anglorum protbomar-
Grifts of tyris, terras multas et possessiones devotus contulit; illasque
h-cgtrith to cum aliis omnibus, quas pater ejus ecclesise pra3fata3 contulerat,
' cum omnibus libertatibus regiis, quas liberiores babet vel ali-
cui ecclesia? conferre potest, suo privilegio confirmavit et ejus
donationi,1 ut perpetuse firmitatis robur obtineret, juxta morem
ecclesia3 Bomanas, omnium episcoporum, comitum, et baronum
totius imperii sui subscriptionem et signum crucis apposuit.
Et praeterea patris in omnibus cupiditatem declinans, qugecum-
que ille ad exaltationem regni sui ex diversorum possessionibus
monasteriorum attenuaverat, ille prona devotione restituit, et
suo privilegio cunctis id petentibus roboravit. Ad petitionem Malmes-
quoque Atbelhardi, Cantuariensis arcbiepiscopi, emollitus, dig- p ^'.f .es*'
nitates ab arcbiepiscopo Lamberto, ut2 prredictum est, amissas p ^
libenter restituisset, nisi mors immatura ilium de medio sustu-
His early lisset ; nam centesima et quadragesima prima die post exitum ^lor. Wig.
death, patris defunctus, omnibus 3 regni sui natiouibus causam prse- P' ' D'

buit magni doloris ; unde nee arbitrandum reor,4 quod juveuis Mahnes-
adeo nobilis mortuus sit propter peccata sua, sed quia pater wary, best.
ejus, pro regni sui confirmatione, sanguinem multum effudit. „ ^o '
Succession Successit ei in regnum Merciorum Kenulfus, vir magnificus, ;pior- "Wig.
ofCenwulf. Cuthberti Alius et trinepos 5 Wibbee regis, viginti quatuor annis. App.,
His chil- Huic regina sua Alfritba genuit Kenelmum, postea sanctum, P- 638 c-
dren. e^ filias Quendridam et Burgenildam.

Qualiter Atlielhardus, arcliie/piscoims Cantuariensis, dignitatem
revocavit amissam.

Cenwulf. Anno Domini dccxcvii. Eege Merciorum Kenulfo regni Malmesb.

He restores diademate insignito, in palatio religiosus, in bello exstitit ut leo 6 Gi-est. Reg.

the digni- victoriosus. Accedentes ad eum iEtbelbardus Cantuariensis1- ,'

p. 130.
et Eanbaldus Eboracensis arcbiepiscopi, super amissa Can- j-. q .

tuariensis ecclesia3 dignitate regem convenerunt ; qui ab ipsis Pontif.

quantum nefas in mutilatione Cantuariensis dioecesis antecessor i. 8, p. 17.

ejus Offa rex commisisset edoctus, antiquitatis morem devo-

tissime reparavit. Missis igitur ad Leonem Papam, Adriani

successorem, sua et omnium Anglorum pontificum epistolis,

ipso arcbiepiscopo /Etbelbardo legationem7 graviter fungente,

ties of Can
terbury

1 donationi] donatio, A.

2 i. e. a. 789, p. 352.

3 omnibus . . doloris] Introduced
by the compiler.

4 Alcuin is speaking, the extract
given by Malmesbury coming from
a letter of his to Osbert.

5 et trinepos] trinepotis, Flor.
Wig.

6 ut leo] Introduced by the com-
piler. Simeon, p. 669 c, has been
used, as well as Malmesbury.

7 Sic, Malmesbury having ammi-
nistrante, instead of fungente.

CHKONICA MAJORA. 365

Malmesb. quod petiit impetravit ; unde profecto ad laudem archiprsesulis A.D. 797.

Gest. Pont, jilius et gloriam excellentius preedicatur ipsam pristinam re- Bishops of

J- > P- • vocasse dignitatem, quarn adquisitam custodire. Eodem anno, Worcester.

. °,r,'< lg" Mildredo Wig-orniensi antistite defuncto, Weremundus successit ; ^'c^bP;
P- 544 e. o . . Eanbald

o- quo utique anno Eanbaldus, Eboracensis arcniepiscopus, accepto recejves

p. 669 d e. pallio, post Ethelbertum antistitem x ordinavit Eadredum, the pall,

adjuncto sibi Higbaldo episcopo,2 ad pontificatus honorem tertio and or-

kalendas Novembris, in loco qui Wdeforda nuncupatur. *iams ,

Be munificentia Kenulfi, regis Merciorum. Cont'muatio

historialis.

p. 119.

Hen. Hunt. Anno Domini dccxcviii. Kenulfus, rex Merciorum, Cantiaa Capture of
iv. p. 732 d. provinciam hostiliter perlustrans prasdatus est, regemque Eadbriht
eorum Eadbertum, cognomine Spren, viribus sibi imparem ^ren "J
Malmesb. comprebendit, et vinctum secum cum victoria reduxit. Sed * g0Q^
• qSr' g" non multo post, cum apud Wincbelcumbam ecclesiam, quam after frees
131 fundaverat, fecit dedicari, ipsa consecrationis die regem bim.

captivum ante altare manumittens libertate donavit. Aderat Liberality
ibi Cutbredus, quern Kenulfus rex praafecerat Cantuaritis loco of Cenwulf
Eadberti supradicti. Basilica plausibus resonabat, platea dis- on *ne
cursibus fremebat, quod illuc in conventu tredecim episcoporum ,. w'. ,
et decern ducum nullus largitatis passus est repulsam, dum comb,
singuli refectis marsupiis bine abibant ; nam praster ilia exenia,
quae optimates susceperant, inaastimabilis pretii et numeri, in
utensilibus, vestibus, equis electissimis, omnibus, qui agros non
babebant, libram argenti, presbyteris marcam auri, monacbis
solidum unum, et postremo multa universo populo erogavit ;
monasterium quoque tarn magnis ampliavit redditibus, quod
Simeon, boc tempore incredibile videatur. Eodem anno Eanbaldus, Second
P* 6?0 B- Eboracensis arcbiepiscopus, apud Fincbale synodum congre- synod of
Id. p. 669e. gavit. Per idem tempus, rex Nortbanhumbrorum Eardulfus, ^mchae-
in loco qui " Billingeho " 3 dicitur, praalium commisit contra t>m,- ia.ej,0
Wadse ducem et alios quosdam conspiratores suos ; sed demum (near&
multis bine inde interfectis, rex regaliter victoriam obtinuit Whalley).
Sigebert, ex bostibus supradictis. Hirene sola imperavit annis tribus. Irene sole
col. 152. empress.

Be sancto Papa Leone*

Simeon, Anno Domini dccxcix. Bomani inter se dissecantes Leonem Mutilation

p. 671 b. Papain, virum sanctum et omni laude dignissimum, appre- an<* mrra-

bendentes ligaverunt, linguam amputaverunt, oculos eruerunt, cu^ous re"

1 Of Hexham.

2 Of Lindisfarne.

3 On the identification of this
place, see Mr. Hinde's note, Symeon
of Durham, p. 35.

4 Par. adds to this title, " De quo
" ad hoc signum °+° notatum mi-
" rabile reperies miraculum," as
below.

366

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 799.
Pope Leo
III.

Legend of
Pope Leo
III.

Ps. ci. 11.

atque x demum a sede Bomana expulerunt ; eumque semivivum Simeon,
relinquentes inter2 lictorum blasphemias turpe facinus commi- P- 671 b
serunt ; sed miserator et misericors Dominus, qui sperantes in
se non relinquit, linguam ei et oculos mirabiliter restituens,
ad pristinam dignitatem melius quam prius fecerat videntem
ac verbum fidei praedicantem revocavit.

Leoni adhuc adolescentulo de lascivia poenitenti dum
oraret ante altare beats? Virginis, apparuit eadem
dicens ; " Leo, corrige excessus tuos, et te prsebeam ad
" summum gradum." Ille hujus vocis memor de rhetorica
se transulit ad theologiam, mutatus penitus in alteram
virum, castus et modestus, diligens et peritus ; et factus
est peritissimus rhetor et theologus. Vacante igitur
sede Apostolica sublimatus est in eadem. Et cum primo
celebraret solenniter, facta est ei oblatio non modica.
Inter offerentes igitur qusedam mulier ad quam ali-
quando habuit accessum, ut dicebatur, manum ipsius
Leonis suaviter comprimens et comprimendo deosculans
incentivum libidinis in Papa excitavit. Ille post Mis-
sarum sollemnia se ipsum redarguens in conclavi sedens
manum suam subito amputavit, juxta illud evangeli-
cum, " Si pes tuus vel manus scandalizet te, abscide et
" proice ab te," etc. Cum igitur vocaretur spepe ad mi-
nisterium suum, saspe se excusaret, nee darentur amplius
inducise a fratribus nescientibus eum mancum, divertit
se Papa in locum secretiorem, et se prosternens in ora-
tione devota ante altare beatse Virginis dixit ; " 0 cle-
" mentissima Yirgo, promovisti hactenus et sullimasti,
" respice nunc in me miserum qui cepi ultionem de meo
" transgressu, ne confundar; sed nunc confer consola-
" tionem ne conquirendo dicam, Elevans allisisti me."
Beata igitur mater misericordise, manum truncato bra-
chio novam restituit. Papa igitur qui adhuc manum
priorem quam absciderat reservaverat, fratribus convo-
catis seriatim qua3 acciderant explicavit, ne laus beataa

1 atque .... expulerunt] From
Hen. Hunt. iv. p. 732 d.

2 inter .... commiserunt] In-

serted by the compiler. The rest of
the sentence is altered and enlarged
from Simeon's account.

CHRONICA MAJORA.

367

Virginis occultaretur ; et ostendit ille immo omni ec- A.D. 799.
clesise manum quam prius absciderat, et causam non Legend of
celavit ; et qualiter in oratione prostrato apparuit ei Leo III.
beata Virgo et manum manco restituit. Et statutum est
tunc quod nunquam ex tunc manus Papse ab obferen-
tibus deoscularetur, sed pes ; cum ante fuerit consuetudo
quod manus non pes deoscularetur. In hujus miraculi
memoriarn reservatur adhuc manus abscisa in thesauro
Lateranensi, quam Dominus custodit incorruptam ad
laudem matris suae.

Simeon,
p. 671 c.

De persecutione Danomm.

Anno Domini dccc. Exercitus 1 paganorum nefandissimus The
ecclesias de Hercenes et de Tinemutha crudeliter spoliavit et churches in
cum spoliis ad naves recurrit. Hartness

Eodem anno Headredus, Haugusdaldensis antistes dictus, moutv.

obiit, et in loco ejus Eardbertus successit. Quo etiam anno, spoiled by

Alhmundus, Alius Alcbredi regis, a tutoribus Eardulfi, regis the Danes.

ISTortbanbumbrorum, apprehensus est, ejusque jussione cum Bishops of

suis profugis interfectus. Eodem tempore, decimo kalendas x am"

Januarii, ventus ingens ab Affrica veniens suo flatu borrido , . un

ii -i- ■ • • slam,

urbes et arbores radicitus evulsit, mare ultra termmos suos preat

exiens2 multam pecorum stragem in locis diversis fecit, storm.

Eodem anno rex Erancorum Karolus, vir eximiaa virtutis, Charles at

cum innumera armatorum copia Romuleam ingressus urbem, Rome ;

loca sancta frequenti visitatione percurrit ; ibique per menses his o-ifts

aliquot demoratus, ecclesiam beati Petri et Pauli Apostolorum andpunish-

Cbristi donis 3 regalibus exornavit, in auro videlicet et argento ment °f ,

et lapidibus pretiosis ; Leonem quoque Papam venerabilem . p0De

variis munificentiis bonoravit ; ejusque adversariis dispersis, Leo DTI.

quosdam interfecit et quosdam in exilium relegavit, nonnullos

et patibulo suspendi prascepit.

Karolus imperator.

Id.p.67lE. Anno Domini dccci. Karolus rex magnus, cum in urbe Eoma Charles
plurima, qua3 ad bonorem Dei et utilitatem popuii spectabant, crowned
disposuisset, in die Dominicse Nativitatis, cum ducibus, magis- "2 Rope

1 This is peculiar to the compiler,
though Simeon mentions an irrup-
tion of the Danes " ad ostium Doni
" amnis " in 794. See also Hunt-
ingdon, p. 732 d.

2 exiens'] exigens, W., altered to
erigens.

3 donis'] A. inserts earn.

368

MATTHjEI parisiensis

A.D. 801.
Leo III. at
Rome.

Embassies
to Charles
from Con-
stantinople
and Jeru-
salem.

Charles at
Ravenna.

Beorhtric,
king of
Wessex,
poisoned
by Ead-
burh.

tratibus et militibus et turba magna nimis, basilicam principis Simeon,
Apostolorum Petri ingreditur, ubi a dornino Papa Leone pur- P- 6^1 E-
pura regali induitur, corona aurea capiti ejns imponitur, et
regale sceptrum ei in manibus datur ; banc dignitatem ipsa die
tantus imperator et magnificentiam promeruit, ut imperator
totius orbis vocaretur et esset. Ipso quoque tempore directi
sunt Greecorum legati cum exeniis impretiabilibus ab urbe
Constantinopolitana ad Karolum, rogantes instantius ut illud
imperium suscipere dignaretur ; istis autem legatis adbuc
prassentibus, ab Ierosolimis directi sunt nuntii a populis
Cbristianis, clericis videlicet et laicis, ad Karolum nuper im-
peratorem creatum, vexillum argenteum regi inter alia munera
ferentes, cum clavibus locorum sanctissimorum Dominicse re-
surrectionis et aliorum multorum, obnixius flagitantes ut
eorum defensor et gubernator esse dignaretur. Annuit impe-
rator piissimus omnibus ad se confugientibus quod petebant,
et non solum se fore paratum ad devincendos crucis inimicos
in terra, verum etiam et in mari, si necessitas compulisset;
intellexit enim beatas esse respublicas vel si sapientise studiosi
eas regerent, vel si earum rectores studere sapientias voluissent.
Deinde ad urbem Ravennam perveniens, de rebus praedictis cum
optimatibus suis diligenter tractavit.1

Qualiter rex Brithricus veneno periit.

Anno Domini dcccii. Britbricus, rex Occidentalium Saxonum, Id. p. 672e.
veneno periit in bunc modum ; babuit rex iste, ut superius
est relatum, reginam nomine Eadburgam, Offee regis Merci-
orum filiam, quas multis suffulta bonoribus, miris se ambitio-
nibus extollebat ; nam materna tyrannide incitata,2 omnes de
regno nobiles, ordinatos et viros religiosos, ad regem accusare
et execrari consuevit, unde et principibus ducibusque perosa
extitit, cum magistratibus 3 et populis universis ; siquidem

1 At the foot of the page Par. has,
" Anno gratia? dcclxix. Incepit
Karolus magnus regnare in Pran-
cia, et regnavit xlvi. annis. Huic
contemporaneus fuit Offa rex
Merciorum.

" Anno gratise dcclvi. Cepit
idem Offa regnare anno Pippini
regis in Francia quinto. Et reg-
navit annis xxxix. Vicesimo
sexto anno regni Karoli prsedicti,
filii scilicet Pipini, decessit Offa,
videlicet anno gratise dccxcv.

" secundum Ymagines historiarum,
" pro quo regnavit Alius ejusdem
" Offae Egfridus non penitus uno
" anno. Post eum Edbrith, qui et
" Pren, iii. annis." This confusion
between Mercia and Kent seems to
come from the extract from Robert
de Monte given above, p. 362.

2 materna tyrannide incitata~\ quaj
more paterno tyrannice vivere coe-
pit, Simeon.

3 magistratibus'] magnatibus, W.
and probably O.

CHRONICA MAJORA. 369

Simeon, malefica ilia ita regem instruxit blanditiis, ut illos quos accu- A.D. 802.

p. 673 a. sabat aut vita aut regno privaret ; x et si hoc a rege impetrare
non potuit, veneno eos clam perdere consuevit. Erat autem
eodem tempore adolescens quidam genere prasclarus ac regi
valde familiaris et amantissimus, quern cum malefica regina
accusare non valuit, veneno ilium extinxit ; de quo veneno cum
rex ignoranter gustasset, animam subito exhalavit ; nee tamen
ilia regi dare proposuerat poculum mortis, sed adolescenti,
veruntamen ambo biberunt et potu venenifero perierunt. Kege
itaque in hunc modum perempto, mulier nequissima timore
perterrita fugiens cum tbesauris impretiabilibus mare transiit,
et Karolum, Francorum regem, adiens multa ei exenia prse- Interview
sentavit; cui cum astaret inter2 mulieres nequissima, licet ofEadburh
pulchritudinem pulcherrima, sic earn rex allocutus ait, " Elige, ^! ,
" Eadburga, quem volueris, vel me vel filium meum, qui mihi
" astat in solario, in societatem accipere conjugalem ; " at ilia
sine deliberatione, et3 framo soluto pudicitias, respondens ait,
" Si mihi optio daretur vel libertas eligendi, filium tuum
" quam te magis diligerem, qui junior esse videtur." Tunc
rex intelligens4 illam explendae libidinis cupiditate ductam,
eleganter respondit, " Si me," inquit, " elegisses, filium meum
" haberes, et quia ilium elegisti, nee me nee ilium habebis."
Contulit tamen illi rex propter improbitatem ejus et nimiam
pulchritudinem nobile monasterium feminarum, in quo ilia,
babitu deposito sasculari, sab specie hypocrisis indumento
monialium assumpto, abbatissaa vice 5 annis paucissimis funge-
batur ; nam parvo post tempore, dum quaa sancta erant exse- p. 120.
craret,6 a quodam propriaa gentis ' ignobili viro dicitur constu-
prata. Mulierem ergo in adulterio deprehensam rex a sancto Her subse-
monasterio expelli praecepit, quse deinceps miserrime in pauper- Quent fate,
tate tempora vita? suas vituperabiliter ad finem usque per-
duxit. Defuncto itaque rege Brithrico, successit ei Egbertus Ecgberht
in regnum triginta sex annis, qui ex regali illius gentis pro- succeeds
sapia originem ducens, multa potenter regna suo adjecit im-

Flor. Wig. perio. Eodem anno8 defuncto Eadberto, Londoniensi episcopo, Eadgar

p. 617 b. Eadgarus successit. bishop of

London.

1 privaret] privabat, A.

2 inter . . . pulcherrima'] Intro-
duced by the compiler.

3 et . . pudicitia] Introduced by
the compiler.

4 intelligens . . . dactam] Intro-
duced by the compiler.

5 vice] vices, A.

6 exsecraret] execrarent, A. ; ex-
erceret, Simeon.

7 gentis] om. 0. W.

8 This year has been chosen at
random for this entry, as Eadgar
■was bishop of London in 789.
Hardy's Le Neve, ii. 277.

A A

370

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 803.

Succession
of bishops
in Lindis-
farne,

Rochester,

and Can-
terbury.

Wulfred
arch-
bishop.
Kings of
Kent.
Kings of
Northum-
bria.

Cornwall
reduced by
Ecgberht.

Eandred k.

of North-

umbria.

Ecgberht

subdues

the North

Welsh.

Wales
wasted by
Ecgberht.

Higebaldus ejpiscopus defunctus est.

Anno Domini dccciii. Defuncto Higebaldo, Lindisfarnensi
episcopo, Egbertus successit. Iste Higebaldus supradictaa
Danorum depopulation! interfuit in provincia ISTortbanbum-
brorum.

Anno Domini dccciv. Beornredus, Eofensis1 antistes, diem
clausit extremum,2 cui successit Puthricus in episcopatum.

Anno Domini dcccv. iEtbelbardus, Cantuariensis arcbiepi-
scopns, [diem clausit extreinum,]3 qui, ut prasdictum est, Can-
tuariensis ecclesice amissam dignitatem potenter revocavit ; cui
successit Wilfredus annis4 viginti octo.

Anno Domini dcccvi. Wilfredus praadictus, Cantuariensis
arcbiepiscopus, accepto pallio, in dignitate sua confirmatus est.

Anno Domini dcccvii. Cutbredus, rex Cantuariensis, diem
clausit extremum, cui Baldredus in regnum successit.

Anno Domini dcccviii. Eardulfo, Nortbanbumbrorum rege,
a regno fugato, iElfwoldus ei duobus annis successit ; fugave-
rat5 autem ilium idem iElfwoldus et regnum ejus occupavit.

Ut rex Egbertus Cornnbiam subegerit.

Anno Domini dcccix. Egbertus, rex Occidentalium Saxonum,
ad illam regionem, quaa Cornubia dicitur, bostiliter accedens,
subjugavit earn sibi et suo adjecit regno, multis 6 bine et inde
interfectis.

Anno Domini dcccs. Defuncto7 rege Nbrtbanhurnbrorum
Alfwoldo, Eandredus regnavit pro eo triginta duobus annis.
Eodeni tempore rex Occidentalium Saxonum Egbertus aquilo-
nales Britannos subjugavit et tributarios fecit.

Rex Egbertus Valliam spoliavit.

Anno Domini dcccxi. Bex Egbertus, sicut anno praaterito
aquilonales Walenses compulerat ad solvendum tributum, ita
et boc anno omnes eorum fines pervagando, penetrans ab

Flor. Wig.
p. 547 a.
Malmesb.
G. Pont. iii.
126, p. 267.
Flor. Wig.
p. 617 a.
Id. p. 547 b.
Above,
p. 364.
Flor.
p. 547 b.
Id.

Id. App.
p. 635 e.

Simeon,
Hist.
Dunelm.
col. 13
(TVysden).

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 106,
p. 146.
Libell.
de Reg.
Saxon,
p. 211.
Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 106,
p. 147.

Cf. A. S.
Chron.
a. 813,
p. 342.

1 Rofensis~\ fofensis, A.

2 Here again a year is chosen at
random for the entiy. Puthricus
is Burhric, between whom and
Beornred or Beornmod there were
seven bishops. See Hamilton's
note ", Malmesb. G. Pont. p. 136.

3 diem clausit extremum'] om. also
0. W. West.

4 The length of his occupation is

introduced by the compiler, possibly
from Malmesb. Gest. Pontif. i. 13,
p. 20, but he says " annis 27."

5 fugaverat . . . occupavit] This
is peculiar to the compiler.

6 multis . . . interfectis] not in
Malmesbury.

' Defuncto . . . Alfvoldo] added
by the compiler.

CHRONICA MAJORA.

371

Sigebert,
col. 155.

aquilono usque in meridiem, igne accumulato spoliavit, et sic A.D. 811.
ad propria remeavit.

Anno Domini Dcccxil. Apud coenobiura Elnonense : in Gallia Transla-
Sanctus Amandus de terra levatur ; cujus corpore invento in- ^°^ of S.
tegro post annos centum quinquaginta duos, cum ejus capilli
et ungues prasciderentur, qui excrevisse2 videbantur, et ex
illius ore dentes forcipe extraherentur, sanguis inde profluxit ;
qui adhuc miraculi gratia reservantur.

Amand.

Statuta Karoli magni.

Id. Anno Domini dcccxiii. Karolus, rex3 Francorum et patricius Councils

Romanorum, per Gallias concilia celebrari edicit, unum Ma- held by
guntias, alterum Remis, tertium Turonis, quartum Cabillanis, Charles.
(Not in quintum Arelathi, in quibus quaedam capitula sacraa scripturaa,
Sigebert.) universali ecclesias necessaria, instituta referuntur.

Obiit idem Karolus Romanorum imperator.

Id. col. 156. Anno Domini dcccxiv. Karolus Magnus, rex3 Francorum et Death of
imperator Romanorum, diem clausit extremum, postquam im- Charles,
perasset annis quadraginta quinque ; cui successit filius ejus Louis I.

Flor. Wig. Lodowicus. Eodem anno Wlfredus, Cantuariensis archiepi- Archbp.

p. 547 b. gcopus, et Wibertus, Sireburnensis episcopus, Romain pro 4 Wulfred

nesrotiis Anarlicanaa ecclesiaa profecti sunt. 2£J* DlsnoP

& ° l Wibertgo

to Rome.

Lodowicus imperator.

Anno Domini dcccxv. Lodowicus, rex Francorum, a Papa Consecra-
Leone imperialem consecrationem Romaa consecutus est.5 tionof

Anno Domini dcccxvi. Sancto Leone Papa6 defuncto, sedit U1
post eum in cathedra Romana Stephanus anno uno.

A. S.
Chron.
a. 814,
p. 342.

Pope Ste-
phen IV.

Paschalis Papa.

Anno Domini dcccxvii. Paschalis Papa, defuncto Stephano, Pope
sedit in cathedra Romana annis septem et diebus septendecim. Paschal I.
Flor. Wig. Eodem anno schola Anglorum Ronue igne combusta est.
p. 547 c.

The Eng-
lish school

1 S. Amand sur l'Elne, dioc.
Arras.

2 excrevisse] exercuisse, A.

3 rex . . . Romanorum] introduced
by the compiler.

4 pro negotiis A. ecclesice] intro-
duced by the compiler.

5 This is an error, as Louis was
crowned by Stephen, not by Leo.

6 Leone Papa] Leoni pape, A.

A A 2

at Rome
burnt.

372

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 618.

Scloamyr,
king of the
Abotritce,
expelled.
Bernhard,
king of
Italy, put
to death.

Solamur ad Danos transit.1

Anno Domini dcccxviii. Solamur, rex Abroditarum,
imperatore Lodowico de regno pulsus, ad Danos transivit.

Anno Domini dcccxix. Bernardus, rex Italia?, conspirationis Id
contra imperatorem factee accusatur, et reus laesas majestatis
addictus primo regno et oculis ac deinde vita privatur.

Concilium celebratur.

ib Sigebert,
coL 156.

Council of Anno Domini dcccxx. Per dispositionem Lodowici impera- id.
Aachen. toris, babito Aquisgrani generali episcoporum conventu et

abbatum, qua?dam capitula ad usus monacborum et monialium

necessaria statuuntur.

Winch-
combe
founded by

Cenwulf, nendos.2

Kenulphus
Winchecumbe

Nota.

pater Kenelmi funclavit abbatiam de
sufficienter ad ducentos monachos susti-

who is
buried
there.
Murder of
S. Kenelm
by Quen-
dritha.

Legend of
the dis-
covery of
his body.

De passione Sancti Kenelmi regis et martyris.

Anno Domini dcccxxi. Kenulfo, rege Merciorum, defuncto,
corpus ejus apud Wincbelcumbam sepulturam accepit. Suc-
cessit ei in regnum Kenelmus filius ejus, quern pater ejus
septennem Quenedridae sorori sua? commendaverat nutriendum.
Haec autem falsa regnandi cupiditate seducta, fratrueluni de
medio tollendum satelliti cuidam, qui alumnus illius fuerat,
commendavit. Is insontem3 puertmi, quasi venatum ducens,
inter frutecta occuluit, capite obtruncato ; et mirum dictu, quod
res tarn celate in Anglia patrata, Komaa innotuit divinitus
revelata ; siquidem super altare beati Petri, Apostolorum prin-
cipis, membrana4 quasdam, perferente Candida columba, cadens
necis 5 Sancti Kenelmi regis et martyris et sepulcbralis loci
per ordinem index fuit. Quae scbedula, quoniam Anglicis et
aureis litteris 6 fuerat exarata, a Eomanis et aliis qui aderant
cleris, Papa jubente, frustra legi temptatur ; sed salubriter
Anglus illis astitit, qui Latinaa linguae scbedulam evolvens,
fecit ut Eomani ijontificis epistola regibus Anglis compatriotam

Flor. Wig.
App.,
p. 638 C.
Malmes-
bur. Gest.
Pontif.
iv. 156,
p. 294.

1 This rubrick is incorrectly pre-
fixed to the year 822.

2 Inserted at the foot of the page
by Paris.

3 insontem'} in sortitem, A.

4 membrana'] carta, W.

5 necis] nens, A.

6 Anglicis et aureis litteris] ele-
ments Anglicis, Malmesbur.

CHRONICA MAJORA.

373

(Not in martyrem indicaret. Habebatur autem inter caetera contentum A.D. 821.

Malmesb ) {n cbarta, " In clenc cu becbe Kenelm cunebearn litb under

" tborne bauedes bereafed," 1 quod Latine sonat, "In clenc

" cu becbe," id est, "In pastura vaccarum Kenelmus regis

" films jacet sub spina, capite privatus." Igitur, ut dictum est,

corpore beati martyris regibus Anglia3 mirabiliter patefacto,

Malmesb. frequenti coetu clericorum et magnatum puerile corpus de

_Gest. Pont, spelunca levatum apud "Wmcbelcumbam vebebatur; parricida

095 ' vero fernina, clericorum cantu ac laicorum alacri plausu

propter tanti martyris inventionem commota, e fenestra coena-

culi, in quo stabat, caput extulit, et forte psalmum " Deus

" laudeni meam ne tacueris" decantabat; quern a fine nescio

quo praastigio retrograde dicens, nitebatur cantantium laatitiam

infirmare ; cumque ilia a fine usque ad nunc versum, " Hoc

" opus eorum qui detrabunt mibi apud Dominum," perve-

nisset, ambo ejus oculi a suis sedibus evulsi continuo super

(Not in ipsam quam legebat paginam corruerunt. Adbuc autem psal-

Malmesb.) terium illud, argento fabrefactum et lapsorum luminum cruore2

tabefactum, bujus correptionis praabet indicium. De bujus

quoque sancti martyrio quidam sic ait,

In clenc sub spina jacet in convalle bovina,
Vertice privatus, Kenelmus rege creatus.

Flor. Wig. Successit autem Sancto Kenelmo Ceolwlfus patruus suus in Ceolwulf

regnum Merciorum duobus annis, licet3 in brevi a regno succeeds,

privatus. l?ut is s°ou

deprived.
Anno Domini dcccxxii. Tellus in Saxonia in modum aggeris p- 121.

spatio unius leugas, multis mirantibus, intumuit. Earth-

quake in
Saxony.

Ceolivlfus de regno Merciorum expulsus est.

Anno Domini dcccxxiii. Ceolwlfus rex de regno Merciorum Beomwulf

expulsus, Bernulfum babuit successorem quatuor 4 annis. succeeds in

Mercia.

De abstinentia cujusdam puellce.

Sigebert, Anno Domini dcccxxiv. Puella quaedam duodennis, post sacram Miraculous

col. 157. diei Pascboa communionem, prmrum per decern menses5 pane, abstinence.

App.
p. 638 c.

Sigebert,
col. 157.

Flor. Wig.
p. 547 d.

1 At the foot of the page Par. has,
" En clen under thorneat ku
" beche lith Kenelmus kunebern
" heued bireued," and the two lines
as above, only having En clen for
In clenc.

2 cruore'] cruorem, A.

3 licet . . . privates'] Introduced
by the compiler.

4 quatuor annis] Introduce I by
the compiler.

5 menses'] mensis, A.

374

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 824. ac deinde cibo et potu per triennium abstinuit, et deinceps ad Sigebert,
Pope Eu- communem boininum vitam rediit. Eugenius sedit Bomse. coL 157-
genius II.

Vincit Egbertus.

Battle of Anno Domini dcccxxv. Egbertus, rex Occidentalium Saxonum, Hen. Hunt.
Ellandune pugnavit contra Bernulfum, regem Merciorum, apud Hellen-lv- P-733b.
(Alhng- (junam partes suas hostiliter petentem, ubi, maximo gentis

utrorumque regum peracto exitio, Egbertus victor funestus1 ad

propria remeavit.

Beornwulf
slain.

SS.Mar-

cellinus

and Peter.

Ludecan.

Pope

Valentine.

Ecgberht

subdues

Kent.

Ecgberbt
rules from
tbe Hum-
ber to tbe
channel.

De translations Mareellw/i et Petri martyrum.

Anno Domini dcccxxyi. Bernulfus, Merciorum rex preedic-
tus, ab Orientalibus Anglis interfectus est, eo quod regnum
illud ut suum a tempore Offse regis invadere et sibi vendicare
temptaret. Eodem anno corpora sanctorum Marcellini et Petri
martyrum, ab urbe Boma sublata et in Eranciam translata,
multis ibidem signis claruerunt. Ludecannus regi Bernulfo
successit. Eugenio Papa? successit Valentinus.

Egbertus rex in maxima 'parte Anglice principatur.

Anno Domini dcccxxvii. Egbertus, rex Occidentalium Saxo-
num, misit ^Ethelwlfum filium suum cum Etbelstano, Sirebur-
nensi episcopo, et consule Wibardo in Cantiam cum multitu-
dine gravi pugnatorum, qui regem Baldredum ultra flvimen
Tbamense fugantes, regnum CantiaB cum Sutbsexia Egberto
regi subdiderunt. Hoc etiam anno Orientales Angli regem
Egbertum in patronum et dominum susceperunt. Egbertus
denique unus ex octo 2 regibus fuit, qui totam insulam banc
ab Humbro flumine ad australem plagam usque ad mare Gal-
licum subjugatam possedit.

Malmesb.
Gest. Reg.
i. 96,
p. 132.
Sigebert,
col. 158.
Hen. Hunt,
iv. p. 733 c.
Sigebert,
col. 158.

Flor. Wig.
p. 547 E.
Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 106,107,
p. 147.

Flor. Wig.
p. 547 e.
Id. p. 548 b.

Death of

Ludecan.

Wiglaf

expelled.

Kingdom

of Essex

reduced.

Wilaplms Egberto succedii interfecto Ludecano.

Anno Domini dcccxxviii. Ludecano, rege Merciorum, a rege Hen. Hunt.
Egberto interfecto, Wilafus ei successit in regnum, qui con- iy- P- 733 c.
tinuo a rege expulsus Egberto annis 3 tribus exulavit. Quo Malmesb.
etiam tempore idem Egbertus Switbedum, regem Orientalium Gest- Keg.

Saxonum, debellavit et a regno fugavit; Switbedo quoque fu-

p. 139.

1 funestus'] funestis, A.

2 octo~] toto, A.

3 annis tribus is introduced by
the compiler.

CHKONICA MAJORA.

375

Elor. Wig. gato, regnxxm illud reges West-SaxomTm termerunt. Eodem A.D. 828.
' nd- anno in "Wasconia annona de caslo pluit frumento similis, sed Wonderful
grana habuit breviora et rotunda. Hoc etiam anno defuncto p.in; .
Egberto, Lindisfarnensi episcopo, Eardulfus successit. Lindis-

farne.

p. 637 c.
Sigebert,
col. 158.
Flor. Wig.
a. 854,
p. 551 b.

Cum rex Egbertus Northanhumbriam sibi subjugaverit.

Hen. Hunt. Anno Domini dcccxxix. Cum rex Occidentalium Saxonum Ecgberht

iv.p. 733 d. Egbertus omnia australia Angliea regna obtinuisset, exercitum *°va4es
,,-r . .„,„,.-, ..,.,, . Northuni-

(Notin

Hunt.)

grandem in Northanhumbriam ducens, provinciam T illam gravi brja an(j

depopulatione contrivit, regemque Eandredum statuit sub puts the

tributo. king Ean-

red under

tribute.

Bex Egebertus Walenses sibi subjugavit.

Anno Domini dcccxxx. Rex Egbertus West-saxonum poten- Ecgberht
tissimus, exercitum. ducens in Walliam copiosum, Walenses reduces the
omnes cum regibus suis suae, ditioni spontanea voluntate sub- e
Hen. Hunt, jecit.2 Eodem anno West-Saxonum rex Egbertus misericordia Wiglaf,
iv. p. 733 d. motus, Wilafo, regi Merciorum, concessit, nt regnum simm de king of
eo teneret sub tributo. Mercia,

made tri-
butary.
Hcbc ex cronicis Eusebii.3

Sigebert,
col. 159.

Hoc anno, qui est annus ab initio mundi quadrimil- End of the
lesimus septingentesimus octogesimus octavus, finitur *^ J r^
nonus magnus annus ab initio mundi, qui est annorum world,
quingentorum triginta duorum.

Vit. Pontif.

Simeon,
De Arch.
Ebor.
p. 134
(Hinde).
Flor. Wig.
p. 548 £.

Gregorius Papa creatus.

Anno Domini dcccxxxi. Gregorius sedit in cathedra Romana Pope
annis sedecim. Gregory

Eodem4 anno Wlsius, Eboracensis arcbiepiscopus, naturae » Ivt,
debitum solvit, et Wimundus successit. 0f York '

Anno Domini dcccxxxii. Defuncto Wlfredo, Cantuariensi and Can-
arcbiepiscopo, successit Ceolnotbus, et anno sequenti pallium terDur7-
suscepit.

1 provinciam . . tributo'] This is
peculiar to the compiler.

2 This is fuller than any other
account of Ecgberht's expedition
into Wales.

3 This is inserted at the foot of
the page. See above, p. 362, n.3.

4 The year is peculiar to the
compiler. Simeon has prafato rege
(i.e. Eanred) regnante.

876

MATTH.EI PARISIENSIS

A.U. 633.

TJt Dani insulam ovium deprcedaverint.

Anno Domini dcccxxxiii. Exercitus Danorum, infidelium Hen. Hunt.

piratarum, postquam apud Dunemutbam victi et fugati fuerunt, lv- P- '33d-

Seapeiam, id1 est, ovium insulam, deprasdati sunt; applicuerunt

enim ibidem pagani illi cum navibus xxxv., et spoliata insula ilia

and "laud at navigaverunt et applicuerunt in loco qui Oarrum nuncupatur,

Char- prsedis 2 ibidem et spoliis vacantes, nulli sexui pepercerunt.

mouth.

Irruption
of the
Danes,
■who spoil
Sheppey

TJt Dani regem Egbertum de prcelio fugaverint, multis inter-

fectis.

Ecgberht Anno Domini dcccxxxiv. Eex Egbertus, ingenti exercitu Id. p. 733d
defeated by congregate, contra prgedictos paganos vexilla direxit et arma ;
e anes. ge(j jjan^ pOS£ nimiam bine inde illatam stragem, alea belli
prsevaluerunt ; ceciderunt itaque inter casteros Herefridus
"VVintoniensis et Sigelmus 3 Sireburnensis episcopi, cum duci-
bus Duda et Osmundo. Successit autem Herefrido Eadmun
dus episcopus et Sigelmo Etbelwoldus.

Qualiter Egbertus rex Danos cum Walensibus in fugam
com/pulerit.

Malmesb.

Gest. Pon-

tif. ii. 75,

p. 160; ii.

80, p. 177.

The Welsh Anno Domini dcccxxxv. Walenses cum Danis, junctis viri- Hen. Hunt.

and Danes bus, igne et ferro regnum Egberti invadentes, castella ejus et 1T- P-"33 E-

routed by rnunicipia diruere satagebant ; quo audito, rex Egbertus cum
Ec°"berlit . .

exercitu copioso bostibus occurrens maximam ex obstantibus

stragem fecit, et tandem Danos cum Walensibus damnosam

inire fugam coegit, patriamque ab bostium irruptione liberavit.

Bex Egbertus iterum Danos proelio superavit.

Anno Domini dcccxxxvi. Idem 4 rex Egbertus novum Dano- Id.
exerciturn contritione gravi conterens in

Ecgberht

again vie - rum adventantem

tonous. fugam convertit.

1 id . . insulam'] Introduced by
the compiler.

2 prcedis . . . pepercerunt] Intro-
duced by the compiler.

3 Sigelmus] An error of a cen-
tury, as Sighelm died in 933. Hen.
Hunt., from the A. S. Chron., has
Wigfert. See Petrie's note, p. 344a.
The names of the sees are intro-
duced by the compiler.

4 This mention of a second vic-
tory of Ecgberht over the Danes is
evidently from the compiler mis-
understanding Huntingdon, -who
says, " secunda usus fortuua." The
account of the previous year is in
the compiler's own language, though
Huntingdon is the source.

CHRONICA MAJORA.

Oi i

Gregorius Pajpa urhem, auam fundaverat, Leoniam appellavit. A.D. 837.

Sigebert, Anno Domini dcccxxxvii. Papa Gregorius nova? urbis fabri- The Leo-
col. 159. cam nUper consummatam a senietipso " Leoniam" appellavit, nine city
Malmesb. qui Leo quartus antea fuerat nuncupatus. Eodem anno rex
Gest Reg. Occidentalium Saxonum Egbertus, expletis in regno annis j>-berti

149' triginta septem et mensibus septem, ex hoc saeculo transiens, regis West

Id. ii. 10S. apud Wintoniam sepulturam accepit ; cui succedens iEthelwlfus Saxonum.
filins ejus, quern quidam Adulfum appellant, viginti annis -^Ethelwulf

Cf. Libell. et quinque mensibus imperavit. Iste Ethelwlfus de regina sua succee _s-

e _ e8' quatuor filios inclitos generavit, quorum primus dictus est ■,

p. 207

Eadbaldus, secundus Etbelbertus, tertius Ethelredus, quartus

^Elfredus, qui omnes post patrem per ordinem regnaverunt.

Quintum habuit filium nomine Etbelstanum, non * de matri- JEthelstan.

Malmesb. monio generatum, cui pater iEthelwlfus omnia regna, quae ejus

Gesta Keg. genitor Egbertus potenter adquisierat, contulit, Occidentalium

' 15q' Saxonum solummodo ipse contentus regno.

Dani venerunt in Angliam.

Hen. Hunt. Anno Domini dcccxxxviii. Applicuerunt Dani in portu Ha- The Danes
v. p. 736 r>. monis cum navibus triginta tribus, magna comite superbia ; Jf n^t
Flor. Wig. quos comes Wlfwardus pra3lio commisso, multis ex eis milibus t
p. o49 b. interfectis, turpiter abire coegit; sed non multo post eodem Their de-
anno, idem pagani in ostium portus appulsi, patriam depopu- feat and
lari contendunt. Rumore itaque divulgato, dux iEthelhelmus, i^turP"
cum Dorsetensibus occurrens, ipsos diu convertit . in fugam, j£t\,ei_
sed - tandem inconsulte viribus utens, dum

mmis cum suis helm.

inordinate processit, ab ipsis interfectus est.

lib
73

pp.

736.

De causa Danicce ajjlictionis .

Hen. Hunt. Tunc igitur cum ad plagam maximam et borribilem per- Cause of
Prolog, ad yemmus, quae, peccatis exigentibus, per Danos Angligenis !ne I^amsQ
nationibus illata est, libet ejusdem cladis causam ad cautelam
futurorurn breviter legentibus intimare. In Anglorum quidem
ecclesia primitiva religio clarissime resplenduit, ita ut reges
et reginae, principes ac duces, consules et barones, ecclesiarum-
que rectores, caelestis regni desiderio succensi, monacbatum,
spontaneum exilium, vitam solitariam, ut praamonstravimus,
certatim appetentes, relictis omnibus, Dominum sequerentur ;

1 non . . generaturri] This state-
ment is peculiar to the compiler.
There is possibly a confusion with

the other ^Ethelstan. See Malmesb.
Gest. Reg. ii. 139, p. 222.

2 These details are added by the
compiler.

378

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 838.
p. 122.

The

Danish in-
vasions.

Herebryht
slain at
Rornney-
Marsh.
Kings of
Northum-
hria.

Ravages of
the Danes.

processu vero temporis adeo in eis omnis virtus emarcuit, ut
nullam gentem ' proditione vel fraude eis consimilis videretur,
nee erat eis invisum aliquid nisi pietas et justitia, nee honori
nisi bella plusquam civilia2 et sanguinis effusio innocentum.
Misit ergo eis Deus omnipotens gentes paganas et crudelissi-
mas, velut apum examina, quas ne quidem sexui muliebri aut
parvulorum parcerent setati, Danos scilicet et ISTorwegenses,
Gothos et Suathedos, "Wandalos et Fresos, qui ab exordio
regis iEthelwlfi supradicti usque ad Normannoruin adventum,
per annos ferme ducentos triginta, terram banc peccatricem
a mari usque ad mare et ab bomine usque ad pecus dele-
verunt ; siquidem Angliam crebro et undique invadentes, non
earn subjugare ac possidere, sed prasdari et perdere satage-
bant. Qui si aliquando vincerentur, nihil proficiebant Angli,
cum alibi classis major et exercitus ex improviso et subito
adveniret ; nimirum dummodo reges Anglorum in plagam
regni orientalem contra illos tenderent pugnaturi, antequam
turmis appropinquassent bostilibus,3 nuntius advolabat dicens,
" Quonam, rex, iter sumis?4 Ecce nunc classis paganorum
" innumerabilis, ex australi parte regni littora occupans, urbes
" et villas prtedans, ferro quasque sibi obvia et incendio5
" conflagravit." ISTec6 minus ideo rumor bujusmodi ab oriente
vel occidente aut aquilone superveniens, omnem indigenis
spem salutis ademit ; sicque tot malis ac rumoribus sinistris
reges cum subjectis cordibus dissecantes, contra7 bostiles
incursiones dubium certamen inibant; unde contigit, ut quan-
doque [cives, quandoque] vincerentur et bostes.

Anno Domini dcccxxxix. Herebertus comes pugnavit contra
paganos apud Merswarum, ubi, Danis vincentibus et suis
bellatoribus fugientibus, idem comes occubuit.

Anno Domini dcccxl. Defuncto rege Nortbanbumbrorum
Andredo, Etbelredus filius ei septem 8 annis successit.

Anno Domini dcccxli. Paganorum exercitus per orientales
Anglise partes, id est, per Cantiam et Est-Angliam, bostiliter
perrexit, ubi turbam innumerabilem interfecit. Eodem quoque
tempore Lindissre regionem idem pagani depopulati sunt.

Hen. Hunt,
v. Prolog,
p. 736.

Id. p.736A.

Hen. Hunt,
v. p. 736 d.

Libell.
de Reg.
Saxon,
p. 211.
Hen. Hunt,
v. p. 736 d.

1 nullam gentem~\ Sic, the com-
piler having altered Huntingdon's
sibi parent esse permitterent in the
next line to eis consimilis videretur,
and omitting to alter the subject of
the sentence.

2 Lucan, i. 1. This clause is in-
troduced by the compiler.

3 hostilibus~\ hostibus, A.

4 sumis~] fumis, A. W. had sum-
mis, but is altered to sumitis.

5 incendio~\ in vendio, A.

6 Nee . . ademit] Introduced by
the compiler.

7 contra . . hostes] This is due
to the compiler.

8 The Libellus de Reg. Saxon.,
p. 211, says "ix. annis."

CHRONICA MAJORA.

379

Sigebert, Eodem anno, mortuo Lodowico pio1 rege Francorum et patricio A.D. 841.
col. 160. Romanorum, Lotarius successit annis qnindecim. Lothairel.

Hen. Hunt. Anno Domini dcccxlit. Exercitus Danoruni nefandissimiis Ravages of
v. p. 736 e. terram Anglias profundius ingredientes, circa Doroberniam et tne Danes.

Refecestriam ac Londoniarum civitatem multitudinem hominum

maximam utriusque sexus peremerunt.

Lotliarius hostes suos afflixit.

Sigebert, Anno Domini dcccxliii.2 Lotliarius, rex Francorum et Conspiracy
col. 160. imperator Eomanorum, in Saxoniam pergens, libertorum in Saxony
conspirationem, dominos suos opprimere volentium, fortiter j- ., e. ^
compescuit, auctoribus factionis damnatis sententia capitali.

Serqius Papa creatur. ^

J l Pope Ser-

Vit. Pontif. Anno Domini dcccxliv. Sergius, qui et Pelagius,3 sedit in &ns **■•

Hen. Hunt, cathedra Romana annis tribus. Eodem anno rex West-saxonum -^Ethehmlf

v. p. 736 e. Athelwlfus apud Carrum contra gentem Danicam pugnavit, t nhar

sed Dani victoriam sunt adepti. mouth.

Eodem 4 anno rex Nortbanhumbrorum JEtbelredus a regno vEthelred

fugatus est, cui Readwlfus successit in regnum ; qui confes- °f North-

tim diademate insignitus, cum paganis commisso praslio apud im?, ^^^1^.ex"

ipse et consul Alfredus ceciderunt cum parte Readwulf

Alvitbelea,

Flor. Wig
p. 549 d.

maxima subditorurn, et tunc iterum Etbelredus regnavit.

Dani magna strage ccesi sunt.

Anno Domini dcccxxv.

but reco-
vers his
kingdom.

Dux Eanulfus cum [Somersetensi- The Danes

bus], et dux Osricus cum Dorsetensibus et Alstano, Sirebur- defeated at

nensi episcopo, ad Petberedesmute contra Danos pugnantes, 0f ^e

maxima ex hostibus strage facta, victoria potiti sunt. Et eodem Parret.

anno defuncto Egredo, Lindisfarnensi episcopo, Eanburtus Bishops of

successit. g^8"

Hen. Hunt. Anno Domini dcccxlvi. iEthelstanus episcopus 5 et consul r^e j>anes

v. p. 737 b. Alcberus, apud Sandwicum contra paganorum invisum exer- defeated at

citum prEelium conserentes, novem puppes maximas occupantes, Sandwich

cseteras compulerunt in fugam. 5 -^tnel-

stan and

Ealhhere.

1 pio . . Romanorum] Introduced
hy the compiler.

2 This and the next year are in-
terchanged in A. Sigebert has
Ludowicus for Lotharius . . Boma-

3 qui et Pelagius] Introduced by
the compiler.

4 This is peculiar to the compiler.

5 episcopus] An error for rex
Cantice, -which Huntingdon has.

380

MATTHjEI PARISIENSIS

A.D. 847. Leo Papa.

Pope Anno Domini dcccxxvii. Leo sedit in cathedra Romana annis Vit. Pontif.

Leo IV. octo, mensibus tribus, et diebus sex, et cessavit sedes mensibus
Bishops of duobns. Eodem anno defuncto Eadberto, Wigorniensi episcopo, Flor. Wig.
Alhunus successit. P- 549 D>

Worcester.

Osberht
king of
Northum-
berland.
Eclipse1:

Birth of
Alfred at
Wantage.

Origin of
Oslac.

Death of
S. Wistan.

Miracles at
his tomb.

Defeat of
the Franks
by the Bo-
hemians.

De eclipsi solis.

Anno Domini dcccxlviii. Ethelredo,1 rege Northanhum-
brorum, interfecto, Osbertus successit pro eo annis octodecim.
Et eodem anno facta est eclipsis solis, bora diei sexta, ka-
lendis Octobris.

Be nativitate Alfrecli postea regis.

Anno Domini dcccxlix. ISTatus est Ethelwlfo, regi Occiden-
talium Saxonum, filius in provincia Bercensi in villa regia,
quae Wanetinge appellatur, quern 2 in sacra baptismatis re-
generatione vocavit ./Elfreduni ; mater vero ejus Osburga dice-
batur, femina satis religiosa, nobilis genere et ingenio, quae
filia erat Allaci 3 famosi pincernae regis iEthelwlfi. Ortus enim
erat ex Gotbis et Jutbis de semine duorum fratrum, Stufi
scilicet et Wihtgari ; hi potestate accepta ab avunculo suo rege 4
West-saxonum primo Vectaa insulae et Kenerico consobrino
eorum, paucos Britones, quos ejusdem insulaa accolas inve-
nerunt, in loco qui Wihtgaresburih, id5 est burgum Wihtgari,
dicitur, jDeremerunt; atque deinceps insulam illam, ut supra-
dictum est, occupatam possederunt.

Eodem anno, in vigilia Pentecostes, Berthfertus l^egis Mer-
ciorum filius, scilicet Bertwlfi, cognatum suum Sanctum
Wistanum injuste peremit ; erat autem nepos duorum regum
de regno Merciorum. Corpus vero defuncti ad monasterium
tunc temporis famosissimum, quod Rependuna dicebatur, dela-
tum, in mausoleo avi sui, regis Wilafi, dicitur tumulatum. Sed
illius martyrio caalestia non defuere miracula ; nam de loco ubi
innocenter occisus est, columna lucis usque ad caslum porrecta
omnibus loci illius incolis per dies triginta stabat conspicua.

Anno Domini dcccl. Franci a Boemannis gravi praalio
macerantur ; cui bello spiritus malignus se prasfuisse per os 6
cujusdam arrejotitii publice protestatus est, et per se suosque

Flor. Wig.
p. 549 r>.,
from Asser
De Regis
Gestis
Alfredi,
p. 467.

Id. p. 550 b.

Sigebert,
col. 162.

1 This is peculiar to the compiler.

2 quern . . . jElfreduni] added by
the compiler.

3 Allaci] Oslac, Flor., Asser.,
Simeon.

4 Cerdic.

5 id . . . Wihtgari'] added by the
compiler. The place is Carisbrooke.
The next sentence is altered from
Florence and Asser.

6 os] hos, A.

CHRONICA MAJORA. 381

Sigebert, socios, spiritus scilicet superbiae et discordiee, egisse, ut Fran- A.D. 850.

col. 162. cigense hostibus terga darent.

Flor. Wig. Anno Domini DCCCLI. Magnus paganorum acervus, cum The Danes

p. 550 c. navibus trecentis quinquaginta in ostium Tbamensis fluminis attack Can-
veniens, Doroberniam, id est Cantuariam, depopulatus est, et terbuiT >
regem Merciorum Bertulfum, qui contra paganos ad pugnam
venerat, propulerunt in fugam. Post hoc autem audaciores
effecti, cum omni multitudine sua in Sutbereia convenerunt ; in Surrey;
quod a rege "West-saxonum Ethelwlfo cum fuisset compertum, their defeat
magno exercitu congregato, cum filio suo Etbelbaldo in loco at Ockley
qui Acle dicitur conserto praslio, paganos superavit, eos in- ^ -^tnel-
audita cgede maceravit.

Be morte Bertulfi1 regis.

Flor. Wig. Anno Domini Dccciu. Merciorum rex Bertulfus ab bac vita Death of
App., transiens Burbredum viginti duobus annis babuit successorem. ° Y ~

j\ . ' Hie, anno regni sui primo, filiam regis Occidentalium Saxonuin ]3uriire(j
' Etherwlfi uxorem accipiens, in regno confirmatus est ; cele- His mar-
brataa quoque sunt nuptiae in villa regia, [quae] Cbippenbam riage with
Simeon, appellatur, ubi puella Etbelswitam reginee nomen promeruit. P- 123-
P. 675 B. ^Ethels-

wyth.
De quadam muliere sortilega, et ejus miserabili morte.

Malmesb. Circa dies istos mulier queedam malefica in villa, quas Leo-end of
GestaRe- Berkeleia dicitur, degens, guise amatrix ac petulantice, flagitiis the witch of
•>04 'n 351 m0(iu:i:n usque in senium et auguriis non ponens, usque ad -Ijerteley.
mortem impudica permansit. Hasc die quadam cum sederet
ad prandium, cornicula, quam pro deliciis pascebat, nescio
quid garrire coepit ; quo audito, mulieris cultellus de rnanu
excidit, simul et facies pallescere coepit, et emisso rugitu,
" Hodie," inquit, " accipiam grande iucommodum, bodieque
" ad sulcum ultimum meum pervenit aratrum ; " quo dicto,
nuntius doloris intravifc. Mulier vero percunctata ad quid
veniret, " Affero," inquit, " tibi filii tui obitum et totius fa-
" milia3 ejus ex subita ruina interitum." Hoc quoque dolore
mulier permota, lecto protinus decubuit graviter infirmata ;
sentiensque morbum subrepere ad vitalia, liberos quos babuit
superstites, monacbum videlicet et monacbam, per epistolam
invitavit. Advenientes autem voce singultieute alloquitur :
" Ego," inquit, " 0 pueri, meo miserabili fato dasmoniacis
" semper artibus inservivi ; ego vitiorum omnium sentina, ego

1 Bertulfi] Bernulfi, A.

382

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 852.
Legend of
the witch
of Berke-
ley.

Charles
Martel

" illecebrarum omnium fui magistra ; erat mihi tamen inter Malmesh.
" baec mala spes vestrae religionis, quae meam solidaret ani- Crest. Reg.
"mam desperatam ; vos expectabam propugnatores contra11'" '
" dasmones, tutores contra saevissimos bostes. Nunc igitur,
" quoniam ad finem vitae perveni, rogo vos per materna ubera,1
" ut mea tempteris allevare tormenta; insuite me defunctam
" corio cervino, ac deinde sarcofago lapideo supinate, oper-
" culumque ferro et plumbo constringite, ac demum lapidem
" tribus catenis ferreis et fortissimis circumdantes, clericos
" quinquaginta psalmorum cantores et tot per tres dies pres-
" byteros missarum celebratores applicate, qui feroces levigent
" adversariorum incursus ; ita si tribus noctibus secura ja-
" cuero, quarto die me infodite humo," Factumque est ut
praeceperat illis ; sed prob dolor ! nil preces, nil lacrimae, nil
demum valuere catenae. Primis enim duabus noctibus, cum
cbori psallentium corpori assistebant, advenientes daemones
ostium ecclesia3 confregerunt ingenti obice clausum, extremas-
que catenas negotio levi diruperunt ;"2 media autem, quae fortior
erat, illibata manebat. Tertia autem nocte, circa galliciniuni,
strepitu bostium adventantium omne monasterium visum est
a fundamento moveri ; unus ergo daemonum, et vultu caeteris
terribilior et statura eminentior, januas ecclesiae impetu vio-
lento concussas in fragmenta dejecit ; diriguerunt clerici cum
laicis metu, steterunt omnium capilli, et psalmorum concentus
defecit. Daemon ergo gestu, ut videbatur, arroganti ad sepul-
chrum accedens et nomen mulieris ineditum ingeminans,
surgere imperavit; qua respondente, quod nequiret pro vin-
culis ; " Jam malo tuo," inquit, " solveris." Et protinus ca-
tenam, quae 3 caeterorum ferociam daemonum deluserat,4 velut
stuppeum vinculum rumpebat ; operculum etiam sepulcbri pede
depellens, mulierem palam omnibus ab ecclesia extraxit, ubi
prae foribus niger equus superbe binniens videbatur uncis
ferreis et clavis undique confixus,5 super quern misera mulier
projecta ab oculis assistentium evanuit; audiebantur tamen
clamores per quatuor fere miliaria borribiles, auxilium postu-
lates. Ista itaque quae retuli incredibilia non erunt, si legatur
beati Papae Gregorii dialogus,6 in quo refert, bominem in ec-
clesia sepultum a daemonibus foras ejectum : et apud Francos
Karolus Martellus insignis vir fortitudinis, qui Saracenos,

1 ubera] uberna, A.

2 diruperunt] dirumpnit, A.

3 qua] quem, A.

4 deluserat] decluserat, A.
6 co7ifia:us] confixuiu, A.

6 S. Greg. Dialog, iv. 53. Be
corpore Valentini ab ecclesia post
mortem projecto. Opp., ed. Migne,
Hi. col. 413.

CHRONICA MAJORA.

383

Malmesb. Gallias ingressos, Hyspaniam redire compulit, exactis vitas A.D. 852.

Gest. Reg. sua3 diebus, in ecclesia beati Dionisii legitur fuisse sepultus ; torn from
sed quia patrimonia cum decimis omnium fere ecclesiarum ms tomb
Gallias pro stipendio commilitonum suorum mutilaverat, mi- si-r-t
serabiliter a malignis spiritibus de sepulcbro corporaliter avul-
sus, usque in bodiernum diem nusquam comparuit.

p. 354.

Walenses ah Anglis hello vincuntur.

Flor. Wig. Anno Domini dcccliii. Bex West-saxonum Etbelwlfus et rex
p. 550 e. Merciorum Bernredus mediterraneos Britones bello vicerunt
et suas ditioni summiserunt.

Simeon,
p. 675 c.

Eanbertus mortuus est.

Anno Domini dcccliv. Defuncto Wimundo, Eboracensi
arcbiepiscopo, Wlferus successit. Eodem anno Eanbertus,
Lindisfarnensis antistes, diem clausit extremum, et Eardulfus
successit.1

Expedition
of iEthel-
wulf and
Burhred
against the
Britons.

Succession
in the sees
of York
and Lindis-
farne.

Flor. Wig.
p. 551 b.

Malmesb.
Gesta
Regum,
ii. 114,
p. 170.

Ut rex Ethelwlfus decimam regni sui partem Deo et
Sanctis ejus dederit.

Eodern anno rex magnificus ^Etbelwlfus decimam regni sui
partem [Deo] et beatas Marias et omnibus Sanctis2 contulit,
liberam ab omnibus servitiis sascularibus, exactionibus, et tri-
butis ; quam donationem et chartas suas confirmationem bic
ponere libet, ut ipsius devotio omnibus innotescat.

" Begnante in perpetuum Domino nostro Jesu Cbristo, in
" nostris temporibus bellorum incendia et direptiones opum
" nostrarum et vastantium crudelissimas bostium barbarorum
" paganarumque gentium multiplices tribulationes, amigentium
" usque ad internecionem cernimus tempora incumbere peri-
" culosa. Quamobrem ego ^Etbelwlfus, Occidentalium rex
" Saxonum, cum consilio episcoporum ac principum meorum,
" consilium salubre atque uniforme remedium affirmavi, ut
" aliquam portionem terras3 meas Deo et Sanctas Marias et
" omnibus Sanctis jure perpetuo possidendam concedam, de-
" cimam scilicet partem terras meas,3 ut sit tuta muneribus et

Grant of a
tithe of his
kingdomby
JEthelwulf.

Charter of
^Ethelwulf.

1 The death of the predecessors of
Wulfhere and Eardulf are introduced
by the compiler.

2 et beatce Maria et omnibus
Sanctis] This is introduced by the
compiler, as also the rest of the
paragraph.

3 terra mea\ For this

Malmesbury has, " terrarum hsere-
" ditariam antea possidentibus om-
" nibus gradibus, sive famulis et
" famulabus Dei Deo servientibus,
" sive laicis, semper decimam man-
" sionem ubi minimum sit, tamen
" partem decimam in libertatem
" perpetuam perdonari dijudicavi."

384-

MATTH^EI parisiensis

A.D. 854. " libera ab omnibus servitiis ssecularibus, nee non regalibus
Charter of " tributis majoribus [efc minoribus], sive taxationibus quod
jEthelwulf. " nos wintereden1 appellamus ; sitque omnium rerum libera
" pro remissione animarum efc peccatorum meorum, ad servi-
" endum soli Deo, sine expeditione efc pontis constructione [et]
" arcis munitione, ut eo diligentius pro nobis preces ad Deum
" sine cessatione fundant, quo eorum servitutem in aliquo
" levigamus." Placuit aufcem episcopis ecclesise Sireburnensis
Alstano efc "Wintoniensis Switbuno, cum suis abbafcibus et Dei
servis, viris2 scilicet efc feminis religiosis,3 quibus supradicta
collata sunt beneficia, consilium inire, ut omnes fratres et
sorores nostrse,4 omni bebdomada die Mercurii, boc est Wode-
nesdai, in unaquaque ecclesia cantent psalmos quinquaginta,
efc unusquisque presbyter duas missas, unam pro rege et
aliam pro ducibus ejus in bunc donum consentientibus, pro
salute et refrigerio delictorum suorum ; " postquam autem
" defunefci fuerimus, pro rege defuncto singulariter et pro
" ducibus communiter. Et boc sit firmiter constitutum omni-
" bus diebus Cbristianitatis, sicut libertas constituta est,
" quamdiu fides crescit in gente Anglorum. Scripta est
" autem bgec donationis cbarta anno Domini dcccliv.,5 quarta
" indictione, quinto nonas Novembris, in urbe Wentana, ante
" majus altare Beati Petri Apostoli."

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 114,
p. 171.

Journey of
^Ethehvulf
with Alfred
to Rome,
p. 124.
Alfred
crowned
by Pope
Leo IV.

Ut rex Ethelwlfus Bomam petierit.

His ita gestis, rex magnificus Occidentalium Saxonum
iEtbelwlfus, cum honore maximo Komam provectus,6 duxit
secum Alfredum, filium suum juniorem, quern ceteris omni-
bus plus dilexit, ut 7 a Papa Leone s moribus pariter et religione
informaretur ibidem. Ubi cum anno integro rex cum filio
demoratus fuisset, fecit filium suum ibi a Papa Leone 8 in
regem coronari, atque post dies paucos ad patriam rediens
duxit Judetban, Karoli regis Francorum filiam, secum in An-

Flor. Wig

p. 551 B.

Malmesb.
G.R.ii.121,
p. 178.
Flor. Wig.
p. 551 c.

1 wintereden] Winteresdene, W.
This should be ivitereden, i.e. A. S.
pite-hrsedenne, a course of punish-
ment. See Twysden's Glossary to
the X. Scriptores, v. Wita.

2 viris .... beneficing Intro-
duced by the compiler.

3 religiosis] religionis, O. W.

4 nostrce~] i. e. at Malmesbury, to
which monastery .ZEthelwulf gave

several charters. See Malmesb.
Gesta Pontificum, v. 237, p. 390,
&c.

5 DcccLir.~] 814 or 844, the MSS.
of Malmesbury. See Hardy's note,
p. 172.

6 provectus~] profectus, O. W.

' ut . . . ibidem] Introduced by
the compiler.

8 Leone] om. W.

CHRONICA MAJORA.

385

Flor. Wig. gliain sibi matrimonio copulatam ; sed interea, dum rex A.D. 854.

p. 551 c. moram faceret in partibus transmarinis, exorta est contra Marriage of

regem praadictum magnatum quorundam conspiratio, ita quod . *°e|W11"

facta conjuratione ab Ethelbaldo, filio regis prirnogenito, et <jith

Sireburnensi episcopo iElstano cum Eanwlfo, Sumersetensis Conspiracy

pagi cornite, quod a Eoma repatrians nunquaru reciperetur in against

i him.

regnura.

Causa 2 autem bifaria erat, una, quod filium. juniorem Keasons of
Alfredurn, quasi aliis a sorte regni exclusis, in regem Eom.Ee *"? con"
fecerat coronari ; alia, quod spretis omnibus Angliaa mulieri- p y'
bus, filiam regis Francorum alienigenam sibi per conjugium
copulavit. Audierunt praaterea conjuratores praadicti, quod,
contra morem et statuta regum West-saxonum, Judetban Fran-
corum regis filiam, quani nuper desponsaverat, reginam ap-
Id.p.55lE. pellabat et in mensa ad latus suum convivari faciebat; gens
vero "West-saxonum non permittit reginam juxta regem sedere,
nee etiam reginam, sed regis conjugem nominare. Haac autem Why the
infamia ab Eadburga Offaa regis filia, ejusdem gentis regina, queen of

exorta est, ansa virum suum Britbricurn regem veneno per- c e es. "

. , .... baxons is

didit, et juxta regem sedens, omnes regni nobiles accusare not styled

solebat, et quos accusare non potuit, potu eos venenifero " queen,"

necare consuevit ; itaque pro reginaa maleficio, sicut superius ^ut. omv

• fcinff s

prolixe tractatum est, omnes conjuraverant, quod nunquam ■* %

regem super se regnare permittereut, qui in praedictis culpa-

bilis inveniretur.

Id. p. 55 Id. Revertente tandem a Eoma Etbelwlfo rege pacifico, praa- Return of

dictus Alius ejus Etbelbaldus, cum suis complicibus con- -^Ethelwulf.

ceptam nequitiam ad effectual perducere attemptavit; sed

Deus omnipotens id fieri non permisit; nam ne forfce plus-

quam civile bellum3 inter patrem et filium convalesceret,

ineffabili regis dementia omnem conspirationem4 nobilium

et episcoporum cassavit,5 dividens cum filio suo regnum The king-

West-saxonum, antea indivisum, ita ut pars regni orientalis ^°m

in sortem filii cederet, et occidentalis patri remaneret. Et divided

cum tota regni nobilitas pro rege decertare G et filium a jure -with

1 Sic, the sentence (considerably
altered from Florence) being un-
finished.

2 This mention of Alfred's coro-
nation being one of the causes of the
conspiracy is peculiar to the compiler.

3 plusquam civile helium (Lucan,
i. 1 ) comes from Malmesbury, Gesta
Regum, ii. 113, p. 169, Florence and

Asser having irremedicabile Saxonice
periculum.

4 conspirationem~\ so 0. ; conspira-
tione, A. ; W. had conspirationem
originally, but it has teen altered ;
astipulatione, Flor. and Asser.

5 cassavW] cessavit, O. W. West.

6 decertare'] decertaret, O. ; de-
certarent, W.

B B

386

MATTHyEI PARISIENSIS

A.D. 854. regni depellere vellent, si pater id fieri permisisset, ipse 1 Flor. Wig.
iEthelbald, mentis nobilitate ab avaritias sese vitio excludens, filii sui P- 551 E>1>-
TOld coDCupiscentiae satisfecit, sicque ubi pater justo Dei judicio
regnare debuerat, illic filius pertinax et iniquus regnavit.

civil war.

Pope Be-
nedict III.

Edmund
king of
the East-
Angles.

Charles the
Bald.

Ead/mundus in regem consecratus est.

Anno Domini dccclv. Leone Papa defuncto, successit ei in Vit. Pontif.
catbedra Eomana Benedictus annis duobus, mensibus sex, et
diebus decern ; cessavitque sedes diebus quindecim. Eodem Flor. Wig.
anno rex Eadmnndus, ex prosapia antiquorum Saxonum origi- P- o5~ E*
nem ducens, provincial Orientalium Anglorum culmen regi- Chron.Fani
minis suscepit, anno a nativitate sua decimo quarto, die S. Neoti,
Dominican Nativitatis, octavo kalendas Januarii. Iste2 adole- P* .'
scens piissimus ab omnibus regionis illius magnatibus et populis njjron
rex electus, et ad regimen3 multum renitens compulsus,4 ab p_ g_ -$y
Humberto, Helmbamensi episcopo, in villa regia, qua? Bures jd p 153.
mincupatnr, munus consecrationis suscepit.

Anno Domini dccclvi. Defuncto Lodowico rege Francorum
et patricio Romanorum, Karolus annis xii. imperavit.5

Bex Adthelwlfus diem clausit extremum.

Death of Anno Domini dccclvii. iEtbelwlfus, West-saxonum rex paci- Flor. Wig.

vEthelwulf. ficus, inter alia bona praasentis vita3 studia, de suo transitu P- 552 c-
ad viam universitatis cogitans, ne filii ejus post obitum suum

Will of inter se disceptarent, bsereditariam scribere epistolam impe-

iEthehvulf. ravit} in qua et regni inter filios Etbelbaldum et Etbelbertum,
et inter filiam 6 et propinquos ac regni sui nobiles summam
pecuniarum, qua3 post se superesset, divisionem ordinabiliter
mandare litteris procuravit. Pro utilitate animaa sua3 et salute
per omne regnum suum semper in decern bidis vel mansioni-
bus 7 pauperem unum indigenam vel peregrinum cibo, potu,
et operiraento, successoribus suis usque in finem saaculi post se
pascere prfficepit, ita tamen ut si terra ilia pecoribus abun-
daret et ab bominibus coleretur. Romaa autem singulis annis
trecentas denariorum mancusas portari prascepit, qui taliter
dividerentur ibidem, centum mancusas scilicet in honorem

1 ipse . . . satisfecit'] Introduced
by the compiler.

2 Iste .... compulsus'] Intro-
duced by the compiler.

3 regimen] regnum, O. W.

4 compulsus] compulsis, W.

5 This error seems to be from
blundering over Malmesbury ii.
110, p. 157.

6 iEthelswyth.

7 hidis vel mansionibus] manenti-
bus, Flor., and so Asser.

CHRONICA MAJORA. 387

Flor. Wig. Sancti Petri Apostolorum principis specialiter ad omcndum A.D. 857.

p. 55- d. oleum, quo implerentur omnia luminaria ecclesias Apostolica3 in Gifts of

vespera Paschee, et tantundem in gallicantu, et centum ibidem -^Ethelwulf
mancusas in honorem Sancti Pauli eisdem de causis, centum ■Kome'
prasterea mancusas universali Papas praacepit l exhiberi ad
suas elemosinas ampliandas.

Hen. Hunt. Iste autem res Deo devotus ante obitum Egberti regis iEthelwulf

v. p. 737 c. patris sui Wentanas urbis fuerat episcopus ordinatus ; sed once bishop
patre defuncto, licet multum repugnans, rex creatus est, cum °, m~
non esset alius de regio genere qui regnare debuisset. Tan-
dem cum rex iEthelwlfus illustris ~ regnum West-Saxonum
annis xvii. diligentissime gubernasset, viam universse carnis
ingressus, iEthelberto filiorum secundo regnum Cantiaa cum iEthel-
Suthsexe et Eastsexe3 concessit; et filius ejus primogenitus, berht and
iEthelbaldus,4 in5 West-Sexe pro patre regnavit ; rex vero -^thelbald.
-ZEthelwlfus apud Wintoniam sepulturam cum honore regio in

Flor. Wig. ecclesia cathedrali suscepit. .IEthelbaldus protinus cum fuisset Incestuous

p. 552 r>. in regem promotus, contra Dei prasceptum et Christiani marriage
nominis dignitatem, necnon et contra omnium paganorurn mo- ? ,, e "
rem, tliorum patris defuncti ascendens, Judethan Karoli regis
Erancorum filiam in matrimonio ducens, effraanis duobus ac
dimidio post patrem annis Occidentalium Saxonum apicem fi

Id. MS. A., crudeliter gubernavit. Eodem anno, defuncto Cedda, Here- Bishops of

p. 5531. fordensi episcopo, Albertus successit. Hereford.

Vit.Pontif. Anno Domini dccclviii., Benedicto Papa mortuo, jSTicholaus Pope

sedit in cathedra Eomana annis novem, mensibus duobus, Nicholas I _

Flor. Wig. et diebus viginti. Eodem anno iEthelwoldus, Lichesfeldensis Bishops of
kk^"' episcopus, obiit, cui Humbertus successit. Lichfield.

Ethebaldus rex ad pcenitentiam rediit.

Anno Domini dccclix. Eex West-Saxonum iEthelbaldus, ab Penitence

errore supradicto resipiscens, dimissa Judethan noverca sua, ot Jmhei-
,i n i .,,. , - bald, who

cujus thorum ioedaverat, peracta poenitentia, tempore ' quo js <iivorceci

supervixit regnum cum pace et justitia temperavit. from Ju-

dith.

1 prcBcepit . . ampliandas'] Intro-
duced by the compiler.

2 illustris] om. 0. W.

3 et Eastsexe] om. O. W.

4 Mthelbaldus] Athewaldus, O. ;
Athelwaldus, W.

5 in] pro, W.

6 apicem crudeliter gubernavit]
regni gubernacula rexit, Florence
and Asser.

7 tempore] tempus, A. This
statement of .ZEthelbald's divorce
from Judith is peculiar to the com-
piler.

B B 2

388 MATTH^I PAKISIENSIS

A.D. 860. Corpus Innocentli PapcB in Saxoniam transfertur.

Transla- Anno Domini dccclx. Dux Saxonum Leuculfus corpus beati Sigebert,

tion of Papa3 Innocentii a Roma in Saxoniam transvexit. c°b 164-

Innocent I.

Ethehaldus rex obiit.

Death of Anno Domini dccclxt. Rex "West-Saxonum Ethelbaldus Hen. Hunt.

iEthelbald. anno regni sui quinto morte est immatura praareptus, et apud P- 737 d.
Sireburnam regio schemate sepultus. Successit ei in regnum

.ZEthel- frater ejus Ethelbertus, qui "West- Saxoniam, Cantiam, Es-

berht. sexiam, et Sutb-Sexiam 1 sub suo dominio mancipavit. In die- Flor. Wig.

Invasion of bus autem illius magna Danorum2 multitudo per oceanum P- 553 a.

the Danes. a(jVeniens Wentam civitatem bostiliter spoliavit ; quibus cum
ingenti praada ad naves revertentibus, comes Hamtunensis
Osricus et Berrucensis comes Ethulfus illis viriliter occur-
rentes, multos ex eis trucidabant, caateris per fugarn elapsis.

Bishops of Eodem anno defuncto Retbuno, Legecestrensi pontifice, Aldre- Id. MS. A.,

-Leicester. (jug jn epiSCopatum successit. P- 5534-

De Sancto Swithuno episcopo.

Death of S. Anno Domini dccclxii. Sanctus Switbunus, Wentanaa civi- Id.p.553B.

Swithun. tatis episcopus, migravit ad Dominum. Hie vir sanctus, dum Malmesb.

p. 125. adbuc vivens multarum esset possessor virtutum, praacipue .^sh „°n~

Story of a tamen dementia et bumilitate pollebat. Contigit autem tern- p \q\ '

miracle pore quodam bunc Dei famulum ad pontem urbis Wentanaa

spect to a cum °Perariis forte sedere, ut suaa instantia praasentiaa desi-

woman and diam laborantium provocaret ; et ecce per pontem commeabat in

her eggs, urbem femina causa commercii ferens ova, ad quam prosili-

entes undique operantes, ut mos est bominibus illius generis,

et accessu petulanti omnia ad unum ova confringunt ; cumque

factum vituperabile, muliere conquerente, ad aures pii ponti-

ficis pervolasset, et illius pauperculaa feminaa damnum suspi-

rasset, motus dementia mentis, signum crucis super ova con-

fracta faciens, omnium fracturam consolidavit ovorum. De

J™1'1'? bumilitate quoque beati viri boc memoria dignum est, quod

tbun quotienscunque novam ecclesiaa fabricam dedicare debebat, eo,

quamvis iter longum esset, non equo vel vebiculo, sed pede

impiger contendebat ; et ne id ab imperitis ridiculo baberetur,

vel a superbis pro jactantiaa vitio notaretur, visibus bominum

abductus, nocturnus viator iter facere consuevit; solitariae

sanctitatis amator, nulla pompa bona sua prostituenda putabat.

1 et Suth-Sexiam~\ om. W. | 2 Danorum] paganorum, Flor. Wig.

CHRONICA MAJORA.

389

Malmesb. Tandem vero vitte prcesenti valefacturus, pontificali districtione A.D.

Gest. Pon
tif. ii. 75,
p. 162.

862.

prtecepit domesticis, ut extra ecclesiam cadaver suum huma

rent, ubi et pedibus preetereuntium et stillicidiis ex alto

rorantibus foret obnoxium.

Successit ei in episcopatum Ealfertbus,1 in rebus ecclesi- iElfrith,

asticis sumcienter eruditus, qui vices antecessoris aliquanto !*35.^0P °^

WmcflGS"
tempore prudenter exegit. t

Sigebert,
col. 164.

Dani hyemaverunt in insula Tanet.

Flor. Wig. Anno Domini dccclxiii. Pagani byemaverunt in Tanet in- The Danes
p. o53 b. sulaj firmumque pacis fcedus cum Oantuaritis pepigerunt ; sed winter in

more vulpino de nocte erumpentes ex castris, totam orientalem nanet-

Cantite plagam depopulati sunt, et " ad naves cum spoliis re-

vertuntur.
Id. MS. A., Anno Domini dccclxiv. Humbertus Licbesfeldensis diem Bishops of
p. 5536. clausit extremum, cui Kineferthus in prtesulatum successit. Lichfield.
Anno Domini dcccxxv. Corpora Sanctorum Eusebii et Pon- Transla-

tiani dono Nicbolai Papas ad Gallias translata in monasteriis J,on ?.

voto religiosorum Sancto Petro collatis bonorifice tumulantur. ancj ponti_

anus.

Bex Etlielbertus defunctus est.

Hen. Hunt. Anno Domini dccclxvi. Defuncto rege West-Saxonum iEtbel- Death of
v. p. 738 a. berto, frater ejus Ethelredus regnavit pro eo quinque annis. ^thel-
Flor. Wig. Quo etiam tempore magna Danorum 3 classis in Angliam ve- t^.., ', ,
p. 553 c. niens in regione Orientalium Auglorum byemavit, ubi et The Danes
maxima pars eorum, qui pedites erant, equestres effecti sunt, in East-

Anglia.

Adrianus Papa. Dani ad Eboracum transeunt.

Vit. Pontif. Anno Domini dccclxvii. Papa Adrianus post Nicbolaum Pope
Flor. Wig. sedit in catbedra Eomana annis quatuor. Eodem anno Dano- Adrian II.
p. 553 c. rum nefandus exercitus, in die Omnium Sanctorum,4 ab Ori- The Danes
entalibus Anglis ad Eboraci civitatem migravit. Quo etiam jy t . '
tempore maxima inter Nortbanhumbros discordia excitata, po- ances in
pulus regem suum legitimum Osbertum expellentes a regno, Northum-
tyrannum quendam Elle nomine, non de prosapia regali geni- °na-
turn, super regni apicem extulerunt; sed consilio divino, ad-

1 The successor of S. Swithun is
mentioned by Florence and Malmes-
bury, but this notice of him is pecu-
liar to the compiler.

2 et revertuntur] intro-
duced by the compiler.

;< Danorum] paganorum, Flor.

4 in die Omnium Sanctorum] An
insertion of the compiler.

390

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 867.

Death of
Osbriht
and iElla.

Northum-
bria laid
■waste by
the Danes.
Ecgberht
made king
by the
Danes.

Death of
Eahlstan
bishop of
Sherborne.

His power
and infiu-

Marriage
of Alfred
and Ealh-
swyth.

venientibus Danis, Osbertus et Elle pacem fecerunt inter se
pro utilitate communi ; qui deinde junctis viribus copiosis
urbem adcunt Eboracensem ; quibus adventantibus pagani
fugam confestim arripiunt, infra urbis moenia se defendere
decernentes, quos reges Christian! insequentes et acerrimum
in bostes impetum facientes, urbis moenia subverterunt.1 Tan-
dem ingressi civitatem, pugnam contra paganos sibi nimis
damnosam commiserunt ; nam in ilia pugna ceciderunt reges
Osbertus et Elle, et cum eis octo consules, in 2 die Palmarum,
cum turbarum multitudine copiosa. Deinde nefandissimi vic-
tores Dani, totam ITortbanhumbrorum provinciam usque ad
ostium Tynee fluminis depopulantes, patriarn sibi, victis hosti-
bus, subdiderunt. Tunc regibus Nbrtbanhumbrorum interfectis,
Egbertus quidam genere Anglicus,3 sub Danorum potestate
regnum adeptus, illud sex annis gubernavit.

De Alstano Bireburnensi episcopo,

Eodem anno Alstanus, Sireburnensis antistes, diem clausit
estremum; qui temporibus regum Occidentalium Saxonum,
Egberti et filii ejus Etbulfi, magnaa in regno potentise et in-
gentis consilii fuit, dum prsedicto regi Egberto Cantuaritas et
Anglos Orientales bellicis laboribus subjugavit. Contra Danos
quoque, qui tunc primo insulam infestabant, regis iEthel-wlfi
segniciem. 4 exacuit, ipse ex fisco pecuniam accipiens, ipse exer-
citum componens, martiis 5 felix eventibus, contra bostes bella
plurima constanter peregit. Potentiam quoque ipsius ex hoc
quilibet cognoscere poterit, quod regem JEtbewlfum a Eoma
revertentem a regno arcuerit, statuto filio ejus Ethelbaldo rege
pro eo, donee patrem cum filio in sortem regni regredi pate-
retur ; reliquit autem ecclesiam suam, quam 6 annis rexerat
quinquaginta, praedivitein in prsediis undecunque adquisitis ; et
cum esset cupiditate preefervidus, erat tamen liberalitate praa-
cipuus. Sepultus est apud Sireburnam in ecclesia catbedrali. Flor. Wig.

p. 553 e.

Hex Alfredus tixorem cluxit.

Anno Domini dccclxviii. Alfredus, frater Etbelredi regis, Id. p. 554 a.
juvenis admirandas probitatis, uxorem duxit de regali genere
Merciorum, filiam scilicet iElthredi, comitis Gainorum, qui

Flor. Wig.
p. 553 d.

Simeon,
Hist, de
Dunclm.
ecclesia, ii.
6, col. 14
(Twys-
den).

Id.

Histor. re-
capitulatio,
p. 70 (ed.
Hinde).

Flor. Wig.
p. 553 e.
Malmesb.
Gest. Pon-
tif. ii. 79,
p, 175.

1 subverterunt^ subvertunt, W.

2 in die Pahnaruni\ from the Hist,
de S. Cuthberto. (Hinde's Symeon
of Durham, p. 142.)

3 genere Anglicus'] Inserted by
the compiler.

4 segniciem] W. ; seniciem, A.,

■whence comes savitiam, the reading
of some of the MSS. of West.

5 martiis . . peregit] Introduced
by the compiler.

6 quam . . quinquaginta] from
Flor. Wig., p. 553 e.

CHRONICA MAJORA. 391

Flor. Wig. cognominabatur Muchel, quod Latine grandis sonat.1 Mater A.D. 868.

p. 554 a. vero ejus Eadburga dicebatur, de nobili genere regum pras-
dictorum ; puella 3 vero, quam desponsaverat, Alswitha dice-
batur. Eodera anno saapedictus Danorum exercitus Nbrtban- The Daues
bumbros deserens,3 Snotingeham. adiit et ibidem byeniavit. ^ Notting-
Snotingebam autem Britannice Tinguobanc dicitur, Latine
vero domus speluncarum. Burbredus quoque rex Merciorum,
audito eoruni adventu, nuntios ad regem Occidentalium Saxo-
num Etbelredum [et] ad fratrem ejus Alfredum direxit, sup-
pliciter auxilium postulantes, quo possent Deo4 et bominibus
paganorum invisum exercitum expuguare. Qui protinus undi-
que immenso exercitu congregato, Merciorum regem5 adeunt,
et usque ad Snotingebam bellum quaarentes unanimiter perve-
nerunt; cumque pagani, arcis tuitione muniti, preelium con-
serere denegarent, et Cbristiani muros confringere non suffi-
cerent, pace inter Mercios et paganos ad tempus composita,
singuli ad propria sunt reversi. Eodem tempore oratorium Oratory at
Sancti Andreas Apostoli Kemesie ab Alcwino, Wigorneiisi epi- kerupsey.

Id. p. 553 e. scopo, constructum et dedicatum est. Tunc com eta apparuit Comet,
manifeste.

Exercitus paganorum apud Eboracam Memavit.

Id.p.554B. Anno Domini dccclxix. PraDfatus paganorum exercitus, ad The Danes
Nortbanbumbros denuo transiens, Eboracam petiit civitatem 3m^er m
et ibidem byemavit.

Be facto admirando Ebbce abbatissce sanctce.

Anno Domini dccclxx. Applicuerunt 6 in Scotia Danorum The Danes
innumera multitudo, quorum duces fuerunt BZinguar et BZubba, m Scot-
diras perversitatis bomines et fortitudinis inauditas; qui totius an '
fines Anglias in exterminium adducere conantes, pueros et
senes quosque7 sibi obvios jugulabant, matronasque sanctimo- p. 126.
niales seu virgines ludibrio tradendas niandabant. Cumque
per omnes regnorum fines tanta tyrannorum immanitas dis-
seminata fuisset, Ebba, sancta Collingebamensis coenobii ab- Heroism
batissa, metuens ne et ipsa, cui sollicitudo regiminis et cura °f Ebba
pastoralis commissa fuerat, cum sibi subjectis virginibus ludi- /£■?!?
brio traderetur paganorum, ut8 pudicitiam amitteret virginalem, ^j,^ b

1 quod . . sonat] Not in Florence
or Asser. Cf. Sim. Dun. p. 677 d.

2 puella . . . dicebatur] Not in
Florence or Asser.

3 deserens] om. W.

4 Deo . . . invisum] Introduced
by the compiler.

5 Merciorum regem] Merciam,
Flor. and Asser.

fi This is peculiar to the compiler.

' quosque] quoque, 0. W.

s ut] altered in the margin with
a style to ne.

392

MATTH^I PAMSIENSIS

of Ebba,
abbess of
Colding-
ham.

A.D. 870. convocatis sororibus in capitulum universis, in banc vocem
Heroism prorupit dicens, "Advenerunt nuper," inquit, "ad partes nos-
" tras pagani nequissimi efc totius humanitatis ignari, qui loca
" regionis hujus singula perlustrantes, nee sexui muliebri nee
" parvulorum quidem parcunt astati, ecclesias et personas ec-
" clesiasticas destruunt, feminas sanctimoniales prostituunt,
" et obvia sibi quaaque conterendo consumunt ; itaque si con-
" siliis meis adquiescere decreveritis, spem certain de cle-
" mentia divina concipio, quod et1 barbarorum rabiem effugere
" valebimus, et perpetuas virginitatis pudicitiam custodire."
Cui cum universa virginum congregatio certis promissionibus
spopondisset, sese maternis velle in omnibus obtemperare 2
pra3ceptis, ilia admiranda3 animositatis abbatissa, palam cunctis
sororibus exemplum castitatis praabens, non solum3 sanctimo-
nialibus illis proficuum, verumetiam omnibus successuris vir-
ginibus aeternaliter amplectendum, arrepta novacula nasum
proprium cum labro superiori ad dentes usque prascidens,
horrendum4 de se spectaculum astantibus praabuit universis.
Quod factum5 memorabile cum congregatio tota videns admi-
raretur, simili de se opere a singulis perpetrato, materna sunt
vestigia insecutaa. Et bis ita gestis, cum mane crastinum
illuxisset, supervenerunt tyranni nequissimi, ut feminas sanctas
et Deo devotas ludibrio traderent, similiter et ipsum monas-
terium spoliatum ignibus concremarent ; sed conspicientes ab-
batissam illam et sorores singulas tarn enormiter mutilatas, et
in suo sanguine a planta pedis usque ad verticem tabefactas,
cum festinatione recesserunt de loco, dum nimis longum sibi
videretur vel ibidem etiam per breve temporis spatium demo-
rari ; sed hide recedentes duces praadicti praaceperunt suis
satellitibus nefandis, ut injecto igne monasterium cum omni-
bus officinis et ipsis sanctimonialibus concremarent. Sicque
executione completa a ministris iniquitatis, sancta abbatissa
et omnes cum ilia virgines sanctissime ad martyrii gloriam
pervenerunt.

De multorum desolatione ccenobiorum.
Destruc- Et6 bis ita gestis, velificaverunt infideles nequissimi per

tion of mo. maris litus sursum, quaaque sibi obvia igne depopulantes et
?as fries ferro. In hac quoque persecutione diabolica destructa refe-
Danes. runtur nobilissima monasteria in margine maris sita, id est

1 et] om. W.

2 obtemperare'] contemporare, A.

3 solum] om. W.

4 A. ins. est.

5 O. W. ins. est.

fi This, which is peculiar to the

compiler, has been used by the
author of the Vita S. Eadmundi,
printed by Battely from the Register
of Abbat Curteys. App. ad Antiq.
S. Edmundi Burgi (1745), p. 119.

CHRONICA MAJORA.

393

Liudisfarnense monachorum, in quo sedes tunc erat cathedra- A.D. 870.
lis, quam beatus antistes Cuthbertus sacra sui corporis pra> Monas-
sentia decoravit ; Tynemuense sanctimonialium, Gyrfense mona- tenes de-
chorum, et Weremuthense, in quibus Beda presbyter legitur the DaneJ
educatus ; Strenesbalense sanctimonialium, quod Hilda abba-
tissa beatissima fundavit et multas in eo virgines congregavit.
Et sic nefandi duces per pagum Eboracensem transitum faci-
entes, ecclesias, civitates, et villas combusserunt, homines
cujuscunque sexus et astatis cum spoliis et jumentis funditus
deleverunt; deinde sursum per flumen Humbri navigantes,
consimili ibidem rabie sseviebant, indeque progressi cuncta
ccenobia in paludibus sita monachorum ac virginum, interfectis
habitatoribus, destruxerunt. Horum autem nomina coenobiorum
sunt, Crulandia, Thornheia, Eamesia, Hamstede, quod nunc
Bur gum Sancti Petri dicitur, cum insula Helyensi et ccenobio
olim famosissimo feminarum, in quo dudum sancta virgo et
regina Ethel dreda abbatissa? officium multis annis laudabiliter
adimplevit.

Be causa martyrii Sancti EadmuncU regis gloriosi.

Tunc ' ergo quoniam in persecutione ista gloriosus rex et Causes of
martyr Eadmundus gladiis iniquorum Hingar et Hubbaa fra- the martyr-
trum interfectus occubuit, dignum est hoc in loco referre tanti r,om ^'
causam martyrii, et unde duces pra3dicti occasionem nacti
fuerint regem piissimum nece adeo crudelissima condemnare.
Erat igitur in diebus non longe praateritis in regno Danorum Story of
vir quidam de stirpe regia illius gentis progenitus, nomine Regnar
Lothebrocus ; hie, cum duos filios, Hinguar scilicet et Hubbam, Lodbrog.
ex uxore genuisset, quadam die cum accipitre solus brevem
naviculam ingressus, ut in insulis maris et terras vicinis anates
et aviculas alias aucuparet, subita tempestate suborta, intra
maris latitudinem raptus, diebus aliquot cum noctibus hue
illucque dejectus graviter vexabatur ; qui tandem plurima
maris pericula perpessus, in Angliam projectus est, et in pro- His land-
vincia Orientalium Anglorum, quaa Norfolc ab incolis dicitur, inS 'n
apud Redham villam applicuit; qui forte ab hominibus regionis ■Nortoili >
cum accipitre solus inventus, regi Est-Anglorum Eadmundo
pro miraculo pra3sentabatur,2 et ab ipso rege propter elegan- reception
tissimam corporis formam cum honore receptus, aliquandiu by king
in curia ejus remansit; et quoniam lingua Danorum Anglicanaa Edmund ;
loquela3 vicina est, Lothebrocus regi narrare ccepit quo casu
in Angliam projectus fuisset. Placuerunt 3 itaque Lothebroco

1 This is from some Vita or Passio
S. Eadmundi. It has been used
by Bromton, col. 804 (Twysden).

2 prasentabatur ] prscseutantur,
O.W. and A. which has been altered.

3 Placuerunt] altered to Placuit
in A.

394 MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 870. in rege Eadmundo morum plenitudo et militiae disciplina l
quamplurimuin, similiter2 et curialitas astantium ministrorum,
quos regalis industria in omni rerum ornatu et schemate ver-
borum pleniter informavit. Ad hanc qnoque Lothebrocus
morum disciplinam provocatus rogabat regem propensius, ut
sibi liceret in ejus curia demorari, ut regiis posset plenius
instrui disciplinis ; cumque res Eadmundus petitionem 3 ejus
clementer exaudisset, junxit se Lothebrocus venatori regis
nomine Berno, ut artem venatoriam, in qua fuerat eruditus ad
plenum, cum ipso frequentaret ; erat enim tarn in aucupatione
quani in venatorio exercitio gratiosus, unde in avibus similiter4
ac bestiis capiendis pro voto sibi 5 omnia succedebant ; capiebat
quicquid volebat et mensam regis delicatissimis ferculis per-
saepe ditabat. Et cum fuisset a rege, prout ejus gentilitas
permisit, dilectus, coepit venator regis ei graviter invidere,
pro eo quod in artibus praadictis ipsum in omnibus superabat ;
et mortali invidia contra Lotbebrocum succensus, quadam die

and mur- dum venatum pariter irent, furtivo impetu in eum facto,

derby ipsum nequiter interfecit et in densitate nemoris interfectum
abscondit; quo facto, recessit venator nequissimus et canes
cornicando ad se vocavit. ISTutriverat autem Lothebrocus le-
porarium quendam in curia regis Eadmundi, qui ipsum, ut
fieri solet, multum dilexit, et, venatore cum casteris canibus
recedente, ille solus cum corpore domini sui remansit. In
crastino quoque cum rex sederet ad mensam et inter casteros
commilitones Lothebrocum non vidisset, quassivit propensius a
ministris, quid de illo actum fuisset; cui respondens venator

p. 127. Bernus dixit, quod die hesterna, cum de venatu domum red-
iret, ipse remansit in silva post eum, et quod eum postea
non viderit, profitetur ; sed vix verba compleverat, et ecce
leporarius, quern nutriverat Lothebrocus, regiam aulam6 in-
gressus omnibus et maxime regi adulante cauda applaudere
satagebat; quern rex cum vidisset, astantibus dixit, "Ecce,"
inquit, " canis Lothebroci adveniens dominum venientem prse-
" venit;" et praa gaudio rex canem diligenter pavit, sperans
per eum ejus dominum adventurum; sed secus contigit quani
sperabat; nam ilico, cum leporarius satiatus fuisset, reversus
est ad dominum suum et juxta corpus ejus consuetas excubias
celebravit. Qui iterum post triduum, fame ilium compellente,
ad mensam regis higressus denuo reficiendus, rex vehementer

1 disciplina'] disciplinam, A.

2 similiter'] simul, O. W.

3 petitionem] petitioni, W.

4 similiter] simul, 0. W.

3 sibi] cui, W.

G aulam] Introduced in A. above
the line ; not in W.

CHRONICA MAJORA. 395

admirans jussit insequi vestigia canis si recederet ab aula, et A.D. 870.
diligenter quo pergeret explorare. Factum est autein a minis- Discovery
tris ut eis a rege fuerat imperatum, et canem recedentem subse- °f his
quentes ad Lotbebroci corpus exanime sunt perducti. Cumque l ° J'
base regi declarata fuissent, perturbatus est vebementer, et
jussit ut corpus sepulturaa bonestius traderetur.

Ut, depopulates Est-Anglia, strages hominum sit secuia.

Tunc rex Eadmundus, diligenti de morte Lotbebroci facta Punish-

inquisitione, Bernum venatorem de opere nefando convicit, et nient of

jussit a militibus de curia sua adjudicari ac legis peritis, quid erno*

de bomicida foret agendum; at omnes in boc pariter consen-

serunt, ut venator in ilia navicula, in qua sa3pe dictus Lotbe-

brocus in Angliam applicuit, poneretur, et in medio maris

solus sine omni instrumento navali dimissus, probetur si ilium

Deus velit a periculo liberare. Itaque venator, juxta quod

sententiatum fuerat, in profunditatem maris dismissus, post

dies paucos in Daciam est prqjectus ; qui cum a portuum cus- His land-

todibus inventus fuisset, cognoverunt naviculam Dani, quod in ing in

ilia dominus illorum Lotbebrocus consueverat aucupari, et per- enmarJi ;

duxerunt eum ad Hinguar et Hubbam, filios Dani in Anglia

interfecti, viros potentes et crudeles, qui continuo adbibitis

tortoribus exegerunt a Berno, quid de patre suo, qui in ilia

navicula ab eis fuerat' subtractus, actum fuisset. Bernus quo- and accu-

que graviter et diu diversis amictus tormentis, finejens men- satl0n of
I . ta -,. ., -, , ' ° . , . S.Edmund

dacium, dixit, quod pater eorum, cum casu apphcuisset m t jjjn_

Angliam, a rege East-Anglorum Eadmundo inventus, et ipso guar and

jubente fuerat interfectus ; at illi prorumpentes in fletum Hubba.

amarissimum, de morte patris sui inconsolabiliter perturbati,

juraverunt per omnipotentes deos suos, quod mortem illam non

reliquerent impunitam ; Bernum quoque venatorem, qui in

navicula patris sui advenerat, constituerunt ductorem suum, ut

se in regem Eadmundum vindicarent. At deinde, congregato

exercitu copioso, cum viginti milibus armatorum mare ingressi

versus regionem Orientalium Anglorum vela direxerunt et arma,

ut se in regem Eadmundum de morte ilia penitus insontem

ultum irent ; veruntamen ventis in contrarium classem impel- The Danes

lentibus, in Scotia apud Berewic super Tuedam compulsi sunt ^nd **

applicare, ubi prasscriptam depopulationem incboantes, sa3- '

Flor. Wig. viendo ubique, tandem ad Est-Angliam pervenerunt, et apud and go to

p. 554 b. yillarn, quae Tbedford- dicitur, castrametati, quoscunque inve- Thetford.

1 Cumque] Cum, 0.; Cum ergo, W. | 2 Thedford] Bedford, W.

396

MATTH.EI parisiensis

A.D. 870. nerunt ibi viros ac mulieres in ore gladii peremerunt. De-
Hinguar. nique cum ibidem tyrannus Hinguar iniquissimus ex multi-
tudine interfectorum suam aliquantulum rabiem exsaturasset,
quosdam plebeios advocat, quos gladio sue- judicabat indignos,
atque ubi rex eorum tunc temporis vitam duceret, sollicitus
investigat ; fama namque ad eum pervenerat, quod piissimus
rex Eadmundus viribus et armis esset strenuus ac in omni
corporis dimensione similiter ' et proceritate incomparabilis ;
quocirca festinabat quos circumquaque reperit neci tradere,
ne multo stipatus militum agmine ad patriaa defensionem suffi-
S. Edmund cere potuisset. Morabatur 2 eo tempore gloriosus rex et futurus
,'1'-"" al martyr Eadmundus in villa regia, quaa Heilesdun dicebatur, a
qua et silva, quaa vicina est, eodem nomine appellatur, ut 3 a
vulgo acceperat praado nequissimus ; unde accito ad se dolose
de commilitonibus uno, eum direxit ad regem, mandans ut
cum eo thesauros dividat et paternas divitias, sub ipso regna-
turus ; sed nimis fraudulenter Hinguar thesauros exigebat,
qui clementissimi regis caput potius quam pecunias sitiebat.
Miles igitur, cum volatu citissimo ad regem Eadmundum
pervenisset, in hunc modum ora laxavit;

Abbo Flo-
riacensis
Vita S.
Eadmundi,
cap. C, 7
(Migne's
Patrologia,
exxxix.
col. 511).

Hellesdon.

Hingiiar's
message to
Edmund,

who con-
sults Hum-
bert, bishop
of Elm-
ham.

Be nuniio Inguar ad regem Eadmundum4 misso.

"Dominus meus ubique metuendus Hinguar, rex Danorum Id. cap. 7,

" invictissimus, ad hanc patriam hyematurus advenit ; cujus 8-

" potentias si aspernator exstiteris, et vita indignus et regno

" judicaberis." Et sic omnia, qua3 sibi imposita fuerant, ut

praadiximus, cum5 regi per ordinem retulisset, piissimus rex

Eadmundus alto cordis dolore ingemuit, et advocato Humberto,

Helmbamensi episcopo,6 consilium quaesivit ab ipso dicens,

' O serve Dei vivi, Humberte, et dimidium animse mea3, ecce

' adventus barbarorum imminet inimicorum, qui dulcem pa-

' triam cum suis habitatoribus jam pro parte desolatam, quod

' residuum est a nostrorum memoria successorum funditus

' delere conantur ; sed ecce, me occumbente, utinam subjectus

' mihi populus vivus evadere potuisset ; nam ego pro amore

' regni temporalis, vel lucro vitaa praesentis, non me subiciam

' tyranno gentili, cum pro gente moriens et patria miles

' possim effici et 7 signifer Regis aaterni."

1 similiter'] simul, 0. W.

2 W. ins. aatem.

3 ut] et, W.

4 Eadmundum'] Eadmundo, A.

5 cum] om. W.

6 advocato . . . episcopo] accito
uno ex suis episcopis, qui ei erat a
secretis, Abbo.

7 effici et] effieri, W. ; effieri, 0.
West.

CHRONICA MAJORA.

397

Abbo,
cap. 8,
col. 512.

Id. cap. 9.

Cui antistes, " Quos res," inquit, " rnihi dilectissime, optas ' A.D. 870.

patriae superstates habere, nisi fug33 pra3sidio preecaveritis ? Advice of

Aderunt confestim proditores nefandi, qui te cum tibi sub- c ^ ei .°
,. . . . B.Jfidmund.

jectis auferre de medio conabuntur. At rex clementissimus,

Hoc est," inquit, " quod votis omnibus antepono, ne super-

sim meis fidelibus et carissimis amicis, quos furtive pirata

perdidit truculentus ; et quidem suggeris, ut glorise nostrse

crimen inferam, qui nunquam militias probra bucusque sus-

tinui. Est quoque mihi super hoc arbiter Eex caalestis,

quod nullus me barbarorum metus a caritate Cbristi sive

vivum seu mortuum separabit." Tunc conversus ad nun-

tium beatissimus 2 rex Eadmundus, qui ab Hinguar impiissimo

fuerat destinatus, " Madefactus," inquit, " cruore meorum

mortis supplicio dignus existeres ; sed Cbristi mei exem-

plum imitatus, si ita contigerit, pro ipso libenter mori

minime pertimesco ; rediens ergo ad dominum tuum festinus,

mea illi responsa perferto. Tbesauros quoque nostros, quos

nobis contulit divina providentia, sive divitias, si potenter

surripias, me tamen tuas infidelitati non subicies ; bonestum

est enim perpetuam defendere libertatem similiter3 fideique

puritatem, pro quibus etiam, si necesse est, occumbere non

inutile reputamus. Igitur, ut ccepit tua superba feritas,

post famulos regem jugula, quoniam haac videns Eex regum p. 128.

me in caslum transferet asternaliter re°;naturum."

De prcelio inter regem Eadmunclum et Inguar commisso.

Eecedente4 itaque nuntio truculento, rex Eadmundus jussit Battle of
commilitones ad arma convolare, asserens dignum pro fide Thetford.
pariter pugnare et patria, ne desertores militias se esse et
populi delatores 5 probarentur. Igitur ad instantiam Humberti
episcopi ac nobilium virorum et commilitonum suorum ani-
matus beatissimus rex Eadmundus, cum toto exercitu quern
habere potuit audacter processit in bostes, et non longe ab
urbe, quae Tedford6 appellator, contra adversarios sibi in ob-
viam venientes grave certamen ac nimis utrobique damnosum
commisit. Nempe cum a mane diei usque ad vesperam mutua
se nece prostravissent, et pro nimia interfectorum multitudine
ac sanguine loca certaminis rubuissent, pissimus rex Ead-
mundus, non solum ex strage commilitonum suorum pro patria

1 optas'] Altered in A. to optatis.

2 beatissimus] verissimus, W.

3 similiter] simul, W.

4 This is peculiar to the compiler.

5 et populi delatores] de populi

et latores, A. ; depopulatores, W.
West.

6 Tedford] Redford, W., with
Telford in the margin.

398 MATTH^I PAEISIENSIS

A.D. 870. gente et fide Jesu Christi decertantium, quos jam martyrio
coronatos agnovit, condolebat, verum etiam pro nece barba-
rorum infideliurn ad inferni baratrum detrusorum nimis amare
lugebat. Recedentibus itaque primitus de loco funeris paganis,
beatissimus confessor Christi, rex Eadmundus, cum reliquis
commilitonurn suorurn qui superstites erant, ad Hailesdunam
villam regiam profectus, immutabiliter statuit in animo suo,
se nunquam de cgetero contra barbaros pugnaturum ; sed hoc

S. Joh. xi. solummodo dixit, sibi fore necessarium, ut " solus moreretur

50- " pro populo et non tota gens periret."

De passione beati Eadmundi regis et ma/rtyris.

Passion of Hinguar igitur, cum de strage suis illata inconsolabiliter
S. Edmund, anxiaretur, venit ad eum apud Thedford Hubba frater ejus,
qui jam Merciam totam depopulaverat, cum decern milibus
armatorum, et sic junctis viribus, ut se vindicarent in sanctum
regem Eadmundum, castra moventes, ad Hailesdune villam,
quo rex beatissimus Eadmundus tunc erat, celeriter perve-
nerunt. Tunc tyrannus Hinguar jussit circumcingi regem
cum turba, ne quidem unus ex omnibus elaberetur vivus.
Sanctissimus itaque rex Eadmundus, cum se ab bostibus un-
dique vallatum cognosceret, de consilio Hunberti, Helmba-
mensis episcopi, confugit ad ecclesiam, ut se membrum Christi
ostenderet, et, armis temporalibus projectis, caslestia induit,
humiliter Patrem et Pilium cum Sancto Spiritu deprecans,
ut sibi in passione constantiam largirentur. Igitur a minis-
tris iniquitatis clementissimus rex Eadmundus ab ecclesia
truculenter extrahitur,1 loris dirissimis coarctatur, et sicut Abbo,
Christus ante Pilatum president, ita ducitur Eadmundus ante caP- 10»
iniquum ducem; quo jubente, ad arborem quandam, qua? non
multum aberat, religatus diutissime flagellatur, multisque
modis illuditur. Sed invictus athleta Christi Eadmundus inter
flagella Christum semper invocando tortores suos compulit in
furorem, et ad ipsum tunc arcubus, quasi ad signum, ludendo,
totum corpus ejus telis confodiunt et sagittis; nee erat locus
in corpore martyris vacuus, quo novum posset imprimi vul-
nus ; nam sicut hericius in cute densis armatur spinis, ita
corpus invicti regis spiculis configitur et sagittis. Cumque
nee sic2 Hinguar carnifex truculentus sanctum martyrem Ead-
mundum a fide Christi et confessione Trinitatis potuit sepa-
rare, ut suis iniquis persuasionibus prasberet assensum, pro-
tinus lictori mandat, ut ense cruento martyris caput preecidat;

1 extrahitur] om. W. | 2 stc] hie, A.

CHRONICA MAJORA.

399

col. 515.

Abbo, at lictor sanctum de stipite truculenter evulsum, inter verba

Ca?' k?a orationis et confessionem 1 Christi nominis, unico ictu ipsum
decapitando, duodecimo kalendas Decembris, gratissimum Deo
holocaustum et2 igne passionis examinatum, cum palma vic-
Id. cap. 11, toria? et corona justitia3 transmisit ad ca3lum. Corpus vero
martyris ministri diaboli capite truncatum reliquentes, et in
silvam, cui Hailesdun nomen est, asportantes,3 inter densa
veprium frutecta projecerunt; adhuc enim laborabant lanista3
iniqui, ne a Christianis, quos paucos superstites reliquerant,
corpus rnartyris sepultura?, ut decebat, cum capite traderetur.
Didicerant namque Hinguar et Hubba, piratas nequissimi, in
silva jam dicta olim de medio sublatum fuisse Lothebrocum
patrem suum ; unde falsa suggestione Berni venatoris, beati
regis et martyris Eadmundi talionem reddere4 cupientes, in
silva eadem caput ejus ignominiose projecerunt, avibusque
cseli tradentes et bestiis devorandum. Passus est autem cum
sanctissimo rege Eadmundo comes ejus individuus Humbertus,

A.D. 870.
Passion of
S.Edmund.

Simeon,

Hist.

Dunelm.

Eccles.ii. G, Helmbamensis antistes, qui5 regent eundem in regni fastigium

col. 14.
(Not in
Simeon.)

Flor. Wig.
p. 554 c.

sublimaverat, et constantia invicti regis ad martyrium anima-
tus, cum ipso est regni caalestis possessor effectus. Sicque
rege beatissimo ad cselestia translato, pagani nimium gloriantes
hyemaverunt in regione ilia, expulsis paucis indigenis, qui
superstites cladi prasdictas fuerunt.

Eodem anno Celnotbus, Cantuariensis arcbiepiscopus, diem
clausit extremum, cui successit Etbelredus, vir venerandus et6
in rebus divinis sufficienter eruditus.

Humbert,
bishop of
Elmham,
also mar-
tyred.

Archbps.
of Canter-
bury.

De inventione capitis Sancti Eadmundi.

Cum igitur post martyrium beatissimi regis Eadmundi, Arrival of
fratres Hinguar et Hubba, Deo odibiles, byemale tempus in Guthrum,
regione Est-Anglorum, prsedis vacantes et rapinis, jam pro t ^f^'
parte expleverant, venit ibidem ad eos Gytro quidam de regi- Hino-uar
bus Danorum potentissimus, ut cum prasdictis fratribus bye- and Hubba.
maret. Superveniente itaque tempore vernali, omnes pagani ab
Est-Anglia pariter recesserunt; quo audito, Christiani unde-

1 confessionem'] confessione, A.
W. West.

- 0. W. ins. in.

3 W. ins. et.

4 talionem reddere] sepulture ut
dere, A., the eye of the scribe
having been caught by these words
four lines above.

5 qui . . . sublimaverat] This
has been given above, p. 386. The
rest of the paragraph seems due to
the compiler.

6 et . . . eruditus] Inserted by
the compiler.

400

MATTHjEI paristensis

of the
head of S.
Edmund.

A.D. 870. c unque de latibulis erumpentes summopere satagebant, ut Abbo, Vita
caput beati regis Eadmundi inventum reliquo corpori uniretur, S. Ead-

Discovery et sepultura? corpus integrum more regio traderetur. Cumque mun r '
omues pari affectu ad id occurrereut et silvas perlustrando col.*515.
caput martyris diligenter quaarerent, res contigit dictu mira-
bilis et sasculis inaudita ; nam cum caput quasrendo inter silvas
et veprium densitates, socii ad socios mutuis clamoribus patria
lingua " Ubi es ? ubi es P" interrogarent, caput martyris eadem
lingua1 respondens dixit, "Her, ber, ber," quod Latine dicitur,
"Hie, bic, bic;" nee cessavit eadem repetendo clamare quo-
usque singulos ad se perduxit; ubi cum capite lupus, ingens
et visu borribilis, repertus est, qui caput sacrum inter bracbia
complectens beato martyri excubias impendebat. Assumentes
itaque bomines caput intrepidi, profusis Deo laudibus, ad suum
corpus detulerunt, subsequente lupo illos usque ad locum
sepultura3 ; tunc caput corpori conjungentes in mausoleo com-
petenti ilia pariter concluserunt, quo facto, lupus dilectas
solitudinis secreta petivit. Constructa est autem in eodem
loco, pauperrimo opere, a fidelibus ecclesiola, ubi postea, per
multa annorum curricula corpus sanctissimum requievit. Pas- Chronicon
sus est autem beatissimus2 rex et martyr Eadmundus anno Fani
Domini octingentesimo septuagesimo, anno setatis sua? vice- T^f*1'
simo nono, regni sui vero anno decimo sexto, die xii. kalenda-
rum3 Decembrium, indictione tertia, luna existente vicesima
secunda.

p. 129.

Transla-
tion of the
body of S.
Edmund
from Hox-
ne to S.
Edmunds-
bury.

Ut corpus Sancti Eadmundi inventum fuerit incorrujptum.

Elapso deinde multorum intervallo annorum, sedatis penitus Abbo
bellorum incendiis, ccepit fidelium pietas respirare, qui in loco cap. 13,
ubi corpus martyris requievit, Hore4 nunc ab incolis nuncu- c°l- 516-
pato,5 visis creberrimis miraculorum signis, in villa regia, qua?
lingua Anglorum Beodriceswortbe, Latina vero Beodrici curtis
sive babitatio, nominatur, basilicam permaximam construxe-
runt, et ad illam sanctum martyrem in magno tripudio trans-
tulerunt. Sed mirum dictu contigit; nam cum corpus mar- Id. cap. 14.
tyris pretiosissimum ob spatium diuturni temporis putrefactum
ab omnibus putaretur, ita integrum repertum est et illassum,
ut non solum caput corpori redintegratum et compaginatum,
sed omnino nibil in eo vulneris, nibil apparuerit cicatricis.
Sicque Deo dignus martyr Eadmundus, viventi simillimus, ad
locum memoratum est translatus,6 apparente in collo ejus in

1 Ubi . . lingua] om. W.

2 beatissimus] verissimus, W.

3 kalendarum] om. W.

4 Hore] Iloxe, W.

5 nuncupate] nuncupatur, W.
This sentence is introduced by the
compiler.

6 translatus] translatum, A.

CHRONICA MAJORA. 401

Abbo, signnm martyrii per1 gyrum quasi filo coccineo, sieut testari A.D. 870.

c. 14, col. solita fuit quasdam beatse recordationis femina, Oswen vocata,
qua? ad sacrum rciartyris sepulcbrum, jejuniis saape vacans 2 et
orationibus, per multa anuorum curricula, revulso beati mar-
tyris mausoleo, in ccena Dominica, ejus attondeudo capillos et
ungues praacidendo ; qua? omnia diligenter colligens et in cap-
sella recondens, super altare illius ecclesiaa ponere consuevit,
ubi usque in hodiernum diem veneratione3 debita conservantur.

De translations Domnice episcojpatus usque ad Helmliam.

Eodem anno obiit4 Weremundus, Domniaa episcopus, post The see of
quern translata est sedes ilia apud Helmbam, et pro duobus Dunwich
Malmes- episcopis, quorum unus sedem babuit apud Domnoniani et t -m u
bin-, west, alter apud Helmbam, unus est ordinatus episcopus, nomine

j'4g ' Wilredus, qui in eodem loco bos babuit successores, Atbulfum, Bishops of
150. Alfricum, Thodredum, Etbelstanum, Algarum, Alwinum, Al- Elmham.

fricum, item Alfricum,3 Stigandum, Etbelmum, Herstanum.5

Tit Danorum exercitus Est-Angliam deserens West-Saxoniam
invaserit.

Elor. Wis. Anno Domini dccclxxi. Supradictus paganorum exercitus The Danes
j>. 554 c. Orientales Anglos deserens et regnum Occidentalium Saxonum attack

adiens, venit ad villain regiam, quaa Eadingum dicitur, ad iea &
meridiem Tbamensis fluminis sitam, in pago videlicet Berco-
censi. Post quorum adventum die tertia duo comites eorum
cum multitudine copiosa armatorum exierunt ad praadandum,
aliis interim vallum facientibus inter duo fiumina, Tbamisiam
scilicet et Kenetam, a parte dextra ejusdem villaa. Quibus and are
Atbulfus, comes Bercocensis, cum suis,7 in loco qui Anglefeld, defeated
id est campus Anglorum, dicitur, obviavit, ubi acriter ex utra- ^.'1
que parte pugnaverunt, donee comes unus paganorum cum Eno-iefield.
majori parte sui exercitus deletus reliquis causam praabuit
fugiencli ; sicque Cbristianis victoria potitis, post dies quatuor
Etbelredus rex et frater ejus Alfredus, exercitu congregato,
ad Eadingum venerunt, caadendo et prosternendo quoscunque
ex paganis extra arcem invenerunt. Tandem pagani ex omni-
bus portis erumpentes totis viribus praalium commiserunt, ubi
diu et acriter praaliantes comitem Atbulfum peremerunt et Death of
Cbristianos in fugam coegerunt ; ex quo casu Cbristiani pluri- -^Ethelwulf.

1 per~\ om. W.

- Sic ; perhaps vacavit should be
read.

3 veneratione] venerationem, A.

4 This mention of Weremund's
death has been inserted at random.

5 item Alfricum'] om. W. and pro-
bably 0.

6 Herstanum'] i.e. Herfastum.
~> A. ins. qui.

C C

402

MATTH.EI PAEISIENSIS

A.D. 871.

Battle of
Ashdown.

Battle of

Basing.

Battle of

Merton.

Death of

bishop

Heahmund

in the

battle.

Bishop

^thel-

heage.

mum perturbati, convenerunt iterum post cpiatuor dies ad Flor. Wig.
pugnam, in loco qui Essesdune, id est mons fraxini, dicitur, P- 554 e.
cum tota fortitudine quam habere potuerunt. Sed pagani in
duas se turmas dividentes, in una duos reges Bacscai l et Hal-
dene, in altera vero omnes consules cum suis subditis ordina-
runt ; quod cernentes Christiani et ipsi se similiter in duas
acies statuerunt, unam 2 regi Ethelredo et alteram Alfredo fratri
suo committentes. Erat autem rex Ethelredus in tentorio
missam audiens, ubi cum saepius a suis invitaretur ad certa-
men, constanter afnrmavit se non recessurum priasquam pres-
byter missam complevisset ; qute fides Christiani regis multuni
sibi profuit die ilia. Erat autem in loco certaminis arbor Id. p. 555b.
qusedarn admodum brevis, circa quam hostiles acies cum in-
genti strepitu concurrerunt ; cum autem diutius animose nimis
hinc inde pugnaretur, pagani divino3 judicio Christianorum
impetum ferre non valentes, suorum maxima parte interfecta,
ignominiosam arripuere fugani ; quo in loco duo reges pagano-
rum, Bacscai et Haldene,4 multaque cum eis milia interempti,
descenderunt ad inferos ignibus perpetuis cruciandi. Ex al-
tera vero 5 parte, ubi consules fuerunt et duces, contra quos
pugnabat Alfredus frater regis, ceciderunt consules Sidrac
senex et Sidrac juvenis, Osbernus, Frane, et Haroldus, cum
aliis innumeris, et totus paganorum exercitus, cum nocte
sequente et die in fugani conversus, per totam EssesduniaB
planitieni contritus est et dispersus. Convenerunt iterum post
dies quatuordecim rex Ethelredus et ejus frater Alfredus, con-
tra paganos pugnaturi, junctis viribus ad Basingum ; quibus
diu et acriter decertantibus, pagani victoriarn sunt adepti.
Item duobus mensibus evolutis, rex Ethelredus et frater ejus
Alfredus apud Merentonam cum nefandis pugnantes infideli-
bus diu vicerunt, et paganos in fugani compulerunt ; sed illis
demum revertentibus contra Christianos, cum victoria recesse-
runt. In hac quoque pugna Hamundus, Sireburnensis praasul, A.-S.

rnartyrio coronatus est, cui 6 successit Ethelhegus in episcO'
IDatum, vir in rebus ecclesiasticis eruditus.

Chi-on.
a. 871.

1 These two names are inserted
from the A.-S. Chron. a. 871.

2 unam . . . committentes] In-
serted by the compiler.

3 divino'] oni. W.

4 This is a blunder due to the
compiler. Florence and Asser, p.
477 a, have " alter de duobus Pa-
" ganorum regibus," mentioning
soon after that it was Bagsegc who
fell. The compiler seems to have

carelessly misread this, and inserted
the two names which he had just
before taken from the chronicle.
Below descenderimt . . . cruciandi
is an insertion by the compiler.

5 vero] om. 0. W.

6 cui . . eruditus] Introduced by
the compiler. Ethelhegus is men-
tioned in Florence's and Malmes-
bury's lists of the bishops of Sher-
borne.

CHRONICA MAJORA.

403

De coronatione et genealogia Alfredi regis, et mentione genealogies A.D. 871.
ao eo usque acl Adam.

Flor. Wig. Eodein anno rex Occidentalium Saxonum Ethelredus nono Death of
p. 555 d. kalendas Maii diem clausit extremuni ; quo regio 1 more apud -S^thelred.
Winburnain sepulto, Alfredus frater ejus, qui3 prius Romas a Succession
Papa Leone coronam susceperat et regiam unctionem, totius °^ -Alfred.
regni illius cum gumma omnium accolarum lsetitia guberna-
cula suscepit. Hujus igitur regis genealogiani veteres ascen- Genealogy
Id. p,549D. dendo texentes, ad Christum usque perduxerunt. Erat autem 0I> Alfred,
rex Alfredus iEtbelwlfi magni regis Occidentalium Saxonum
filius, qui fuit Egberti, qui fuit Alcmundi, qui fuit Eafse, qui
fuit Eoppse, qui fuit Ingild, qui fuit frater Inse ; qui anibo
fuerunt filii Kenred, qui fuit Ceolwald, qui fuit Ciatb.Ee, qui
fuit Ceaulin, qui fuit Keneric, qui fuit Creoddfe, qui fuit
Certic; iste primus3 ex Anglis in regno Occidentalium Saxo-
num regnavit. Certic fuit filius Elesa, qui fuit Gewisse regmce,4
de qua quidam Britonum generis sibi nobilitatem usurpant.
Gewisa filia fuit Giwii, qui fuit Wingii, qui fuit Freawine,
qui fuit Eretbegar, qui fuit Broand, qui fuit Beldai, qui fuit
Galf. Mon. Woden ; buic veteres quartam feriarn dedicaverunt, quam de
iv. 10. nomine ejus Wodenesdai, id est, diem5 Wodenii, nuncupabant.
Sicut sextain feriaro, scilicet, Fridai, a Freadea vel a
Frodos, quod est spuma maris, unde secundum narra-
Simeon, tionem poetarum nata est Yenus dea amoris. Woden
p. 674 b. f-Qifc fjiins Frethewold, qui fuit Frelaf, qui fuit Frethewlf, qui
fuit Finn, qui fuit Godulf, qui fuit Greta ;° bunc veteres olim
gentiles pro deo venerabantur, cujus Sedulius, poeta eximius,
in Pascbali carmine [i. 1-3] mentionem faciens, ait; p. 130.

" Cum sua gentiles studeant figmenta poetee
" Grandisonis pompare modis tragicoque boatu,
" Ridiculove Getce seu qualibet arte canendi."
Geta igitur fuit filius Teatwa, qui fuit Beau, qui fuit Seldwa,
qui fuit Seaf; iste, ut ferunt, in quandam insulam GermaniEe,

1 regio more] Introduced by the
compiler.

2 qui . . . unctionem] Introduced
by the compiler.

3 iste primus] istis priniis, W.
This sentence is an insertion, pro-
bably from the Peterborough Chron.
a. 519.

4 regince] An interpolation of the
compiler, -who has turned Gewis or
Gegwis into a female. For the

next line, Florence, Asser, and
Simeon have " a quo Eritones totam
" illam gentem Ge-svis nominant."

5 diem] die, 0. W.

c At the foot of this page is a por-
trait of " Alfredus rex," holding a
scroll, " Primus in Anglia regnavi
" solus, scilicet monarcha ; " and
below, " Alfi'edus primus raonarcha
" Anglorum, a quo incipit genea-
" logia orbiculata."

c c 2

404

MATTH2EI PARISIENSIS

of Alfred.

A.D. 871. Scandelin1 nomine, de qua Jordanus Gothoruni bistoriographus
Genealogy loquitur, appulsus in navi sine remige puerulus, posito ad
caput ejus frunienti manipulo, quern 2 patria lingua seaf dicinius,
Gallica vero garbam, dormiens inventus est, hac ergo de causa
Seaf appellatus et ab hominibus regionis pro niiraculo exceptus,
et sedulo est nutritus; qui adulta a?tate regnavit in oppido,
quod tunc Slaswic, nunc vero Haithebi, appellatur ; est autem
regio ilia Yetus Auglia nuncupata, uude Angii in Britanniam
venerunt, inter Gothos et Saxones constituta. Seaf quoque
fuit filius Heremod, qui fait Itermod, qui fuit Hatbra, qui fait
"\Yala, qui fuit Bedwi. qui fuit Sem, qui fuit Noe, qui fuit
Lantech, qui fait Matussale, qui fuit Enocb, qui fait Jareth,
qui fuit Malaleel, qui fuit Cbainan, qui fuit Enos, qui fuit Setb,
qui fait Adam, qui 3 fuit Dei.

Malmesb.
Gest. Eeg.
ii. 116,
p. 173.

Flor. Wig.
p. 550 a.

De annis puerilibus Alfredi regis.

Boyhood Alfredus igitur in amris puerilibus ingenti4 patris sui et Id. p. 555 e.

of Alfred, matris amore, super omnes fratres suos et, quod5 potissimum
erat, ab omnibus in regno multum diligebatur, unde et in
regia semper curia inseparabiliter nutriebatur. Erat enim
cunctis fratribus suis forma decentior, vultu serenior, quocirca
verbis et moribus gratiosior apparebat ; veruntamen parentum
ac magistrorum suorum incuria usque ad annum astatis suas
duodecimum illiteratus permansit. Saxonica tamen poemata
die noctuque sollers auditor et recitator docilis memoriter re-
tinebat ; in arte venatoria, aucu|3atoria,6 inque omnium peritia
et felicitate incomparabilis, sicut et in aliis Dei donis fuit.
Cum vero mater ejus die quadam sibi et fratribus suis quendam
Saxonicum metricas artis librum, quern manu tenebat, ostend-
eret, ait illis, " Quis vestrum citius discere poterit codicem
" istum, dabo ei ilium." Tunc Alfredus principalis litteras
libri illius pulcbritudine illectus, matri respondit, " Yerene,"
inquit, " dabis librum illi ex nobis, qui citius ilium intelligere
" et coram te poterit recitare ?" Et ilia, "Dabo," inquit.
Tunc ille librum tollens magistrum adiit, legit, et ad matrem
rediens ilium memoriter recitavit. Deinde usu assiduo sine
intermissione psalmos Daviticos et orationes in uno libello
conscriptos, et in sinu suo gratia devotionis impositos, insepa-

1 i.e. Scanzia (Scandinavia). Jor-
nandes de rebus Geticis. cap. iii. p.
610 (ed. Grot. Amst. 1655).

- quern . . . cjarbam'] Introduced
by the compiler.

3 qui fuit Dei~] Introduced by
the compiler.

4 i?igenti] ingentis, 0. W.

5 quod potissimum erat] inmio,
Flor.

6 aucupatoria is not in Florence
or Asser.

CHRONICA MAJORA.

405

(Not in
Florence
or Asser.)

Flor. Wig.
p. 556 B.

rabiliter circumducens, assidue ruminabat ; audierat1 namque A.D. 871.

a magistro quod rex illiteratus sit asinus coronatus ; sed cum

in flore juventutis constitutus, cerueret legem in memhris suis Rom, vii.

rejnignantem legi mentis suce et ilium duoentem captivum in legem

peccati, seepissime in gallicantu et boris rnatutinalibus clam de

stratu surgens, ecclesias et sanctorum reliquias orandi gratia

visitabat, ibique diu in oratione prostratus Dei misericordiam

implorabat, ut mentem ejus in amorem sua3 dilectionis, per

aliquam corporis infirmitatem quam sustinere posset, corrobo-

raretj non tameu ita ut in rebus numanis indignus vel inutilis

appareret. Cumque brec diutius in magna mentis devotione

a Domino postulasset, post aliquantulum temporis interstitium,

Dei munere fici dolor em incurrit ; in quo diu et aegre per Illness of

multos laborans annos, de vita etiam desperabat. Alfred.

Quomodo rex Alfredus ab una cegritudine curatus in aliam
inc iderit grav iorem.
Id. p. 556 c. Quodam vero tempore, cum instinctu divino Cornubiam He is
gratia venandi veniret et ad ecclesiarn quandam orandi causa cured>
divertisset, in qua Sanctus Gueriir Sanctusque Neothus dege-
bant, diu tacita in oratione prostratus Dei clementiam preca-
batur, quatinus molestias infestantis incommodi qualicunque
innrmitate leviori permutaret, ita tamen quod ilia in corpore
exterius non appareret, ne ab hominibus despectior baberetur.
Finita quoque oratione, coeptum iter arripuit, et non multo
post tempore, ut fuerat deprecatus, ab illo dolore penitus est
absolutus et ad perfectum divina largitate curatus ; sed ilia but suffers
infirmitate remota, alia multo molestior, affectus scilicet nupti- m anotner
arum, ilium invasit, qui a vigesimo setatis suee anno usque ad •*'
quadragesimum quintum ipsum incessabiliter fatigavit. In bac His family,
quoque temptationum turbine nati sunt ei filii et filiaa de supra-
dicta regina sua, nomine Alswitba, qui boc ordine generantur ;
primogenita ejus filia Alfleda dicebatur, cjuos, adveniente matri-
monii tempore, Etbelredo, Merciorum comiti, copulatur ; deinde
natus est filius nomine Eadwardus eidem regi, qui2 post patrem
Anglia? monarcbiam gubernavit ; tertio loco nata est [ei] filia,
vocabulo Etbelgiva, qua33 monasticas disciplinaj regulis conse-
crata habitum religionis suscepit. Alfredus,4 et Edwardus,
semper in curia regis educati, psalmos et libros Saxonicos
studiose discebant.3 Etbelwardus omnibus junior, cum aliis

1 audierat . . peccaW] Introduced
by the compiler.

'- qui . . . gubernavit'] Inserted
by the compiler.

3 qua~] om. W.

4 A blunder for vElfthryth, a
daughter.

3 discebant] docebant, A. O.
West. ; decebant, W.

406

MATTH^I PAKISIENSIS

A.D. 871. nobilibus regionis, litterali scientiae applicatus est1 diligenti Flor. Wig.
cura parentis, ut, antequam aptas 2 bumanis rebus et artibus p- 556 r>.
vires baberet, liberalibus studiis traderetur.

De moribus et sapientia magni regis Alfredi.

Manners Rex denique Alfredus inter bellorurn discrimina et frequentia Id. p. 566 e.

and wisdom prassentis vitas impedimenta, inter continuas corporis infirrni-
tates et paganorurn infestationes, coepit regni negotia disponere,
omnem venandi artem exercere, aurifices suos et artifices,
falconarios, accipitrarios erudire ; asdificia supra omnem ante-
cessorum suorum conatum, venerabiliora ac nobiliora, novo
suo ingenio construere satagebat ; missam cotidie cum boris
diurnis curabat audire, psalmos et orationes amare, elemosinas
egentibus dare. Francigenas quoque et alii multi ex regionibus
longe posltis sponte sese suo dominio subdiderunt, eo quod
omnibus esset amabilis et affabilis, jocundus, et in rerum dis-
ciplina perscrutator incomparabilis ; advenas omnes et pere-
grinos, nobiles et ignobiles, sicut propriarn gentem, juxta
singulorum dignitatem bonorabat, regebat, et pecuniis simul
et possessionibus ampliabat. Comites vero et barones ac
milites, ministros et familiares, adrnirabili caritate diligebat;
filios eorum, qui in regio nutriebantur palatio, non minori
quam proprios dilectione amplectens, moribus informare,
litteris imbuere non [dejsinebat.3

Et base de moribus ejus dicta sumciant.

Battle of
Wilton.

p. 131.

The Danes
winter in
London,
and come
to terms

Be bellis laboriosis regis Alfredi.

Tunc 4 autem laboriosa regis bella expedire cupientes, boc
primo dicendum est, quod expleto mense, ex quo regnare Id. p. 557b.
coepit, in monte Wiltun appellato, qui est in meridiana ripa
fluminis G-uilon, de quo provincia ilia Guiltosire nuncupatur,
cum paitcis et nimis ina?quali numero bellatorum contra paganos
dimicavit. Nam anno preeterito, novem attriti prasliis nobiles Cf- Hen.
regionis illius in australi parte Tbamensis fluminis fuerunt, ™ '
exceptis equitationibus multis, quas proceres cum populis sibi -£\ov ^yjo-
subjectis fecerant necessitate compulsi, unde, ipsis nimis de- p. 557 c.
bilitatis, Dani victoria potiuntur ; sed post banc victoriam
pagani ad urbem Londoniarum profecti byemaverunt ibidem, Id. p. 558a.

1 est] et, W.

- aptas] optas, A.

3 0. W. have also sinebat.

4 Tunc] ]STunc} 0. W.

CHRONICA MAJORA. 407

Flor. Wig. cum quibus etiam rex Merciorum Burhredus amicabiliter com- A.D. 871.
p. 558 a. ponens pecunia1 inducias impetravit.2 -with

Burhed.

Herefridus, Wigorniensis episcopus, libros clialogorum
transtulit in linguam Anglicam.

Simeon, Anno Domini dccclxsii. Gens Nortbambumbrorum regem K.Eco-berht

Hist, recap, sunm Egbertum et arcbiepiscojoum "Wlf herum expulerunt a and abp.

L .'. resrno : qui3 expulsi re°;em Merciorum Burbredum petierunt, Wmtiiere
(Not m o ' i i o _ i > received by

Simeon.) ct ab ipso bonorifice sunt recepti. Eodem anno Kinebertus, Burhed

Flor. Wig. Licbesfeldensis episcopus, diem clausit extremum, cui Tun- Bisbops of

MS. A. bertus successit. Quo etiam anno Alwino, Wigornensi episcopo, Lichfield.

t.i nee'n Herefridus successit, qui septimo idus Junii ab Etbelredo, ^e'-'etrl™>
ld.p.55/r>. . . . . * . . . bishop of

JDorobernensi arcbiepiscopo, rnunus consecratioms suscepit. "Worcester

Hie, ad petitionem regis Alfredi, libros dialogorum beati Papa? Scholars

Gregorii in linguam Saxonicam transtulit eleganter. Eundem encouraged

postea episcopum rex Alfredus et Pleginiundum, Cantuariensem by Alfred.

arcbiepiscopum, iEtbelstanum Herefordensem et Werebertum

Legecestrensem antistites,4 viros optime literatos, ad se vocans,

multis eos donariis bonoravit, ut eum in discenda litterarum

scientia adjuvarent ; legatos praaterea ad Gallias direxit et inde

Sanctum Grimbaldum, sacerdotem et monacbum ac yirum in

disciplinis ecclesiasticis eruditum, nee non et Jobannem pres-

byterum et monacbum bonis moribus adomaturn ; ex ultimis

etiam Walanorum finibus, de monasterio Sancti David, Asse-

rum ad suum accivit consortium, ut boruiu omnium sapientia et

doctrina regis desiderium cresceret, qui et in brevi ita profece-

runt, quod librorum omnium notitiam baberet perfectam.

Paganorum exercitus Londonias deserens ad JsForthanhumbriam

transiit.

Vit.Pontif. Anno Domini dccclxxiii. Jobannes sedit in catbedra Eomana John VIII.

Simeon, annis decern et diebus duobus. Eodem anno saape dictus "°Pe*

Hist, recap, paganorum exercitus Londonias deserens ad iNortbanbunibros

*' ' perrexit, qua regione bostiliter perlustrata, in Lindesia, in The Danes

villa qua3 Torkeseia dicitur, byemavit ; cum quibus tunc at Torksey.

Id. p. 71. Merciorum gentes, dato munere,5 pacificatos sunt. Eodem Death of

anno rex ISTortbanbumbrorum Egbertus diem clausit extremum, Ecgberht

of North-

umbria.

1 amicabiliter componens pecunia
is peculiar to the compiler.

2 impetravit] penetravit, W.

3 qui . . . recepti] This is pecu-
liar to the compiler.

4 The compiler has erroneously
called iEthelstan and Werebert {i.e.
Werwulf) bishops, and invented
sees for them.

5 dato munere'] Not in Simeon.

40S

MATTH^I PAMSIENSIS

A.D. 873. et Eicsi successit ei in regnum tribus annis. Quo utique anno Simeon,

Succession Wlfberus, Eboracensis arcbiepiscopus, ad sedem suam revo- Hist ■R^~

,„• ■ x cap. p. 71.

ofEicsig. catus est. v *

Wulfhere Eodein anno deposito x Aldredo, Legecestrensi antistite, Ceol- Flor. Wig.

Bishops of redus successit.

Leicester.

MS. A.,
p. 5582.

Rex Burliredus liomam profectus obiit ibidem.

The Danes

winter in

Bepton.

Expulsion

of Burned

from Mer-

cia.

His death

at Rome.

The Danes

reduce

Mercia.

Anno Domini dccclxxiv. Nefandus Danorum exercitus Lin- Flor. Wig.
desiam relinquens Merciam adiit, et in villa, qua3 Eependune P- ^58 A>
dicitur, byemavit. Burbredum quoque regem Merciorum
anno regni sui vicesimo secundo expulerunt a regno, qui
Eomam post dies paucos profectus obiit ibideni, et juxta
scbolam Anglorum in ecclesia beatse Marias regio more sepul-
turam accepit. Post cujus expulsionem Dani regnum Mercio-
rum suo dominio subdiderunt ; quod tamen 2 cuidam insipienti
niinistro, nomine Ceolwlfo, eo pacto custodiendum tradiderunt,
ut quandocunque vellent, illud sibi pacifice resignaret, et sub
bac conditione obsidibus datis, fidelitatem paganis juravit.

The Danes
leave Eep-
ton, and
divide into
two parts.

The hody
of S. Cuth-
hert re-
moved for
safety from
Lindis-
farne.
The Danes
at Cam-
bridge.
Their fleet
defeated
by Alfred.

Corpus Sancti Gutliberti cib insula Lindisfarnensi remotum est.

Anno Domini ncccixxv. Deo invisus paganorum acervus Id. p. 558b.
Eependunam deserens, nuper multiplicatus,3 in duas se turmas
divisit, cujus pars una cum rege Haldene Nortbanbumbrorum
petens regionem juxta flumen Tyne byemavit, totamque pro-
vinciam illam suo desiderio subjecit; Pictos vero, necnon et
Walenses,4 dirissimis afflictionibus fatigavit. Tunc Eardulfus, Simeon,
Lindisfarnensis episcopus, et abbas Eadredus, corpus beati Hlst-
Outbberti pontificis de insula Lindisfarnensi tollentes, per -i™ '
septem5 annos profugi vagabantur. Altera autem pars exer- Flor. Wig.
citus, cum Gytro, Osketel, et Hamundo, regibus Danorum, ad p. 558 c.
Grantebrege se conferens byemavit ibidem. Eodem anno in
restate rex Alfredus, parato navigio, mare conscendit, ubi
septem s naves nuper adventatas deprebendens, unam retinuit
et ceeteras in fus:am convertit.

1 deposito'] defuncto, Flor. Wig.
- tamen'] inde, W.

3 nuper midtiplicatus] Added by
the compiler.

4 Walenses] Stratcluttenses, Flor.
and Asser.

5 septem] So the Hist. Eecapit.

p. 71 (ed. Hinde). The De Gestis,
however, has novem, p. 681 (Petrie),
54 (Hinde).

c septem] sex, Florence, Asser,
and Simeon. The A.-S. Chron. and
Huntingdon have septem.

CHRONICA MAJORA. 409

De treugis inter regem Alfreclum et Danos constitutis. A.D. 876,

Flor. Wig. Anno Domini dccclxxvi. Nefandus infidelium cuneus : noctn Alfred

p. 558 c. Grantebrege relinquens ad " regionem West-Saxonum venit et meets the

Warbani castrum occupatum intravit. Est ibi monasterium w Is a

• • -n Warhani,

sanctimoniahum femmarum inter duo flumma, Frane et Trente,

in pago Dorsetensi situ tutissimo collocatum, quod non nisi ab
occidente contiguam babet terrain. Cum autem rex Alfredus
adventum eorum cognovisset, ilico obviam veniens cum ipsis
disposuit prasliari ; at pagani bellum conserere metuentes but they
elegerunt, datis obsidibus, dilationem quaarere, quousque for- decline
tiori milite stipati aaquali possent lance pondus certaminis e'
sustinere ; juraverunt insuper, quod de regno West-Saxonum
forent continuo recessuri ; sed more solito fallacia utentes,
dirupto fcedere, nocte quadam fartivum facientes impetum
universos regis equites peremerunt ; quo facto ad civitatem and go to
Exoniam. 3 diverterunt. Tunc rex Alfredus, exercitu congregato, Exeter,
insecutus est eos; sed, quia civitatem jam ingressi fuerant,
permisit illos ibidem byeniare. Eodem anno rex Danorum
Haldenius ISTortbanbumbriam occupans, sibi earn suisque minis-
Simeon, tris distribuit, illamque ab exercitu suo colere fecit ; tunc rex Death of
Hist. Re- ejusdem provinciaa, Ricsius, tactus dolore cordis intrinsecus,4 Kicsig>
cap. p. 71. ^iem clausit extremum, cui successit Egbertus. Ecgberht.

De nova Danorum multijplicatione.

Anno Domini bccclxxvii. ISTefandus 5 paganorum acervus, in- The Danes
stante tempore autumnali, partim in Exonia6 resedit et pars at Exeter
ejus Merciam praedatura 7 recessit ; crescebat insuper diebus ?? ™
singulis perversorum numerus, adeo quidem, ut si triginta ex
eis milia una die necarentur, alii succedebant numero dupli-
cato. Tunc rex Alfredus jussit cyulas et galeias, id est longas s Alfred
naves, fabricari per regnum, ut navali praalio bostibus adven- oiulds
tantibus obviaret ; impositisque piratis in illis vias maris cus- l^s~

1 cuneus'] exercitus, Florence, I is partly derived from Florence, p.
Asser, and Simeon. j 559 a. The rest is due to the com-

2 ad . . venit] Introduced by the
compiler.

3 Exoniam] Oxoniam, A.

4 tactus . . intrinsecus] This is
peculiar to the compiler. The pre-
vious portion of this chapter is fuller
than Florence and Asser.

5 The beginning of this chapter

piler. As the year 877 is wanting
in the older MSS. of Asser, the
above passage has been inserted in
a 16th century MS., and in Parker's
edition. See Petrie's note, p. 479c.

6 Exonia] Oxonia, A.

' pradatura] predaturam, A.

8 longas] longa, A.

410

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 877.
Alfred
besieges
Exeter.

p. 132.

Defeat of
the Danes
at Swan-
age.

todiendas commisit. Ipse vero Exoniam,1 ubi pagani byemabant,
hostiliter properans, illis inclusis, civitatem obsedit ; nautis
quoque suis mandavit, ut in parte freti vitale bostibus sub-
sidium denegarent ; cumque nautae ex praecepto regis illuc
summopere properarent, occurrernnt cxx. naves arniatorum
militum oneratas,2 quae omnes in auxilium suorum concivium
advenerunt. Quas cum paganis militibus nrinistri regis cog-
novissent repletas, ad arma prosiliunt et viriliter barbaras
nationes invadunt ; pagani quoque, qui jam fere per mensem cf. A.-S.
inter ductus pelagi naufragium pertulissent, inutiliter praalium Chron.
reddiderunt, unde in momento agminibus eoruni laceratis, ina-8'?>
loco, qui Suanewic dicitur, undis submersi omnes pariter
perierunt.

The Danes
winter at
Chippen-
ham.

Ravages of
Guthrum,

and of the

other

Danes.

Their par-
tial defeat.

The greater
part join
Guthrum,
and ravage
Wessex.

De West-SaxonicB depopulatione.

Anno Domiui dcccixxvtii. Exercitus paganorum, qui in
Exonia 3 byemaverat, urbem deserens, Cbippenham, villam
regiaim in Wiltesire sitam, adiit et ibidera byemavit. Porro
Gytro, rex Danorum, cum fortitudine iuvincibili perlustratis
jam universis Angliaa finibus, loca sacra ubicunque depopulans,
quicquid in auro vel argento rapere potuit, militibus erogavit ;
tandem cum fama regis Alfredi pervenisset ad eum, quod
ipse solus in regno Anglias prse caateris regibus sapientia,
prudentia, et divitiis praspolleret, profanus ille ad nationes illas
vexilla direxit et arma ; ignem in villis et civitatibus accumu-
lando, ferro quaeque sibi obvia macerando, et, ut majorem
babitatoribus incuteret formidinem, non sexui quidem muliebri
nee parvulorum parcebat astati. Auxit autem bujus persecu-
tionis procellam iniquitas detestanda Inguar et Haldene, qui
cum viginti tribus navibus ex Demetica regione, in qua bye-
maverant, egressi ut lupi rapaces, post multas ibidem strages
illatas, post coenobiorum combustioues, ad Devoniam 4 naviga-
runt ; quo 5 in loco ab exercitu regis Alfredi idem Inguar cum
Hubba et Haldene et viris mille ducentis perempti sunt ante
arcem Kinwit, ibique 6 sanguinem beati regis et martyris Ead-
mundi, quern effuderant proadicti iniquitatis ministri, Cbris-
tiani Alfredi regis milites vindicarunt ; sed tamen maxima
pars eorum per fugam elapsi ad Gytrum regem paganurn
sese contulerunt, qui simul junctis viribus conglobati, omnem

Flor. Wig.
p. 559 A.
Cf. Vit. S.
Neoti, cap.
9, p. 350
(ed.Whita-
ker, Lond.
1809).

Simeon,
p. 681 c.

(Not in
Simeon.)

1 Exoniam'] Oxoniam, A.

2 onerata>~\ onerare, W.

3 Exonia~\ Oxonia, A.

4 Devoniam ] Domnaniam,
rneon, Asser, Florence.

Si-

5 quo . . . Haldene] Inserted by
the compiler.

6 This to the top of the next
page is due to the compiler.

CHRONICA MAJOEA.

411

"West-Saxoniam a mari usque ad mare depopulantes et terrain A.D. 878.

Hen. Hunt, illam quasi locustas operientes, patriam totam, cum non essent

p. 739 e. defensores, sibimet subdiderunt.

In l hac quoque persecutionis turbine constituti fideles Cbristi Some of
episcopi, cum sanctorum reliquiis et ecclesiarum thesauris tQe bi"
populisque regionis trans mare fugerunt, et pars regem Alfre- .,° ^s CI0SS
dum secuta in silvis locisque desertis in illo se mortis dis- others join
crimine absconderunt. At rex Alfredus tactus dolore cordis Alfred in
intrinsecus, quid ageret, quo se yerteret, ignorabat. Occupa- -"1S nidJI1g
verat rex iniquus Gytro loca quseque munita ; unde rex Alfre- *
dus spem boni melioris non habeas, cessit ad praesens, ut
quem. res exitum foret babitura probaret.

De exilio onagni regis Alfredi apud Ethelingeie.

Vita Sancti
Neoti, cap.
10, p. 351.
Malmesb.
Gest. Pont,
ii. 92,
p. 199.

Est locus in ultimis Anglorum finibus ad occidentern Ethe- Alfred's
lingeie, id est, J^obilium insula, appellatus, paludibus 2 undi- *™-e at
que circumseptus et ita inaccessus, ut non nisi navigio queat •*"

adiri. Habet alneturo. insula permaximum, quod cervos et
capreas et illius generis bestias continet multas, terrain solidarn
vix duorum 3 jugerum babet latam, quantulamcumque planitiem
in medio retentam ; banc rex Alfredus, paucis commilitonibus
quos babebat pra3 dolore relictis, ut bostes lateret, solus petivit,
Vita Sancti ubi cujusdam ignoti tugurium prospiciens ad illud divertit,
Neoti, cap. n0Spitium petiit et accepit, ubi per dies aliquot [bospes] et
' ' egenus, illique et ejus uxori subditus, rebusque contentus mi-

nimis, babitavit. Kex autem interrogatus, quis esset aut quid Story of
in loco deserto qusereret, respondit, se regis esse ministrum tne cakes.
et cum eo in preelio victum, atque sic insequentes adversarios
fugientem 4 illuc pervenisse ; subulcus igitur verbis illius cre-
dulus, motus pietate, cura diligenti ei vitae necessaria minis-
travit. Contigit autem subulcum de more die quadam porcos
ad solita cogere pascua et regem solum cum subulci uxore
domi residere ; cumque mulier ilia panes subcinericios in igne
ad coquendum posuisset et aliis intenta negotiis panes adustos
conspexisset, mox indignata regem increpavit, dicens,

Urere quos cernis panes girare moraris,
Cum nimium gaudes bos manducare calentes.

At rex demisso vultu, mulieris lacessitus convitiis, non solum
panes gyravit, verum etiam bene coctos et integros mulieri

1 This paragraph is peculiar to
the compiler.

2 paludibus~] plaudibus, W.

3 duormri] om. W.

4 fugienteni] fugiens, A. 0. W
West.

412

MATFH.MI PARISIEXSIS

A.D. 878.
Alfred
joined by
many of
his sol-
diers.

Visit of
Alfred to

S. Keot.

Vision of S.
Cuthbert.

p. 133.

Alfred at

resignavit. Cum autem rex Alfredus cum subulco solus demo- Cf. Vit.
ratus fuisset, convenerunt ad eum ibi multi ex commilitouibus S. Neoti,
ejus, ubi, rege dictante, firmitatem quandam turribus et pro- ca?."-0 '
pugnaculis munitam construentes, assiduas in bostes irruptiones
fecerunt.

Ut rex Alfredus a Sancto Neotho Sanctoqtie Cutliberto confortatus

fuerit.

Contigit eodem tempore regem Alfredum Sanctum ISTeotbum, Vita S.

qui 1 tunc apud Hamstoke solitariam agebat vitam, asdificationis Neoti,

gratia visitare ; quern vir Dei Neothus inter alia familiaritatis ca^\/J

colloquia acriter de suis pravis actibus increpavit, poenas ignis

asterni apposuit, potentes potenter tormenta passuros ostendit,

et propter base omnia fere, qua3 ei affutura erant, praasago spi-

ritu revelavit. " Ab adversariis, rex," inquit, " multa pateris,

' sed adbuc multa majora patieris ; nam regno, quo tumes,

' quo immoderatam debaccbando tyrannidem exerces, unde ante

' divinse majestatis intuitum, ubi bumilis apparere deberes

' et - non facis, a gentibus Cbristum ignorantibus infestaberis,

' et vix ab illis evadens profugus latitabis, sicque per dies

' aliquot peccatis exigentibus permanebis ; sed tamen apud

' Deum precibus obtinui, quod si te a tuis saavis retraxeris

' actibus et libidinis incendiis,3 adbuc misericordiaa suas vultum

' super te praatendet, sceptroque pristino et prosperitati re-

' stituet." Kex quoque, cum a famulo Dei baac exbortationis

verba bumiliter intellexisset, atque morum emendationem certis

sponsionibus promisisset, accepta viri [Dei] benedictione ad

insulam, de qua egressus fuerat, est reversus. ISTocte igitur jMalmesb.

superveniente, cum dormiret in stratu suo, astitit ei in visione Gest. Pont.

noctis sanctus antistes Cutbbertus, qui sibi sui reo;ni restitu- ul" '

. . p. 269.
tionem certain repromisit. Ipse quoque rex, aperto viri Dei gi^eon

confortatus oraculo, cum mane surrexisset, pollicitus4 est Deo p. 6S1 e.

se in loco ipso monasterium constructurum, qui semper dein-

ceps bostibus invincibilis et terribilis apparebat; nam eadem pior. "Wio-.

bora converterunt ° ad regem omnes milites ejus cum Sumer- P- 559 c.

setensibus et "Wiltoniensibus apud Etbelingeie, quorum fretus

auxilio paganos ccepit infatigabiliter debellare. Tandom rex

Alfredus, iustante 6 sancta solemnitate Pentecostes, ab insula

1 qui . . vitam} Introduced by
the compiler.

- ei] om. W.

3 libidinis incendiis} Introduced
by the compiler.

4 pollicitus . . . constructurum}

From Malmesb. Gest. Pont. ii. 92,
p. 199.

5 converterunt} convenerunt, O.
W.

6 instante . . . Pentecostes} in
septima hebdomada post Pascha,
Flor.

CHRONICA MAJORA. 413

Flor. Wig. eruinpens, ad petram Egberti, quas est in Orientali parte silvee, A.D. 878.

p. 559 c. qUge i Salw(Je dicitur, equitavit. Ibi quoque confluebant ad Brixton in
euro, omnes, qui in illis finibus rernanserant,2 immenso gaudio Sehvood
repleti, quod regent incolumem recepissent; mane autem castra ,, res '
nioventes, duorum emenso itinere dierum, ad locum, qui Ethandune
Ethendune dicitur, pervenerunt. (Hedding-

ton?).

Ut Gytro, rex paganus, fidem Christi susceioerit.

Inveneruut3 autem ibi G-ytrum, paganorum regem, et exer- Defeat and
Id. p. 559 d. citum ejus universum, contra quern atrociter et satis animose baptism of
decertantes, diviua cooperante dementia, victoriam reporta- Guthrum,
runt ; atque hostes de loco certamiuis fugientes sine pietate the Danes
insecuti, arcem quandam, quae prope erat, ingredi compulerunt,
ubi queecumque extra arcem invenire poteraut in equis et
armentis rapientes bominesque perimentes, arcem inclusis hos-
tibus obsederunt ; ubi cum per dies quindecirn4 obsidio ageretur,
pagani fame simul et evadendi desperatione attriti pacem tali
conditione petierunt, ut regni et regis infestationem perpetuo
abjurarent. Cum quibus etiam Gytro rex eorum in arcto con-
stitutus fidem Christi se suscepturum promisit, quse omnia,
ut promiserat, fideliter adimplevit ; nam post dies quindecirn 5
idem rex paganus cum triginta electissirnis de exercitu suo
viris, non longe ab Ethelingeie, in loco qui patria lingua
dicitur Aire, baptizatus est, et ab Alfredo rege de fonte leva- at Aller.
tus, a quo etiam in filium adoptionis admissus patrinusque ejus
effectus, ipsum mutato nomine Ethelstanum vocavit ; cujus
chrismatis depositio octavo die in villa regia facta est, quee
Wadmor nuncupatur ; et rex nuper baptizatus, cum aliis qui
cum ipso fidem Christi susceperant, duodecim diebus cum rege
Alfredo in G magna lostitia remanserunt ; quibus rex in recessu EastAnglia
Simeon suo donaria multa et pretiosa conferens, principi eorum Ethel- given to
Hist. Re- stano Est-Angliam, in qua sanctus regnaverat Eadmundus, de "lltnruni-
capitulatio, ge tenendam7 concessit.
p. 72.

qucB~\ om. W. I The A.-S. Chron. has ymb iii.

Here three leaves have been j pecan, p. 357.

6 in magna Icetitia^ Introduced
by the compiler.

7 de se tenendum'] Introduced by
the compiler, who has also corrected
the eiTor in his original respecting
the relative times of this gift and S.
Edmund's death. See Hinde's note,
p. 72h.

torn from the Douce MS. W

3 Invenerunt . . . reycni] Intro-
duced by the compiler.

4 quindecirn] quatuordecim, Flo-
rence, as Asser, p. 482 a.

5 dies quindecirn] hebdomadas
septem, Elor. ; Asser has hebdomadas
-with the omission of the number.

414

MATTELEI PAKTSIEXSIS

A.D. 879.

The Danes
leave Ci-
rencester
for East
Anglia.

Shaftes-
bury built
by Alfred.

Louis TIL

Charles

III.

Denewulf,
bishop of
Winches-
ter.

TJt rex G-ytro Est-Angliam inliabitaverit.

Anno Domini dccclxxix. ISTefandus paganorum acervus Ci-
rencestriam relinquens ad 1 Anglos Orientales perrexit, ubi 2
Gytro rex nuper baptizatus regionem illani inter suos dividens,
inbabitare ccepit.

Quo etiarn tempore rex Alfredus Seaftoniam, quondam, urbero.
nobilern, quos modo vicus est, sedificavit, ubi postea Algiva,
regina Eadmundi regis, qui pronepos fuit istius Alfredi, sanc-
timonialibus coenobium construxit.3

Eodem anno Lodowicus Erancorum regnum regendum sus-
cepit. Eodem etiam anno Karolus Homanum adeptus impe-
rium imperavit annis duodecim.4

Per idem tempus defuncto Dunberto,5 Wentanse urbis epi-
scopo, Denewlfus ei in episcopatum successit. Hie est subul-
cus ille, ut fama refert, quern rex Alfredus, paganorum vio-
lentias cedens, in Etbelingeia porcos pascentem invenit, etG cum
ipso, ut supra retulimus, aliquandiu bospitatus est; cujus rex
ingenio singulari comperto, statirn ut regno restitutus est,
litteris ilium tradidit informandum, quern postmodum perfec-
tius institutum Wintoniaa fecit prassulem consecrare.

Flor. Wig.
p. 560 b.,
a. 880.

Cf. Flor.
Wig.
p. 563 A.

Sigebert,
col. 169.

Flor. Wig.
p. 560 b.

De ecUpsi lunce facta [tertio] idus Octobris.

The Danes Anno Domini dccclxxx. Magnus paganorum exercitus de Id. p. 560 a.
atFulham. partibus adveniens Gallicanis, in fluviuni Tbamensem yenit, et a- 879.

apud Eulenbam byemavit.
Eclipse of Eodem 7 anno facta est eclipsis luna3 post mediam noctem,
the moon, tertio idus Octobris.

Destruc-
tion of
French
abbeys by
the Danes,
and remo-
val of the
relicksof S,
Benedict.

De raultorum depopulatione ccenobiorum in Gallia.

Anno Domino dccclxxxi. Plurima in regno Francorum mo- Simeon,
nasteria a paganis demolita sunt et concussa ; unde et fratres ^List. Re-
Floriacensis coenobii, beati Benedicti abbatis reliquias de se- C ^ d 10'
pulcbro extrabentes, bostes fugiendo bac illacque discurrebant.

1 ad] ab, 0.

2 ubi bapiizatus] Intro-
duced by the compiler.

3 There seems to be a confusion
here between .ZEthelgifu, Alfred's
daughter, abbess of Shaftesbury,
and -ZElfgifu, queen of Edmund,
■who was buried at Shaftesbury.
See JEthelweard, p. 520 c. ; Malmes-
bur. Gest. Reg. ii. 122, p. 1S9.

4 This is a careless copying of
Sigebert or Marianus Scotus.

5 Dunberto'] Dimberto, 0.

6 et . . . hospitatus est] Intro-
duced by the compiler, as also in
Ethelingeia immediately before.

7 This is peculiar to the com-
piler.

CHRONICA MAJORA.

415

Plor. Wig. Eodem quo que anno rex Alfredus imiltos paganorum populos A.D. 881.
p. 560 c, navali prcelio vicit et interfecit, et nonnullos ad subj ectionera Naval

coegit. Y?l°rJ °f

° Alfred.

a. 882.

Simeon,
Hist. Re-
cap, p. 73.

Ut secies episcojpalis a Linciisfarne in Cestriam sit translata.

Anno Domini dccclxsxii. Sanctus Cuthbertus Eadredo abbati Cuthred
in visione nocturna assistens, prascepit ut diceret episcopo made king
regionis, quatinus Cuthredum, filium Hardecnut, quern Dani J'

cuidaru vidua? in servum vendiderant apud "Wintingebam, dato
pretio redimerent, et redemptum sibi in regem promoverent.
Quo facto, anno regis Alfredi tertio decimo ipso in regem
coronato, sedes episcopalis, qua? prius in Lindisfarnensi fuerat See of Lin-
insula, apud Cestre transient vel * transferetur, qua? antiquitus cusiame
Ounegecestre dicebatur. JSTam et idem sanctus per abbatem t Chester-
prgsdictum mandaverat, ut quicumque ad ejus corpus fugeret le-street.
in articulo 2 necessitatis, pacem per mensem 3 baberet ; banc Privileges
quoque legem tarn rex Alfredus, quam rex Cutbredus, cen- granted to
suerunt perpetuo conservandam. Ad boc insuper in augmentum k.Outhbert.
prioris sedis episcopatus, totam terram inter flumina Tyne et
Teise prasfati reges concesserunt Sancto Cutbberto jure per-
petuo possidendam, et illius institutionis violatores poenis in-
fernalibus addixerunt. Eodem tempore episcopatus Haugus- See of
taldensis ecclesia? cessavit propter4 insolentias paganorum. Hexham.

Vit. Pontif.
Plor. Wig.
p. 560 d.,
a. 884.

Id. a.

jVIalmesb.
Gest. Pont
ii. 80,
p. 177.

His gifts to
Alfred.

Ut Marinus Papa regi Alfredo veliquias miserit.

Anno Domini dccclxxxiii. Marinas sedit in cathedra Ro- p0pe Ma
mana anrio uno et mensibus quinque. Hie scbolam Anglorum rinus.
Eomas, Alfredo rege deprecante, a tributo liberam fecit; qui
etiam regi prajfato donaria transmittens plurima, dedit ei inter
csetera portionem non modicam illius salutiferee crucis, in qua
Dei Eilius pro salute mundi pependit. Eodem anno defuncto Bishops of
Assero, Sireburnensi antistite, Suitbelmus successit. Hie regis Sherborne.
Alfredi elemosinam ad Sanctum Apostolum Tbomam in Indiam ^si5nt
deferens, indeque prospere rediens, multos regi pretiosos

lapides 3 reportavit.

mas m
India by-
Alfred.

Pe magistro Jolianne Scoto.

Id. v. 240, Eodem anno venit in Angliam magister Johannes, natione Johannes
p. 392. Scotus, vir perspicacis ingenii et facundias singularis ; bic, Septus
Erigena.

1 transierit vel~\ om. 0.

2 in articulo necessitatis] Intro-
duced by the compiler.

3 mensem] xxxvii. dies, Simeon.

4 propter insolentias paganorum]
Introduced by the compiler.

0 pretiosos lapides ] gemrnas,
Malmesbur.

4L6

MATTHjEI papjsiensis

A.D. 883.
Johannes

Scotus
Erigena.

p. 134.

Stories of
his ready
wit.

His trans-
lation of
the Hier-
archy of
Dionysius
the Areo-
pagite.

Attack of
Floras [of
Lyons] on
him.

Malmesb.
Gest. Pont,
v. 240,
p. 392.

dudum relicta patria, ad partes Gallicanas traiisiens Karolum
Calvum adiit, atque in magna ab eo dignatione susceptus, in-
dividuus comes ei fuerat et mensae et cubiculi. Hujus autem
ingenii et scientiae magnitudo ac leporis exempla usque liodie
manent ; assederat ' namque ad mensam ante regem ex opposito
die quadam, ubi, consumptis ferculis poculisque discurreutibus,
Karolus fronte hilarior est eff'ectus. Rex denique cum magis-
trum 2 Johannem vidisset quiddam egisse quod comitatem
Gallicauam offendere videretur, increpavit eum satis urbane
dicens, "Johannes, quid distat inter Scotum et sotum ? " Ille
respondit, et dixit regi, " Mensa tantum;" sicque magister
Jobannes solenue convitium retulit in auctorem. Quid hoc
respouso facetius? Interrogaverat namque de morum diffe-
renti studio, et respondit Jobannes de loci distante spatio ; nee
vero rex verbis ejus commotus est, sed potius ipsum cum
assessoribus suis commovit ad cachinnum. Item alia vice,
cum regi convivanti minister quidam patinam obtulisset, qu.se
duos pisces praegrandes, adjecto uno minusculo, continebat,
dedit ille magistro Jobanni, ut duobus clericis ad mensam
recumbentibus distribueret competenter; erant enim pisces
immensae magnitudinis et ipse magister Jobannes corpore per-
exilis. Tunc ille, qui semper bonesti aliquid comminiscebatur
unde laetitiam convivantium excitaret, retentis sibi duobus
piscibus majoribus, unum minorem duobus clericis dedit ;
arguenti regi magistrum Johannem, quod non asque pisces
distribuisset, respondit, "Bene," inquit, " et aeque distribui ;
" nam hie est unus parvus," de se dicens, " et duos grandes,"
pisces tangens ; item conversus ad clericos ait, "Hie sunt
" duo magni," clericos innuens, " et unus parvus," piscem
intelligens.

Iste igitur Johannes, rogatu ejusdem regis, Hierarchiam id. p. 393_
Dionisii Areopagitaa de Grasco in Latinum transtulit, quo fit
ut vix intelligatur Latina litera, cum volubilitate 3 magis Graeca
quam positione construitur Latina. Composuit etiam librum,
quern irepl (pvffiKwv fxepajfxov,A id est, de naturas divisione, intitu-
lavit, propter perplexitatem quarundam quasstionum5 solven-
dam bene utilem, si tamen ignoscatur ei in quibusdam, in
quibus a Latinorum tramite deviavit, dum in Gra?cos acriter
oculos intendit, unde et haareticus a quibusdam putatus est;
scripsit enim contra eum quidam Florus, qui et ejus scrijDta
depravando damnavit; sunt enim revera in libro irepl (pva-iKwv

1 assederat] ascenderat, 0.

2 mayistrum] magnam, O.

3 volubilitate'] nobilitate, A.

/j.epicr/u.ov] meryininoy, A.
quastiomim] questionem, A.

393.

CHRONICA MAJORA. 417

Malmesb. perplurima, quee, nisi diligenter discutiantur, a fide catbolica A.D. 883.

Gest. Pont, aliena judicantur. Hujus autem opinionis consentaneus esse

dinoscitur pontifex Romanus, qui in epistola ad ! Karolum

missa dixit, " Relatura est Apostolatui nostro, quod opus Dio- Letter of

" nisii Areopagitee, quod de divinis nominibus et de ccelestibus ,°Pe }'

" ordinibus GrEeco descripsit eloquio, quidam vir Jobamies, resi)ec+i^ff

" genere Scotus, nuper transtulit in Latinum ; quod juxta the trans-

" morem ecclesiaa nobis mitti et nostro judicio debuit appro- lation.

" bari, praasertirn cum idem Jobannes, licet multos scientise

" esse praadicetur, olim non sane sapere in quibusdam fre-

" quenti rumore dicatur." Propter banc ergo infamiam Fran- He leaves

ciam idem Jobannes relinquens regern Alfredum petivit, cujus -trance>

munificentia illectus et magisterio, ut ex scriptis ejusdem regis ^yfre(j an(j

intelligitur, Melduni 2 magister resedit ; ubi post aliquot annos settles at

a pueris, quos docebat, grapbiis perforatus animam exhalavit Malmes-

tormento gravi et acei'bo. Jacuit autern aliquandiu in bumili bury-

sepultura in beati Laurentii basilica corpus3 ejus collocatum : Xj , ea . ,
,,.,... . ,. . , , . and burial,

sed ubi divmitus cecicbt super ejus sepulturam radius ignis

caalestis, monacbi de talibus animati revelationibus in majorem

eum trans tulerunt ecclesiarn, et [ad] 4 sinistram altaris partem

bonorabiliter locaverunt.

Ut rex Alfredus multos ex lwstibus interfecerit.

Flor. Wig, Anno Domini dccclxxxiv. Nefandus paganorum exercitus in Rochester

p. 561 a, <Juas se turmas dividens, una in Franciam Orientalem sue- besieged

cessit, altera vero in Cantiam rediens Piofensium civitatem ~? tiie

obsedit ; sed civibus viriliter repugnantibus rex Alfredus super-

veniens obsidionem dissolvit, et paganos ad naves redire coe-

git ; ubi multis ex eis interfectis spolia eorum inter suos 5

commilitones distribuit. Quo etiam anno classis valida pug- Alfred's

natorum ab Alfredo rege in Est-Angliam directa invenit in ^eet takes

ostium Sturas fluminis sedecim naves piratarum, ciuas classis ani? .

{.. ' vessels, but

prasfata acriter mvadens naves cum spolns comprebendit, pras- js after_

donibus omnibus interfectis ; sed qui ex Danis ad naves fugere wards de-

potuerunt, iterum cum Anglis conserto navali praslio, ubi inerti6 Seated.

1 ad] a, A. that Asser had been consulted

2 Melduni] ut eldun, A.

3 corpus ejus collocatum] Intro-
duced by the compiler.

4 ad is omitted also in 0.

5 suos] filios, A.

6 inerti somno dormiebant~] rediret,
Flor. From this it might be fancied

directly, as he has dormiret, p. 483 r>.
But immediately above Florence is
followed in the number of ships,
Asser having 13 for 16. The whole
paragraph is re-written in the com-
piler's language.

D D

418 MATTH^lI PARISIENSIS

A.D. 884. somno dormiebant, occisa est ex eis inermis multitudo, et Dani

Pope victores ex hostibus recesserunt. Eodem anno Marino Papse Vit.Pontif.

Adrian III. successit Adrianus anno nno et mensibus quatuor.

Visio Karoli magni imperatoris de purgatorio.

Pope Ste- Anno Domini dccclxxxv. Stephanas sedit [in] cathedra Id.
phen V. Roraaua annis quinque et diebus octo. Eodem anno Karolus, Malmes-
Vision of Lodowici filius, monarchiam imperii Ptomanorum et regni ur- "es..a
Charles le Francorum adeptus, admirabilem, quam vidit, visioneni con- 110 ^\\
vocatis episcopis et regni nobilibus in hunc modum detexit ; ' p. 160.
" In nomine Dei, summi Regis omnium regum, ego Karolus,
" rex Francorum et patricius Romanorum, sacra nocte Domi-
" nicas diei, post nocturnum officium celebratum, dum irem
" cubitum et vellem dormitionis capere somnum, venit vox
" ad me terribiliter dicens, ' Karole, exiet a te modo spiritus
" ' tuus in bora non modica;' eb statim raptus fui in spiritu ;
" qui me sustirlit iu spiritu fuit candidissimus, tenuitque in
" manu sua glomerem2 linenseni, clarissimi jubar luminis
" emittentem, sicut solent comette facere quaudo apparent,
" coepitque ilium dissolvere, et dixit ad me, 'Aspiee filum
" ' giomeris micantis, ac liga et noda firmiter in pollice dex-
" ' teraa rnanus tua3, cpiia per ilium duceris in laberintbeas
" ' infernorum poenas.' Et, hoc die to, praacessit me velociter
" distorquens filum luciflui giomeris, et duxit me in profun-
" dissimas valles et igneas, qua? erant plenas louteis ardentibus
" pice et sulpbure, plumboque, cera, et adipe. Ibi inveni
" pontifices patris mei et avunculorum meorum, quos cum
" pavens interrogarem propter quid paterentur tam gravia
" tormenta, responderunt mibi, ' Fuimus episcopi patris tui
" ' et avunculorum tuorum, et dum debuimus illos et populos
" ' illorum de pace et concordia admonere et predicare, semi-
" ' navimus discordias inter eos, et malorum fuimus incentores,
'"' ' unde nunc incendimur in istis tartareis suppliciis et nos et
" ' alii bomieidiorum et rapinarum amatores ; buc etiam tui
p. 135. " ' episcopi et satellites venient, qui similiter facere nunc
" ' amant.' Et dum baac tremebundus auscultarem, ecce
" nigerrimi dasmones, cum uncis 3 igneis advolantes, volebant
" a|D]3rebendere filum giomeris, quern tenebam, et ad se toa-
" here, sed reverberantibus radiis illius giomeris, filum con-
" tingere non valebant. Deinde post tergum meum currentes,
" voluerunt me aduncinare et in ipsos sulpburis puteos pree-

1 detexit~\ direxit, 0. From ad- I - Sic, as in Malinesbury.
mirabilcm to detexit is introduced by 3 uncis'] viciis, A.

the compiler.

11. Ill

p. 162

CHRONICA MAJORA. 419

Malmesb. " cipitare, seel ductor meus, qui glomerein portabat, projecit A.D. 885.

Gest. Reg. '•' super scapulas meas filum glomeris et duplicavit illura Vision of
" traxitque post se vehenienter; sicque ascendimus super Charles le
" moutes altissimos et igneos, de quibus oriebantur flumina iros*
" ferventia et paludes et omnia genera bullientia nietallorurn ;
" ubi reperi innumeras aninias hominum et principum patris
" mei et fratrum meorum prcecipitatas, alias usque ad capil-
" ios, alias usque ad mentum, alias usque ad umbilicurn,1
" atque ejulando ad me clamaverunt, ' Dum viximus amavi-
" ' mus tecum et cum patre tuo et cum fratribus tuis et cum
" ' avunculis tuis facere praslia et homicidia et rapinas pro
" ' cupiditate terrena, et in ista bullientia flumina et metal-
" ' lorum. diversorum genera sustinemus tormenta.' Et cum
" ad bsec timidus intenderem, audivi retro me animas cla- 9
" mare, ' Potentes potenter tormenta patientur ;' et respexi et
" vidi super ripas fluminis bullientia fornaces piceas et sul-
" pbureas plenas magnis clraconibus et scorpiouibus et ser-
" pentibus diversi generis, et ibi yidi aliquos principes patris
'"' mei et meos et fratrum meorum, necnon et avunculorum
" meorum, dicentes mibi, ' Heu nobis, Karole, beu nobis !
" ' Vides gravia quam babemus tormenta, propter nostram
" ' malitiam et superbiam et mala consilia, quae regibus nos-
" ' tris et tibi dedimus propter cupiditatem ;' cumque baec
" dolendo congemiscerem, cucurrerunt ad me dracones apertis
" et plenis faucibus igne et sulpbure et pice volentes me in-
'"' glutire ; at ductor meus triplicavit super me filum, a cujus
" radiis claritatis superata sunt ignea ora eorum, et protexit
" me yalidius. Et descendimus in unam vallem, qua3 erat in
" una parte tenebrosa, ardens velut clibanus ignis, ex alia
" vero parte tarn amcenissima et splendidissima ut nulla
" ratione dicere valeam ; vertique me contra tenebrosam et
" flammivomam partem, vidique ibique aliquos reges mei
" generis in magnis suppliciis. Et tunc nimia perturbatus
" angustia, putavi me statim in ipsis demergi suppliciis a
" gigantilms nigerrimis, qui ipsam vallem cunctis ignium
" generibus inflammabant ; et valde tremens, glomeris filo
'"' illuminante oculos meos, vidi e latere vallis paulisper albes-
" cere lumen, ibique duos fontes fluere, quorum unus nimium
" calidus erat, et alter clarus et tepidus, et duo dolia ibi
" erant ; cumque illuc irem, filo glomeris regente gressus
" meos, intuitus super unum, ubi erat fervens aqua, vidi ibi
" genitorem meum Lodowicum stare usque [ad] 2 femora, do-
" lore nimis aggravatus et angore percussus, et dixit ad me,

1 umbilicum~\ umbiculum, A. - ad is also omitted in O.

D D 2

420 MATTHiEI PARISIEXSIS

A.D. 835. " ' Domine meus, Karole, noli timere; scio quia revertetur rur- Malmesb.
Vision of " ' sus spiritus tuus ad corpus tuum ; et permisit te Deus hue Gest. Reg.
Charles le k < yenjre ut yideres propter quae peccata ea;o et omnes, quos 1L }}}'
Gros. ., '. .,. ,. , ,. i • • . t • j- • P- 163-

vidisti, talia supplicia toleramus; uno enim die sum mr

" ' isto ferventis dolii balneo, et altero die transmitter in
" ' istum suavissimum aqua3 dolium, et hoc fit Sancti Petri
" ' Sanctique Eemigii precibus, cujus patrociniis hactenus re-
" 'gale genus nostrum regnavit ; et si cito mihi subveneris,
" ' tu et mei fideles episcopi et abbates et omnis ordo eccle-
" ' siasticus, missis, oblationibus, psalmodiis, vigiliis, et ele-
" ' mosinis, velociter liberatus ero de isto dolio aquaa bulii-
" ' entis ; nam frater meus Lotharius et ejus Alius Lodowicus
" ' Sancti Petri Sanctique Eemigii precibus exempti sunt ab
" ' istis pcenis, et jam ducti sunt in gaudium paradisi.' Et
" dixit ad me, ' Eespice sinistrorsum ; ' cumque respexissem,
" vidi ibi duo dolia altissima bullientia; 'Ista,' inquit, ' tibi
" ' sunt prasparata, nisi te emendaveris, et locenitentiam egeris
" ' de tuis nefandis delictis.' Et tunc ccepi graviter horrere;
" cumque cerneret ductor meus in tanto pavore esse spiritum
" meum, dixit ad me, ' Sequere me ad dexteram luculen-
" ' tissimaa vallis paradisi.' Et cum graderemur, contemplatus
" sum in ingenti claritate cum gloriosis regibus sedere Lo-
" tharium, avunculum meum, super lapidem topaziam mhas
" magnitudinis, diademate j^etioso coronatum, et juxta eum
" filium ejus Lodowicum corona similiter coronatum; videns
" me cominus accersivit, blanda voce dicens, ' Karole, suc-
" ' cessor meus nunc tertius paganorum imperio,1 veni ad me ;
" ' scio quod per poenalem locum venisti, ubi est pater tuus,
" ' frater meus, positus in poenis sibi destinatis, sed per
" ' misericordiam Dei citissime liberabitur ab eis, sicut et nos
" ' liberati sumus, meritis Sancti Petri Sanctique Eemigii
" ' j^recibus, cui Deus magnum Apostolatum dedit super reges
" ' et super gentes Francorum ; qui nisi ciuisquiliis nostras
" ' propaginis suff'ragatus fuerit et adjuverit,2 jam deficiet
" ' genealogia nostra regnando et imperando ; unde scito quo-
" ' niam tolletur ocius potestas imperii de manu tua, et jjostea
" ' brevissimo tempore in sasculo vives ; ' tunc conversus contra
" me Lodowicus dixie mihi, ' Imperium, quod hactenus te-
" ' nuisti jure hasreditario, debet recipere Lodowicus, filius
" ' filiaa tuaa ; ' et, his dictis, visum est mihi affore infantulum
" prassentem, et intuens eum Lotharius, avus ejus, dixit mihi,

1 paganorum imperio] in imperio
Romanorurn, Malmesbur. ; imperio
Romanornm, West.

2 adjuverit] abjuverit, 0.

CHRONICA MAJORA.

421

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. Ill,
p. 165.

Id. ii. 112,
p. 166.

Flor. Wig.
MS. A.
p. 5615.

Id. p. 561e

Hen. Hunt,
v. p. 740 d

Flor. Wig.
p. 561 e.

Malmesb.
Gest. Reg,
ii. 121,
p. 184.

Flor. Wig
p. 565 a.
a. 894.

' Reekie illi potestatem imperii per illud filum glomeris,
' quod in manu tenes.' Disnodans ergo filum de pollice
dexteraa mese, donavi illi 1 omnem monarchiam imperii per
filum ipsum, et statim ipsum glomus fulgidum sicut jubar
solis coadunatum est totum in manu illius ; sicque post hoc
factum mirabile, reversus est spiritus meus in corpus meum,
valde fessus et contristatus." Post hanc quoque visionem
idem Karolus vis annis duobus imperio functus;2 successit ei
Karolus iste, qui postea filiam3 Edwardi regis Auglorum duxit
uxorem; sed ksec infra. Eodem anno post Esne, Herefor-
densem episcopum, Ceolmundus successit.

TJt rex Alfredus monarchiam Anglice aclejptus fuerit.

Anno Domini dccclxxxyi. Rex Alfredus, post incendia
urbium et strages multimodas populorum, civitatem Londoni-
arum, qua3 caput regni4 fuit, obsidione vallavit, ubi omnes An-
glorum nationes ad ipsum confluentes subjectionem fecerunt.

Nam0 prius dispersi fuerant per loca deserta et nemorosa
propter frequentes Danorum irruptiones, et sine omni defensore
volubiles usquequaque et instabiles vagabantur. Fcedere ita-
que homagiis confirmato et juramentis, rex eorum fultus aux-
ilio insultus acerrimos contra civitatem ordinavit, erectisque
macbinis in gyruni, mcenia dissolvere laboravit ; cives vero
metuentes contendere contra regem, apertis valvis civitatis,
ipsum bonorifice susceperunt. Tunc rex, civitate restaurata
mo3niisque decenter reparatis, tradidit earn sub custodia Ethel-
redi, comitis Merciorum, qui regis filiam nomine Alfeldam
babuit uxorem, et erat de regio semine illius gentis. Rex
itaque Alfredus omni deinceps tempore vitse suae monarcbiam
totius regni Angliee adeptus est, praeter illas regionis partes
quas sibi subjugaverat barbarica gens Danorum ; occupaverat
enim Northanhumbriam totam cum Est-Anglia et aliis regio-
nibus plurimis, ex quibns Alfredo regi gravissimas irruptiones
et assiduas intulerunt.

A.D. 885.
Vision of
Charles le
Gros.

His death.

Charles le
Simple.

Bishops of
Hereford.

Capture of
London by
Alfred.
p. 136.

The walls
of London
restored.

Alfred
monarch of
England,
except
Northum-
bria and
East
Anglia.

Cf. Hen.

Hunt.

ii. p. 719 b.

Reca^ntiilatio regnorum et regum Anglice.

Nunc ergo quum ad regem monarcbam tractando perve- Catalogue
nimus, libet omnium regum Anglias, qui bucusque regna- of the

1 UW] ilium, A.

2 functus~\ defunctus, 0.

3 Eadgifu.

4 caput regni is from Malmesbur.
Gest. Reg. ii. 121, p. 184.

5 This is merely an enlargement

of " qui prius ubique dispersi fue-
" rant " in Florence and Asser, and
the details of the siege of London
are purely an invention of the com-
piler. The same expressions are
partially used below, p. 429.

422

MATTH.EI PAPJSIENSIS

A.D. 886.
kings of
England.

Woden.

His sons.

verunt, et nomina et regna distinguendo recapitulare, tit
successiones singuloriim per ordinem repetentes lectoribus
gratiores existamus, et historise series claritis illucescat.
Woden igitur ex antiquorum prosapia Germanorum originem
ducens, post mortem inter deos translatus est; qnem veteres
pro deo colentes, dedicaverunt ei qnartam feriam, quam de
nomine ejus " Wodenesdai," id est, diem Wodenii, nuncu-
parunt. Hie babuit uxorem, nomine Freatn, cui similiter
veteres sextam feriam consecrantes, " Freedai," id est, diem
Freas, appellarunt. Genuit autem Woden ex uxore Frea
septem filios inclitos, ex quorum successione septem reges
traxerunt originem, qui in Britannia potenter, expulsis Bri-
tannis, postea regnaverunt. Ex filio Woden primogenito,
nomine Wecta, reges Cantuariorum ; ex secundo, Fetbelgeat,
reges Merciorum ; ex tertio, Baldai, reges West-Saxonum ; ex
quarto, Beldagio, reges ISTortbanhumbroriim, sive Berniciorum ;
ex quinto, Wegdai, reges Deirorum ; ex sexto, italere, reges
Orientalium Anglorum ; ex septimo, Nascad, reges Orientalium
Saxonum originem babere dicuntur ; octavus vero, id est, rex
Australium Saxonum, ex eadem gente, sed non ex eadem stirpe
originem sumpsit.

Cf.

Malmesb.
Gesta Re-
gum, i. 5,
p. 11.
Galf. Mon„
vi. 10.

Cf. Flor.
Wig. Ap-
pend.

Kings of
Kent.

De regihus Cantuariorum.
Horsus,1 Hengistus, Osricus vel iEld,2 Ermenricus, primus Cf. Libell.

de regibus
Saxonicis,

Cbristianus Etbelbertus, Eadbaldus, Erkenbertus, Egbertus,
Lotbarius, Eadricus, Witbredus, Etbelbertus, Eadbertus, p"203.'
Etbelbertus, Egfertbus, Egbertbus, Cutbredus, Baldredus,
Atbelstanus. Ab Etbelstano translatum est regnum Can-
tuariorum ad reges West-Saxonum.

Kings of
East

Ancrlia.

• De regions Orientalium Anglorum.

Wffa, Tbitila, Eanic, Bedwaldus, Eorpwoldus, Wibertus,
Egricus, Anna, Etbelberus, Etbehvoldus, Aldulfus, Ailfwoldus,
Beonna, Etbelredus, Egelbertus, Eadmundus, G-ytro Danus.
A Gytro[ne] Dano translatum est regnum Orientalium Anglorum
ad reges West-Saxonum.

1 These names are written in four
parallel columns down the second
half of the page, the names of the
kings being in black, with alter-
nately red and blue initials, and all
the rest in rubrick. The lists are

made out from Florence's Appendix,
Hen. Hunt. ii. pp. 719 r> seqq., and
the Libellus de regibus Saxonicis,
pp. 203, seqq.
- Mld\ Cesc, 0.

CHRONICA MAJORA. 423

De regibus Merciorum. A.D. 886.

Creodda, Wibba, Penda, Peadda primus Cbristianus, Wlfbere, Kings of
Ethelredus, Kenredus, Ceolredus, Ethelbaldus, Berenredus, ^iercia.
Offa magnus, Egfridus, Kenelmus, Ceolwlfus, Bernulfus,
Ludecanus, Wiglafus, Bertulfus, Bertbfertus,1 Burhredus. A
Burliredo translatum est regnum Merciorum. ad reges West-
Saxonum.

De regibus Orientalium Saxonum.

Erkenwinus, Sledda, Sebertus, Sexredus, Sigebertus, Suith- Kings of
elmus, Sigberus, Sibbe, Sigehardus, Offa, Selredus, Suitbedus.2 Esses.
A Suithedo trauslatum est regnum Orientalium Saxonum ad
re°;es West-Saxonum.

De regibus West-Saxonum.

Certicius, Kinricus, Ceaulinus, Ceolricus, Kenulfus, Kine- Kings of
gilsus, Kinewalcus, Sexburga, Ascwinus, Keatwinus, Cedwalua, Wessex.
Ine, Etbelbardus, Cutbredus, Sigberus, Kenulfus, Britbricus,
Egbertbus, Atbelwlfus, Atbelbaldus, Etbelbertus, Atbelredus,
Alfredus. Iste Alfredus primus monarcba fuifc regni Angliaa,
cujus successio regum3 ad regem "VVillelmum se extendit, qui
Angliam subjugavit.

De regibus Australium Saxonum.

Elle, Cyssa, Etbelwoldus, Bertbunus, Aridbunus. Ab Arid- Kings of
buno translatum est regnum Australium Saxonum ad reges Sussex.
West-Saxonum.

De regibus Nortlianlmmbrorum.

Ida, Adda, Glappa, Tbeodwlfus, Fretbewlfus, Tbeodricus, Kings of
Eadricus, Etbelfridus, Eadwinus, Kinfridus, Oswaldus, [Osui],4 Northum-
Egfridus, Aldfridus, Osredus, Kenredus, Oscricus, Ceowlfus, a"
Egbertbus, Osulfus, Etbelwoldus, Elredus, Etbelbertus, Al-
woldus, Osfredus, Etbelbertus, Osbaldus, Eardulfus, Ahyoldiis,
Eandredus, Etbelredus, Osricus, Osbertus, et Elle.

1 Berthfertus~\ om. 0. . 3 A. ins. ut.

- Suitkedus~] Suithredus, 0. 1 4 Inserted later in the margin.

424

MATTH^EI PARISIEXSIS

A.D. 886

Kings of
Deira.

De regibus Deirorum.

Elle. Elle regnayit in Deira dura octo reges collaterales
in Beruicia regnabant.1 Eadricus, Eadwinus, Oswirms. Ab
Oswino translation est regnum Deirorum ad Oswi regem Ber-
niciorum, eb factum est unum regnum Nortbanbumbrorum,
cujus fines ab 2 Humbre flumine ad aquilonem usque ad Sco-
ticurn mare se extendunt. Et boc tandem regnum ad reges
West-Saxonum translatum est.

p. 137.
Devasta-
tions of
Hasting
the Dane.

De regionnm depopulations transmarinarum.

Anno Domini dccclxxxvii. Hastein, sive Hastingus, natione
Danus, Angliam bostiliter pervagatus, cum exercitu infidelium
bellatorum potentissimo partes petens Gallicanas, Vermenden-
sem applicuit ad portum, ubi e navibus exilientes increduli
totum tradunt ignibus comitatum, Sancti quoque Quintini
martyris ccenobium comburentes, de populo csedern nefariam
commiserunt. Noviomensis episcopus, Emmo nomine, eorum
ensibus obtruncatur ; fitque ibi caedes in populo, proprio orbato
pastore ; exinde apud Gemmeticum classem dirigentes, cceno-
bium nongentorum adurunt monacborum ; abbinc cum manubiis
non modicis Rotbomagensem adeuntes urbem, ipsa crernata et
spoliata, neci populum tradiderunt. Inde vero Gallia? interiora
petentes, a Gennabensi urbe, per transversum Lutetiam cuncta
usque Parisius barbarica feritate consumunt ; deinde stationem
navium suarum in insula quadam Sancti Florentii ccenobio
vicina 3 componentes, totam circumcirca provinciam deleverunt ;
urbem quoque ISTanneticam incendio tradentes, Andegaven-
semque regionem perlustrantes cunctaque caadibus polluentes,
cum omnibus Pictavensium castellis et urbibus populantur.
Turonorum novissime adeunt civitatem, quam innocentum
ca3dibus commaculantes, ad ultimum earn ignibus tradiderunt;
indeque superiora Ligeris navibus expetentes,4 Aurelianis per-
veniunt, quam rebus omnibus depilatam tandem urbem com-
bustione consumunt. Quid Aquitannicas gentis afflictionem
referam, cum in ipsis non oppidum, non vicus, non denique
civitas aut castellum libertatem obtinuerit, quod non borum
ferali rabie conciderit paganorum ? Testantur baec Pictavis,
base Santonum, base Engolismum, base Petragoricum, base
Lemovicas, base Avernus, base Avaricum,5 caput Aquittanicaa
resjionis.

William of

Jumieges,

Histor.

North-

mann. i. 6

(Migne's

Patrologia,

cxlix. col.

784).

Id. i. 7,
col. 785.

Id. i. 8,
col. 786.

1 regnabant~\ regnavit, 0.

2 aft] ad, A.

3 vicina] vicino, 0.

4 expetentes'] expetentibus, A.

5 Bourges.

CHEONICA MAJOEA.

425

Qualiter proedo Hastein urhem Lunis subjugaverit.

A.D. 887.

William of -^s igitur atque hujusmodi miseriis, ut prselibavimus, Gal- Attack on
Jumieges, His contritis, Hastein, praedo nequissimus, ad urbem Lunis Spezia by
*• 9j navibus devectus deliberavit earn irruptione subita obtiuere ; °"

co ' ' sed cives tanta classe paganorum perterriti propugnacula
murorum clipeis muniunt et jaculis, atque semetipsos ad re-
sistendum hortantur; quorum audaciam Hastingus ut com- His strata-
perit, omni nisu, quo pacto earn fraude posset obtiuere, temp- gem.
tavit. Denique episcopo civitatis et comiti per ministros suos
mandavit se letbali pressum languore, et se ab eis Cbristianum
fieri humiliter supplicavit ; bis episcopus et comes auditis,
gaudio maguo exbilarati pacem firmant cum pacis inimico, et
Id. i. 10. fit utrique populo communis urbis ingressus. Tandem iniquus
ille Hastingus ad ecclesiam fertur, sacro fonte immergitur,
quern in sui perniciem episcopus et comes de lavacro susce-
perunt, indeque a ministrorum manibus ad naves refertur sancto
cbrismate delibutus. Post base, intempestae noctis medio lori-
catus in feretro collocatur, innuens sociis ut suas sub tunicis
vestirent loricas; deinde cum luctu simulato commilitonum ad
ecclesiam de navi l effertur, sacris antistes indumentis ornatur,
sacrosanctam pro defuncto bostiam mactaturus ; sed ecce Has-
tein,'2 perditionis filius, de feretro repente prosiliens, episcopum
et comitem gladio detruncavit, debinc lupina rabie cum suis
grassatur in plebe; bis in bunc modum a funesto perpetratis,3
jugulantur juvenes, trucidantur senes, dej)opulatur civitas, a
Id. i. 11, fundamentis mcenia subvertuntur. Peracta igitur urbis sub-
col. 787. versione, Hastein Karolum Francorum regem adiit, et pacem

ab eo postulans impetravit; deditque illi pro stipendio urbem Cliartres
Oarnotensem ; et sic Gallia a tumultuum fragoribus aliquandiu given to
respiravit. ^im-

Hasc4 autem ideo boc in loco recitavi, ne quis solam An-
gliam crederet bac Danica persecutione fatigari.

De fundatione ccenobiorum, et elemosinis regis Alfredi.

Flor. Wig. Anno Domini dccclxxxyiii. Atbelmus Wintoniensis 5 co[mes] Alms taken
p. 562 n. regis Alfredi et West-Saxonum elemosinas Eomam deportavit ; to ^ome by
Id.p.562E. qU0 utique tempore duo monasteria fundavit, unum monacbo- \^\ e"

helm.

1 navi] navii, A.

2 Hastein, perditionis films'] In-
troduced by the compiler.

3 perpelratis] perpetrans, A.

4 This last sentence is due to the

compiler. William of Jumieges
says the invasion took place in the
year 851.

5 Wintoniensis'] An error for Wil~
toniensis.

426

MATTH^I PARISIENSIS

of Athel-
ney and
Shaftes-
bury by
Alfred.

Alfred's
division of
his income.

A.D. 888. rum apud Ethelingeiam, id est nobilium insulam,1 ubi idem Flor. Wig.

Foundation rex quodam cum subulco exulavit,2 quo in loco Jobannem P- 563 A-
presbyterum abbatem ordinavit ; aliud quoque monasterium ad
orientalem plagam Scaftesberie babitationem sauctimonialium
fabricari praacepit, in quo filiam propriam, nomine Algivam,
abbatissam constituit, virginem Domino consecratam, et base
monasteria divitiis et possessionibus abundanter ditavit. De-
riique consilio divinitus ordinato, omnes census suos bifarie
dividere fecit, quarum primam partem in tres portiones dis-
tribuit ; barum autem portionem imam suis bellatoribus, qui
in tribus turmis dividebantur, assignavit, ita ut prima cobors,
quaa equestris erat, mense uno in curia regis ministraret,
dum aliaa duaa bellicis expeditionibus insudarent, sicque mense
finito, illis de praalio redeuntibus, novi bellatores illis succe-
debant, et sic omni tempore vitas suae bas vicissitudines ob-
servabat ; secundaria vero partem, operariia multis, quos in
omni opere terreno eruditos babebat, distribuit ; tertiam autem
advenis, qui ex diversis nationibus ad eum confluebant, im-
pendit. Secundam denique partem, quaa ex annuo ad eum
censu spectabat,3 in quatuor dividens portiones, primam pau-
peribus, secundam ccenobiis, quaa fundaverat, tertiam scbolaa,
quam ex multis Gallia? 4 aliisque regionibus remotis congrega-
verat, [quartam] clericis et doctoribus,5 secundum singulorum

His use of sumcientiam deputavit. Ex cera quoque, ad pondus septua-
ginta duorum denariorum, sex candelas aaquales fieri praacepit,
ita ut singulaa duodecim uucias longitudinis baberent, quaa per
viginti quatuor boras, die noctuque sine defectu, coram pluri-
morum sanctorum reliquiis arderent. In exequendis judiciis
adeo discretus erat indagator, ut quae in absentia ejus fiebant,
si essent justa vel injusta inquireret, et, si aliquam iniqui-
tatem intelligere posset, judices interrogabat, utrum per
ignorantiam vel malivolentiam, aut amore vel odio, timore
vel favore, vel pro pecuniaa cupiditate ita judicassent ; et si
confiterentur se talia judicasse, eo quod rectius judicare nes-
ciebaut, tunc discrete ac moderate illorum redarguens inrpe-
ritiam aiebat, " Miror sane vestram insolentiam, cum, Dei
" dono ac nostro, sapientium gradum et ministerium usur-
" pastis et sapientiaa studium neglexistis ; aut terrenarum
" rerum ministeria dimittatis, aut sapientia?, multo devotius

candles to
detei*mine
the time.

His regu-
lations as
to his

judges.

p. 138.

1 id est nobilium insulam'] These
words are introduced from Simeon
of Durham's Hist. Eecap. p. 75.

2 ubi . . . exulavif] Introduced
by the compiler.

3 spectabat] spectabant, A. O.

4 Gallice aliisque regionibus] ex
multis gentis suse nobilibus, Flor. ;
and so Asser.

5 This is altered from Florence.

CHRONICA MAJORA.

427

Hor. Wh:
p. 564 a.

" quam bactenus fecistis, insistere studeatis." His judices A.D.
auditis perterriti ac velut pro maxima vindicta correcti ad
aequitatis discendas studiuru totis viribus se vertere nitebantur,
ita ut illiterates litteris studere faceret et torpentes reduceret
ad sapiential disciplinam ; unde et ipsi senes, ad litteralem
scientiara suspirantes, felices arbitrabantur illius temporis ju-
venes, qui liberalibus artibus poterant erudiri, et se infelices,
qui iudocti permanserunt eatenus, judicabant.

De elemosinis magni regis Alfrecli.
Id. Anno Domini dccclxxxix. Defuncto Etbelredo, Dorobernensi Plegmund

p. 564 c. arcbiepiscopo, Plegimundus successit. archbishop

Eodem anno rex Alfredus prtecepit omnibus Angliaa epi- -^
scopis et viris religiosis fidelium elemosinas colligere, col- Alms sent
lectasque Eomam atque Jerosolimam destinare ; 1 rex quoque by Alfred
de tbesauro suo non modicam portionem, fidelium elemosinis to -T^1116
unitam, ad loca prasscripta transmisit. salem

Plor. Wig.
p. 564 c.

Malmesb.
Gest. Eeg.
ii. 112,
p. 167.
A.-S.
Chron.,
a. 891,
p. 362.

De ohitu Alsuithce sororis regis Alfrecli.

Anno Domini dcccxc. Gytro Danus, rex Orientalium An- Death of
glorum, diem clausit extremum, qui2 regnum illud, Alfredo Guthrum.
rege donante, acceperat, cum ab eo Cbristianitatem accepit.
Eodem anno soror regis Alfrecli, Ethelsuitba, Burbredi regis Death of
Merciorum quondam regina, apud Ticinum 3 in babitu religionis -^Ethel-
defuncta est, et ibidem bonorifice sepulta.

swyth at
Pavia.

Nota miraculum.

Anno Domini dcccxci. Arnulfus, tutor Lodowici, Eomanum Arnulf
adeptus imperium annis duodecim 4 imperavit.

Eodem anno emperor.

tres bomines de Hybernia ad regem Alfredum venientes, soli- Visit of

pro Cbristo vitam ducere cupiebant; construxerant reeIrls

men to

tar i am
namque sibi

ex trious ° corns bovmis et dimidio naviculam Alfred

1 This mention of Jerusalem
seems to be derived from Simeon,
p. 684 c, who copies Asser (p.
492 i).) in saying that Abel, patri-
arch of Jerusalem, sent gifts to
Alfred, See also iEthelweard, p.
517 e. The whole paragraph is due
to the compiler.

2 qui . . . accepit'] Introduced by
the compiler. See above p. 413.

3 Ticinum'] i.e. Pavia, as the
Sax. Chron. and Simeon. The

words in habitu religionis are intro-
duced by the compiler.

4 duodecim] So Sigebert, col. 171.
Malmesbury has qu.indecim.

5 tribus , . . et dimidio] So the
compiler, mistranslating >pibban
healrpe in the Chronicle. It is
clear that this is from one of the
Chronicles, and not from Florence,
who has duobus et dimidio. Below
pro miraculo et novitate inaudita is
an introduction of the compiler.

428

MATTHiEI PAR1SIENSIS

A.D. 891. quandam brevissiinam sine omni navis instrumento, qui, ad- A.-S.
juncto sibi etiam unius septimanse victu, clam mare sunt Chron.
ingressi, quocumque forfcuna concederet ire disponentes ; qui, a- 891'
Domino ducente, septima suaa ingressionis die in Cornubia ap-
plicantes, pro miraculo et novitate inaudita regi prassentantur ;
nomina autem eorum fuerunt Dubslane, Macbetu, et Maslini-
num. Eodem anno circa tern pus Eogationum corneta apparuit, Id- a. 892,
quee Anglice Vexede l sterre nuncupatur. P- 36^-

Comet.

Incursion
of the
Danes,

who fortify
Appledore

and
Milton.
Institu-
tions of
Alfred.

Safety of
the coun-
try.

De armillis aureis in hiviis suspensis.

Anno Domini dcccxcii. Magnum examen paganorum ex
Galliis adveniens, cum equis et navibus ducentis quinqua-
ginta, Cantiam transvectus in ostio Limine 2 fluminis, qui de
silva magna " Andredesweald " appellata decurrit, applicuit,
et quatuor miliariis sursum naves direxit, ubi quandam arcem
a paucis incolis inbabitatam diruentes, aliam sibi firmiorem,
in loco qui " Appeltre " dicitur, construxerunt ; nee multo
post Hastein ex eidem partibus, cum navibus octoginta ostium
Thamensis fluminis intrans, munitionem sibi in villa regia,
quas Middeltona dicitur, magnis sumptibus inceptam consum-
mavit. Sed cum undique regi Alfredo bostium incursiones
imminerent, et, ut quidam asserunt, leges inter arma sileant,
ipse tamen inter stridores3 buccinarum et fragores bellorum
et armorum fremitus leges tulit et observandas tradidit, quibus
sui et divino cultui et disciplines assuescerent militari : et quia
barbarorurn occasione 4 etiam indigenaa ad rapinas anbelaverant,
ita ut vix ulli tutus esset locus vel sine armorum prassidio
commeatus, centurias, quas Hundredos, et decimas, quas Titb-
ingas appellant, instituit, ut omnis Angligena legaliter vivens
et centuriam baberet et decimam ; quod si quis alicujus delicti
argueretur incommodo, statim exbiberentur ex centuria et de-
cima5 qui eum vadarentur; qui vero bujusmodi vadem non
baberet, legum severitatem subiret ; et si quis ante vadationem
vel post aufugeret, omnes ex centuria ejus et decima regis
mulctam incurrerent. Hoc quoque commento pacem infudit
provinciis, ut etiam per publicos aggeres, et ubi semitaa fin-
duntur in 6 quadrum, arrnillas juberet aureas appendi, ut vian-
tium aviditatem irritarent, cum non esset qui eas abriperet.

Flor. Wig.
p. 564 E.

Malmesb.
Gesta Re-
gum, ii.
122, p. 18f

1 Vexede'] i.e. yeaxebe, hairy.

2 On the ancient river Limen,
flowing " in the 8th and 9th centu-
" ries from Appledore due E. to-
" wards Ilythe," see Mr. Earle's
note on the Chronicles, p. 316.

3 stridores . . . bellorum] Intro-
duced by the compiler.

4 occasione] occasionem, A.

5 A. places et decima after vada-
rentur.

6 in] et, A.

CHRONICA MAJOEA.

429

Be dementia regis Alfredi et de fallacia Danorum.

Flor. Wig. Anno Domini dcccxctii. Pagani, qui Northanbumbriam et
p. 565 a. qUi Est-Angliam incoluernnt, pacem cum Alfredo rege jura-
mentis et obsidibus statuerunt ; sed, rupto foadere, quando-
cunque exercitus paganorum in Cantia residens prasdandi causa
de suis munitionibus exivit, ipsi cum. illis vel per se, ubicun-
que potuerunt, prasdas agere non cessabant; quo cognito, rex
Alfredus cum exercitu suo Cantiam proficiscens, inter duos pa-
ganorum exercitus castrametatus est, tit, si forte campum ali-
quem prasdaB causa vel praslii peterent, ipse cum eis certamen
inirct. At illi nunc equestres, nunc pedites, latrocinando illas
partes frequentabant, ubi regis exercitum abesse sciebant ;
qnibus tamen rex subitis seepe incursionibus obvians, casdes
infert assiduas.

Unde Cantiam relinquentes, ad 1 Hastein concivem suum, qui
apud Middeltonam byemaverat, confugerunt ; quos rex viriliter
insecutus, non cessavit donee ipsos cum Hastein Dano cru-
delissimo in municipium,2 quod idem Hastein nuper ibidem
construxerat, violenter intrusit ; quo rex cum pervenisset, mu-
nicipium obsidione vallavit, erectisque in gyrum macbinis,
illud subjugare vacavit. Hastein vero Danus omnem spem
resistendi amittens, cogitayit quo ordine regem clementissi-
mum deciperet suis artibus fraudulentis ; et nuntios ad regem
dirigens3 promisit juramentis et datis obsidibus, quod ab ejus
et regni Anglioa inquietatione cessaret in posteruin, si pacifice
Cf. Flor. recedere sineretur ; et ad rnajorem insuper securitatem, misit
Wig. regi duos filios suos pueros, ut, si vellet, fidei illos et baptis-

p. 5fa5 e, niatis imbueret sacramentis. Tunc rex piissirnus, qui semper
paganorum animas potius quam mortem sitiebat, ejus petitio-
nibus adquievit, et, pueris sacro fonte renatis, Hastein patrem
eorum cum omnibus aliis infidelibus pacifice, juxta quod pac-
tum fuerat, abire permisit.

A.D. 893,

The Danes
in Kent.

Advance
of Alfred
against
them.

Hasting.

Submission
of Hastins;.

p. 139.

Hasting's
sons bap-
tized.

Repeated
from the
previous
chapter.

Ut rex Alfredus Danicuvi regem de prcslio fugaverit.

Anno Domini dcccxciv. Eex Alfredus cum ingenti exercitu Defeat of
processit contra paganos, quos supra in ostio Limine fluminis the Danes,
applicuisse diximus, qui jam cuneis divisis conabantur omnes
illius regioni s provincias subjugare; quo rex cum pervenisset,
misit se cum exercitu suo inter duos cuneos paganorum, ut,

1 From this point, though Flo-
rence and the Chronicle have been
used, the chapter is original.

2 A. inserts obsidione, the eye of

the scribe being caught by its ap-
pearing below, after municipium.
3 dirigens] dirigentis, A.

430

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 894.
Defeat of
the Danes
at Farn-
ham.

Attack on
Exeter by
the Danes
of North-
umbria
and East
Anglia.

Hasting

fortifies

Benfieet,

and is
joined by
the Danes
from
Appledore.

Attack on
Benfieet
and seizure
of Has-
ting's wife
and chil-

si forte loca nemorosa desereutes planitiem aliquam1 petere
decrevissent, ipse contra eos arma moveret ; sed barbari jam
fame et longa fatigati2 inedia, dum nihil proficerent sed po-
tius deficerent, disposuerunt concives suos, qui nuper in Est-
Sexia applicuerant, adire, ut fortiori milite stipati irruptiones
Christianorum possent facilius susfcinere. Cnmque furtim cas-
tra moventes ad Farnbam villam pervenissent, Tbamense Cf. Flor.
flumen transire cupientes, a regia ibidem fortitudine sunt Wig.
prasventi, commissoque cum ipsis gravi praslio pagani in fugam ^"
sunt conversi, quos fugientes Cbristiani sine pietate proster-
nunt, atque ex obstantibus maxima strage illata regem eorum
crudeliter vulnerarunt ; quern vix commilitones, in equo posi-
tum, sine vado et ponte trans Tbamense flumen, multis ex eis
submersis, duxerunt, ubi tandem inter Tbamisiam et Colenea
quandam brevissimam nacti insulam pro oppido illam ali-
quandiu babuerunt ; Cbristiani vero naves ibidem non babentes
obsidionem facere nequiverunt, maxime cum sibi victualia de-
ficerent et terminum suse stationis complevissent.3 Illis itaque
recedentibus, rex Alfredus cum exercitus sui medietate illuc
pi^operabat; sed antequam iter explevisset inceptum, mmtiatur id. «, 565d.
ei paganos, qui ]STortbanbumbriarn et Est-Angliam incolebant,
quosdam Exoniam,4 quosdam ex eis arcem quandam in Devonia
sitam obsedisse ; nee mora, rex Alfredus omnem, quern babere
poterat, exercitum reducens, Exoniam4 adiit, paucis tamen
ad debellandum bostes, quos insequebatur, relictis. Pagani
vero interim, rege eorum convalescente, ad concives suos in
Est-Sexiam profecti, invenerunt Hastein proditorem nequissi-
mum, qui jam contra pactum, quod cum Alfredo rege pepigerat,
apud Beamfleotam oppidum fossatis altis et spatiosis firmatum
inbabitabat, a quo etiam assiduas agens irruptiones, omnem
patriam devastavit; sed etiam pagani, qui apud Apeltre, ut
praedictum est, resederant, ad Hastein venientes ibidem mag-
num confecerunt exercitum bellatorum. Tunc illi, quos rex
Alfredus ad illos ex[pugnandum] 6 dimiserat, junctis sibi civibus
Londoniensibus aliisque viris bellicosis qui ex finibus Nbrthan-
bumbrorum et Est-Anglorurn ad mandatum regis advenerant,
ad Beamfleotam bostiliter accedentes, Hastein in oppido non in-
venerunt; sed tamen contra socios ejus, qui ex oppido adversus
[eos] exierant, gravissimo praslio commisso, in prima congres-
sione in fagam eos compellunt, oppidum invadentes destruunt,13
uxorem Hastein cum 7 ejus filiis constringunt, naves quasdam

1 aliquam'] aliquem, A.

2 fatigati] fatigata, A.

3 complevissent] explevissent, 0.

4 Exoniam] Oxoniam, A.

5 There is a blatnk in A. for this
word after ex.

6 destruunt] destruit, A.

~ A. after cum inserts suis ad
urban, repeated from below.

CHRONICA MAJORA.

431

Flor. Wig. incendunt, quasdani ad urbem Bofensiuru adducunt, uxoreru A.D. 894.

p. 566 a. Hastein cum suis [filiis] ! ad urbem Londoniarum trausmittunt. dren who
Et liis ita gestis, res Alfredus, paganis, pro2 quibus Esoniam3 are sent to
ierat, levi negotio superatis, dilaceratis, et ad naves fugatis, on on '
reversus est ad Londoniensium civitatem, ubi comes Ethel-
redus uxorem Hastein cum duobus filiis ejus regi prassentavit, but re-
petens4 adjudicari qui[d] de uxore ejusdem proditoris et filiig stored to
foret agendum, qui pactum, quod cum rege pepigerat,5 violavit. Alfred
Tunc cum ab omnibus judicatum fuisset ipsos morte turpis-
sima esse dignos, rex noluit eis quicquam mali facere, eo quod
idem rex unum ex pueris, ut superius relatum est, de sacro
fonte susceperat et alium comes Etbelredus, sed tarn matrem
quam pueros liberos abire permisit.

Vit. Pontif.
Simeon,
a. 892,900,
pp. 685 D,
686 A.
Enlarged
from A.-S.
Chron.
a. 894,
pp. 366,
367.

Be gravi quadam persecutions, qua Dani contriti sunt.

Anno Domini dcccscv. Formosus sedit in cathedra Eomana Pope
annis tribus et mensibus sex. Eodem anno Wlfero episcopo ^ormosus.
Eboracensi defuncto Ethelbaldus successit. archbishon

Eodem tempore Hastein iniquus et casteri pagani, quos of York,
exercitus regis Alfredi de Beamfleote fugaverat, disposuerunt Defeat of
transire ad concives suos, qui in occiduis partibus Anglias Hasting at
habitabant ; arrepto igitur clam itinere per provinciam Mer- t^ °
ciorum, ad villain quandam super flumen Sabrinse sitam, Severn.
Buttingetune appellatam, pervenerunt, ubi a confratribus suis
reverenter sunt recepti, atque in oppidum, quod ibidem con-
struxerant, introducti. C unique base regi Alfredo nuntiata
fuissent, congregavit exercitum quasi invincibilem, et veniens
ad oppidum prasfatum, quod Sabrinas fluctibus erat undique
perfusum, paganos tarn navali 6 quam terrestri exercitu cir-
cumcinxit. At hostes post diutinam obsidionem, victu sibi
deficiente, equos suos novissime devorabant; tandem omnibus
consumptis, ab oppido necessitate compulsi exierunt contra
exercitum, qui erat in orientali parte flurninis, pugnaturi, ubi ex
parte regis in prima congressione cecidit Ordein, minister ejus-
dem regis, et multi alii cum eo ; sed Christiani demum prasvalen-
tes in fugam adversarios compulerunt, quos fideles sine pietate
insequentes, multos in undis submergebant et nonnullos gladiis

1 filiis is also omitted in 0.

2 pro~\ cum, O.

3 Exoniam~\ Oxoniam, A.

4 petens . . facere~\ This is pe-
culiar to the compiler; the whole
chapter is rewritten and enlarged
from Florence and the Chronicle.

5 Here MS. W. is again used.

G This introduction is probably due
to the compiler's " catching sight of
" reip-bepe (p. 367, 1. 7), and ima-
" gining the rest." See Mr. Earle's
notes on the Chronicles, p. 319.

432

MATTPLEI PAE1SIENSIS

A.D. 895. detruncabant ; et qui ex bac clade evadere potuerunt, fugiendo A.-S.

The Danes ad Legecestriam, quae Anglice Wirbale dicitur,1 pervenerunt, Chron.
ubi in quodam municipio ex concivibus suis plurimos reperi- a- 894>
entes,2 in eorum consortium sunt admissi : quo rex cum per-
venisset, non'potuit ibi obsidionem tenere, unde omnia,3 qua?
extra oppidum in frugibus sive victualibus reperit, igrie con-
cremavit.

escape to
Chester,
p. 140.

p. 367.

The Danes

return to

Northum-

bria.

The Danes

at the Lea ;

defeat the 1
Londoners,

but are de-
feated by
Alfred,
and retire
to Bridge-
north.

De altercatione inter Anglos facta et Danos.

Anno Domini dcccxcvi. ISTefandus paganorum exercitus, Le-
gecestriam deserens, ISTortbanhumbriam petivit, ubi navibus
adquisitis per mare sursum navigare cceperunt. Tandem in
ostio Luei 4 fluminis, non longe ab urbe Londoniarum applican-
tes, praedis et rapinis, extractis ad terram navibus, institerunt ;
quod cives Londoniarum cum cognovissent, conjunctis sibi
comprovincialibus populis ad locum venientes praefatum, inve-
nerunt hostes quoddam sibi jam municipium construxisse ;
illis autem bine et inde bostiliter concurrentibus, cives Lon-
donienses compulsi sunt in fugam, quatuor ex regis militibus
interfectis.5 Sed non multo post supe'rveniente Alfredo rege,
compulsi sunt pagani locum deserere, et noctu recedentes per
provinciam Merciorum, non cessabant donee ad villain super
Sabrinam, quae Quantbregge dicitur, pervenerunt. Illis autem
recedentibus, jussit rex eorum naves igne concremare.

Enlarged
from A.-S.
Chron.
a. 895, 6.

Tit rex Alfreclus custodes in regno constituent.

Pope Boni- Anno Domini dcccxcvii. Bonefacius sedit in catbedra Eo- Vit. Pontif.

face VI. mana anno uno et diebus sedecim.

Guardians Eodem anno rex Alfredus custodes6 regni constituit contra

of the Danorum irruptiones, in Cantia Ceolmundum primicerium, in

1 This is a confusion from not
understanding the Chronicle, which
has on anpe percpe ceartpe on
J7iphealum . reo ir Legacearcep
gehaten, " at a western city in
" Wirral, -which is called Lega-
" ceaster (Chester)."

2 reperientes] perientes, "VY. and
probably 0.

3 o«i/«'«] omnibus, A. 0. W.

4 Luei~\ Luie, 0. Line, "W. ;
Limine, West. The Lea.

0 C. adds in the margin form
Plor. Wig., p. 567 B. : " O quam

" crebris vexationibus, quam gra-
" vibus laboribus quam diris modis-
" que lamentabilibus non solum a
" Danis qui partes Angliae tunc tem-
" poris occupaverant, verum etiam
" ab his Sathanse filiis tota vexata
" est Anglia."

6 This statement is due to the
compiler ; it seems to hare arisen
from the mention of the deaths of
these persons by Florence and the
Chronicle in this year. See Mr.
Coxe's note on the passage, "Wen-
dover, i. p. 363, note -.

CHRONICA MAJORA.

433

Cf. A.-S.
Chron.
a. 897,
pp. 370,
371.

urbe Bofensi Suithulfam episcopum, in Est-Sexia comitcm A.D. 897.
Brithulfum, in urbe Londoniarum comitem Ethelredum, in kingdom
Dorkecestria Halardum episcopum, in Suth-Sexia Eadulfum, appointed
in Wintonia Bertulfum episcopum, et in locis diversis alios ' re '
multos, quos longum est per ordinem recitare ; quo etiam Ships built
tempore fecit rex longas naves, quas cyulas sive galeias ap- Dv Alfred,
pellant, fabricare, in quibus armatis impositis l jussit maris
semitas observare, ut tarn navali quam terrestri praelio regni
sui tranquillitati et sibi subjectis populis provideret.

Chronicon
Fani S.
Neoti,
p. 165
(Gale).
M. H. B.,
p. 479, n.b.

William of
Jumieges,
ii. 9,
col. 796.

De Bollone prima Normannorum duce et ejus visione.

Circa2 dies istos, Bollo quidam, natione Danus, maximo stipa-
tus milite, in Angliam veniens, locorum depopulationi vacavit.
Est autem Dacia, sive Danemarchia, maris insula, rerum et
maxime bominum fertilitate foecunda, cujus reges antiquitus
sancita lege statuerunt, ut, dum nimis insula esset bominibus
repleta, viri audaciores de propriis migrare sedibus cogerentur.
Ex bac denique expulsorum sorte Bollo supradic^us fuisse
asseritur, vir strenuus et potens, quern pater,3 retento primo-
genito filio ut sibi succederet, Bollonem a se transmisit, ut
beereditatem armis, quocunque sors concederet, obtineret ; illo
igitur, ut praedictum est, in Angliam appulso, indigenaa statim
prajlium4 cum ipso commiserunt, sed, multis suorum interfectis,
caeteri de loco certaminis aufugerunt. Bollo igitur cum post
maris pericula, ob sui suorumque recreationem, in Anglia hye-
maret, visum est sibi de nocte dormienti supra se et exercitum
suum exam en apum subito volitare et cum stridore austral em
petere regionem, perque maris medium ad terram volando per-
venire, ubi etiam gregatim5 in frondibus arborum diversarum
insidentes, omnemque mox regionem perlustrantes, coeperunt
in locis diversis variorum flores colorum in locum unum con-
gregare. Evigilans itaque Bollo primo visionem secum per-
tractat, ejusque6 interpretationem diligenter examinans, requiem
sui laboris suorumque in eisdem partibus, ubi apes viderat de-
scendisse, conjectat. Mare igitur ipse et ejus commilitones
ingrediuntur, flanteque ad votum vento, emensis fluctibus
pelagi, Gemeticum veniunt, ubi quandam virginem sacram,
nomine Ameltrudem, quam ab Anglia asportaverant, in capella

Nota de
Rollone
primo Nor-
mannorum
duce.

Vision of
Rollo.

His arri-
val at
Jumie<res.

1 impositis'] om. W.

2 The beginning of this chapter
seems made up by the compiler from
William of Jumieges, ii. 4, i.4, ii. 1.

3 quern pater] qui patre, A.O.W.

4 prcelium] praelio, A. 0. has
been altered.

5 gregatim'] congregatim, 0. W.
fi que] om. 0. W.

E E

434

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 897.
The arch-
bishop of
Rouen
makes
peace -with
Rollo.
Rollo
restores
Rouen and
reduces
Normandy.

Saucti Vedasti super altare relinquunt. Quorum adventum
Franco, Eothoniagensis arcbiepiscopus, cognosceus, et de possi-
bilitate resisteudi diffideus, decrevit utilius fore pacem ab eis
quaerere, quain illos ad arma in sui perniciem provocare ; qui
festinus viator ad illos veniens pacem petens impetravit, eamque
feeder e fidelissimo firmavit.1

Suseepto itaque Eollo regionis dominio Kotliomagum adiit,
et eleganter destructaa civitatis moenia reparavit, circumja-
centes regioues occupavit, castella iu locis congruis formavit,
et terram totam, qua} tunc Neustria, modo vero ISTormannia ab
ipsis Norensibus dicitur, sub sua potestate recepit. Ex boc
quoque Eollone incliti Normannorum duces traxerunt origi-
nem, sicut2 suo loco sequens bistoria declarabit.

William of
Jumieges,
ii. 9, col.
796.

Chronicon
Fani S.
Neoti,
p. 165.

Hen. Hunt,
v. p. 746 b.

Pope Ste-
phen VI.

Theodred
bishop of
London.
Repulse of
the Danish
galleys by
Alfred.

Peace of
the rest of
his reign.

Be si/rage ab Anglis illaia Danis.

Anno Domini dcccxcviii. Stepbanus sedit in catbedra Eo- Vit. Pontif.
mana anno uno. Eodem anno defuncto Eastano, Londoniensi Flor. Wig.
episcopo, Tbeodredns successit. Eodem tempore pagani cum P- 56? D-
sex galeiis in ostium fluminis cui utbemare3 nomen est appli- p,'~ '
cantes, praadis ibidem vacabant et rapinis ; quod regi Alfredo a 397
cum nuntiatum fuisset, praadonibus festinanter occurrit, eorum- pp. 370,
que laceratis agminibus, prsedam excussit, et eos ad naves fugere 3^1,
coegit; quos rex cum. suis viriliter insecutus sexies viginti ex
eis interfecit, ubi etiam ex familia regis quadraginta duo4 milites
ceciderunt ; paganis igitur ad mare fugientibus, ventis in con-
trarium fugientium piratarum spirantibus, fractis navibus nau-
fragium pertulerunt; quos ministri regis comprebendentes et
vinculis arctioribus constringentes, ipso rege jubente, omnes
patibulo suspenderunt.

Deinde5 omne tempus, quo rex supervixit, regnum in pace
tractans, totus conversabatur in restaurationibus ecclesiarum,
in largitione elemosinarum, in compositione legum, quibus
milvorum rapacitas reprimeretur et simplex fidelium devotio
firmaretur.

1 firmavit'} conflrmavit, W.

2 sicut . . declarabit] Introduced
by the compiler.

3 uihemare] i.e. ucep mepe, A.S.,
the outer sea. Chron. a. 897, p. 370.
See Mi\ Coxe's note, Wendover, i.
p. 365.

4 quadraginta duo] Ixxii., A.-S.
Chron. Hen. Hunt., however, has
xlii., p. 742 A.

5 This paragraph is peculiar to
the compiler. Cf. Flor. Wig. a. 901,
p. 567 d.

CHRONICA MAJORA.

435

Regnum West-Saxonum sine episcopali cum fuit.

A.D. 899.

Vit.Pontif. Anno Domini dcccxcix. Eonianns sedit in cathedra Eomana Pope Ro-
mensibus quatuor et diebns viginti dnobus ; cui snccedens manus.
Theodoras, sedit in cathedra diebus viginti sex. Successit ei ■, °Pe Tj °"

Flor. Wig. eodeni anno Johannes mensibus xii. et diebus quindecim. Eo- pope jonn

MS. A^, ftem ann0j defuncto Ethelwaldo, Sireburnensi episcopo, remansit IX.

p' ' provincia Occidentalium Saxonum sine episcopis et cura pasto- Province
rali, vi hostilitatis, septem annis. ° Wessex<

Sigebert,
col. 173.

Be morte magni regis Alfredi et successione Edwardi.

Anno Domini dcccc. Karolus regnum suscipiens Franco- Charles
ram regnavit annis viginti septem. Eodem anno dementis- TV.

Flor. Wig. simus rex Anglorum Alfredus, postquam viginti novem annis p. 141.

p. 567 e. e£ meilsibug ses regnum tennisset, quinto kalendas Novembris, Death of
quarta feria, indictione quinta,1 pro regno temporali commutavit Alired-
aeternum. Sepultus est autem Wintoniaa in novo monasterio,
quod2 ipse fundaverat, et stola beatse immortalitatis indutus,
ubi generalem expectat resurrectionem, tunc ibidem denuo
coronandus.

Be raptu cujztsdam sanctimonialis virginis.

Id. Anno Domini dcccci. Eadwardus, Alfredi regis primogeni- Edward

tus, litterarum cultu patre inferior, sed potentia pariter et tne Elder,
dignitate gloriosior, regni Anglia3 est diademate 'insignitus.

Id. p. 568 e. Cumque in regio 3 esset fastigio sublimatus, Ethelwoldus Clito, Attempt of
patruelis 4 ejus filius, qui 5 se rege genere non credebat inferi- -^thelwold
orem nee potentia minorem, omni nisu aspirabat ad regnum, crown<
et villas regias Oxebeam 6 et Winburnam nuncupatas invadens,
valvis obseratis, sese in eis cum suis temere intromisit. Hoc
autem in loco, ut supra dictum est,7 Sancta Outhburga, Ina3
regis germana, monasterium virginum Deo devotarum con-
struxit, quarum s idem Ethelwoldus unam abusive rapiens, earn
sibi matrimonio copulavit. Tunc rex Eadwardus, 9 cognita
veritate10 de temeritate Ethelwoldi, exercitum ingentem col-

1 quintal quarta, Elor. Wig.

2 quod ipse fundaverat] Intro-
duced from Malmesbury, Gest. Pout,
ii. 78, p. 173.

3 regio] regni, 0. W.

4 patruelis] patrueli, A.

5 qui . . minorem] From Malmesb,
Gesta Regum, ii. 125, p. 195.

6 i.e. Twynham or Christ Church,

7 i.e. a. 720, p. 329.

8 quarum . . copulavit] This sen-
tence is introduced by the com-
piler— an inference from what is
stated below.

9 A. inserts reu W. has re (the
beginning of a repetition of rex)
expuncted.

10 veritate . . . Ethelwoldi] Intro-
duced by the compiler.

E E 2

436

MATTH^EI PARISIENSIS

A.D. 901. legit, efc vcniens apud Bathoniam,1 non longo a-' Winburna Flor. Wig.

Flight of castrametatus est; quod cum Ethelwoldus cognovisset, de P- 568 B-

iEthelwold. nocte fugam iniit, jSTorthanhumbriam petiit, Danosque qui ibi
degebant suppliciter exposcit, ut se commilitonem recipientes
unum ex suo collegio ad3 regem Eadwardum expugnaudum
esse velint, qui mox in regia dignitate est ab omnibus con-
stitutus. Rex vero Eadwardus de ejus fuga commotus, ubi
cognovit se ipsum tunc comprebendere non posse, sanctimonia-
lem illam, quam rapuerat, jubet ad suum monasterium reduci.

./Ethelwold Ethewoldus,4 parato navigio, transfretavit ad Gallias, ut

in France, fortiori rediens milite stipatus regem iuquietaret.

Family of
Edward.

Defeat
and death
of iEthel-
wold.

Be filiis et filiabus regis Eadwardi.
Interea rex fines regni sui latius quam pater ejus dilatavit,
civitates et oppida aadificavit, nonnullas destructas reparavit.
Ex concubina5 nomine Egwina filium suum primogenitum
Etlielstanum suscepit; ex secunda, scilicet regina sua, nomine
Alfieda, Elfelmi comitis filia, duos filios Etbelwardum et Ead-
winum generavit ; peperitque ei insuper sex filias, quarum
Eadfledum sanctimonialis cum sorore Etbelbilda apud YvTiltonam
requiescit, ca3tera3 6 vero quatuor nuptiis traditre referuntur,
quarum prima, id est Edgiva, Otboni Eomanorum imperatori
copulata est ; alteram, id est Eadbildam, Karolus rex Franco-
rum, tertiam Siricius rex Northanbumbrorum, id est Sanctam
Edgitham,7 quartam, id est Algivam, Hugo filius ducis Roberti
babuerunt sibi matrimonio copulatas. Ex conjuge quoque
Edgitba idem rex genuit Eadmundum et Eadredum.

Flor.Wig.
p. 568 a.

Malmesb.
Gesta Re-
gum, ii.
126, p. 197.

Flor. Wig.
p. 568 b.

Malmesb.
Gesta Reg.
ii. 126,
p. 198.

Gonflictus magnus inter Ethelwoldum et Eadwardum.
Anno Domini dccccii. Ethelwoldus Clito supradictus, de Flor. Wig.
partibus rediens transmarinis, congregavit exercitum copiosum P* ^° v'
ex paganis, qui in Northanbumbria 8 et in Est-Anglia aliisque
locis diversis habitabant cum illis, etiam quos de finibus ad-
duxerat transmarinis, et Merciam bostiliter ingressus ferro
et flammis qureque sibi obvia consumpsit. Tandem cum prasda
maxima inoffensus cum redire disposuisset ad propria, rex

1 i.e. Badbury.

2 a] apud, O. W.

3 ad . . expugnandmii] Introduced
by the compiler.

4 This paragraph is peculiar to
the compiler.

5 c(mcuhina~\ muliere nobilissima,
Flor.

6 caterce] ecce, A.

7 The compiler has confused this
between his two authorities. The

wife of Sihtric was the daughter of
Ecgwyn, and sister of JEthelstan, as
the compiler states below, a. 925,
p. 446. See the note 5 there. Ead-
gyth was the wife of Otho I., Ead-
hild of count Hugh, and Eadgifu
of Charles the Simple.

8 in Northumbrian Introduced by
the compiler from Flor. a. 906,
p. 569 a.

CHRONICA MAJORA.

437

Flor. Wig.
p. 568 e.

A.-S.
Chron.
a. 905,
p. 373.

Flor. Wig.
p. 569 a.

A.-S.
Chron.
(Peterb.)
a. 910,
p. 374.
Vit. Pontif.

Eadwardus multo militum stipatus collegio superveniens,
Ethelwoldum versus Est-Angliam fugientem insequitur, ct
inter 1 duo fossata Sancti Eadmuudi ilium cum suis omnibus
ad campestre praslium prseparatum inveniens, facta suis ex-
hortatione, irruit viriliter in ipsos ; sed in prima congressione
deciderunt-2 in parte regis Sigulfus et Sichelmus primates,
Eadwoldus et Kenulfus abbates,3 Sibertus et Eadbaldus pro-
ceres, et cum illis multi nobiles corruerunt ; in parte vero
adversariorum, ceciderunt Hysopus hold et Osketel hold, Bri-
thricus et Sinothus 4 comites, rex Eanich, et Clito Ethelwoldus,
et multa milia casterorum ; rex 5 vero Eadwardus, cum fortiores
hostium suorum peremptos cognovisset, sese de loco certaminis
sapienter subtraxit, nee multo post rex Eadwardus pacem
coinposuit cum paganis in loco qui Ittingeford nuncupatur.
Et his ita gestis, rex quosdam sibi per Angliam rebelles, et
maxime cives Londonienses et Oxonienses, ad debitam subjec-
tionem revocavit. Eodem anno Benedictus Papa creatus sedit
anno uno et mensibus sex.

Sigebert,
col. 175.

Lodoioicus imperator efficitur.

Anno Domini dcccciii. Lodowicus Bomanum adeptus im-

perium annis decern imperavit ; quo etiam anno, defuncto

Vit. Pontif. Papa Benedicto, Leo sedit in cathedra Bomana diebus quad-

raginta; cui succedens Christoforus post sex menses diem

clausit extremum.

Sanctus Grimbaldus migravit ad Dominum.

Flor. Wig. Anno Domini dcccciv. Sanctus presbyter Grimbaldus, magnae

p. 568 c. vir ganctitatis, et unus magistrorum Alfredi regis, gaudia

Id. p. 569a. conscendit regni caalestis. Eodem anno religiosa Christi fa-

[mula] regina, mater Eadwardi regis, qua) monasterium Win-

toniaa construxerat sanctimonialium, ex hac luce migravit.

A.D. 902.

The chief
persons
who fell on
both sides.

Peace at
Ifford.[?]

All the
rebels re-
duced by
Edward.
Pope Bene-
dict IV.

Louis III.
emperor.
Pope
Leo V.
Pope
Christo-
pher.

Death of
S. Grim-
bald.
Death of
queen
Ealhswith.

De concilio in regione West-Saxonum celebrato.
Vit. Pontif. Anno Domini dccccv. Sergius sedit in cathedra Bomana Pope Ser-
annis septem et diebus sedecim. Eodem 6 anno rex magnificus Sius HI.

1 Inter . . Eadmundi] inter terrse
limitem sancti regis E. et flumen
Usam, Flor. Wig. p. 568 e. ; betpuh
bicum and puyan, A.-S. Chron.
p. 373. The rest of the sentence is
a rhetorical flourish of the compiler.

2 deciderunt] ceciderunt, O. W.

3 Eadwoldus et Kenulfus abbates]
A careless alteration from regis
minister Eadwoldus, abbas Kenulfus.

1 et Sinothus'] Apparently a cor-
ruption of Beopnofter r unu.

5 rex . . . subtraxit] An enlarge-
ment of " loco tamen fimeris domi-
" nati sunt."

8 See Mr. Hardy's note on the
origin of this paragraph, Malmes-
bury, ii. 129, p. 203, note y ; and
Stubbs, Episcopal Succession in Eng-
land, p. 13.

438

MATTH.EI PARISIENSIS

A.D. 905.
Council
under king
Edward
and archbp.
Plegmund.

Vacancies
in the
bishopricks
filled up.

Seven
bishops
ordained
together,
p. 142.
Extent of
various
sees.

S. Petroc's,
Cornwall.

Eadwardus et Plegimundus Oantuariensis archiepiscopus col-
legerunt concilium grande episcoporum, abbatum, et fidelium
populorum in provincia Gewiseornm, id est, in ilia parte
Angliee, qua3 in plaga australi sita est fluminis Thamensis.
Fuerat autem regio ilia jam per septermium, propter hostilem
incursionem, episcoporum sollicitudine et cura pastorali desti-
tuta; unde in hoc concilio salubriter constitutnm est, nt pro
duobus episcopis, quorum1 unus apud Wintoniam et alter apud
Sireburnam sedes babuerunt, quinque crearentur antistites,
ne2 grex Domini absque cura pastorali luporum incursionibus
quateretur. Oanonica igitur electione celebrata, in sede Win-
toniensi constituerunt Frithstanum, in Sireburnensi Etbel-
mum,3 in Wellensi Eadulfum, in Cridiensi Werstannum, in
Cornubiensi Herstanum ; electi sunt preeterea duo episcopi,
videlicet ad sedem Dorkecestrensem Kenulfus, et Australibus
Saxonibus, quorum4 antistites sedem babent apud Cicestriam,
ordinatus est Bertbegus; bi omnes una die apud Cantuariam
ab arcbiepiscopo Plegimundo consecrationis munus adepti sunt.
Et non multo post facta parrocbiarum distributione, re-
manserunt episcopo Wintoniensi provinciEe Hantonensis et
Sutberensis cum5 insula Wecta; Sireburnensis vero babebat
Sumersetam, Wellensis Dorsetam et provinciam Berrocensem,
Cridiensis provinciam Devoniensem, Cornubiensis Oornubien-
sem ; post paucos vero annos, in pago Wiltoniensi proprius
factus est episcopus, qui in Romesberia sedem babuit. De
episcopis quoque, qui istis quinque prEesulibus successerunt,
suo loco dicetur; sed boc non est tacendum, quod multis mi-
rum videtur, in viculis supradictis et tarn exiguis sedes ponti-
ficales tanto tempore perdurasse. Cornubienses sane pontifices
apud Sanctum Petrocum juxta Walenses aquilonales super
flumen Heilelmutbe sedes babuerunt.

Malmes-
bur. Gesta
Regum,
ii. 129,
p. 203.

Id. Gest.
Pont,
ii. 79, 80,
pp. 175,
178.

Id. p. 175.

Id. ii. 95,
p. 204.

Be cometce significatione.

Comet. Anno Domini dccccvi. Cometa 6 apparuit fere per dimidium

anni curriculum, significans fortasse nimiam sanguinis effusio-
nem et occisionem, quae paulo post in praslio inter Danos et
Anglos damnose commissa7 est, in quo utriusque gentis tot
nobiles corruerunt.

1 quorum . . . habuerunt] Intro-
duced from the Gest. Pont. ii. 75,
p. 157.

2 ne . . celebrata] Introduced by
the compiler.

3 Several of these bishops are
given to the wrong sees.

4 quorum . . Cicestriam] Intro-
duced by the compiler.

5 cum insula Wecta] Added by
the compiler.

6 Florence merely mentions the
fact of the comet.

7 commissa] commission, A. W.

CHRONICA MAJOEA.

439

Flor. Wig.
p. 568 a.

TJt rex Eadvxwdus plures regimes sity svhjugaverit.

A.D. 907.

Anno Domini dccccvii. Eex magnificus Eadwardus, con- Conquests
gregato exercitu copioso, subjugavit sibi Est-Sexiam, Est- of Edward.
Angliam, Merciam, Northanbumbriani, cum multis aliis pro-
vinciis, quas Dani mnlto tempore possederant, et omnes ex 1
eorum dominio potenter extorsit ; Scotorum etiam, Cumbrorum
et Galwalensium, omniuraque occidentalium Britonnm fines et
eorum reges in deditionem accepit, et sic cum gloria et bonore
ad propria remeavit.

Givitas Legrecestrensis restauratw.

Id. p. 569b. Anno Domini dccccviii. Civitas Legecestrensis, qua? " Dano- Chester
rum incursione destructa fuerat, sollicitudine Etbelredi, ducis reDuut.
Merciorum, et Elfledaa uxoris ejus, restaurata est.

Id.

TJt reo? Hadwardus Norenses domuerit.

Anno Domini dccccix. Eex Eadwardus misit expeditionem Edward
militarem in jSTortbanbumbriam contra Danos ibidem rebel- attacks the
lantes, quos per dies fere quadraginta crudeliter persequentes Hane^m
regii milites multos ex eis interemerunt, et nonnullos captos ^rja
turpiter abduxerunt.

Miraculum de camisia Sanctce Marioe.

Anno Domini dccccx. Sancti Oswaldi , regis et martyris, Transla-
ossa de Bardeneia reverenter sunt in Merciam transportata. ti°n of S.
Malmes- Eodem tempore Eollo, ISTormannorum princeps, Carnotenam ^swal<i-

JxZL. a urbem bostiliter aggressus. furtivo earn disposuit impetu sub- -ne,fa °
Eeguni, . =>° '. . £ f Eollo at

ii. 127, Jugai'e, quam cum crebris msultibus subvertere niteretur, Chartres
p. 199. cives ad ejus defensionem murorum propugnacula ascende- through a
runt; sed cum tandem ne deficerent desperarent, saluberrimo rchek of

usi consilio, supparurn,3 id est, camisiam, Dei genitricis, quam
Karolus magnus de Jerosolimis 4 veniens ibidem in monasterio
ejusdem Virginia posuerat, in editiori6 murorum civitatis loco
pro vexillo statuentes, Eollonem et ejus commilitones ad

the B. Vir-
gin.

i ex] om. 0. W.

2 qua .... fuerat] Introduced
by the compiler.

3 supparurn'] This word is intro-
duced from William of Jumieges, ii.
15, col. 799. The whole account is

considerably enlarged from Malmes-
bury.

4 Jerosolimis] Malmesbury says
from Constantinople.

5 editiori] editioni, O. ; editionem,
W. The word is not in Malmesbury.

440

MATTH^il PARISIENSIS

A.D. 910. cachinnum commoverunt ; sed, ut virtus Dei genitricis irtcre- Enlarged
Rollo com- dulorum temeritatem refraanaret, tantus subito terror ipsum from

pelled to
fly from
Chartres
to Rouen.

Rollonem

Malmesb.

cum sms omnibus occupavit, ut omnibus qua3 m -^~-~~—
obsidione babebant festinanter relictis, in sola fuga spem con- jj i27
ciperent cvadendi ; quos cum cives fugientes conspexerunt, pp. 199,
insecuti sunt eos in ore gladii, et multa ex eis milia proster- 200.
nentes, ipsum Rollonem ad Eothomagensium civitatem laceratis
agminibus fugero compulerunt.

Duo reges perierunt.

Pope Ana- Anno Domini dccccxi. Anastasius sedit in cathedra Eo- Vit. Pontif.

stasius III. mana annis duobus et totidem mensibus. Eodem anno Dani, Flor. Wig.

Battle of Merciam hostiliter ingressi, prsedas ibidem egerunt et rapinas ; P* "9 C-
quod cum regi Eadwardo intimatum fuisset, cum strepitu
militari prEedonibus obviavit, et in Wodenesfeld, id1 est, in
campo Wodenii, duos paganorum reges, Eowils et Haldene,
cum duobus comitibus, Scurfam et Other, et novem eorum
proceribus, commisso prtelio interemit.

Wodens
feld.

Death of
^Ethelred,
earl of
Mercia.
iEthelflasd.

Hertford
and Wit-
ham built
by Edward.

De cedificatione burgi Herthforclensis.

Anno Domini dccccxii. Eximise probitatis Merciorum sub- Id. p. 569d.
regulus Etbelredus diem clausit extremum ; post cujus obitum
uxor ejus Elfleda, Alfredi regis filia, provinciam2 Merciorum
totam, praater Londoniarum civitatem et Oxoniam, quas rex
Eadwardus ejus 3 frater germanus sibi retinuit, multo tempore
serenissime gubernavit. Eodem utique anno rex Eadwardus Id.
fecit asdificare burgum Herthfordiaa inter tria flumina, id est, P- 5(>9 E-
Memeram, Beneficbce, et Linam, et in Essexia burgum quod P" A'
Witham nuncupatur, circa festum Sancti Martini.

De baptismate JRollonis primi Normanniw duels. Q211-

Acts of Eodem anno Rollo, Normanniaa dux et occupator, mente William of

Rollo duke nimis elatus, Parisiacam petens hostiliter civitatem, prsedis Jumieges,
°?1_ undequaque collectis, earn disposuit obsidione vallare ; sed "'j ~-9g
cum tandem situm loci et moenia civitatis quasi inexpugnabilia
judicaret, Baiocacensem divertit ad urbem; quam omni defen-
sore -vacuam reperiens, urbem cepit, et spolia suis commili-
tonibus distribuit, ejus habitatoribus interfectis. In hac urbe

1 id . . . . Wodenii] Introduced
by the compiler.

- provinciam'] provincia, 0. W.
a ejus] om. O. W.

CHRONICA MAJORA.

441

William of
Jumieges,
ii. 12,
col. 798.

Id. ii. 17,
col. 800.

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 127,
p. 201.

William of
Jumieges,
ii. 17,
col. 801.
Id. ii. 18.

Id. ii. 19.

Id. ii. 22,

col. 804.

quandam puellam genere nobilissimam, nomine Popam, filiam
scilicet Bernegerii ducis illustris viri, rapiens, non multo post
earn sibi niatrimonio copulavit; ex ilia quoque filium nomine
Willelmum genuit et filiam Gerloc, puellam valde decoram ;
deinde Lutetiam Ebroicamque urbes expugnans, cives peremit
et maximam inde preedam reportavit ; sicque ad Francorum
infestationem prorumpens, ecclesias Cbristi succendit, populum
trucidavit, mulieres captivas abduxit. His denique Franci
calamitatibus oppressi, questuosis clamoribus Karolum regem
adeunt nnanimiter conquerentes, populum Cbristianum ob ejus
inertiam paganorum incursionibus deperisse ; quorum rex que-
rimoniis vehementer permotus, Franconem, Rothomagensem
archiepiscopum, misit ad Rollonem, mandans, quod si Chris-
tianus efRceretur, terram maritimam ab Epte flumine usque
ad Britannos limites, cum Gisla filia sua, se illi fore daturum.
Arcbiepiscopus quoque, legatione suscepta, pagano duci per
ordinem pandit cuncta, cujus verba Rollo consilio suorum
gratanter excipiens, die statuto ad Sanctum [Clerum] con-
veniunt, rex scilicet Francorum cum duce Roberto, trans Epte
fluvium, Rollo vero citra vallatus cuneis bellatorum, ubi nun-
tiis alternatim discurrentibus pax firmatur inter eos, Rollone
regi fidelitatem faciente et rege illi filiam cum terra pra3-
titulata concedente ; superaddidit etiam ei Britanniam totam,
cujus principes Berengerius et Alanus Rolloni sacramenta
fidelitatis fecerunt. His ita l nobiliter executis, bortantur
astantes Francigenae Rollonem, ut pedem regis pro tanto
oscularetur dono ; at Rollo genua flectere dedignatus, pedem
regis apprebensum truculenter traxit ad os suum, ipso rege
in terram resupinato ; sed Francigenis factum reprehendenti-
bus, Normannos moverunt ad risum; videbatur2 enim Rolloni
indignum, ut terram, quam armis potenter subegerat, dono
cujuslibet possideret. Pacto itaque tandem in bunc modum
firmato, rex Francorum ad sua regreditur, et Rollo cum duce
Roberto Rotbomagum regrediens baptizatus est cum suis
omnibus a Francone, arcbiepiscopo Rotbomagensi, quern dux
Robertus de fonte sacro suscipiens, ei imposuit nomen suum,
anno ab incarnatione Domini nongentesimo duodecimo. Sic-
que magnincus dux Robertus, preeparato nuptiarum apparatu
magno, regis filiam in conjugium et societatem tori Chris-
tiano more suscepit ; sed ilia deinceps post annos paucos
immatura morte sine liberis prasventa, dux Robertus repu-
diatam Popam sibi repetens copulavit.

A.D. 912.
Marriage
of Rollo.

His ra-
vages.

Peace
made be-
tween
Rollo and
Charles the
Simple at
Clair -sur-
Epte.

p. 143.
Story of
his homage.

Baptism of

Rollo.

His mar-
riages.

1 ita'] igitur, O. W.

2 videbatur . . . possideret] Introduced by the compiler.

442

MATTHJ5I PARISIENSIS

A.D. 912.

Be genealogia ducwm Norman/nice,

Norman
norum.

Nota de Quoniam igitur ex hoc magnifico duce Eoberto incliti duces

Genealogia efc reges traxerunt originem, dignum videtur ad bistorise

1 claritatem, ut ejus genealogiam brevi epilogio perstringamus.

Japheth, tertius Nbe filius, filiurn genuit, quern Magog appel- William of
lavit, cujus Gotbica progenies de similitudine ultima? syllaba? Jumieges,
paterni nominis vocabuluui trabens, duos ex se Gotborum l«3,col.782.
populos armis robustissimos produxit. Ex quibus unua Sci-
thiani ulteriorem iuvadens occupavit, et contra reges iEgyptios
bella diutissime attemptavit ; quorum uxores postmodum Ama-
zones vocataa, diuturnam virorum suorum ibidem moram
moleste ferentes, eorum repudiata copula, arma capessunt,
duas reginas ca?teris andaciores sibi pra?rogantes ; qua?, dex-
tris mamillis ob telorum jactus adustis, totam Asiam aggressa?
sunt, et per centum fere annorum curricula gravissimo earn
dominationis jugo domuerunt. Alter Gotborum populus, ex Id. i. 4,
Scanza insula cum suo rege Berig nomine egressus, mox c°l- 783.
navibus egressi, ut terrain attigerunt, Scanzam loco nomen
dederunt, ob memoriam terra? de qua recesserunt; indeque
rcmotius exeuntes, Germanicos sinus et paludes Ma9otidas
invaserunt, plurimas regiones circumquaque occupantes, qua-
rum Dacia et ISTorwegia multos postea reges inclitos habue-
runt et potentes. Isti Martem1 deum apud se exortum pre-
dicant, quern bumani sanguinis effusione placare curabant;
jactant etiam Trojanos ex sua stirpe processisse, Antenoremque
ab urbis excidio aufugisse ob proditionem ab eo perpetratam,
et in Germania applicuisse, qui postmodum in Dacia sive
Danemarcbia regnans de nomine sito provincia? nomen dedit.
His quoquc de causis, ex Gotbis originem babere noscuntur
Dani, qui tantis post ibidem adoleverunt incrementis, ut dum
insula? nimis essent bominibus repleta?, sancita a regibus2
lege, viri audaciores de propriis migrare sedibus cogebantur,
ut3 sibi suisque successoribus adquirerent ba?reditates et man-
siones a?ternas.

Conrad I.
emperor.
Buildings
of iEthel-
flsed, lady
of the Mer-
cians, at
Sceargate,
Bridge-
north.

Be cedificatione duortim castrorum.

Anno Domini dccccxiii. Conradus Eomanum adeptus impe- Sigebert
rium imperavit annis septem

Eodem tempore Alfleda, Mer- £°1. 17J

ciorum domina, cum exercitu magno apud Strengate veniens,
a?dificavit ibi arcem munitam, et in plaga occidentali Sabrina?
fluminis, in loco qui Bregges dicitur, aliam restauravit.

1 Martem'] matrem, A. 3 ut . . . aternas] Introduced by

2 regibus'] regionibus, A. I the compiler.

Flor. Wig.
p. 569 e.

CHRONICA MAJORA.

443

Flor. Wig.
p. 570 b.

Cf. Id.
p. 570 A.

Facta est Danorwm strages.

A.D. 914.

Anno Domini dccccxiv. Elfleda, Merciorum domina, burgum Tanrworth,
Tamewrthe appellatum restauravit ; deinde ad Stamfordiam and Staf-
progrediens, in aquilonali plaga fluminis Weiloand1 turrim <?, '
restauravit. Eodem anno facta esc Danoram strages maxima 0f the
in finibus Luitonice et provincia Hertfordensi. Danes at

Luton,

Vit. Pontif.
Flor. Wig.
MS. A.,
p. 570 -.

De Danorwm gravi depopulatione.
Anno Domini nccccxv. Johannes sedit in cathedra Eomana

Pope John
X.

JEthelm

annis quatuor, mensibus duobus, et diebus tribus. Eodem succeeds
anno defuncto Plegimundo,2 Cantuariensi archiepiscopo, Ethel- archbishop
mus, Wellensis antistes, ad sedem Cantnariensem translatus Flegmund.
est, et loco ejus Wlfhelmus in ecclesia Wellensi est episcopus Wells and
Id. p. 570b. ordinatus ; quo etiam anno Werferth, Wicciorum antistite, Worcester,
viam universal carnis ingresso, Ethelhunus, abbas Berkeleias, -'Ethel-
loco ipsius successit. Eodem tempore Alfleda, Merciorum T86 5
domina, Eadesberi etWarham3 villas construxit. Eodem anno tions
pagani australium Britonum fines invadentes, omnia ibidem The Danes
ferro et flamma consumunt, episcopum quoque Camelec in invade
Irchenefeld captum ad naves abducunt ; sed non niulto post \ Va.es'
rex Eadwardus ipsum redemit pro quadraginta libris ster- Cameleac
lingorum ; deinde idem pagani provincias Herefordensem, bishop of
Wigorniensem,4 et Glavornensem aggressi, provinciales illos ad Llandaff.
pra3lium provocarunt ; factoque conflictu gravissimo, ceciderunt eir
in parte Danorum frater Other regis et dux Bohaldus cum
exercitus eorum maxima parte. Eodern anno rex Eadwardus, Buckin"--
cognomento Senior, Bukingeham perrexit, ubi ex utraque ham forti-
parte Usa3 fluminis munitiones sedificari fecit. Eodem anno de- ~r^*
functo Cuthardo, Lindisfarnensi antistite, Milredus5 successit. ofLindis-

farne.

De cedificatione trium villarwm.

Vit. Pontif.
Flor. Wig.
p. 570 e.

Anno

Domini dccccxvi. Laudo sedit in cathedra Rornana Pope

anno uno ; quo utique anno Elfleda, Merciorum domina, tres Laudo.

villas, Cherenberih, Weadbirih, et Runcofam, construxit. Chirbury,

Wardbury,

1 Weiloandf] Sowse, Flor. Wig.
The Sow.

2 The mention of Plegmund's
death is an introduction, Florence
only mentioning his successor. The
A.-S. Chron. gives it in 923,
p. 381.

and Run-

3 Florence and the Chronicle have corn built.
Eadesbyrig and Warwic for these

places.

4 Wigorniensem is introduced by
the compiler instead of quamplures
ex vicinis urbibus which Flor. has.

5 Milredus'] Tilredus, Flor.

44-i

MATTH.EI PARISIENSJS

A.D. 917.

Meldona construitur.

Pope John Anno Domini dccccxvii. Johannes Papa creatus est. Eodem Marian.
^- anno rex Eadwardus apud Maldonam burgum et arcem Eedifi- ^ot>

built °n cavit, et ea sub militum custodia deputavit. p 5^q e_

Towcester
and Wig-
ingamere
(Way-
mere ?)
built.
Attack of
Towcester
by the
Danes.

Their de-
feat by
Edward.

iEthelflsed
p. 134.
takes
Derby.
Edward
takes Col-
chester ;
at Maldon
and Hun-
tingdon.

Submission
of the
Danes.
^Ethelbald
bishop of
Sherborne.

Be altercations inter Anglos et Danos.

Anno Domini dccccxviii. Eex Eadwardus Touecestriam et Id. p. 571a.
Wiggingemere villas condidit, et ' eas armata manu replevit ;
sed pagani apud Touecestriam hostiliter venientes illam expug-
nare conantur ; illi e contrario, qui intus erant, cum populis
provincialibus, sese viriliter defendentes, omnes in fugam com-
pulerunt ; qui in provincia 2 Buckingehamensi irruentes
homines capiunt, de armentis pra3dam agunt, multosque ple-
beios inter silvam Bernewde et villam Ailesberie peremerunt.
Deinde multo conatu conglobati plures Anglorum provincias
invadunt, et gravi eas depopulatione conterentes innumeras
in locis diversis prasdas agunt ; sed rex Eadwardus, multitu-
dine armatorum collecta, paganos hostiliter invasit, illisque
in fugam conversis, insequitur eos fugientes rex Eadwardus,
atque in fugiendo Togleas ducem eorum cum filio suo Man-
nano et fratre ejus interemit, et maximam fortitudinem illo-
rum cepit et vinculis mancipavit, et inde paganorum paulatim
vires decrescere coeperunt. Eodem anno Elfleda, Merciorum
domina, Doroberniam 3 hostiliter petens obsedit et obtinuit,
Danosque, qui in ea erant, pro parte neci tradidit; quo etiam
tempore rex Eadwardus obsessam Colecestriam cepit, et paganos
omnes prseter paucos, qui per fugam elapsi sunt, immiseri-
corditer trucidavit. Deinde rex ad Meldunam a paganis ob-
sessam transiens, ipsos inde 4 fugavit, et ex fugientibus inimicis
multa milia interfecit; tunc rex ad Huntendonam progrediens
villam et castellum restauravit, et manum armatam ibidem
reliquit, et, paucis interjectis diebus, Colecestriaa muros repa-
ravit, et viros in ea bellicosos posuit, et certum eis stipendium
assignavit. Tunc Dani in locis multis per Angliam constituti,
videntes regis potentiam et sapientiam, laato se ei animo sub-
diderunt, et ilium in patronum et dominum elegerunt. Eodem
anno, defuncto Werstano, Sireburnensi episcopo, Ethelbaldus Id. MS. A.,
successit. P- 572 l*

1 et . . . . replevit] Introduced
by the compiler.

* provincia] provmciain, A.

3 Doroberniam] An error for
Dorbeiam (Flor.), Derby.

4 inde] om. W., which has non
expuncted.

CHRONICA MAJOR A. 445

De obitu Elfledce Merciorum domince. A.D. 919.

Flor. Wig. Anno Domini dccccxix. Elfleda, Merciorum domina et soror Death of
p. 572 b. regis Eadwardi, insignisque prudentise matrona, octavo anno iEthelflsed.
e,x quo sola regnum Merciorum strenuo justoque rexerat
moderamine, nono decimo kalendas Julii diem clausit extre-
mum ; cujus corpus apud Gloverniam delatum est et in ecclesia
Beati Petri Apostoli honorifice tumulatum. Reliquit unicam Her daugh-
filiam, nomine Algyvam, ex Ethelredo Merciorum subregulo terJElfwyn.
Cf. legitime susceptam, regni sui hasredem ; de cujus partu, quo

Malmesb. ge gensit graviter la3sam, nimis perterrita, per annos fere quad-
gum ii raginta, quibus supervixit, a viri toro sese et commixtione
125, p. 196. carnali subtraxit, dedignans ulterius, animi nobilitate ducta,
laboriosi partus iterum experiri dolores.

De cedificatione plwrimorum burgorwm.

Henry I.
Sigebcrt, Anno Domini dccccxx. Henricus Romanum adeptus impe- emperor.

col. 179. rium imperavit annis octodecim. Eodem anno 1 rex Eadwardus, Thelwall

Flor. "Wig. bnrgis de Tealwella et Maniecestria restauratis et militibus and Man-

ti5m^s°a munitis, cepit Algyvam, sive Alwinam, neptem suam, et earn **? s.ff ,

'570 6 "' in West-Sexam adduci prascepit. Eodem anno defuncto Ethel- Edward.

Malmesb. stano, Wiltonensi episcopo, Odo successit ; hie ex Danica gente iElfwyn

Gest. Pon- extitit oriundus, et aliquanto tempore sub Eadwardo rege sent mt0

oV militans, post officium clericatus adeptus et attonsus, crescen- odobishon

; "'" tibus meritis2 ad honorem pontificatus est sublimatus. of Wilton.

lit rex Scotorum Eadwardo regi pacificatus fuerit.

Flor. Wig. Anno Domini dccccxxi. Rex Eadwardus ad villam ISTotinge- Buildings

p. 572 d. ham veniens, in australi plaga Trentte fluminis, villam contra °f Edward

burgum, quod in altera ripa amnis erat, a3dificavit, et inter jiam andb

villam firmum pontem fieri mandavit ; indeque ad Bedecan- at Bake-

wellam transitum faciens, non longe ab ea burgum construxit, well.

et in eo milites ordinavit. Quo utique anno rex Scotorum, Submission

Reeinaldus rex Northanhumbrorum ex natione Danorum, dux °. ^nstan-

. ... tine III

G-alwalensium, ad regem Eadwardum venientes, subjectionem kmo. 0f "'

fecerunt et cum eo foedus firmissimum pepigerunt. Scots, and

others.

De morte fratris Eadwardi regis.

Id. Anno Domini dccccxxii. Ethelwardus, Eadwardi regis frater Death of

germanus, defunctus est, et Wintonia? sepultus. Eodem anno, ^tn^"
defuncto Wictiorum episcopo Ethelhuno, Wilferth successit. Bishops of

Worcester.

1 anno] om. O. W. | " meritis] om, O, W.

446

MATTHjEI parisiensis

A.D. 923. Nota de corpora Domini.

A bleeding Anno Domini dccccxxiii. Sanguis Domini venit in Augiam 1 Sigebert,
crucifix at sexto idus Novenibris, qui fluxifc de imagine Christi, cum c0 '
Tp?1'^ secundo in imagine sua a Juda^is pateretur priora.
nau ?).

De morte regis Eachvardi, et successions Ethelstani filii ejus.

Nota.

Death of
Edward
the Elder
at Farring-
don.

Succession
of iEthel-
stan.

Birth of
Dunstan.
Changes at
Canter-
bury and
Wells.

Anno Domini dccccxxiv. Invictissimus rex Anglorum Ead- Flor.Wig.
wardus, cognomento Senior, qui cunctis Britanniam incolen- P* 5'2 Ei
tibus Anglorum, Walanorum,2 Scotorum, Cumbrorum, Gal-
walensium,2 Danorum populis potenter prasfuit, post multas
res egregie gestas, anno regni sui vigesimo quarto in villa
regia, Farnduna nuncupata, diem clausit extremum, et Win-
tonia3 in novo monasterio regio more sepultus est. Etbelstanus
quoque films ejus primogenitus apud Kingestunam, regia
villa,3 rex creatus, ab Athelmo, Dorobernensi arcbiepiscopo,
consecratur. Hujus vero regis temporibus in West-Saxonia3
finibus insignia puer oritur Dunstanus. Eodem anno defuncto id. MS. A.,
Atbclmo, . Dorobernensi arcbiepiscopo, Wlf belmus 4 successit, p. 573 3.
Wellensis antistes, et Wlfbelmo ad "Wellensem ecclesiam suc-
cessit Elfegus.

Marriage
of JEthel-
stan's sis-
ter with
Sihti'ic of
Northum-
bria, who
repudiates
her.

lit Ethelstanus vex sororem suam maritaverit.

Anno Domini dccccxxv. Etbelstanus, rex Anglorum, Ead- Id.
gytbam,5 sororem suam, Sibtrico Danica natione progenito, P- 5^ A-
ISTortbanbumbrorum regi, matrimonio bonorifice copulavit.

Qui,0 ob amorem virginis paganismum relinquens, fidem Cbristi
suscepit, sed non multo post beatam virginem repudians ac
Christianitatem abiciens, idolorum culturaru restauravit, et post
modicum temporis apostatatus vitam miserabiliter terminavit.
Sancta itaque puella, virginitate sibi reservata, apud Pollebe-

1 A later hand has altered this to
Angliam. The date sexto idus
Novembris is introduced from Ma-
rianus Scotus.

2 Walanorum and Galwalensium
have been introduced by the com-
piler. Flor. has pariter et Britonum
after Danorum.

3 regia villa'] Sic, Elor. having
in Kingestune. W. has been altered
to regiam villam.

4 Wlfhelmus] Withelmus, W.

5 An error introduced by the
compiler, neither Florence nor the
Chronicle mentioning the name,
and Malmesbury expressly stating
his ignorance, ii. 126, p. 197. See
Mi\ Coxe's note, i. p. 385, note 4.

6 From here to the end of the
chapter seems the compiler's own.

CHRONICA MAJORA.

447

riam in jejuniis ot vigiliis, in orationibus efc elemosinarum A.D. 925.
studiis, usque ad finera. vita? sua? bonis pollens ojoeribus perse- Her death
veravit ; transiit auteni post laudabilis vita? cursum ex hoc a^ ^es~
mundo ibidem idus Julii, ubi usque hodie divina miracula non
desinunt celebrari.

worth.

Flor. Wig
p. 573 A.

A.-S.
Chron.
a. 926,
p. 382.

Be igneis radiis in aere visis.

Anno Domini dccccxxvi. Ignei per totam Angliam visi sunt Aurora

"pi*
radii in aquilonali j)laga c^eli, portendentes l mortem turpissi- ■Borealls-

mam regis Sibtrici supradicti, qui non multo post male periit ; Death of

cujus regnum res Etbelstanus, expulso Guthfertb filio ejus, 1 11C'

suo copulavit imperio. Deinde omnes Anglite regulos, Hun- Submission

wal scilicet regem Britonum, Coustantinum regem Scotorum, ° Jarl0US

Wlferbt 2 regem Wentorum, praelio vicit et fugavit. Aldredum t0 yEthel-

quoque filium Eadulfi de 3 castello Bebbenberib exturbavit ; et stan.

bi omnes, cum provincialibus aliis, videntes se ejus strenuitati

non posse resistere, convenerunt, petentes pacem ab eo, atque

idolatriaa renuntiantes foedus cum ipso firmissimum pepigerunt.

Flor. Wig.
p. 573 b.

Soror regis Ethelstani matrimonii) copulaiur comiti Hugoni. jrnQ}. c 0f

Anno Domini dccccxxvii. Hus;o.4 filius Roberti comitis, so- -aV!' mar"
• • m-i -r • T ned to

rorem regis duxituxorem; quo utique anno5 Tilredus, Lmdis- [Eadhild]

farnensis episcopus, obiit, et Wicredus successit.

Bps.of Lin-

disfarne.

Be amioitia inter regem et ducem Normannorum exorta.

Vit. Pontif. Anno Domini dccccxxyiii. Leo sedit in catbedra Roniana Pope Leo

MSA ' mensibus sex- Eodem anno, defuncto Tunfrido, Licbesfeldensi ^,

p. 573 1\ prsBSuli, Elle successit. Eodem tempore tanta inter regem Bishops of

Cf. William Etbelstanum exorta est amicitia et ducem Nomianniae Rober- .,,. t- f

of Jumic- turn, quod uterque in rebus dominaretur alterius, et in rebus jEthelstan

S6iS' Jrnn bellicis mutuis congauderent auxiliis. and Rollo.

col, 792. °

Nota miraculum de medone.

Anno Domini dccccxxix. Rex Etbelstanus, reliquias sancto- p. 145.
rum regni sui orationis gratia petere decernens, Glastonia?
ccenobium imprimis devotus petivit. Erat autem ibi quaadam

1 poi'tende?ites~\ An introduction
of the compiler, Florence and the
Chronicle only mentioning Sihtric's
death as occurring soon after.

2 i.e. Owen, king of Gwent.

3 del se, W.

4 Malmesbury, Gesta Eegum, ii.
126, p. 198; 135, p. 216, mentions
this marriage, but without any date.

5 anno'] om. W.

448

MATTH,EI PARISIENSIS

A.D. 929. nobilis matrona, nomine Elflcda, neptis ejusdem regis,1 quae Bridferth
iEthelstan marito defuncto vidualem ducere vitam exoptans, ad occiden- of Ramsey,
visits Glas- talem ccenobii plagani elegerat mansionem ; hasc femina reli- Dunstani
of f giosa regi Ethelstano prandium studiose paravit, quern gratia ii. 10
JEthelfljed. orationis Glastoniam venturum prasscivit ; praecursores vero (Migne's
regiae administrationis, scientes quod rex nepti suas ad2 se *a-tT0}°gia>

CXXX1X

divertendi causa hospitandi licentiam concessisset, die praace- co]_ 143*3).
denti venerunt ad videndum si omnia necessaria praaparata
fuissent; et, omnibus diligenter inspectis, dixerunt ad illam,
" Universas administrationis sufficientiam habes, si tibi medonis
" copia non deesset, quem3 rex super omnes liquores potare
" affectat." Et ilia, " Non patiatur mater Domini mei Jesu
" Cbristi, ut in mensa regis medo deficiat ;" et Dei genitricis
ecclesiam intrans, Deum et ejiis matrem sese4 rogatura pro-
stravit. Quid ergo ? Venit rex raulto stipatus militum comi-
tatu, et post missarum celebrationes invitatus ad prandium
introivit ; sed, in primo propinatu, vasculum illud exbausere
avidi potatores ad unius palmulaa mensuram, et post, Deo an-
gente et beata femina promerente, nihil minuens tota die pro-
pinantibus substitit pincernis, ita ut, cunctis mirantibus, suffi-
ceret universis ; quod miraculum cum rex relatu 5 ministrorum
cognovisset, mente immutatus ait ad suos, " Peccavimus nimis,
" banc Dei famulam superfluitate maxima aggravantes ;" et

Pope Ste- surgens, salutata nepte, perrexit6 viam sanctam. Eodem anno Vit.Pontif.

phen VII. Stepbanus Papa creatus sedit annis duobus et mense uno.

Bishops of Anno Domini dccccxxx. Defuncto Wilferth Wigorniensi 7 Flor.Wig.

Worcester, antistite, Sinewoldus successit. P- 573 b.

Bishops of
Crediton.

Pope John
XI.

De dbitu Eadulfi episcopi. Eadulpho successit Etlielgarus
episcojpus.

Anno Domini dccccxxxi. Eadulfns, Cridiensis prsesul, diem Id. p. 573 c.
clausit supremum, cui Etbelgarus successit; hi quoque prae- Malmesb.
sules Devoniensi provincia3 praesunt. Johannes Papa annis r: °°tA011'
tribus. Vit.Pontif.

1 Elfleda neptis ejusdem regis~\
An introduction of the compiler
from nepti sua, 5 lines below. Brid-
ferth merely says she was qucedam
prcedives matrona regali ex progenie
orta. The name seems to be taken
from cujusdam JEthelfledce in Brid-
ferth's previous chapter, col. 1432.
In Osbern's life she is called Elgifu,
c. 15, col. 425.

2 ad . . die] om. 0. W.

3 quem . . . affectat] Introduced
by the compiler.

4 sese] om. W.

5 relatu] perelatu, O. W.

6 perrexit . . . sanctam] subit
viam suam, Bridferth.

7 Wigorniensi] om. W. Flor. has
Wicciorum.

CHRONICA MAJORA.

449

Miraculum gloriosum de exequiis mortuortvm.

Flor. Wig. Auno Domini dccccxxxii. Eximias vir sanctitatis Frithstanus,
p. 573 c. Wintoniensis episcopus, ordinato pro se in episcopatn Birstano
viro religioso, in urbe Wintoniensi panperem vitam transegit.1
Hie prassul sanctissimus cotidie pro defunctorum reqnie missarn
celebravit et psalmos pro animarurn salute assidue decantavit ;
quadam denique nocte, cum de consuetudine cantando coemi-
teria circuiret et psalmos recitaret, et, expletis omnibus, " Re-
" quiescant in pace " subjungeret, subito voces, quasi infiniti
exercitus, audivit respondentium de sepulclrris, " Amen,
" amen."

A.D. 932.

Frithstan
bishop of
Winches-
ter suc-
ceeded by
Birstan.
Miracle
while he
said the
Psalms for
the dead.

Rex Ethelstanus regnwm Scotorum devastat.

Id. Anno Domini dccccxxxiii. Rex Anglorum Ethelstanus, quia

rex Scotorum foedus, quod cum illo pepigerat, violaverat, cum
classica manu pervalida et equestri exercitu non modico ad
Scotiam perrexit, eamque ex maxima parte depopulatur; unde
rex Scotorum Constantinus, vi compulsus, filium suum obsidem
cum dignis muneribus illi tradidit, paceque redintegrata, rex ad
propria remeavit. Eodem anno Sanctus Frithstanus decessit.

Invasion of
Scotland.

Death of
Frithstan.

TJt rex Ethelstanus fratrem suum in mare suhmergi prcBcepit.

Simeon,
p. 686 b.
Malmesb
Gesta Re
gum, ii.
139, p. 22

Story of
the death
ofEadwine,
brother of
./EtheLstan.

Anno Domini nccccxxxiv. Rex Ethelstanus fratrem suum
Eadwinum jussit in mare submergi ; cujus 2 factionis causa lnec

1 fuisse asseritur. Erat in quadam villa West-Saxonia? opilionis
filia, elegantis speciei puella, cui dormienti visum est lunam de

2. suo ventre splendere, et hoc lumine totam Angliam illustrari ;
quod cum cuidam matronas, qua3 pueros regios nutrire consue-
verat, retulisset, puellam recepit in domum suam, et filiee loco Ecgwin
illam suscipiens, cibis delicatis nutrivit et vestibus earn culti-
oribus vestiens gestu et moribus informavit. Et non multo
post, Eadwardus, Elfredi magni regis Alius, casu per villam
transiens ad domum divertit, credens famas suae detrimentum
inferre,3 si nutricem, quee ipsum educaverat, videre fastidiret ;
ubi visee puella? captus amore, nocte dormivit 4 cum ea ; unoque
complexu gravidata 5 tempore partus peperit filium, quern
propter fidem somnii vocavit Ethelstanum. Itaque rege Ead-
wardo, ut supra dictum est, defuncto, Alius ejus Ethelwardus

Account of
the birth of

iEthelstan.

1 pauperem vitam transegit is an
addition of the compiler.

2 cujus . . . asseritur~\ Introduced
by the compiler.

3 inferre~\ referre, 0. W.

4 W. inserts que.

5 gravidata'] gravidatam, A. 0.

F F

450

MATTH,£I parisiensis

A.D. 934.

./Ethelstan
crowned at
Kingston.

Eadwine
drowned.

Penitence
of ^Ethel-
stan.

Bishops of
Winches-
ter.

Abps. of
Canter-
bury.

Bishops of
Wilton.

Death of
Rollo,
duke of
Normandy.
Origin of
the names
Normandy
and Bigod.

ex legitima conjuge generatus, patrem cita morte 1 secutus est ;
tunc omnium favore Ethelstanus, licet ex concubina susceptus,
in regem electus, spreto 2 Eadwino, nondum ad regnandum
propter teneros annos idoneo, in Kingestune, villa regia, ipsum,
ut preedictum est, consecraverunt ; consecratus autem Ethel-
stanus, fratrem suum Eadwinum, quern de legitimo inatrimonio
cognovit generatum, nigerrimo 3 perstrinxit odio, metuens ne
per ipsum quandoque a regni solio privaretur. Hac igitur
occasione ductus rex, fratrem suum Eadwinum solum cum ar-
niigero, in navicula vetustate confracta, in maris medio sine
remige et remigio dimissum nriserabiliter Neptuno commisit ;
ubi adolescens ille inter fluctus maris vita perteesus, voluntario
prascipitio undis sese summersit; armiger vero nunc pedibus,
modo manibus remigando, corpus domini sui a Dorobernia in
Witsant ad terram perduxit, et honorifice sepelivit.4 Ethel-
stanus rex, postquam ab ira deferbuit, tarn enorme factum
abhorrens, septenni poenitentia accepta, fratricidium deflevit,
pincernamque suum, qui tale ei consilium dederat, crudeli
rnorte damnavit.

Eodem anno Sanctus Birstanus, Wintoniensis episcopus, cse-
lestia migravit ad regna, cui successit Elfegus vir religione
insignis ; quo utique anno, defuncto Wlfhelmo, Dorobernensi
archiepiscopo, Odo, Wellensis3 antistes, successit; Odoni vero
ad Wellensem 5 ecclesiam successit Osulfus.

Mahnesb.
Gesta Be-
gum, ii.
139, p. 223,
131, p. 205.

Id. ii. 140,
p. 224.

Flor. Wig.
p. 573 d.

Id.Append.
p. 620 b.

De morte Mdberti prvnd clucis Normannorum.

Anno Domini dccccxxxv. Robertus, dux Normannorum pri- Cf. Will, of
mus, in senectute bona ex hac luce transiens, Willelmum filium Junneges,
suum, juvenem elegantissimum, sibi constituit successorem. u\ '

Rollo,6 secundum quendam historiographum, primus
conquisivit Normanniam, qua3 Neustria dicebatur. Ad
quern cum rex Francorum nuncios destinaverat ut nomen
ejus inquirerent, respondit " Nornneman Bigou," id est,
" Noricus sum per Deum." Erat enim a Norwegia
oriundus, unde Normannia primo dicta est et vir Bigod.

1 W. omits morte.

2 spreto . . . idoneo~\ Introduced
by the compiler.

3 nigerrimo] nigertimo, 0. W. ;
integerrimo, West. This is an in-
troduction of the compiler.

4 et , . sepelivit] om. W., though
O. has it. It is not in Malmesbury,
but is in West.

5 Wellensis — Wellense)n] Errors
for Wiltoniensis — Wiltoniensem, i.e.,
of Ramsbury. See Mahnesb. Gest.
Pontif. i. 14, p. 20.

6 Par. inserts in the margin: " De
" isto Bollone lege in antecedenti
" folio ad hoc signiun 0— " (i.e. p.
440).

CHRONICA MAJOEA. 451

TJt Lodoivicus, n&pos regis Anglorum, Francice diadema A.D. 936.
suscepit.

Flodoardi Anno Domini dccccxxxvi. Comes Hugo mittit nuntios in Louis IV.

Rheruensis Angliam, pro accersiendo Lodowico, Karoli regis filio, ad api- 8ent *°r

col 448 ' cem reoni 1 Francorum, quern rex Ethelstanus, avunculus ejus, lan(i im£~

(Migue's accepto a legatis Franciee juramento, cum quibusdam episcopis crowned

Patrologia, in Franciam mittit, cui comes Hugo cum aliis proceribus ob- p. 146.

cxxxv). viam profecti,2 in ipsis littoris arenis sese Lodowico committunt, at Laon by

et inde Laudunum ducentes, coronatur ibidem ab Artbaldo Arthald,

-, . ,., . . ,. . •.•••! archbishop

archiepiscopo, prgesentibus vigmti episcopis et pnncipibus 0f Rheimg

regni.3

TJt rex Ethelstanus multos hostes prostraverit.

Flor. Wig. Anno Domini dccccxxxvii. Hybernensium multarumque in- Battle of
p. 573 n. sularum rex Anlafus paganus, a Scotorum rege Constantino Brunan-
invitatus, ostium Humbre fluminis valida cum classe ingredi-
tur ; cui rex Anglorum Ethelstanus et frater 4 ejus Eadmundus
cum exercitu occurrentes, in loco qui Brunebirh nuncupatur,
a diei principio usque in vesperum pra^lio protracto, quinque
regulos et septem duces ex adversariis peremerunt, tantumque
sanguinem ibidem fuderunt, quantum in nullo Angliee prgelio
fusum eatenus audierunt; reges vero Anlafum et5 Constantinum
ad naves fugere compellentes, cum glorioso triumpbo ad pro-
pria remearunt.6

TJt Otho imperator sororem regis Ethelstani duxerit.

Id. Anno Domini dccccxxxviii. Otho Eomanum adeptus impe- Otho I.

rium imperavit annis triginta sex; qui continuo ad imperium emPer01'-
promotus, Elgivam,7 Ethelstani regis sororem, in conjugium Bis mar-

• . PltliTG Willi

suscePlt- Eadgyth.

Hex Ethelstanus etiam duo ccenobia construxii, sedenie Stephano

Papa.

Vit. Pontif. Anno Domini dccccxxxix. Stephanus sedit in cathedra Eo- Pope Ste-
mana annis tribus, mensibus quatuor, et diebus quindecim.8 P^en VIII.

1 regni] regem, W.

2 profecti] Sic, Flodoard having
" et ceteri Francorum proceres."

3 This passage is also in Flod-
oard's Hist. Eccl. Rhemensis, iv. 26,
col. 298.

4 frater'] super, A.

8 et] om. 0. W.

6 remearunt] remeavit, A. O. W.

7 Elgivam] An ereor for Eadgy-
tham. Flor. has only "imam soro-
"' rum suarum." See above, p. 436,
n, 7.

8 quindecim] xxv., O. W.

F F 2

452

MATTELEI PAPJSIENSIS

A.D. 939. Per idem tempus rex Anglorom Ethelstanus, pro anima Malmesb.

Middleton fratris sui Eadwini, quern pravo usus consilio in mari fecerat ffe^; "^"nt-

submergi, duo coenobia, Middeltonense et Micheleneiense,

and Mi

chelney

monasteries construi praecepit,

built by ampliavit.

^Etbelstan.

ii. 8
pp.

et ea prsediis multis et possessionibus 199

5, 93,
186,

Death of
^Ethelstan.

Succession
of Edmund.

Dunstan.

His influ-
ence,

but subse-
quent re-
moval by
Edmund.

Miraculous
escape of
Edmund
while hunt-

JDe morte regis Ethelstani et successione filii1 ejus Eaclmundi.

Anno Domini dccccxl. Ethelstanus, rex Anglorum magni-
ficus, anno regni sui sexto decimo, apud G-loverniam diem
clausit supremum, sexto kalendas Novembris. Successit ei in
regnuni frater ejus et2 ba3res legitimus Eadmundus, fratre3
apud Malmesberiam translato et ibidem honorifice tumulato,
ubi 4 idem rex adbuc vivens sepulturam elegit.

Cum vero rex Eadmundus regalibus insignibus [esset]5 subli-
matus, beatum Dunstanum, quern, adhuc fratre superstite, pro-
babilis vitas et lingua? noverat expeditaa, suis consiliis interesse
praecepit, ut inter regios palatinos principesque 6 connumeretur
electus ; cujus nonnulli militum et clientum bonaa conversationis
constantiam intuentes, dicebant "quia7 bonus est, alii autem
" non, sed seducit turbas ;" unde quidam, ejus bonitati et pru-
dentiaa invidentes, depravare eum cceperunt in oculis regis,
quibus ille favorem, non rem bene examinans, praebens, jussit
ilium omni statim bonore et cancellarii dignitate privari, et
sei'vitium sibi, ubi vellet, alibi adipisci. Hex vero die crastina
ibat cum suis, ut fastidium in venando sullevaret; protinus
cum in silva corniculantium strepitus resonabat venatorum,
latratusque8 soscallorum, multi cervorum fugam leviter ini-
erunt, ex quibus, rex solus cum caterva insequentium canum9
unum mirse magnitudinis insequi ccepit, quern diu per diversa
locorum devia canum agilitate fatigatum, ad quoddam praacisi
montis praacipitium impellens, una cum canibus cervum sese
praacipiteni dare coegit ; qui omnes pariter ex alto descenden-
tes contriti, in mortem subito corruerunt. Rex autem cervum
et canes cum magno volantis equi cursu insectans, viso praa-
cipitio, equum retinere laboravit, sed quoniam effraenus collique
contumacis erat et rigidaa cervicis, ipsum omnino refraanare
non valuit, omni spe salutis ablata, in voluntate Dei omni-

Flor. Wig.
p. 574 a.

Bridferth,
Vita S.
Dunstani,
iii. 13
(Migne,
cxxxix.
coll. 1435,
1436).

Id. iii. 14,
col. 1437.

1 filii] Sic, for fratris.

2 et hares legitimus'] Introduced
by the compiler.

3 fratre] patre, A. O. W.

4 ubi . . . elegit^] Introduced by
the compiler.

5 esset is also -wanting- in O. W.

6 principesque] princepsque, W.

7 This, from St. John vii. 12, is
introduced by the compiler.

s que] om. O. W. ; soscallorum is
an introduction of the compiler.

a canum] This has been altered
in W. to cervum.

CHEONICA MAJOKA.

453

Dunstani,
iii. 14, col.
1437.

Bridferth, potentis suam animam commendabat ; " Grratias tibi," inquit, A.D. 940.

Vita S. " ag0> Doinine Jesu Christe, quod me uon memini iu his
" diebus aliquem lassisse nisi solum Dunstanum, et hoc
" prompta devotione, concesso mihi spatio, sibi me reconci-
" lians, emendabo ;" ad hoc dictum, beati viri meritis, restitit1
equus in ultimo pra?cipitii loco, et rex iu se reductus pro
restitutione vitas suae Deo gratias referebat ; et veniens domum,
jussit sibi beatum Dunstanum preesentari, et cum coram rege
adductus fuisset, protinus conscensis equis viam, qua? ducit
ad Glastoniam, recto tramite tenuerunt. Quo cum pervenis-
sent et coenobium ingressi fuissent, apprehensa dextera Dun- Restoration
stani manu, osculatus est earn, ducensque ad [sedem] cathe- of Dunstan.
dralem, consentientibus 2 monachis, ilium in earn ponens, dixit,
" Esto sedis hujus et ecclesia3 fidelissimus abbas, et si quid
" tibi defuerit ad sancta? religionis supplementum, ego illud
" regia largitate supplebo."

Sicque3 licet multum renitens beatus Dunstanus, ad officium
regiminis a Deo vocatus, omnibus se studuit, salvo rigorc re-
ligionis, amabilem exhibere.

Enlarged
from
Simeon,
p. 686 d.

TJt rex Eadmundus et rex Norwegice Anlafus regnwm diviserint.4

Circa eosdem dies Anlafus, genere Norwegensis, qui 5 tempore Invasion of
regis Ethelstani de regno Northanhumbrorum ejectus fuerat, Anlaf.
hoc anno, maximo comitatus navigio, Eboracum petivit ; deinde
australes Anglia? partes hostiliter adieus, subito sibi regnum
Anglia? subjugare disposuit. Cumque hasc regi Eadmundo
nuntiata fuissent, venit ei obviam cum exercitu copioso ; et 6
apud Legecestriam duo reges hostiliter ' concurrentes, plurima Battle of
diei parte, damnosum nimis hinc et inde pra?liuni commise- -L,eicester-
runt ; sed duo archiepiscopi, Odo Cantuariensis et Wlstanus Division
Eboracensis, viso utrimque periculo et regni exterminio, talem °* tne
inter eos concordiam composuerunt, ut Anlafus totam Anglia? he+£een
insulam ad borealem plagam strata? regia?, qua? Waltinge dici- Edmund
tuv, possideret, Eadmundus vero ad australem ejusdem callis and Anlaf.
partem toto regno pacifice frueretur, et, qui 8 inter eos
vitam duceret longiorem, regnum totum post mortem alterius
occuparet.

1 restitit~\ resistit, A.

2 consentientibus monachis] Intro-
duced by the compiler.

3 This paragraph is an addition
of the compiler.

4 diviserint] dimiserint, A.

5 qui . . . fuerat] From the Li-
belLus de reyibus Saxonicis, p. 212.

6 et] om. 0. W.

7 hostiliter] om. 0. W.

s This last sentence is entirely
due to the compiler. The whole
paragraph is re-written and enlarged
from Simeon's account.

454 MATTH^EI PARISIENSIS

A.D. 940. Deindc ' Anlafus Alditbam, Ormi comitis filiam, suscepit
Marriage uxorem, cujus consilio et auxilio fultus praafatam victoriam
of Anlaf. est adeptus.

Bishops of Eodem anno defuncto Alfredo, Sireburnensi episcopo, Wlsius Flor.Wig.
Sherborne. SUCcessit. PP- 574 A>

621 A.

Anlafus moritur.

Death of Anno Domini dccccxli. Anlafus rex nnper creatns, dum Enlarged
Anlaf. vastaret ecclesiam Sancti Balteri et Tinniogeham 2 igne ere- j™111

maret,3 mox Dei judicio correptus, vitam niiserabiliter termi- 6g6 ^
Edmund navit; et rex Eadmundus Northanhumbriam petens bostiliter, Flor.Wig.
monarch of Anlafum, filium Sihtrici, et Reginaldum, filiurn Gutbredi, reges, p. 574 c.
England, inde4 potenter expellens, monarcbiam totius Anglia3 iterum

snbjugavit.

TJt rex Eadmundus plures civitates de manibus Danorum
eripuerit.

Five cities Anno Domini dccccxlii. Rex Eadmundus Lincolniam, Snot- Id. p. 574 a.
and Mercia insreham, Derebi, Legecestriam, et Stanfordiam de manibus
yeep. om Danorum eripiens, cum Mercia tota, omnia sub sua potestate
by Ed- redegit.
mund.

Nota miraculum de Sancto Dunstano.

p. 147. Anno Domini dccccxliii. Cum magnifico regi Eadmundo Id. p. 574b.

Promise of regina sua Algyva filium peperisset Eadgarum, Sanctus Dun-
peace under gtanus audivit voces psallentium et dicentium in sublime,
b ' " Pax Anglorum ecclesia3, exorti nunc pueri nostrique tempore
Baptism of " Dunstani." Eodem anno rex Eadmundus regem Anlafum
Anlaf and de lavacro sanctaa regenerationis suscepit eumque regiis mu-
ieignald. neribus honoravit. Reginaldum aaque, Nortbanbumbrorum
regulum, dum ab episcopo confirmaretur, tenuit, sibique iu
M°aPrinus filium adoptavit. Marinus Papa. colIm.

(Martin

Be morte Willehni duels Normannorum.

Murder of Anno Domini dccccxliv. "Willelmus, dux Normannorum se- Cf. Will, of
William cundus, proditione Arnulfi, comitis Flandrensis, interfectus Junueges,
■J1 e ° , est ; nam cum idem Willelmus unum ex castris prasfati comitis "*",, ' '
' occupasset, Arnulfus, simulata fide, ilium ad colloquium evo- gio.

1 This paragraph is peculiar to I 3 cremaref\ cremavit, W.

the compiler. i inde . . . subjugavit~\ eamque

2 Tiningham or Tynningham. | suae ditioni subegit, Flor.

CHEONICA MAJOKA.

455

catum, dura in navi de pace tractarent, per Balzonem ducem A.D. 944.
Flor. Wig. obtruncavit. Cui successit filius ejus Eicardus, dux tertius Richard I.
p. 574 b. Normannorum. duke of

Normandy.

SeethePri- JJt rex Eadmundus beato Eadmundo wmltas contulerit mansiones.

vilegium

Eadmundi Anno Domini dccccxlv. Rex Eadraundus beato martyri Gift of

regis m the Eadmundo dedit Bedericbeswrthe, villam reejiam, in qua usque ?~,un *?
Monasti- , ,. , , . ,° ',., ^ .? b. Edmund,

con iii p bodie corpus ejusdem martyris requiescit ; deditque eidem

137, num. martyri circa ilium locum terram non modicam, quam sub-

iv. (said to scriptione episcoporum, comitum, et baronum pia devotione

Jetake?,e roboravit.
from a MS.

of Marian.

-)" Ut rex Eadmundus Qwmbriam regi Scotorum dederit.

Vit. Pontif.

Flor. Wig.
p. 574 c.
(Not in
Plor.)

Flor. Wig.
p. 574 c.

Cf.

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 144,
p. 228.

Anno Domini dccccxlvi. Agapitus sedit Romas annis decern, Pope Aga-
mensibus sex, et diebus decern. petus II.

Eodem anno rex Eadmundus, adjutorio Lolini regis Demetiaa Dunruail's
fretus,1 Cumbriam totam cunctis opibus spoliavit, ac duobus sons
filiis Dunmail, ejusdem provinciaa regis, oculorum luce pri- ■. p '
vatis, regnum illud Malcolmo, Scotorum regi, de se tenendum berland
concessit, ut aquilonales Angliae partes terra marique ab bos- given to

tium adventantium incursione tueretur. Malcolm I.

by Ed-
mund.

De morte Eadmundi regis.

Eodem anno rex piissimus Anglorum, Eadmundus, dum in Death of
festo Sancti Augustini, Anglorum apostoli, omnes regni pro- -bjClmuil(i-
ceres ad magnum convivium in villa regia, quae Micheleberih 2
dicitur, invitasset, sicut mos erat Anglis singulis facere annis,
ob venerationem beati Augustini, per quem fidei lumen Angli
sunt adepti, congregatis omnibus, ad prandium regis consi-
dentibus, coeperunt epulari et gaudere, ipso rege ad hoc plu-
rimum annitente. Tandem cum rex caput erigeret, ut videret
discumbentes, inter caateros latrunculum quendam nomine
Leof, quem ante paucos annos propter latrocinium eliminaverat,
in aula stare conspexit, quod rex nimis moleste ferens, innuit3
pincernaa suo, ut furem ilium de palatio quantocius amoveret;
sed cum nequissimus ille propter pincernam exire noluisset,
rex nimia succensus ira de mensa subito exilivit, atque latro-

1 adjutorio . . . fretus'] This is
peculiar to the compiler, as also the
account of the two sons of Dun-
mail, both being interpolated in the
extract from Florence.

2 Micheleberih'] Pukelechirche,
Malmesb., as the Chron.

:i innuit . . . noluissef] These de-
tails are peculiar to the compiler.

456 MATTH^SI PAFJSIENSIS

A.D. 946. nem ilium per capillos arripiens in pavimentum projecit. Ad Cf.

Death of proditor ille, cum se lsesum regemque in se jacentem sensisset, Malmesb.

Edmund, extracto ocius cultello, quern occulte ferebat, regem, proh ^ ,^
dolor ! jugulavit. Videntes regii milites et ministri dominum p. 229.
suum mortuum et sanguine tabefactum, irruerunt omnes in
latronem ilium, atque corpus ejus totum et ossa in frusta
minutissima conciderunt ; sicque clarum regalis convivii prin-
cipium nebulosus rerum gestarum exitus terminavit.

De coronatione piissimi regis Eadredi.

Coronation Defuncto itaque rege Eadmundo et apud Glastoniam sepulto, Flor. Wig.
of Eadred. Eadredus frater ejus in Kingestona, villa regia, regni diadema P- 5?4 D-

a beato Odone, Cantuariensi archiepiscopo, suscepit septimo
He reduces decimo kalendas Septembris. Reliquit quoque duos filios Id.Append.
jSJorthmn- ^gg-pg^eg legitimos, Eadwinum et Eadgarum, qui, repugnante P- 642 A-
eeive's the iUegitima ffitate, patri succedere non valebant.1 Hie, ut suus Id. p.574D.
homage of germanus prius egerat rex Eadmundus, Northanhumbriam to-
MaleolmL, tarn in sui dominium redactam, a rege Scotorum fidelitatem
king or accepit, et 2 insuper Eboracensi ecclesiaa metropolitanaa duo
gives 'bells signa nori niodica devotus donavit ; denique, cum a Cumbro-
toYork; rum rege juramentum fidelitatis accepisset, et partes illas in
quiets securitate posuisset, versus austrum cum suis contendit.

Cum er- Hjlc autem rex nobilis, non dispar prasdecessoribus suis, Osbern,

His love for beatum Dunstanum tanto caritatis ardore dilexit, ut omnes Vita S.
S.Dunstan. thesauros suos sub ejus custodia commendaret. Beatus3 interea O2un^oam'
Elfegus, Wentana3 urbis episcopus, qui eundem Dunstanum (Migne's
monacbatus et presbyteratus ordine decoraverat, ab hoc sseculo Patrologia,
migravit; cui rex volens subrogare Dunstanum, per reginam,4 exxxvn.
scilicet matrem suam, super his ilium convenit ; ad haac ille, 433 from
" Rogo," inquit, " domina, de precibus hujusmodi cessare, Wharton's
" sciens me diebus regis, filii tui, pontificem non futurum ;" Anglia
dixit autem haec vir Dei regem diligens, cujus consiliis sacer- "acra>
Vision of dotii causa noluit deesse ; sed sequenti nocte sibi visum est,
b instan. se Eomam adisse et, adoratis Apostolis, ilico domum redisse ;
cumque ad Montem Gaudii applicuisset, ecce Sanctus Petrus
cum Apostolis Paulo et Andrea occurrit, singuli singulos gladios
manu tenentes et ei protensis manibus offerentes. In gladio
Sancti Petri scriptum fuit, "In principio erat verbum," et
gladii Sanctorum Pauli et Andreas propriis nominibus erant
inscripti ; tunc ei Sanctus Petrus Apostolus blande cecinit
modulando, " Tollite jugum meum super vos, et invenietis

1 qui . . . valebant] Peculiar to ! 3 This is considerably altered
the compiler. ' from Osbern.

2 The rest of this paragraph is 4 i.e. Eadgifu.
peculiar to the compiler.

CHRONICA MAJOEA.

457

23, col. 434.

("Not in
Osbern.)

Osbern, " requiem animabus vestris," deinde ilium arguendo, virgam, A.D. 946.
Vita S. _ quam tenebat, levavit, et levi ictu in palma percutiendo visi°n of
os n„i ava dixit, "Hoc habeas commonitorium de ulterius non recusando ' uns an'
" jugum Domini." Ad hsec evigilans vir Dei, regi mane
visionem retulit admiranti ; cui rex, " Cum gladii," inquit,
" quos ex Apostolica largitate suscepisti, armaturam1 desig-
" nent Spiritus Sancti, scias pro certo per gladium Petri,
" verbo Dei inscriptum, archiepiscopatus dignitate caslitus te
" donandum, per gladium Pauli, simplicem episcopatum, et
" per gladium Andreas, alium2 praasulatum jure te regiminis
" possessurum." Nam postea juxta somnii interpretationem His three
Cantuariensem rexit ecclesiam, in nomine Sanctse Trinitatis seeS-
dedicatam, Londoniensem in nomine Pauli, et Rofensem in
beati Andreas [nomine] consecratam.

Mor. Wig.
p. 575 a.
Malmesb.
Gest. Pon-
tif. ii. 75,
p. 164.

Flor. Wig.
p. 574 e.

Miracula de Sancto Elfego episcopo.
Anno Domini dccccxlvii. Post Sanctum Elfegum, Wintoni-
ensem praasulem, Elfsius successit. De beato quoque Elfego
legitur, quod in die Cinerum, cum de more pcenitentes [ec-
clesias] liminibus removeret, hortatus est eos, ut tempore
Quadragesimali, jejunio et castitati vacantes, diebus illis uxo-
rum etiam deliciis abstinerent; quorum unus, casteris episcopi
jussionibus reverenter obtemperantibus, joculari ccepit, dicens,
se abstinere non posse a venere, a cibo pariter et conjugio;
cui episcopus, " Contristas 3 me, miser oppido, nesciens quid
" tibi pariat dies ventura;" et sic homo ille recedens, duram
beati Elfegi prophetiam nebulo experitur, dum postera lncc
in cubiculo sit repertus exanimis, incertum utrum a diabolo
suffocatus. Alio quoque tempore, dum sacros ordines cele-
brasset, tres monachos ad ordinem presbyteratus promovit ;
completis itaque ordinibus, prassul sanctas recordationis astan-
tibus dixit, " Hodie tribus monachis manus imposui, quorum4
" duo pontificalis ordinis gratiam obtinebunt, unus in civitate
" Wigornias ac deinde in Cantia, et alter meam sedem quando-
" que adimplebit ; tertius, voluptatum5 petulantia accensus,
" exitum miserabilem sortietur ; " quam utique sancti praesulis
prophetiam,6 ut prasdixerat, rerum exitus comprobavit. Eodem
anno gens Northanhumbrorum, Eadredo regi fidem infrin-
gentes, Eilricum quendam, Danica stirpe progenitum, super
se resrem statuerunt.

S. vElfeah
bishop of
Winches-
ter.

p. 148.

Eebellion
of the
Northum-
brians.

1 armaturam'] armatura, 0. W.
From here to the end of the chapter
is the compiler's own, or from some
other source than Osbern.

2 aliurn] aliud, A. O. W.

3 Contristas'] Contristatus, O. W.

4 quorum] quo, 0. W.

5 voluptatum] voluntatum, 0. W.

6 quam . . prophetiam] quae . . .
prophetia, A. 0. W. This sentence
is re-written in his own words by
the compiler.

458

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 948.

Tit rex "Eadredus hostes suos patenter subjecerit.

Anno Domini dccccxlviii. Rex Eadredus pro infidelitate Flor. "Wig.
rJorthanhunibrensium illam provinciam devastavit, in qua et P* 5"4 E-

Eadred
ravages

bria which monasterium in Ripum, a Sancto Wilfrido olim constructum,
submits. est ignibus concrematum ; sed, rege recedente, exercitus [de]
Eboraco erumpens, in extrema pai'te exercitus regis multam
fecit stragem. Hoc autem cognito a rege, redire disposuit,
et omnes hostes suos usque ad unum delere ; sed gens North-
anbumbrorum valde perterrita, Elricum, quern sibi regem
constituerant, abicientes, Eadredi regis injurias honoribiis et
detrimenta muneribus exsolverunt.

Be hcBresi Anthropomorpliitarum.

Heresy of Anno Domini dccccxlix. In Italia exorta est heeresis An- Sigebert,
the An- tbropomorpbitarum, qui corpoream Deum habere formam cou- a- 939>
nhitE°m°r" tendunt, contra quam Ritherius, Vernonensium episcopus, et ' 183#
verbis reclamabat et scriptis.

phitee.

Eiric of

Northum-

bria slain

on Stein-

mor with

his son and regnavit.

brother.

De morte Eilrici regis.

Anno Domini dccccl. Rex Eilricus in quadam solitudine
qua3 Steinmor dicitur, cum filio suo Haerico et fratre Regi-
naldo, proditione Osulfi comitis, a Haccne1 consule fraudulen-
ter interempti sunt, ac deinde in partibus illis rex Eadredus

Ut rex Eadredus archiepiscopum incarceraverit.

Wulstan, Anno Domini dccccli. Rex Eadredus Wlstanum, Ebora- Flor. Wig.
archbishop censem archiepiscopum, in Jutabirih arctam posuit in custo- P- 575 b.
ot xork, diam, quia frequenter apud eum accusabatur certis de causis,
at Jed- u^ I11* cives Theodfordenses plures occidi jussit, in ultionem
burgh. abbatis Aldelmi injuste ab eis interfecti.

Tit mortuo Algaro ejpiscopo Alwoldus successerit.

iElfwold Anno Domini dcccclii. Algaro Cridiensi pontifice defuncto, Id.

bishop of Alwoldus, consilio beati Dunstani, successit.
Crediton.

1 The death of Eiric, " a Mac-
" cus filio Anlafi," is mentioned by-
Simeon of Durham, Hist. Contin.
p. 90 (ed. Hinde), but the other par-

ticulars given above are only by
the present compiler. See Mr.
Hinde's notes, pp. liii., 90.

CHRONICA MAJORA.

459

Flor. Wig.
p. 575 B.

Id. p. 575 D.

Archiepiscopus de carcere liberatur. a.D. 953,

.Anno Domini dcccciiii. Wlstano, Eboracensi arcbiepiscopo, Wulstan
de custodia soluto, apud Dorkecestrara episcopali restituitur freed,and
digmiatu Dorchester.

OsTcetel archiepiscopus creahi/r.

Anno Domini dcgccliv. Osketel, vir 1 bonus et in rebus Consecra-
divinis ad plenum eruditus, factus est arcbiepiscopus Ebora- *f0^ °*

De morte regis Eadredi.

Id. p. 575b. Axi.no Domini dcccclv. Eex Anglorum pofcentissimus Eadre-
dus, anno regni sui decimo, cum graviter asgrotare coepisset,
missa celeri legatione, beatum patrem Dunstanum confessionis
gratia accersivhV; quo festine ad palatium tendente, vox de-
super clare sonuit, ipso audiente, "Rex Eadredus jam in pace
" quievit," ad quern vocem equus, cui insedit, pondus angelicaa
vocis ferre non valens, absque ulla sessoris laesione, mortuus
in terram corruit. Denique " cum venisset ad regem beatus
Dunstanus, reperit regem sub eodem tempore defunctum, quo
illi angelus in itinere nuntiavit. Regis autem corpus Win-
tonias delatum est, et a beato Dunstano in veteri monasterio
traditur sepultura?.

Successit ei in regnum Eadwinus, Eadmundi regis filius et
Sanctas Algiva3 reginee, et apud Kingestonam ab Odone,
Dorobernensi arcbiepiscopo, regiam unctionem suscepit. Huic
quasdam mulier inepta, licet natione prsecelsa, cum adulta
filia per nefandum familiaritatis lenocinium adbaarebat, ut sese
vel filiam suam sub conjugali titulo sociaret ; quas ille, ut
aiunt, alternatim, quod dicere nefas est, turpi palpatu et
absque pudore libidinose tractavit. In die enim qua in regem
consecratus est, confestim post regiam unctionem, de mensa
subito prosilivit, principes et lseta relinquens convivia, ut
lascivius voluptatem lenocinii vinolentus compleret; displicuit
factum optimatibus, et beatum abbatem Dunstanum miserunt
ad regem reducendum, ut in regali convivio fieret jocundus
assessor ; qui, juxta principum jussa, adjuncto sibi Cynesio
episcopo,3 cognato suo, tbalamum ingressus invenerunt coronam
regiam, splendore decoram, procul a capite in terram usque
negligenter avulsam, regemque inter utrasque in luti volutabro

Id. p. 575 c.

Bridferth,
Vita S.
Dunstani,
iv. 21,
col. 1442.

Death of
Eadred.

Revelation
of his death
to S. Dun-
stan.

His burial
at Win-
chester.

Eadwig

succeeds.

Behaviour

of Eadwig

on his

coronation

day.

1 For this Florence has only vir
reverendus.

2 Denique . . . nuntiavit^] Intro-
duced from Bridferth's Vita S. Dun-

stani, iv. 20, col. 1442 (Migne,
cxxxix.).

3 Of Lichfield.

400

MATTHiEI PARISIENSIS

Reproof of
Eadwig by
S.Dunstan.

A.D. 955. volutantem ; 1 [et dixerunt] " "Vestri nos principes ad te ro- Bridferth,
" gando direxerunt, ut redeas ad tuse sedis dignum triclinium, Vita S.
" et similiter 3 cum eis jocundus existas ;" et mulierum -ly 2\ '
pariter ineptias increpans et marram regis dum surgere nollet coi. 1443.
arripiens, ad regale convivium furibundum reduxit. Tunc
meretrix ilia, Algiva nuncupata, contra virum Dei ferventi
furore consurgens dixit, ilium nimis fuisse temerarium, dum
regis secreta non vocatus intravit; sicque beatum Dunstanum
mulier nequissima persequi non cessavit, donee regis animum
contra venerabilem abbatem in odium mortale convertit.

Pope John
XII.

Banish-
ment of S.
Dunstan.

Be exilio Sancti Dunstani abbatis.

Anno Domini dcccclvi. Johannes Papa creatus sedit in
cathedra Eomana annis septem. Algiva supradicta, mulierum
turpissima, ex Eadwii regis consensu omnem substantiam mo-
nasterii viri Dei Dunstani diripiens, urgente ejusdem regis
imperio, tandem ipsum a regno proscripsit, qui Gallioanas
secedens in partes exilium coactus petivit ; sed mulier virum
Dei desiderans praevenire, misit lictores, ut fertur, qui ipsum,
si inveniretur, lumine oculorum privarent ; sed, eo non invento,
confusi ad propria remearunt.

Vit. Pontif.
Bridferth,
Vita S.
Dunstani,
iv. 22,
col. 1443.
Osbern,
V. S. Dun-
stani, 27,
col. 437.

Division of
the country
between
Eadwig
and Ead-
gar.

p. 149.

De conse-
cratione
beati Dun-
stani abba-
tis ad
ecclesiam
Wigorni-
ensem.

stani, v. 24,
col. 1445.

De expulsione Eadwi regis Anglice a regno.

Anno Domini dcccclvii. Rex Eadwinus, quoniam in regi- Flor. Wig.
mine sibi commisso insipienter egisset, a Mercensibus popu- P- 5?5 D-
lis et JSTorensibus est penitus derelictus ; nempe sapientes Bridferth,
quosque regni et nobiles odio vanitatis disperdens, ignaros Y" S. Dun
nihilominus et iniquos studio dilectionis fovebat. Quo unanimi
omnium conspiratione dejecto, elegerunt, Deo dicante, fratrem
ejus Eadgarum in regem, et, annuente populo, res regni pub-
lica dispertita inter fratres; Thamensis fluvius regnum dister- Elor. Wig.
minaret amborum ; tunc Eadgarus beatum Dunstanum, ab P- 575 d.
exilio reductum, in omni honore restituit pristina3 dignitatis.
Excurso debinc brevi temporis intervallo, Kenwoldus Wigor-
niensis ecclesia3 [pastor] 5 defungitur, et beatus Dunstanus,
licet6 multum renitens, electus, ab Odone Cantuariensi archi-
episcopo consecratur.

1 luti . . volutanteni] luto . . vo-
luntatem, W. A. has luto.

2 et, dixerimt~\ Also omitted in
O. W. West.

3 similiter'] simul, O. W.

4 a] ac, W.

5 pastor is also omitted in O. W.

6 licet multum renitens is intro-
duced by the compiler.

CHRONICA MAJORA.

461

I)e archiepiscopo per symoniam promoto. A.D. 958.

Flor. Wig. Anno Domini dcccclviii. Defuncto Brithelmo,1 Londoniensi Dunstan

p. 575 e. episcopo, rex Eadgarus in loco ejus beatum substituit Dun- bishop of

p aT1p ' stanum ; qui, protinus apud Westmonasterium constructo ad London.

ii. 8l" ' duodecim monachos ccenobio, in loco ubi quondam Mellitus He Dullds

p. 178. episcopus beato Petro ecclesiam fabricaverat, Sanctum Wlsium2 0fwes+_

Flor. Wig. ibidem constituit abbatem. Eodem anno Sanctus Odo, Can- minster.

p. 576 a. tuariensis archiepiscopus, regem Eadwium et Elgivam ab Divorce of

invicem separavit, vel causa consanguinitatis, vel quia illam Eadwigand

[ut] adulteram adamavit. Quo etiam anno idem Odo, Doro- ~~ &

bevnensis archiepiscopus, vir ingenio clarus, virtute laudabilis aj.CKbishoD

et spiritu prophetias pollens, bumanis rebus exemptus, in pa- odo.

radisum est angelorum manibus deportatus; quo ad caslestia

translato, Elfsinus, Wentanas urbis episcopus, datis muneribus iElfsin ob-

profusis, per internuntios regem Eadgarum circumvenire stu- tams tne

dens, cum 3 Symone Masro thronum Cantuariensis ecclesia?, s?e ^

t r^ ■ ■ ■ . . ,. simony,

pecuniae mterventu, conscendit. Qui primo mtrusioms die

abstinere non potuit, quin furias mente diu conceptas evo-

meret ; ad tumulum Sancti Odonis accedens, illudque pede insults

; ,,' 0(." conculcans, dixit, " Pessime senex, nunc animam licet sero Od°'s
1. 17, p. 25. ... . . . . . tomb

" emisisti, et meliori locum faciens recessisti ; nunc vero quod '

" diu concupiveram 4 teneo, te invito, et inde tibi malas gra-

" tias ago;" et sic fatus,5 cum rabidus ille sopori membra

dedisset sequenti nocte, vidit beati Odonis effigiem sibi astare,

et properare convicium atque velox illi exitium comminari ;

sed Elfsinus, somnii vanitatem esse quod viderat existimans,

non minus ad obtinendum pallium Eomam properabat; ubi and

cum per Alpes viam expediret inceptam, nihil aliud remedii perishes in

habere potuit, dum nivali Tfrigore6] esset consjelatus, nisi ut!. pson
, ,!-.,., . -, . ms way to

exenteratorum equorum adhuc calentibus extis pedes immer- Rome.

geret, quibus sancti viri conculcaverat sepulturam. Sed, nee

sic algore deficiente sed potius invalescente, vitam flagitiosam

morte misera terminavit.

Osbern,
Vita S.
Odonis,
16 (Migne,
exxxiii.
col. 942).
Malmesb.

De morte Eadivii regis, et successione Eadgari fratris ejus.

Flor. Wig. Anno Domini dcccclix. Eex Eadwius, postquam annis qua- Death of
p. 576 a. tuor libidinose similiter7 et tyrannice regnum depressisset Eadwig.

1 Brithelmo'] pio pastore, Flor.,
and so also Bridferth and Osbern in
their lives of S. Dunstan.

2 Wlsium] Wlstanum, 0. W.

3 cum Symone Mago is an intro-
duction of the compiler.

4 concupiveram] concupineta, A.
concupinetam, 0. W.

5 fatus] factus, O. W.

6 frigore] tempore, 0. W.

7 similiter] simul, O. W.

462

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 959. Anglorum, justo Dei judicio defunctus,1 Wintonife in novo Flor. Wig.
monasterio sepulturam accepit ; cujns regnum frater ejus P- 5?6 A-

The king- Eadgarus, ab omni populo electus, suscipiens, divisa regna in

dom united unum compaginavit. Quo etiam anno Britbelmus, Wellensis Bridferth,
antistes, ad summum sanctce Dorobernensis ecclesiae sacer- V. S. Dun-
dotium est electus. Erat autem nimis modestus, humilis, et s ^n1' J' '
benignus, adeo quidem ut tumidos quosque et rebelles sub
correctionis verbere non, ut debuit, coniberet ; sed cum hoc a
rege compertum fuisset, jussit eum ad relictam redire digni-
tatem, cujus loco omnium judicio beatus Dunstanus archipon-
tifex subrogatur ; a quo nimirum cum casteris optimatibus et Flor. Wig.
ipse rex Eadgarus decenter instructus, improborum passim P- 576 b.
temeritatem cobercuit, rebelles sub asperitatis correctione
redarguit, justos et modestos dilexit, desolatas Dei ecclesias
renovans ditavit; abjectis a coenobiis clericorum seecularium
neniis, ad laudem summi Creatoris et gloriam, monacborum
et sanctimonialium catervas aggregans, plusquam quadraginta
monasteria construi preecepit. Hos omnes ut fratres bonorabat
et ut filios carissimos diligebat, ammonens pastores, quos ipsis
prseposuit, ut illos regulariter vivere exbortarentur, quatinus
Cbristo et Sanctis ejus omnibus complacerent ; erat enim vir
Dei Dunstanus mira in omnibus ratione discretus, prudentiam-
que, fortitudinem, justitiam, et temperantiam quoad vixit, Deo

Bishops of auxiliante, veraciter custodivit. Eodem anno, Leofwino Lin- Id. p. 624 e.

iDorlf dissaa regionis antistite defuncto, Ailnotbus successit, et illi

ter). Asowinus, cujus instantia Sanctus Oswaldus, Wigorniensis

Ramsey postea episcopus, BamesiaB2 coenobium consecravit.

abbey.

again under
Eadgar,

Sanctus

Dunstanus

Cantuari-

ensis archi

episcopus

consecra-

tur.

Ut heatus Dunstanus pallium acciperit.

Dunstan Anno Domini dcccclx. Sanctus Dunstanus Komam profectus, Id. p.576D.

receives a papa Jobanne pallium suscepit, et per viam pacis ad propria
Rome from remeaT1t- Faucis exinde mensibus interjectis, annuit rex Ead-
Pope John garus, ejus suggestione, ut beatus Oswaldus admitteretur ad
XII. Wigorniensis ecclesia3 praasulatum ; ubi per beatum Dunstanum

b. Uswald episcopus consecratus multis 3 in ea virtutum claruit signis.
Worcester. Circa eosdem dies defuncto Guthardo, Seleseiensi episcopo, Id- MS. A.,
Bishops of Alfredus successit. p. 5/6 .

Selsey.

1 postquam . . . defunctus] In-
serted by the compiler.

2 Ramesia] Romesie, A.

3 multis . . . signis'] Introduced
by the compiler.

CHRONICA MAJOR A. 463

Be fmidatione coenobii Thavistohe. A.D. 961.

Malmesb. Anno Domini dcccclxi. Odgarns conies ccenobium apud Foundation

Gest. Pont. Thavistoke in Devonia construxit, [et] * illud religiosis mona- of tne

U' Iq'0 chis replevit. Erat autem comes Ordgarus pater Alfdrithae, ^bb<^t°fk

resinae2 regis Eadgari, ex3 qua genuit Ethelredum, postea re- ^,^1. .,

» 1 • , , « , -■ -i ,. -, ■, i •!. iElfthryth.

gem Angiorum, sicut sequens historia latius declarabit.

Sanctus Wibertus decessit.

Sigebert, Anno Domini dcccclxii. Sanctus "Wibertus, Gemblacensis Death of
col. 189. coenobii fundator, migravit ad Christum. S. Wibert.

In veter-i monasterio Wintonice pro cleric-is monachi
substituuntur.

Flor. Wig. Anno Domini dcccclxiii. Defuncto Brithelmo, Wintoniensi S. iEthel-

p. 576 e. episcopo, Sanctus Ethelwoldus, abbas coenobii Abbendoniensis, "wold, bi-

et a Sancto Dunstano nutritus et moribus informatus, ei in L^P ?

. _, , . VVmches-

episcopatu successit ; et eodem anno, jussu regis Eadgari ex- ter_

pulsis clericis sasculariter viventibus, Vetus monasterium mo-

nacbis religiosis et regulariter conversantibus in eorum loco

Id. p. 577 a. substituit. Rex Eadgarus, cognomento Pacificus, duas fertur Wives and

successive babuisse reginas ; ex prima, Elfleda sciHcet Candida, children of

cognomento Enede, Ordmari ducis filia, Eadwardum genuit, ^at*gar-

postea regem et martyrem ; post cujus decessum accepit Alf-

dritbam, Ordgari comitis filiam, Etherwoldi comitis Orientalium

Angiorum relictam, ex qua duos filios, Eadmundum et Etbel-

Malmesb. redum, suscepit. De Wlfrida concubina,4 quam certum est p. 149.

Gest. Reg. ganctimonialem tunc non fuisse, sed timore regis puellam par-

D 255' vulam se velasse, genuit Sanctam Editbam, Benedictus Papa °?.es „e"

Vit. Pontif. mensibus duobus. Leo Papa anno uno. and Leo

VIII.

Be restauratione cluorum coenobioruru.

Flor. Wig. Anno Domini dcccclxtv. Rex Eadgarus Pacificus in novo Monks
p. 577 a. monasterio apud Wintoniam et in Middeltona monacbos collo- P^06*1 in
cavit, et ilbs Etbelgarum, istis vero Kinewardum, abbates Midaieton
preefecit. monasteries
by Eadgar.

1 et] Also omitted in 0. W. 1 * concubina is introduced by the

2 A. repeats regina.

3 ex . . . declarabit] Introduced
by the compiler.

compiler.

464 MATTH^T PARISIENSIS

A.D. 965. De admonitione ccelesti.

Pope John Anno Domini dcccclxv. Johannes sedit in cathedra Eomana Vit Pontif.
Xfil. annis septem et mensibus undecim. Per idem tempus Sanctus Malrues-

Legend of Ethelwoldus, "Wentanae urbis episcopus, cum nocte quadam ad pU^ti^ esta

e appan- majug eceiesige snse altare ante sanctorum reliquias staret in j^ 75;
bishop oratione, tres sibi per some reverends apparuerunt, quarum p. 163.
Birstan to ilia, quas media videbatur, has voces evidenter expressit ; "Ego
bishop " sum>" inquit, " Birstanus, hujus urbis quondam episcopus ;"
wold " e^ Pai'tem ostendens dextram,1 " Hie," inquit, " est Birinus,
" hujus ecclesiaa praadicator et pontifex primus;" et sinistram
ostendens, " Hie est," ait, " Sanctus Swithunus, specialis hujus
" ecclesiaa et civitatis patronus ; noveris quoque, quod sicut
" me cum eis vides in tua prsesentia, ita cum eis in caalo
" non dispari fruor gloria ; cur ergo defraudor mortalium ho-
" norificentia in terris, qui magnificor caelestium consortio spi-
" rituum in caslis?" Et his dictis, in aerem est elatus cum
sociis, pretiosam giai memoriam comprovincialibus relinquens
in terris.

TJt rex Saroldus idola relinquens baptizatus fuerit.

Baptism of Anno Domini dcccclxvi. Danis cum Popone clerico in con- Diceto,
Harold II., vivio de cultura Dei altercantibus et deorum, Danis asseren- col. 458,
king ot the £ikus Jesum Christum Deum esse, sed majores esse deos et /^ '
illos esse antiquiores, Popone e contrario affirmante Jesum aen),
Christum solum verum Deum esse, unum in substantia et
trinum in personis, rex Danorum Haroldus condixit clerico,
ut fidem propositam veritatis testimonio comprobaret. Cum id
clericus coram populo se probaturum affirmaret, ferrum in-
gentis ponderis valde ignitum in manibus ejus ferendum po-
nunt ; quod cum clericus usque ad placitum coram omnibus
tulisset absque ulla hesione, rex, penitus abjecta idola[tria], se
suosque ad colendum verum et solum Deum convertit. Cle-
ricus vero ad episcopatum promotus est.

TJt rex Eadgarus aptud Bomesiam sanctimoniales miserit.

Nuns Anno Domini dcccclxvii. Rex Eadgarus in monasterio Flor. Wig.

placed in Romesie,2 quod avus suus rex Eadwardus construxerat, sancti- P- 5^ B-
EadeaT ^ moniales congregavit, Sanctamque Merwinnam in eo abbatissam
ordinavit.

1 dextram'] dextera, W. | - Romesie~] Eamesie, A.

CHRONICA MAJOR A.

465

Tit rex Eadgarus a/pud Exoniam l monachos posuerit.

A.D. 968.

Anno Domini dcccclxviii. Rex Eadgarus in Esonia2 mo- Monks
nacbis3 congregatis, virum religiosum Sidemannum illis jure established
abbatis prrefecit. Eodem anno, mortuo Lindissaa regionis epi- t>- , \,
scopo,4 Alfsius vir in rebus ecclesiasticis eruditus successit. Chester-le-
Eodemque anno fundatum est nobile coenobium Ra- Street.
meseise a comite Ethelwino, quod in posterum in spiri- mo°aassetgrv
tualibus efc temporalibus felix suscepit incrementum. founded.

TJt apud Wigomiam 5 pro clericis monachi sint constituti.

Anno Domini dcccclxix. Eex Eadgarus pacificus episcopis Monks put
per Angliam constitutes praecepit, ut in majoribus ccenobiis et in the place
ecclesiis0 catbedralibus, expulsis clericis, monacbos subrogarent. throughout
Unde Sanctus Oswaldus, ex clericis Wigorniensibus monachos England,
faciens, babitum religionis assumere coegit ; renuentes quidem S. Oswald.
ab 7 omni beneficio spoliavit.

De translatione reliquia/rwm Sancti Swithuni.

Id. p. 577c. Anno Domini dcccclxx. Sancti Suithuni reliquiae venerandaa, Transla-
peractis a sepultura ejus centum et decern annis, idus Julii t'on °* S.
sublatse sunt de sepulcbro a beato Etbelwoldo, ejusdem ec- k
clesiaa episcopo, sicut8 ei fuerat divinitus imperatum, et in
basilicam Apostolorum Petri et Pauli bonorifice sunt translatas.
Id. MS. A., Quo utique anno mortuo Alfredo, Seleseiensi pontifice, sue- Bishops of
P- 577 °- cessit Eadelmus. Selsey-

De morte duorum ducum nobilium.

Id. p. 577 d. Anno Domini dcgcclxxi. Eadmundus, filius regis Eadgari, Various
Elfegus dux Sutbamtonias, et Ordgarus dux Devonia?, socer deatns-
regis, diem clausere supremum.

1 Exoniam'] Oxoniam, A.

2 Exonia~\ Oxonia, A.

3 monachis~] monachos, A. 0. W.

4 i.e. Ealdred. In the next clause,
" vir in rebus ecclesiasticis erudi-
" tus," is introduced by the com-
piler.

5 Wigomiam'] Wigorniensem, A.

6 ecclesiis cathedralibvs] Intro-
duced by the compiler.

' ab omni beneficio spoliavit] de
monasterio expulit, Flor.

8 sicut . . imperatum] Introduced
by the compiler.

G G

46G

MATTHiEI PAPJSIENSIS

A.D. 972.

Be dedicatione novi ccendbii Wentance urbis.

New-min- Anno Domini dcccclxxii. Rex Eadgarus novi monasterii Flor. Wig.

ster(Hyde) fabricam urbis Wentanas, a patre suo Eadmundo inchoatam et P- 577 r>-

dedicated perfectam, dedicari fecit. Eodem anno, mortuo Osketello,

by -hiadgar. .

S. Oswald ' Eboracensi arcbiepiscopo, Sanctus Oswaldus, ecclesias Wigorni-

archbishop ensis episcopus, pro eo arcbiepiscopus consecratur.
of York.

TJt rex Eadgarus coronam portaverit.

Coronation Anno Domini dcccclxxiii. Rex Angloru'm Eadgarus paci- Id. p. 577 e.

of Eadgar ficus, anno astatis sua? trigesimo, die Pentecostes, praasentibus
praasulibus Dunstano et Oswaldo casterisque totius Anglia3
pontificibus ac magnatibus universis, apud Akemannecester,
quae x Latine Batbonia dicitur, coronam portavit, et ibidem cum
gloria et bonore regaliter consecratur, datis singulis donariis
consuetis, quaa in regum coronationibus dari magnatibus
consuescunt.

• TJt rex Eadgarus ah octo subregulis suis fidelitatem acceperit.
Otho II. Anno Domini dcccclxxiv. Otbo secundus Romanum adeptus Marian

Pope Dom-
nus II.

Thanet
islanders
punished
for ill-
treating
York mer-
chants.
Revelation
of the body
of S. vElf-
gifu.
E ad gar
goes to
Chester,

Papa

Scot.

Vit. Pontif.

imperium annis decern imperavit. Eodem anno Doninus-
sedit Romas anno uno et mensibus sex.

Per3 idem tempus applicuerunt in insulam Tanet4 mercatores
ab Eboraco venientes, qui continuo 5 ab insulanis illis capti sunt
et bonis omnibus spoliati ; unde rex Eadgarus ira commotus, Hen. Hunt,
in raptores illos ita desaavit, quod omnes a rebus babitis spo- P* '48 A-
liavit, nonnullos vero vita privavit.

Sub 6 bis quoque diebus revelatum est caslitus corpus beatas
Algyvaa, matris Eadgari regis, in loco qui Septonia nuncupatur.

Eodem anno rex pacificus Eadgarus, ad urbem Legionum Plor. Wig.
veniens, ab octo subregulis suis, Rinob7 scilicet rege Scotorum, P- 5'8 A-
Malcolmo Cumbrorum, Macone rege Monia3s et plurimarum
insularum, Dufnal9 rege Demetias, Sifertb et Huwal regibus

1 quce . . portavit] Introduced by
the compiler, as also the end of the
paragraph, datis . . . consuescunt.
Cf. the A.-S. Chron., a. 973, p. 394

2 Domnus~] dominus, A.

3 This reason for the punishment
of the Thanet islanders is peculiar
to the compiler. Hunt, has only
" quia jura regalia spreverant."

4 Par. hvLsThanetos in the margin.

5 continuo'] continui, A.

6 This is peculiar to the compiler.

' Rinoh~\ Einoth, O. W., an error
for Kinoth or Kineth, i.e., Kenneth
III.

8 Monice is introduced by the
compiler, as Demetice, Wallice, Gal-
wattia, and Westmarics, below.

9 Dufnal] i.e., Dyfnall, or Dun-
wallon, of Strathclyde.

CHRONICA MAJORA.

467

Flor. Wig. Wallise, Jacobo rege Galwalliaa, et Jukil Westmariae, jura- A.D. 974.

p. 578 a. mentum fidelitatis accepit ; et in crastino cum illis navem receives

asceudens, subregulis ad remos locatis, ipse gubernaeulum the homage

., . , n • - ., n. . of, and is

arripuit, naviculamque per cursum nummis perite dirigens, rowe(i on

multis admirantibus, simili ' navigio sequentibus inagnatibus the Dee by

universis, a palatio usque ad monasterium Sancti Jobannis fight sub-

Baptista3 navigavit ; ubi, divinis expletis mysteriis, eadem Ject km&s-

pompa ad palatium remeavit, quod dum intraret, optimatibus

dixisse fertur, nunc demum quemque suorum successorum se

posse gloriari regem fore Anglorum, cum tot regibus sibi ob-

sequentibus talium pompa potiretur bonorum. Eodem anno P- 151.

terraginotus magnus totam Angliam concussit. Earth-

quake.

Be prudentia et munificentia Eadgari regis.

Id. p. 578c. Anno Domini dcccclxxv. Rex Eadgarus pacificus, regni2 sui Fleet of

prospiciens utilitati pariter et quieti, tria milia sexcentas sibi Eadgar.

robustas congregavit naves ; e quibus mille ducentas in plaga

Angliaa orientali, mille ducentas in occidentali, mille ducentas

in australi,3 mille ducentas in septentrionali pelago constituit,

ut ad defensionem regni sui contra exteras nationes bellorum

discrimina sustinerent. Habebat autem prseterea omni tern- His careful

pore vitas suaa consuetudinem per omnes regni provincias tran- ir>spection

sire, et 4 quomodo legum jura et suorum statuta decretorum a countrv

principibus observarentur, et ne pauperes a potentibus prteju-

dicium passi opprimerentur, diligenter investigare solebat, in

nno fortitudini, in altero justitiaa studens, et reipublicse regni-

que utilitati consulens in utroque ; bine bostibus circumquaque

timor, et omnium amor erga eum excreverat subditorum.

Deinde per totam Angliam novam fieri prascepit monetam, New coin-

quia vetus vitio tonsorum adeo erat corrupta, ut vix nummus age.

LibellusDe obolum 5 appenderet in statera. Eodem quoque tempore Alf- visit of

Regibus gms episcopus 6 et comes Eadulfus Kinedum, regem Scotorum, Kenneth,

,^°?1?1S ad regem Eadearum conduxerunt; quem cum perduxissent ad „ ? '°*
(Hinde's s s . . •' "* .. . . Scotland,

Symeon of regem, multa donaria a regia largitate suscepit, inter quas to Eadgar

Durham), contulit ei centum uncias auri purissimi, cum multis sericis

p. 212. ornamentis et annulis, cum lapidibus pretiosis ; dedit prasterea

1 simili] scilicet, A.

2 regni . . quieti'] Introduced by
the compiler.

3 mille ducentas in australi] In-
troduced by the compiler, though
the whole number immediately above
(3600) is left unaltered.

4 et] ut, A. W.

5 obolum] obdolum, A. This ac-
count is peculiar to the compiler.
See the Leges regis Eadgari, Thorpe,
p. 525. What follows is much fuller
than will be found in the authority
mentioned in the margin. See Mr.
Hinde's notes, pp. liv., 90.

6 Of Chester-le-Street.

G G 2

468

MATTHiEI PAKISIENSIS

A.D. 975. eidem regi terram totata quae Laudian patria lingua nuncupa- Libell. de
Cession of tur, hac conditione, ut annis singulis in festivitatibus prcecipuis, reg. Saxon.

.Lothian by qUan(j0 rex et eius successores diadema portarent, venirent 1 5lT , . .,
Eadgarto % J . . . ., r„ , , .... (Not in the

Kenneth ac* curiam5 e* cum ca3teris regni prmcipibus iestum cum laetitia Libell.)
celebrarent ; dedit insuper ei rex mansiones in itinere pluri-
mas, ut ipse et ejus successores ad festum venientes ac denuo
revertentes hospitari valuissent; quae usque in tempora regis
Henrici secundi in potestate regum Scotiae remanserunt.

Death of
Eadgar.

Question
as to his
successor.

Succession
of Edward
II.

Monks ex-
pelled in
favour of
seculars.
JElfhere.

Synod of
Winches-
ter.

De morte Eadgari regis et successione Eadwardi.

Eodem anno flos et decus regum, gloria et honor Anglorum, Elor. Wig.
rex pacificus Eadgarus, cujus 2 largitas et magnificentia totam P' 5'° B-
jam Europam repleverat, anno aetatis suae trigesimo secundo,
regni vero sedecimo, ex hac vita transiens pro regno terreno
commutavit aeternum ; cujus corpus Glastonias delatum est et
ibidem more regio tumulatum. Quo defuncto, ut dictum est, Id. p. 578e.
de rege eligendo magna inter regni principes dissensio est
exorta; quidam enim filium ejus3 primogenitum Eadwardum,
quidam vero fratrern ejus Ethelredum, de4 secunda uxore
generatum, unanimiter elegerunt ; quam ob causam duo archi-
praesules, Dunstanus Cantuariensis et Oswaldus Eboracensis,
cum coepiscopis, abbatibus, ducibusque5 in unum convenientes,
Eadwardum, ut pater ejus moriens dictaverat, elegerunt, elec-
tum consecraverunt, et in regem, quibusdam murmurantibus,0
inunxerunt; nam noverca ejus Alfdritha filium Ethelredum, Malmesb.
vix septennem puerulum, promovere conabatur, ut potius sub r; eS- "•
ejus nomine regnare videretur. Sicque post decessum regis j'lor.Wie "
pacifici, regni status perturbatus est, et in execrationem com- p. 578 d.
mutatus ; nam principes plurimi et optimates abbates cum
monachis de monasteriis in quibus rex Eadgarus eos loca-
verat, expulerunt, et clericos, ut prius, loco eorum cum uxo-
ribus induxerunt; nam unus eorum, Elferius nomine, omnia Malmesb.
pasne monasteria, quae reverendissimus Ethelwoldus 7 in pro- Gest- Keg.
vincia Merciorum construxerat, magna usus insolentia, sub- ' 25„'
vertit. Sed super his quaestionibus ad beatum Dunstanurn
delatis, synodum apud Wintoniam congregavit, et in medio
partium conflictu disputationis, imago Dominica, quae alter-

1 venirent] veniret, W. This to
the end of the chapter is peculiar to
the compiler.

2 cujus . . repleverat'] Introduced
by the compiler.

3 ejus] regis, O. W.

4 de . . unanimiter] Introduced

by the compiler, as also the names
of the sees in the next line.

5 que] om. W.

6 quibusdam murmurantibus] In-
troduced by the compiler, as also
moriens in the previous line.

7 i.e., the bishop of Winchester.

CHRONICA MAJORA.

469

Malmesb.
(Jest. Reg.
ii. 161,
p. 258.

cantibus astabat 1 in ecclesia, expresse locuta ita allegabat, A.D. 975
quod clericos omnes et eorum fautores confusos reddidit et
elingues ; sed adbuc animis exactorum crudelium insedatis,2 Synod of
alia synodus Calnaa constituitur, ubi cum in coenaculo, absente Calne.
rege propter imbecillem aatatem, considentibus totius regni
senatoribus, magno conflictu bine inde allegantiuro. res agere-
tur, et Dunstanum quasi ecclesiaa murum multorum jacula
conviciorum impeterent nee vincerent, solarium subito totum, Accident,

in quo considebant, cum axibus dissolvitur et trabibus ; om
nibusque in terram truculenter elisis, solus Dunstanus stans gA^
super unam quse superstes erat trabem, absque lassione evasit ;
creteri omnes adversas partis vel exanimati sunt, vel languore
perpetuo sunt detenti. Hoc miraculum pacem contulit beato
Dunstano et monacbis ab impetu clericorum et aliorum ;
gratia3 baac et bis similia operante divina.

and safety
of S. Dun-

Cometa apparuit, et fames secuta est.

Flor. Wig. Anno Domini dcccclxxvi. Cometa apparuit, et dira fames Comet
p. 579 a. subsecuta est. Eodem anno Benedictus sedit in cathedra. _™?_e"
' "'" ' Romana annis novem et mensibus sex

Flor. Wij
a. 953,
p. 575 b.

Algaro, Cridiensi4 episcopo, Alwoldus successit.

De benignitate regis Eadwardi.

Eodem anno defuncto vfyrj11 "

Bishops
of Credi-
ton.

Cf. Anno Domini dcccclxxvii. Alfdritha, Eadwardi novi regis Attempts

Malmesb. noverca, filium suum omni nisu in regem promovere studens, °/ i

" fl'o ^' Eadwardum verbis adulatoriis circumvenire laboravit. Tile _(rJlc+
ii. 162, .... • , ■ . • • •. , • agamst

p. 258. vero paternas religionis et pietatis vestigia lmitatus, regis Edward.

solummodo sibi nomen retinens, Etbelredo fratri et matri ejus

omnia regni negotia ordinare permisit.

Id.

De passione Sancti Eadwardi, regis et martyris.
Anno Domini dcccclxxviit. Cum rex Eadwardus die quadam Murder of

in venatione lassus et siti minis affectus potum solus quasreret, Edward II.

at Corf"

Castle.

commilitonibus suis et ministris canes, quocunque casus duce- al

bat, insequentibus, audito quod noverca ejus et frater in villa

1 astabat] stabat,W. This clause
is introduced by the compiler.

2 insedatis] non sedatis, W.

3 This sentence is introduced by
the compiler, as also the words
imbecillem and truculenter above.

4 The placing this under the

present year seems to be due to a
confusion between the bishops of
Crediton and Wilton. See Flor.
Wig., p. 579, n. 3 (MS. A.).;
Malmesb. Gest. Pontif. ii. 83, 94,
pp. 181, 200. It has been given
above under 952. See p. 458.

470

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 978.
Murder of
Edward II.
at Corfe
castle.

p. 151.
His burial
at War-
ham.

Miracles at
the tomb.

Penitence
of M\i-
thryth.

Subsequent
burial of
Edward by
iElfhere at
Shaftes-
bury.

quadam, quaa Corvesgate dicitur, habitarent, concito equitatu
illuc pertendit, nihil sinistrum propter innocentiam suspicans,
sed aliorum corda ex sui pectoris moderamine ponderabat.
At noverca ejus, blandis cum sermonibus venientem alliciens,
sibi fecit intendere, et post oscula, porrecto poculo, regem
illud avide baurientem per lictoris manus sica ' transfodit ;
rex vero, cum se letbaliter vulueratum cognovit, equum cal-
caribus urgere ccepit, ut rediret ad suos, exundante jugiter
cruore, unde suas mortis indicia se quserentibus ministris
dedit. Tunc Alfdritba, mulier ilia nequissima, ejusque filius
Etbelredus corpus sancti regis et martyris sine bonore apud
Wafbam sepeliri jusserunt, publicam lastitiam agentes et fes-
tivam, ac si cum corpore pariter et memoriam sepelissent ;
invidebant enim mortuo ecclesiasticam concedere sepulturam,
cui viventi decus regium auferebant. Sed affuit divinas mise-
rationis consensus, qui innocenter caesura miraculorum gloria
sublimavit ; nam adeo caslestia ibidem visa sunt delapsa fuisse
luminaria, ut etiam cum ipsis luminum radiis claudis resti-
tuerentur gressus, ccecis 2 visus, loquela mutis, et cujuscumque
infirmitatis livore detenti optatas sanitatis prsemia consequun-
tur. Fit concursus populorum ad martyris sepulturam totius
regni, et inter alios ejus interfectrix iter illuc arripuit; cum-
que equum ascensum cum stimulis urgeret, qui antea ventis
promptius auras ipsas praacurreret et dominam ardenter et
quasi effreenus portare assuesceret, tunc Dei nutu stabat immo-
bilis, prascipue cum ministri, bine verberibus, illinc clamo-
ribus, equum undique stimulis excitarent; inanis labor assu-
mitur, dum, equo mutato, casus idem subsequitur. Tunc
Alfritba, viso Dei miraculo, dire poenituit, adeo ut multis
annis carnem suam in deliciis nutritam apud Warewellam
cilicio domaret, solo prostrata somnum caperet, et cruciatus,
quoscumque potuit, corpori applicaret. Elferius quoque, ille
de quo supra meminimus, quod monacborum monasteria de-
struxisset, de culpa anxie poenitens, sacro regis corpore de
loco ignobili transferens,3 apud Septoniam digno bonore loca-
vit ; sed nee sic dignam ultionem effugiens, post annum corpus
ejus totum vermibus dicitur esse consumptum. Splendidum
quoque beatissimi regis martyrium clare rutilat per infinita
saacula saaculorum. Amen.

Flor. Wig.
p. 579 b.
Mahnesb.
Gest. Reg.
ii. 162,
p. 259.

1 In the margin is " Sica, id est,
" Gisarme, unde sicarius, ut Hero-
" des." This is introduced into
the text in C. D.

2 cads'] cesis, A.

3 transferens] Sic, the compiler
altering Malmesbury's levato, and
misled by poenitens above. 0. has
sacrum regis corpus.

CHEONICA MAJOEA.

171

Flor. Wig.
p. 579 B.

Osbern,
Vita S.
Dunstani,
c. 37, coll.
446, 447
(Migne,
vol.
cxxxvii.)

Flor. "Wig.
p. 579 b.

Be coronatione regis Etlielredi.

Anno Domini dcccclxxix. Ethelredus, frater Sancti Ead-
wardi regis et martyris et Alfdritkaa filius, juvenis egregins,
decorus aspectu, pulcher in vultu, procerus corporis statu, a
Sanctis prsesulibus Dunstano Cantuariensi et Oswaldo Ebora-
censi et decern episcopis, die Dominica, octavo kalendas Maii,
in Kingestona regni diadema suscepit ; in qua coronatione
prsedixit ei beatus Dunstanus, spiritu prophetic plenus, ea
qua3 de ipso ventura erant, et quod multas tribulationes esset
in regno passurus, his verbis; " Quoniam aspirasti ad regnum
per mortem fratris tui quern occidit mater tua, propterea
" audi verbum Dei; haec dicit Dominus, Non deficiet gladius
" de domo tua, sseviens in te omnibus diebus vitas tua3, inter-
" ficiens de semine tuo, quousque regnum tuum transferatur
" in regnum alienum, cujus ritum et linguam gens cui praa-
" sides non novit; nee expiabitur nisi longa vindicta pecca-
" turn tuum, et peccatum matris tua3, et peccatum viroruni
" illorum qui interfuere consilio ejus nequam." Post banc
beati Dunstani viri Dei propbetiam, nubes per totam AngUam
nunc sanguinea, nunc ignea, visa est; debinc in radios
diversos et varios mutata colores circa auroram disparuit.
Eodem anno dux Merciorum Elferius cum multitudine populi
Warbam, ut supradictum est, venit, [et] l corpus pretiosi regis
et martyris Eadwardi de tumulo levari fecit; quod, cum esset
nudatum, sanum et incolume ab omni vulneris contagione re-
pertum est, lotumque deinde ac novis vestibus indutum apud
Septoniam est honorifice tumulatum.

A.D. 979.

Coronation
of ^Ethel-
red II.

Prophecy
of S. Dun-
stan con-
cerning
him.

Aurora
borealis.

Burial of
king Ed-
ward at
Shaftes-
bury.

De Danica persecutione.
Id. p. 579c. Anno Domini dcccclxxx. Suthantonia a piratis depopulata, The Danes
cives ejus fere omnes vel occisi vel captivi sunt abducti; in- at b°utn-
deque recedentes Tanet insulam devastant, et post urbem ^hanet '
Legionum graviter infestant. and Ches-

ter.

Be nativitate Eadmundi Ireneside.

Flor. Wig. Anno Domini dcccclxxxi. Eex Ethelredus, cujusdam ducis Birth of

^PP-5 filiam2 accipiens uxorem, genuit ex ea filium, quern vocavit T K!,

p. 642 b-tt,! i #-» < • , • i !• -n j_ • • Ironside.

t, 57q Eadmunclum. Quo utique anno monastenum beau retroci m pacistow

Cornubia a Danicis devastatur piratis, qui etiam in Devonia, attacked

by the
Danes.

tunc et Cornubia, frequentes agebant rapinas.

1 et is also omitted in W.

2 iElflsed, daughter of Agilberht,
according to Florence (who calls
her iElfgiva) , or of Thored, as stated I

by Aelred of Eievaulx. See
Mahnesb. G. B., ii. 179, p. 298, and
Hardy's note.

472

MATTH,EI PARISIENSIS

A.D. 982. D& Dcmorwm persecutions.

Portland Anno Domini dcccclxxxii. Tres piratarum naves in pro- Flor. Wig.

laid waste vincia Dorsetensium applicantes, Portlandiam totam vasta- P- 579 d.

by the verunt, et J ad naves refugerunt.
Danes.

Rochester
besieged
by iEthel-
red,

■who is
bought off
by the
bishop
(JElfstan).
Prophecy
of S. Dun-
stan.

Invasion of
the Danes,

who are
bought off.

De concupiscentia regis Ethelredi.

Anno Domini dcccclxxxiii. Surrexit2 inter regem Ethel- Malmesb.
redum et Rofensem episcopum3 contentio, sed qua de causa ^esta.*~
habetur incertum; quocirca rex contra Rofensium civitatem ^ 262* '
obsidionem componens, earn debellare disposuit; mandavit
regi beatus Dunstanus ut desisteret ab inceptis, ne Sanctum
An dream, illius civitatis patronum, irritaret;4 sed nee propter
beati viri admonitionem rex discedere voluit, priusquam ab
episcopo centum libras accepit. Miratus Sanctus Dunstanus
regis cupiditatem, hasc 5 per suos verba regi nuntiavit, " Quo-
" niam pra3tulisti argentum Deo, pecuniam Apostolo, cupidi-
" tatem mihi, velociter venient super te mala, qase locutus
" est Dominus ; sed haec, me vivente, non fient." Jam vero
post beati viri obitum, ut ipse praedixerat, Danis omnes portus
regni infestantibus, dum nesciretur ubi eis occurrere deberet,
decretum est a viris prudentibus, [ut] 6 vincerentur argento
qui non poterant ferro. Itaque decern milia librarum soluta
Danorum avaritiam expleverunt, ut beati Dunstani vaticinium
impleretur.

Popes
John XIV.
and XV.
Otho III.
emperor.
Bishops of
Winches-
ter.

Sanctus Ethelvjoldus,7 Wintoniensis episcopus, migravit ad
Christum.

Anno Domini dcccclxxxiv. Johannes sedit in cathedra Eo- Vit. Poniif.
mana mensibus novem ; cui succedens alius Johannes sedit
novem annis. Quo etiam anno Otho tertius Eomanum adeptus Marian,
imperium annis decern et novem imperavit. Eodem anno °?ot*
Sanctus Ethelwoldus,8 Wintoniensis prassul,9 migravit ad p 5g0 A
Dominum, cui Elfegus, abbas Bathoniensis, vir litteratus et
moribus ornatus,10 successit.

1 et . . . refugerunt] Added by
the compiler.

2 Surrexit] Surrexerunt, W., as
one of the MSS. of Malmesbury ;
Surrex, A.

3 ^Elfstan.

4 irritaret] recitaret, A., altered
in a modern hand to provocaret.

5 hcec] hoc, A.

6 ut is also wanting in 0. W. It
is inserted in A. by a later hand.

7 Ethelwoldus] Oswaldus, A. W.

8 Ethelwoldus] Oswaldus, W.

9 prcesul] episcopus, W.

10 vir . . ornatus] Introduced by
the compiler.

CHRONICA MAJORA.

47:

Flor. Wig. Anno Domini dcccclxxxv. Defuncto l Kinewoldo, Wellensi A.D. 985.

App., episcopo, Sisrarus abbas reverendus successit; quo etiam anno P\ 153-

p. 621 B. , « • in. ■ ii« . i • m' i Bishops of

Id p 580b ^ux Merciorum Alfricus, Alien ducis films, a regno expel- -yy-eiis

litur. iElfric of

Mercia
Be tributo Danis soluto. banished.

Malmesb. Anno Domini dcccclxxxvi. Rex Anglorum Etbelredus, qui, Payment

Gest. Reg. probibente Sancto Dunstano, centum libras ab episcopo Rofensi *£?, e , ^ .
ii lfi5 nn i • i • •,• iEthelred

aooaRA extorserat, pro pace brevissima pensionem sedecim milium t0 t^e

librarum persolvere compulsus est. Danes.

Flor. Wig.
p. 580 B.

Be afflictione gentis Anglorum.

Anno Domini dcccclxxxvii. Duse pestes Anglorum gentem, Pestilenc
febres hominum et mortalitas animalium, afflixerunt, et clade a . ™ur"
pervalida tam populum afficiendo quam jumenta consumendo
per omnes fines regni graviter contriverunt.

rain m
England.

Be viorte Sancti Dimstani, Cantuariensls archiepisco'pi.

Id. p. 580 c. Anno Domini dcccclxxxviii. Beatissimus confessor Domini Death of
et arcbiprassul, Dunstanus, laudabilis vitas cursum felici exitu S. Dun-
terminavit quartodecimo kalendas Junii ; a cujus miraculorum

Malmesb. gloria in utero matris suee exordium habuisse legitur.3 De- His sanc-

Gest. Pont. nique sanctitatis ejus futuraa [prassagus idem qui] rerum tltv evi~
» P' * auctor Deus, jocundo prodigio [nativitatem ejus] praeveniens, Defore u\s
matri Dunstanum in utero gestanti filii nondum nati, quid birth.
esset futurus, ostendit; nam. in die Purificationis beataa Vir-
ginis Mariaa, dum esset in ecclesia, prassente tumultu civi-
tatis cum candelis accensis, presbytero ad officium altaris
solemniter sacris ornamentis adornato, omnium repente lumi-
naria seu casus sive Dei nutus exstinxit; omnibus igitur
stupefactis, matris Dunstani cereus subito lumen accepit,
casterisque lumine communicato hilaritatem restituit. Ejus
processu temporis citbara paxillo suspensa sine bumano
tactu,4 " Gaudent in caslis," antipbonas melodiam suaviter

Id. p. 29. resonabat. Die 5 quoque quascunque diaboli fraudes divino

1 Florence and the A.-S. Chron.
give the death of bishop Kyneward
or Cyneweard under the year 975.
Sigar was abbat of Glastonbury.
Malmesb. De Antiq. Glaston. eccles.
pp. 325, 328 (Gale).

2 Junii'] Julii, A. 0. The next

sentence, cujus . . . legitur, is intro-
duced by the compiler.

3 legitur'] leguntur, A. O. W.

4 tactu] tacta, A.

5 There is a somewhat similar
legend in Osbern's life, c. 14, col.
424.

474

MATTH.EI parisiensis

A.D. 988.
Legend of
the appear-
ance of the
devil to
him.

JEthelgar

archbishop
of Canter-
bury.

spiritu prsevidens, diabolum in specie piilcherrimte' mulieris Cf.

ad se venientem et in spiritu fornicationis ilium temptare Malmesb.

volentem, ignitis forcipibus per nasum arripuit, et ilium l • 19' 2y'

tamdiu tenuit, donee in diversas et terribiles valde transmu-

tatus formas, quod diabolus esset, evidenter ostendit ; qui

tandem dimissus aerem corrumpendo turbavit, quod assisten-

tibus fceda vestigia discedens reliquit. Defuncto igitur bea- Flor. Wig.

tissimo patre Dunstano, successit ei Etbelgarus, qui primus "***• ^'

in Novo monasterio abbas a beato Etbelwoldo Wintonise creatus, p'

postea apud Seleseium pontificatus bonorem suscepit, cui ad

Selesiensem ecclesiam Ordbrithus successit.

Ethelgaro archiepiscopo successit Alfrictis.

JElfric Anno Domini dcccclxxxix. Defuncto Etbelgaro, Cantua- Malmesb.

archbishop riensi arcbiepiscopo, successit ei Alfricus, qui prius 2 abbas . ^st- °^

of Canter
bury,

Abbendoniensis erat; de quo quod dicunt quidam,3 ipsum apud
Cantuariam proturbatis clericis monacbos posuisse, verisimile
non videtur ; constat enim monacbos in ecclesia Sancti Salva-
toris fuisse a tempore Laurentii arcbiepiscopi, qui primus beato
Augustino successit.

i. 20, p. 32.

Bishops
of Lindis-
farne.
Siric arch-
bishop of
Canter-
bury.
De discor-
dia orta
inter re-
gem Ethel-
redum et
Ricardum
ducem
Norman-
norum.

Mildredo successit Aldhanus.

Anno Domini dccccxc. Mildredo,4 Lindisfarnensi antistite,
ex bac luce subtracto, Aldhunus ei successit. Per idem tem-
pus Alfrico, Dorobernensi arcbiepiscopo, Siricius successit,
qui Wiltoniensis prassul antea erat.

Eodem tempore suborta est discordia [inter] regem Anglo-
rum Etbelredum et Ricardum ducem Normannorum, bac de
causa; babuit rex Etbelredus Emmam, filiam preedicti ducis,
sibi matrimonio copulatarn, qua3 regi duos filios Elfredum
genu erat et Eadwardum. Huic uxori suas rex adeo protervus
erat, ut vix earn in cubiculo admittere dignaretur ; ilia autem
alti sanguinis progenie ducens originem in maritum tumebat,
famamque 5 viri sui apud patrem suum non mediocriter deni-
grabat; unde idem dux quoscumque bomines, clericos sive
laicos, de regno Anglorum, qui per terram suam transitum
faciebant, capiens, quosdam interfecit et nonnullos sub carce-

Flor. Wig.
p. 580 c.
Id. MS. A.,
p. 580 4.

Malmesb.
Gest. Re-
gum, ii.
165, 166,
pp. 268,
269.

(Not in
Malmesb.)

1 et ilium] om. O. W. This is
much fuller than Malmesbury's ac-
count of the legend.

2 prius] primus, A. The compi-
ler has followed Malmesbury's error
in placing JElfric here, though he
gives Sine under the following year.

3 quidam] i.e. Flor. Wig. (MS.
A. p. 5804), of Siric, from the A.-S.
Chron.

4 Mildredo] An error for Alfsio,
which Flor. has.

5 famamque. . . deputavit] Intro-
duced by the compiler.

CHRONICA MAJORA.

47;

rali castodia deputavit. Hoc quoque discidium cum a Papa A.D. 990.
Jolianne fuisset compertum, misit in Angliam Leonem, Tre- Interfer-

et potentes jam dictos ad unitatem reduxit.

Malmesb.
Gest. Re-

???' ~_„ verensem episcopum, qui pacem firmam inter eos reformavit, ence °*

16o, p. 269. x , ± . j. Z j __-i. j. j _-A Pope John

XVI.

De tribute Banis soluto.

Flor. Wig.
p. 580 d.

Id.p.oSOE,

Anno Domini dccccxci. Dani Gipeswicum depraedantes. The Danes

ducem Orientalium Saxonum Brithonum apud Meldouam inter- at Ipswich,

emerunt ; quo audito, datum est 1 eis tributum decern milium ]3vrhtix,th

librarum per consilium Siricii, Dorobernensis arcbiepiscopi, et at Maldon.

aliorum nobilium regni, ut a crebris rapinis, cremationibus, Tribute

et bominum ceedibus, quae circa maritima asrebant, cessarent. P, to

° them.

Scmetus Oswaldus archiepiscopus obiit.

Anno Domini dccccxcii. Sanctus Oswaldus, Eboracensis Death of

arcbiepiscopus, pridie kalendas Martii ex bac vita transiens, "• 9?^? '

regni ca3lestis gaudia conscendit, et Wigorniaa in ecclesia 0f York

beatge Vb'ginis Maria?, quam ipse fundaverat, sepultus, Med-

mesbamensem abbatem, Aldulfum, babuit successorem. Eodem

anno, ex prsecepto regis Etbelredi, naves nmltaa militibus

electis munitas, Alfricum, Tbeodredum, Elstanum2 et Esewinum iElfric.

duces illis praaficiens, praacepit ut irruptionibus resistere labo- Thored.

rarent; verum dux Alfricus nuntium ad bostes mittens, rosra- t^i^^^
......... . . i ./Llistan

vit ut ab msidiis sibi paratis prascaverent; sed cum tandem anci jesc-

inter partes adversas navale praalium debuit committi, ipse wigsetover

dux proditor Alfricus clam omnibus Danicam profugit ad ^e neet-

Treason of
JElfric.
Defeat of

classem ; sed, instante necessitate, fcedam cum eis iniit fugam
Quos fugientes regis satellites insecuti, imam navem ex Danica

classe ceperunt et, omni in ea multitudine caesa, spoliaverunt ; tjje Danes,
sed aliis Danorum piratis fugientibus naves Londonienses oc-
currerunt et, commisso cum eis praalio, multa Danorum milia
peremerunt. Insuper etiam Alfrici ducis navem cum militibus
et armis, ipso vix elapso, ceperunt. Eodemque anno obiit Death of
Flor. Wig. felicis recordationis Ethel winus comes, fundator ccenobii founder of

pp. 581a, Rameseiensis. Ramsey.

580 D.

De DoMorum persecutions.
Id. p. 581 c. Anno Domini dccccxciii. Praadictus paganorum acervus Ba- Ravages of
anburgum fregit et spoliavit, Nortbanbunibriam et Lindesiam tIle ^aoes-

1 est~\ om. W. It is inserted by
Par. in A.

2 So the Chronicles and Flor.,
except one MS., which has JElfga-

rum. Flor. adds Wiltuniensem. iElf-
stan was bishop of London ; iElfric,
bishop of Wilton (i.e., Ramsbury) ;
iEscwig was bishop of Dorchester.

476

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 993. devastavit ; contra quos cum provinciales praslium essent com- Flor. Wig.
missuri, duces exercitus Frane et Frithegistus, similiter et P- 581 c-
Godwinus, quia ex Danica progenie nati fuerunt, suis insidias

.ZElfgar, parantes, auctores fugas primitus exstiterunt. Hoc quoque

son of anno, jussu regis Ethelredi, Algarus, prasdicti Alfrici proditoris

, ,. *jlc.j Alius, luminibus est privatus.

Invasion of
Sweyn and
Olaf.
p. 154.

They are
bought off
by iEthel-
red.

Confirma-
tion of
Olaf.

Be gravi tributo Banis soluto.

Anno Domini dccccxciv. Suanus rex Danorum et Anlafus Id. p.581r>.
rex Norwegensium, in die Nativitatis beats? Marias, cum cogo-
nibus1 nonaginta quatuor Londonias advebuntur ; quam mox
acriter invadentes, earn subjugare disponunt ; sed a civibus
cum magno suorum detrimento repulsi, ad Essexias, Cantias,
Suth-Saxonia?, et Suthamtonias provincias furorem suum con-,
vertentes, eas spoliaverunt, et cassis populis graviter contrive-
runt. Tunc rex Etbelredus, consilio suorum, dedit eis pen-
sionem de tota Anglia collectam sedecim milium " librarum, ut
a rapinis et cosdibus bominum innocentum cessarent ; 3 tunc
rex Etbelredus Elfegum, Wintoniensem episcopum, et ducem
Ethefwardum ad regem Anlafum destinavit, quern ad villam
regiam,4 ubi rex Etbelredus tunc erat, pacifice perducentes, et5
ad ejus petitionem sacro fonte intinguentes, ab episcopo con-
firmari fecerunt ; quem rex in filium adoptionis suscipiens,
regiis cum6 muneribus bonoravit, et deinde restate superveni-
cnte ad suam patriam pacifice remeavit.

Transla-
tion of S.
Cuthbert
from Ches-
ter-le-
Street to
Durham.

Corpus sancti pontificis Guthberti in Bunelmum est translatum.

Anno Domini dccccxcv. Corpus Sancti Cuthberti pontificis, Id.p. 582r.
sicut oraculo caslesti fuerat prasostensum, in Dunelmum trans-
latum est, ubi et sedes episcopalis est deinceps constituta ;
tempore enim, quo Lindisfarnensis ecclesia ab 7 Inguar et
Hubba devastata est, Eardulfus, tunc illius ecclesias antistes,
cum rebus quas in ecclesia erant, corpus etiam beati Cuthberti
incorr upturn tollens, per aliquot annos in sedibus vagabatur
incertis, donee in loco, qui Cunegecester dicitur, episcopalis
fuerat cathedra collocata. Acta autem sunt base tempore magni
regis Alfredi, ut8 superius est stilo exaratum.

1 cogonibus~\ coronibus, A. ; Flor.
has trieribus.

2 milium] om. O. W.

3 cessarent] cessaret, W. A.

4 Andover.

3 et . . . intinguentes] Introduced
by the compiler.

6 cum] eum, 0. W.

' ab] sub, W.

8 ut . . . exaratum] Added by
the compiler.

CHRONICA MAJORA.

477

Ricardus dux Normannorum obiit.

A.D. 996.

Vit. Pontif. Anno Domini dccccxcve. Gregorius sedit in cathedra Eo- Pope Gre-

~* ,. „ mana annis duobus. Eodem anno dux Normannorum Eicardus S?1^, *
William of rr , ., , ,,. ., Death of

Jumieges Laiem clausit supremum, quo apud x iscannum sepulto, sue- Richard I
iv. 20, coll. cessit filius ejus Eicardus], qui secundus dicebatur. of Nor-

823, 824. mandy.

Be misera depopulatione Dcmorwm.

Flor. Wig. Anno Domini dccccxcvii. Defuncto Sigaro, Wellensi ponti- Bishops of

MS. A., fice,1 Alfwinus successit. Eodem anno septentrionalis Wallia, "ells.

Td ^S9 Dorsetensis, Cornubiensis, Devoniensis provincias, nullo 0D" tionsof the

D ' ' stante, a Danis igne et ferro cum casdibus hominum et rapinis Danes.

desolataa sunt, et ccenobium, quod Tavistocb dicitur, est ignibus Tavistock

devoratum. abbey

burnt.

Be Gereberto apostata.

Vit. Pontif. Anno Domini dccccxcviii. Johannes sedit in cathedra Eo- Pope John
mana mensibus decern. Eodem anno successit ei Silvester, XVH.

Malmesb. qUi et Gerebertus, annis tribus et mense uno. Iste Gerebertus Gerbert,
es a.. e" ex Gallia natus apud Floriacum a puero monachus adolevit, afterwards

167 p. 271. qui vel tasdio seu cupidine ductus, de nocte fugiens ad Hispa- vester II
niam, ut astrologiam disceret, convolavitr quo cum pervenis-

Id. p. 273. set, junxit se Gerebertus cuidam illius artis perito, qui libros

ei astronomicos praabuit ad scribeudum. Erat autem inter csete- He carries

ros codex unus totius artis conscius, quern nullo modo elicere °^ a book

poterat de manibus magistri ; ardebat e contra Gerebertus in ,on a!,/°"
r Jo^y from

concupiscentia libri, unde ad preces conversus, ubi nihil pro- his master.

fecit, donaria magna offert et plurima pollicetur ; sed omnibus
a magistro promissionibus contemptis, Gerebertus nocturnas
parat insidias, ut saltern furto codicem surripiat. Itaque ma-
gistrum, connivente 3 etiam filia ejus quam 4 amabat Gerebertus,
patrem vino inebriatum lecto componit, volumenque sub cer-
vicali stertentis positum Gerebertus abripuit et fugit. Magister
somno excussus,5 indicio stellarum, qua erat arte peritus, inse-
quitur fugientem ; Gerebertus quoque ex stellarum inspectione
magistrum se insequentem comperiens, sub ponte ligneo, qui
prope erat, se abscondit pendulus et pontem amplectens ut
nee aquam tangeret neque terrain; ita quaarentis aviditate
frustrata, magister domum revertitur confusus. Tunc Gere-
bertus iter expediens venit ad mare, ubi, per incantationes

1 pontifice] episcopo, W., as Flo-
rence.

2 convolavit] convaluit, W.

3 connivente] convivantem, A.W.

4 quam] quem, A.

5 excussus] Altered to excussu in

478

MATTHjEI parisiensis

His speak-
ing statue.

A.D. 998. diabolo advocato, bomagium ei fecit, ut se a magistro inse-
quente tutum ultra pelagum transportaret, quod factum est ;
igitur Gerebertus Galliam repatrians publicas ingressus est
scbolas, ubi multos prasdicandoj scientias babuit discipulos.

Fertur de boc Gereberto, quod fuderit sibi status caput,
certa inspectione siderum, cum omnes videlicet planeta3 exordia
cursus sui rneditarentur, et boc caput non nisi interrogatum
loqueretur, sed verum vel negative vel affirmative pronuntiaret ;
ut verbi gratia, cum diceret Gerebertus, " Ero apostolicus ? "
responderet statua, " Etiam ; " " Moriar antequam missam
" cantem in Jerusalem?" "Non." Hoc ilium ambiguo de-
ceptum ferunt, ut nibil ante mortem cogitaret poenitentiae, qui
confidebat de longo tempore vitas, nee praavidit, quod est
Romas ecclesia " Jerusalem" vocata, ubi cantat1 missam Papa,
His death, cum prastitulatur statio ad Jerusalem ; ubi cum missam can-
tasset Gerebertus, lecto statim infirmatus decubuit, et statua
consulta deceptionem suam et mortem cognovit. Advocatis
igitur cardinalibus sua diu facinora deploravit, quibus inopi-
nato stupore perculsis nee quicquarn loqui valentibus, ille pras
dolore ratione bebetata rninutatim se dilaniari et membratim
foras proici jussit; " Habeat," inquit, " membrorum officium,
" qui eorum quassivit bomagium, nam animus meus nunquam
" illud maleficium, immo sacrilegium, adamavit."

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 167,
p. 274.
Id. ii. 168,
p. 275.
Id. ii. 172,
p. 283.

Legend of
a brazen
statue and
a treasure
at Rome.

p. 155.

Be thesauro Octaviani.
In diebus bujus Gereberti fuit prope Eomam in campo Id. ii. 169,
Martio statua quasdam asnea, cujus a dextra manus digitum ba- P* 277*
bens extentum, quern indicem dicimus, et scriptum in capite,
" Hie percute." Hoc illius temporis bomines ita intelligen-
dum putaverunt, quod in statua tbesaurum invenirent, multis
earn innocentem securium ictibus inaniter laniabant ; sed illo-
rum Gerebertus errorem aliter exponens, in meridie sole in
centro existente, notavit quonam3 se umbra extenderet, et ibi
palum fixit. Mox nocte superveniente, solo cubiculario later-
nam portante comitatus, eo contendit ; ibi terram solitis incan-
tationibus aperiens, latum ingredientibus introitum patefecit ;
conspexerunt ingens palatium aureos babens parietes, aurea
lacunaria,4 aurea universa ; vident milites aureos aureis tesseris
quasi animum oblectantes, regem quoque conspicantur metalli-
cum cum regina discumbentem, apposita fercula, ministros
astantes, pateras multi ponderis et pretii, ubi naturam vincebat

1 cantat] cantant, W.

2 cujus dextra manus] So altered
by the compiler from dextra manus,
and no verb added at the end.

3 quonam"] quo, W.

4 Par. has vel laquearia in the
margin.

CHRONICA MAJORA.

479

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 169,
p. 277.

opus ; in interiori parte domus, lapis carbunculus tenebras A.D. 998.
noctis fugavit ; iu coutrario angulo stabat puer arcum tenens Legend of
extento nervo et intenta sagitta, ita quod in omnibus nostrum. a Drazen
temptantibus intuitum1 nihil erat quod impune posset tangi, etsi a treasure
posset videri ; continuo enim ut quis manum ad contingendum
aptaret, videbantur omnes imagines illse prosilire et impetum
facere in prassumptorem. Quo timore pressus Gerebertus, a
rebus abstinuit concupitis"; sed cubicularius cultellum artificiose
nimis operatum, quod mensaa vidit superpositum, arripiens,
arbitratus in tanta copia parvum latrocinium posse latere ;
verum mox omnibus imaginibus cum fremitu exsurgentibus,
puer emissa sagitta in carbunculum tenebras induxit, et nisi
ille monitu domini sui cultellum reicere accelerasset, graves
ambo poenas pertulissent. Sic, non satiata Gereberti cupidine,
reversi sunt confusi, gressus eorum laterna dirigente.

Flor. Wig.
p. 582 D.

De Cantice d&pojpulatione.

Anno Domini dccccxcix. Paganorum exercitus nefandus Siege of
Cantia3 occidentalem plagam ferme totam demoliti sunt, unde R°chester
[ad] Rofensium urbem devecti, earn obsidione vallaverunt ; j)anes
contra quos Cantuarienses destinati asperum cum eis conflictum
inierunt ; sed, hinc inde multis interfectis, Dani tandem vic-
toriam reportarunt ; contra quos rex Ethelredus exercitum
dirigens, parum vel nibil profecit.

Rex Ethelredus 2 Monica insulam subjugavit.

Id. p. 583 a. Anno Domini m. Classis Danorum praafata Nbrmanniani The Danes
hostiliter petivit ; quo audito, Ethelredus rex Anglorum interim attac^ Nor-
Moniaa insulam sibi potenter subjugavit. Conauest

of Man by-

Id.

Be persecutione Danica, et inventione Sancti Ivonis.

jEthelred.

Anno Domini mi. Memoratus paganorum exercitus, de N~or- The Danes
mannia rediens, Exoniensem 3 urbem obsedit, sed, civibus besiege
viriliter resistentibus, recesserunt ; contra quos Devonienses, e er'
Sumersetenses, Dorsetenses congregati, in loco qui Penho Battle of
dicitur, certamen cum hostibus comniiserunt, ubi Dani, multa Penhow.
ex Anglis illata strage, victoriam habuerunt ; inde pagani ad

1 nostrum temptantibus intuitum']
cum oculos spectantium ars pretiosa
raptaret, Mahnesbury.

- Rex Ethelredus} RexAlfredus,

W. ; De Cantie fredus, A., repeated
from the previous heading.

3 Exoniensem~] Oxoniensem, A.

480

MATTHjEI parlsiensis

A.D. 1001. Wectam insulam cursum dirigentes, illam totam cum vicinis Flor. Wig.

The Danes provinciis, nullo obsistente, rebus omnibus spoliarunt. Eodem P> 583 B-

1!f \at 1 ann0 baventum est corpus Saucti Yvonis, episcopi et confesso-

The body ™s> octavo V kalendas Maii.

of S. Ives

found.

The Danes
bought off.

Transla-
tion of S.
Oswald.

Death of

archbishop

Aldulf.

Discovery
of the body
of S. Ives
at Ramsey.

Eadric earl
of Mercia.

Malmesb.
G. Pont. iii.
115, p. 250.

Founda-
tion of
Burton
abbey.

Rex Ethelredus Danis tributum dedit.

Anno Domini Mil. Eex Etbelredus, consilio primatum suo- Id. p. 583c
rum, Danis pro bono pacis tributum viginti quatuor milium
librarum solvit. Eodem anno Adulfus, Eboracensis arcbiepi-
scopus, Sancti Oswaldi archipraesulis reliquias de sepulcbro
levavit, et decimo septimo kalendas Maii in tbeca, quam
paraverat, bonorifice collocavit. Nee multo post idem archi-
episcopus, ex bac luce translatus, Wlstanum, "Wigorniensem
antistitem, babuit successorem ; Wlstano ad "Wigorniensem
ecclesiam successit Leofsius.

Eodemque anno inventus est non procul a coenobio
Rameseise Sanctus Yvo, cujus inventionem cum non
reverenter acceptasset abbas 2 Rameseise, graviter puni-
tus est.

Descriptio Eadrici proditoris.

Anno Domini Mill. Eex Anglorum Etbelredus ducatum Mer- Malmesb.
ciorurn Eadrico cuidam proditori, cognomento Streona?,3 dedit, Gest. Re-
cui non nobilitas sed opes regis gratiam emerunt ; erat autem |65 ' q6»
iniquus ille fasx bominum, dedecus Anglorum, bilinguis, ver-
sutus, secreti disseminator, dissimulare doctus, fingere paratus ;
SEepe ad bostes missus ut pacis mediator, pugnam accendit;
sed de bis omnibus infra dicetur.

Hoc etiam anno Wilfricus, vir magnse sanctitatis et
auctoritatis, sibi providens futura perpendendo, nobile
coenobium de Bur tuna super fluvium de Trentam fun-
dasse perhibetur et raultis possessionibus ampliasse.

Pope John
XVIII.

Dani sine contradictione prcedas agunt.

Anno Domini miv. Johannes sedit in catbedra Eomana annis Vit. Pontif.
quinque.

1 octav. kal. Maii] Introduced by
the compiler from the Historia
Ramesiensis, cap. lxviii., p. 431
(Gale).

2 i.e., Eadwith, afterwards bishop
of Dorchester.

3 cognomento Streona] Introduced
from Flor. Wig. p. 584 d.

CHRONICA MAJORA. 481

Hen. Hunt. Quo utique anno Dani exarserunt crudelitate inaudita, An- A. D. 1004.
vi. p. 752 b. gliani totani sicut locustas cooperientes, omnia spoliantes, ho- Ravages of

mines neci tradentes, nee fait inventus quisquam qui hostibus -Danes.

obviaret.

Fames Angliam invasit.

Id. p. 752 c. Anno Domini MV. Tanta famis miseria Angliam invasit, Famine in
Marian. quant am nullus bominum earn meminit invasisse. Eodem England..
Scot. [anno] Henricus Eomanum adeptus imperium imperavit annis emDeror

viginti duobus.

Nota proditionem in convivio.1

Flor. Wig. Anno Domini MVI. Defuncto Siricio - Cantuariensi arcbiepi- iElfheah
p. 584 d. scopo, Alfegus, Wintoniensis episcopus, successit, et3 Elfego El- archbishop
sius. Eodem anno dux perfidus Eadricus cognomento Stren 4 b
ducem nobilem Etbelstanum apud Scrobesberi ad magnum, Treachery
quod paraverat, convivium invitavit, ad quod cum invitatus of Eadric.
venisset, quarta convivii die ipsum in silvam venatum duxit,
ubi, cunctis circa venationem occupatis, quidam carnifex,
nomine Godwinus, cognomento Porthunte,4 quern Eadricus
ante donariis corruperat, ex insidiis subito prosiliens, ducem
Etbelstanum nefarie nimis peremit, In cujus rei ultionem,
duo filii ejus, jussu regis Etbelredi, exececati sunt.

Bex Ethelreclus pecunia pacem dbtinuit.

[Ten. Hunt. Anno Domini mvii. Swanus, rex Danorum, vir potens et Ravages of
vi. p. 752d. crudelis, cum magna classe venit in Angliam, quern ubique Swegen

comitabantur prasdatio, combtistio, et occisio ; infrenduit An- t* CQUn.

glia tota, velut arundinetum Zepbyro vibrante collisum, try.

unde 5 rex Ethelredus confusione magna constrictus,0 pecunia Money

pacem ad tempus, quam armis non potuit, adquisivit. Pai J^^,

red.

1 This is the title in W. The I Gest. Pont. ii. 75, p. 162, the com-

scribe of A. has carelessly repeated | piler confusing this Elfegus with the

that belonging to the next year. j earlier bishop of that name. Flo-

- Siricio'] This error seems intro- j rence has Kenulfus correctly,
duced from Malmesbury, Gest- j 4 Both these additions have been
Pontif. i. 20, p. 32, as Florence, introduced by Paris from Florence,
following the Chronicle, has cor- ~° This sentence is the compiler's
rectly Alfricus. See Mr. Hamilton's own, though the material is in Hunt-
note on Malmesbury, p. 32. ingdon and Florence.

3 et . . . Elsius] From Malmesb. G constrictus] consternatus, W.

H H

482

MATTHjEI parisiensis

A.D. 1008.

Tribute
of ships
through
the coun-
try.

Vt rex Ethelredus naves fecerit fabricari.

Anno Domini mviii. Kex Anglorum Ethelredus per totam Hen. Hunt.
Angliam jussit parari ex trecentis et decern hidis navem vi.p.753 a.
unam, et ex hidis octo galeam unam et loricam. Eodem *1% g*
tempore frater perfidi ducis Eadrici cognomento Stren,1 p"
Brithricus, homo lubricus et superbus, Wlnothnm regis mi-
nistrum injuste accnsavit, qui, ne caperetur, fugam2 iniit, et,
viginti navibus adquisitis, piraticam vitam egit regemque3 se
insequentem multo tempore vexavit.

Sergius papa creatur.

Pope Ser- Anno Domini Mix. Sergius sedit in cathedra Eomana annis Vit. Pontif.

gius IV. duobus et mensibus novem. Eodem 4 anno defuncto Brithrico, Flor. Wig.

Bishops of gireburnensi pontifice, Elmarus successit. P- 621 A-

Sherborne. x

The Danes
at Ipswich.

Their vic-
tory and
subsequent
ravages.
p. 156.

Be victoria proditione obtenta.

Anno Domini MX. Novus Danorum exercitus apud Gypes- Hen. Hunt,
wicum veniens in die Dominica3 Ascensionis, praedis ibidem vi. P- ?53 c-
vacabat et rapinis. Congregati sunt contra eum ad pugnam Plor. Wig.
dux Ethelstanus, sororius regis, Oswi et Eadwi et Wlferus p- 586 d.
consules, et multi cum eis bellatores ; sed, Anglis fugam non
meditantibus, Turketillus patre Danus fugam primus incepit ;
unde Dani victoriam adepti Est-Angliam et Grantebrege cum
ipsis paludibus pervagantes, rapinis quaeque sibi obvia et in-
cendiis devastabant ; deinde versus occidentem divertentes, pro-
vincias Huntendonensem, Bedefordensem, Bukingehamensem,
Oxoniensem depopulatione misera contriverunt.

The Danes
besiege
Canter-
bury.

De passione Sancti Alfegi, archiepiscopi et martyris.

Anno Domini mxi. Cum jam dicti iniquitatis ministri pras- Id. p. 587b.
scriptam depopulationem complevissent, Cantuariam obsidione
vallaverunt; vicesimo autem obsidionis die, per insidias Al-
mari, ejusdem provincias archidiaconi, quern archiepiscopus
Alfegus prius, ne morti traderetur, eripuerat, pars civitatis

1 This is introduced by Paris
from Florence.

- caperetur fugam] fugam cape-
retur, A.

3 regemque . . . vexavit] Intro-
duced by the compiler.

4 This is put down to the present
year through a confusion with the
bishops of Selsey, a change in whom
is mentioned by Florence this year,
MS. A. p. 5865, the successor's
name being Ahnarus.

CHKONICA MAJORA. 483

Flor. Wig. incenditur, deinde tota capitur, homines jugulantur, alii flam- A.D. 1011.

p. 587 b. mis devorantur, alii de muris prascipites dantur, plures per

verenda suspensi defieiunt, parvuli a maternis uberibus avulsi

ant lanceis in altuni projecti excipiuntnr, aut minnte in frusta

conciduntur, matronas per plateas crnribus distracts?, demnm

ignibus injecta?, morinntnr. Inter base Alfegus civitatis arcbi- Capture of

episcopus capitur, vincitur, trahitur, et variis suppliciis cru- aI9~~ 1S^°P

■4. ai -uu a i- a i.- ■ u- -xx -x ^Flfheab.

ciatur ; Almarus, abbas bancti Augustmi, abire permittitur.

Godwinus, Kofensis episcopus, et Leofrona, Sanctaa Mildredas
abbatissa, cum monacbis et utriusque sexus turba innumera
capiuntur; exinde ecclesia Cbristi spoliata comburitur, grex
monacborum, turba virorum et mulierum necnon parvnlorum
decimatur, novem trucidantur, vitae decimus reservatur ; qua-
tuor monacbis et viris octingentis decimatorum summa com-
pletur. Populo itaque ca3so, urbe spoliata et tota concremata,
archiprassul Alfegus vinctus extrahitur, impellitur, sauciatur, His mar-
ad classem perducitur, in carcerem retruditur, et per menses tyrdom.
septem ibi torquetur, ut : se ad redimendum lacessitus injuriis
cogeretur; sed inter base omnia, in populum infidelem ira
divinse dementias ita desaevit, ut ex eis ad duo milia per in-
teraneorum dirissimos cruciatus prostraret ; sed cum nee sic
proditores nefandi ad poenitentiam fuissent provocati, Danus
Id. p. 587e. quidam, Thrum nomine, cum yideret sanctum archipraestdem
tantis affligi tormentis et quasi mori non posse, impia pietate
commotus, securim capiti ejus infixit, et ab archiepiscopo con-
stanter Christum confitente2 martyrem gloriosum efficiens,
Osbem, animam exultantem ad caalos transmisit. In loco quoque pas-
Vita S._ sionis, lignum aridum cruore ejus respersum, cum sub unius
c 14 'col noctis termino reviruit et frondes cum foliis emisit, infideles,
385. viso miraculo, perterriti sunt, et corpus sanctissimum certatim

(Migne's^ deosculantes Londoniis illud vehi permittunt, ubi et honesta?
at.r0 °Sia' traditur sepulturaa. Deinde, decurso decern annorum spatio,
Cf Id 15 iclein corpus ab omni corruptionis labe immune levatum Can-
col. 386. tuariae defertur decentius collocandum, ubi usque in praesens
tempus recens durat sanguis, et corporis integritas illibata.

Post hasc, invalescente per totam Angliam generali perse- Tribute
Flor. Wic. cutionis rabie, perfidus dux Eadricus et omnes cujuscunque Paid t0 tne
p. 587 n. ordinis et dignitatis primates, ante Paschalem solemnitatem
apud urbem Londoniarum congregati, tamdiu ibidem cum rege
moram fecerunt, quousque Danis tributnm cpiadraginta octo
milium librarum eo pacto persolvissent ;

1 ut . . . cogeretur] Introduced j "confitente'] conntentem, A. O. W.
by the compiler.

H H 2

484

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 1011.

Treaty
with the
Danes.
Departure
of Swegen

Ut l Dani omnes qui. in regno eraut pacificam haberent cum
Anglis ubique cobabitationem, et essent utriusque populi quasi
cor unum et anima una. Hac qnoque conventione utrobique
obsidibus confirmata et jurameutis, rex Danorum Suanus re-
versus est in terram suam, et sic rabies persecutions in Anglia
aliquandiu respiravit.

Legend of
dancers in
a church-
yard.

De chorea quada/m nefanda per inobedientiam facta.

Anno Domini mxii.2 Cum in villa quadam Saxonise nomine Malmes-
Colevize,3 in qua est ecclesia Sancti Magni martyris, cujus bur. Gesta
festum celebratur xiv. kal. Septembris, in vigilia Domi- jj |74 '
nicte Nativitatis parocbia convenisset, ut obsequiis interesset p. 285.
divinis, presbyter, nomine Robertus, de more primam demum
missam solemniter incboavit ; et ecce quindecim viri cum
feminis tribus in coemiterio cboreas ducentes, et sEeculares can-
tilenas perstrepentes, presbyterum adeo impediebant, ut ipse
cantantium tumultus inter sacrosancta missarum solemnia altius
resonaret. Denique cum a Roberto presbytero mandatum
baberent ut tacerent, et ipsi silere contempsissent, imprecatus
est presbyter, iratus dicens, "Placeat," inquit, "Deo et Sancto
" Magno, ut ita cantantes permaneatis usque ad annum evo-
" lutum." Quid ergo? Verba sacerdotis pondus adeo babue-
runt, ut Jobannes, ejusdem presbyteri filius, sororem suam
nomine Merset cum aliis cantantem per bracbium arripiens,
ut earn abstraberet, cum recedere non potuit, bracbium a cor-
pore evulsit, sed inde gutta sanguinis non exivit; ipsa itaque
per totum annum cum ceteris permansit, et cboreas ducens
cantavit ; pluvia super illos non cecidit, non frigus, non calor,
non fames, non sitis, nee lassitudo illos affecit ; indumenta
eorum vel calciamenta non sunt attrita, sed quasi vecordes
jugiter cantaverunt ; prius ad genua, ac demum usque ad
femora, in terram dimersi fuerunt ; fabrica quasi tecti domi-
cilii aliquando erigebatur, nutu Dei, super eos ut pluvias
arceret. Tandem, evoluto anno, Herebertus, Coloniensis ar-
cbiepiscopus, a nodo, quo manus eorum ligabantur, eos absolvit,
et ante altare Sancti Magni martyris reconciliavit. Filia pres-
byteri, cum aliis duobus, continuo spiritum exbalavit ; ceeteri
tribus diebus et noctibus dormierunt ; aliqui postea obierunt et
miraculis claruerunt ; quidam vero pcenam suam, membrorum

1 This is peculiar to the com-
piler.

2 Par. has in the margin, " Hoc
" miraculum secundum alium histo-

" riographum contigit anno Christi

" MXXI."

3 The name of the village is not
in Malmeshury.

CHRONICA MAJORA. 485

suorum tremore, prodiderunt. Legant hoc illi qui per votum A.D. 1012.
obedientise astringuntur, quantum sit vitium transgres~
sio mandati superioris.1

Item almd exemplum inobedientice.

Malmes- Imperator Henricus,2 Dominica, quae3 Quinquagesirna dici- Story of

ur. Lresta ^ur venatum pergens, ad oram silva3 cuiusdam solus, dis- ^n l11- „
Reeum, . ■ , ° . . ., , . favoured

ii. 175 persis socns, devenit; juxta quam silvam ecclesiam contem- prjest ma(je

p. 286. platus, eo contendit, militemque se esse mentieus, missarn archbishop
simpliciter a presbytero rogavit. Erat autem presbyter ille of Cologne
praeclarus religione, sed adeo deformis corpore, ut monstrum bv tiie
potius quam homo videretur ; quem cum imperator diligenter
inspexisset, coepit vehementer admirari quare Deus, a quo
formosa cuncta procedunt, sineret conficere sua sacramenta
hominem tarn deformem ; sed mox cum, missa inchoata, ad
versum ilium tractus perventum fuisset, quod a puero canta-
batur, " Scitote quoniam Dominus ipse est Deus," sacerdos
puerum increpans, quod negligenter cantaret, excelsa voce
dixit, "Ipse fecit nos et non ipsi nos," quo dicto repercussus
imperator et presbyterum prophetam esse existimans, ilium,
multum renitentem, in Coloniensem archiepiscopum sublimavit,
qui susceptum archiepiscopatum religione simul et dignis
sedem moribus exornavit. Nam in monasterio sanctimonialium
urbis illius erat puella quaedam, parentum studio potius quam
propria devotione conversa, quaa gestu saeculari et alloquio dulci4 p. 157.
multos5 ad se amatores invitabat; quorum unus, quem opum con-
geries et alta progenies ad libidinem accenderant, puellam ab-
ductam loco justte conjugis tenuit et amavit. Prseteriit multum
temporis, sed tandem res gesta Hereberto archiepiscopo nuntia-
tur ;6 sed cum de mandato [ejus] ovis ovili restituta fuisset, non
multo post in absentia archiepiscopi de monasterio abripitur

1 obedientice . . superioris~\ This I An accurate collation (as a speci-

is written by Paris over an erasure, men) has been given to the end of

W. has "ad obedientiam sunt con- the present year 1012; afterwards

" nexi, ut quantum sit inobedien- the more important variations only

" tise cognoscant." 0. has this with i are given.

malum after inobedientice. The sen-
tence is not in Malmesbury.

From this point to the year 1064,
MSS. O. W., though taken from a
common source, have many verbal
differences from MS. A., besides

2 The name of the emperor is not
in Malmesbury.

3 A. inserts in.

4 dulci'] fallaci, O. W.

5 multos] plurimos, W.

6 The name of the archbishop is

omitting several passages entirely. | not in Malmesbury.

486

MATTH^I PAEISIENSIS

A.D. 1012.
Legend of
an ill-
favoured
priest made
archbishop
of Cologne.

Pope Bene-
dict VIII.
Lyfing

archbishop
of Canter-
bury.

Massacre
of the
Danes.

a juvene supraclicto ; tunc in ilium excommunicationis sententia Malmesb.
promulgatur, ita ut nullus concivium suorum cum eo loqui Gest. Keg.
vel cum eo audeat convivari. Quam juvenis sententiam parvi '_'
pendens, ad preedia sua remotiora recessit,1 ubi cum excommu-
nicata sua vitam flagitiosam peregit;2 sed cum Deus tandem
archiepiscopum ad se vocare dignatus est, et gravi dolore 3
detentus lecto decumberet, convenerunt undique compatriots?
ut extrema beati viri benedictione fruerentur ; solus ille libi-
dinosus venire non prassumens 4 subornavit alios, qui pro se
loquerentur, ut mereretur absolvi. Sed cum nomen juvenis
arcbipraasul audivit, ingemuit, et base verba subjecit, "Si
" miser ille maledictam mulierem deseruerit, sit absolutus;
5 si obstinatus perstiterit, sit anno sequenti, bac eadem die et
bora, qua ego decedam, ante Deum paratus de commissis red-
dere rationem ; videbitis autem me, quando signum ad sextam
boram pulsaverit, de corpore migrare.6 Nee fides defuit verbis
viri Dei, sed et ille7 bora, qua prasdixerat, defunctus est, et
miser ille juvenis, anno evoluto,8 eadem die et bora cum arnica
percussus fulmine expiravit.

Eodem anno Papa Benedictus sedit in catbedra Eomana Vit. Pontif.
annis xii.9 Eodem anno Livingus, qui et Etbelstanus, Wellensis °r' ^'
episcopus, arcbiepiscopatum Cantuarise suscepit, et loco ejus MS.^A.
Etbelwinus episcopus Wellensis consecratur.10 p. 588 2,

p. 621 a.

Quod Dani per totam Angliam perimuntur.

Hoc denique anno, Huna quidam, regis Anglias11 Etbelredi
militiee princeps, vir strenuus et belli cosus, qui sub rege regni
negotia disponenda susceperat,12 videns Danorum insolentiam,
qui jam post pacem factam per totam Angliam adeo superbi-
endo 13 invaluerant, quod uxores virorum nobilium u et filias vi 15
opprimere et ubique ludibrio tradere prassumpserunt, accessit
perturbatus ad regem et querelam super bis 16 deposuit luctu-

1 recessit] divertit, W.

2 peregit] protraxit, 0. W.

3 dolore] languore, 0. W.

4 non prcesumens] contempnens,
0. W.

5 W. inserts et.

6 migrare] commigrare, O. W.

7 sed et ille] quia, W.

8 evoluto] revoluto, W.

9 sedit . . xii.] Romanam adep-

tus cathedrarn annis xii. earn resit-,
0. W.

10 Eodem . . consecratur] oni. OiW.
The following chapter is peculiar to
the compiler.

11 Anglice] om. 0. W.

12 qui . . susceperat] om. 0. W.

13 superbiendo] om. O. W.

14 O. W. ins. regni.

15 vi] violenter, W.

16 W. ins. coram eo.

CHRONICA MAJORA.

487

osam. Tunc rex, non inediocriter commotus, ejusdera Hunse A.D. 1012.
consilio1 misifc litteras in omnes fines regni, mandans nationibus
singulis et2 universis, ut3 sub una die, in festo Sancti Bricii "
episcopi, omnes Dani per Angliam constituti, furtivo impetu4
morti traderentur ; ut 5 simul et semel ab oppressione Danica
omne genus liberaretur Anglorum.6 Sicque Dani, qui firmo
foedere 7 paulo ante utrinque jurato cum Anglis pacifice babi-
tare debuerant,8 opprobriose nimis sunt perempti, [et] mulieres
cum liberis 9 ad domorum postes allisi miserabiliter animas
efFuderunt. Cum igitur bujus decreti sententia apud urbem
Londoniarum absque misericordia10 exequeretur, fugerunt multi
Danorum ad quandam ecclesiam in civitate, ubi omnes sine
pietate u ipsis astantes altaribus sunt perempti ; sed quidam
juvenes ex natione Danica, ad navem quandam fugientes, Da-
ciam petierunt, et regi Suano cruenta sua? gentis nuntiantes
exitia, ipsum ad lacrymas commoverunt ; vocatisque 12 cunctis
regni principibus, omnem rei gesta? seriem illis 13 exponens,
quid agendum consulerent, diligenter inquirit; qui omnes,
quasi uno ore conclamantes,14 decreverunt propinquorum suo-
rum et amicorum sanguinem fore ulciscendum.

Auxit pra?terea bujus perturbationis rabiem mors Gunnildis, Murder of
sororis Suani regis, qua? nuper in Anglia fuerat interfecta in Gunhilda,
Malmes- hunc modum. Erat autem Gunnildis prasfata Palingo comiti,15 ®ister ot
bur. Gesta nobili viro, lege conjugali copulata, qua? prioribus annis, cum
viro 16 Angliam ingressa, fidem Cbristi et sacramentum baptis-
matis ibidem suscepit. Ha?c virago prudentissima, pacis inter
Anglos et Danos mediatrix existens, sese obsidem cum17 viro et
unico quern babebat filio, regi Ethelredo ad pacis securitatem
dedit ; base a rege cum essent Eadrico duci nequissimo 18 ad
custodiendum commissa, post dies paucos in ejus prassentia

Kegum,
ii. 177,
p. 289.

1 ejusdem H. consilio'] per e. H.
consilium, W.

3 singulis et] om. W.

3 ut] quatinus, W.

4 furtivo impetu] subito impetu
facto, W.

5 W. ins. nullo superstite, and 0.
W. ita before ut.

6 0. W. ins. in cevum.

' firmo foedere] om. 0. W.

s firmo . . debuerant] paulo ante
cum Anglis addito juramento, fue-
rant confo3derati ut pacifice cum illis
habitarent, 0. W.

9 liberis] parvulis, O. W.

10 misericordia] pietate, 0. W.

11 sine pietate] om. 0. W.

12 vocatisque] qui convocatis, 0.

13 illis] om. O. W.

14 conclamantes] acclamantes, O
W.

15 O. W. ins. Danico.

1G lege . . viro] om. W., though
inO.

17 cum . . .filio] Introduced by
the compiler. The whole is enlarged
from Malmesbury's account.

18 nequissimo] om. 0. W.

488

MATTH^EI parisiensis

A.D. 1012. virum suum cum filio quatuor fecit lanceis jugulari proditor Malmesb.

Murder of ille Eadricus, qui * et illam novissime decapitari prascepit. .9est- ReS-
n a' Mulier2 vero, mortem3 forti animo perferens, dum4 moritura "" ggg'
non expalluit, nee mortua consumpto sanguine vultus sui sere-
nitatem amisit; veruntamen moriens fiducialiter pronuntiavit,
quod sui sanguinis effusio magno toti Anglise fieret detrimento.
His igitur de causis rex5 Suanus, vir crudelis et ad sanguinis
effusionem pronus, ad 6 vindictam animatus, cunctos sua?
ditionis7 bellatores invitari8 fecit, missisque cum litteris 9 ad
exteras regiones veredariis, milites bellatores 10 lucri cupidos
et animis leves, ad hanc expeditionem venire mandavit.

De Sancto JEl/phego archiepiscopo Gantuarice et
martyre.

History Ipsis quoque temporibus Sanctus Aelphegus mona-

tyrdom of cnus mirificse sanctitatis, procurante Ventana3 civitatis
S. JDlf- episcopo Ethel waldo, et sic volente Eadgaro rege, mo-
nachorum amatore et ccenobiorum fundatore, factus
est abbas Dorheorste. Rege autem Adgaro defuncto,
et filio ejus Eadwardo substituto sed cito fraudulenter
interfecto, successit iEthedredus in regno, qui beato
iElphego donavit monasteriuni in civitate quas Batban
dicitur, ubi profuit et prsefuit abbas ordini mona-
ehorum.

Postea vero procurante Sancto Wlstano archipra3sule
Cantuaripe, beatus iElphegus creatus e"st episcopus Win-
toniaa. Qui postea, beato Dunstano migrante ad Do-
ninum, consecratus est in archiepiscoptim Cantuarise ;
ubi cum sex annis feliciter rexisset Dei ecclesiam, a
Danis eum incessanter persequentibus occisus est.
Excerebravit enim unus eum securi Danica, Sabbato
Paschalis ebdomadse advesperascente. Corpus autem

1 jugulari . . . qui] idem pro-
ditor Eadricus crudeliter jugulare,
O. W.

2 Mulier} Gunnildis, O. W.

r> mortem] mortis discrimina, 0.
W.

A dum'] om. O. W.

5 W. ins. Danorum.
G Eroni here to the end of the
paragraph is due to the compiler.
7 ditionis'] potestatis viros, W.
s invitari] con venire, W.

9 0. ins. suis.

10 bellatores] probos et, W.

CHKONICA MAJOKA.

489

ipsius in ecclesia Cantuarite veneranter tumulatur, et A.D. 1012.
ipsius reverentia Deo gloriosius impenditur minis-
terium.

Quod rex Danorum Swanus Angliam suhjugavit.

Flor. Wig. Anno Domini mxiii.1 Suanus tyrannus, rex Danorum, cum Arrival of
p. 5^8 a. classe valida mense Julio mare ingressus, ad Sandwici portuin Swegen in
in Anglia applicuit; ubi paucis commoratus diebus, Est-Anglia nS an •
circumnavigata, Humbra? fluminis ostium intravit, a quo flumen
Trente ingrediens, ad Gainesburc villain navigavit, et ibidem
navium suarum stationem composuit ; ibi Canuto filio suo classem
commendans,2 ipse ad provinciarum depopulationem de navibus
exivit. Cui continuo Nortbanlrumbrenses, Lindesienses, Fif-
burgenses primitus subjectionem fecerunt, et mox, cum non
baberent defensorem, omnis populus, qui babitat a parte aqui-
lonali stratse publicas quae Wathlingestrate dicitur, ad deditio-
nem compulsi manus dederunt, et fidelitatem, datis obsidibus,
juraverunt ; deinde versus austrum expeditionem movens,3 suis
omnibus edictum proposuit, ut agros fructiferos 4 devastarent,
villas cremarent, lucos et pomeria succiderent, ecclesias spoli-
arent, quicquid masculini sexus ad manus veniret jugularent,
feminas ad suam explendam libidinem reservarent; sicque
ministris ejus ubique ferina rabie debaccbantibus, ad Oxoniam
tandem pervenit ; qua civitate levi conamine subjugata, fideli- Oxford and
tatem et obsides inde recepit; et inde Wintoniam transiens, Winches-
eam subjngavit, et securitatem a civibus et provincialibus, t , ■
praBstito juramento, extorsit. Tunc cum gloria magna ad
urbem Londoniarum castra dirigens, multis modis earn vel P- 158.
violenter capere vel dolo studuit expugnare ; sed in primo
adventu suo multi suorum in Tbamensi flumine submersi peri-
erunt, quia, nimia temeritate pra3venti, nee pontem nee vadum
quaerere voluernnt. Rex vero Ethelredns, qui in civitate tunc Defence of
erat, aliud non babens refugium,5 cum civibus urbis moenia London,
viriliter defendens, omnem spem Suano civitatem obtinendi
ademit ; qui festinanter inde recedens, prius ad Walingefor-
diam ac deinde ad Batboniam, canina rabie sa3viendo et obvia

1 There are minute variations
with 0. W. throughout this chapter.

2 classem commendans^ classe cum
armatis non paucis commendata,
W.

3 movens~\ dirigens, 0. W.

4 fructiferos~\ om. O. W.

5 aliud . . . refugium] 0111. O. W.
It is not in Florence.

490

MATTHJ5I PARISIENSIS

A.D. 1013. sibi quseque conterendo properans, exercitum suum refrige- Elor. Wig.
rando aliquandiu ibidem resedit; ubi comes Devoniensis Alma- P* 588 d.
rus, et omnes occidentalis regni potentes cum ministris regis,
ejus tyrannidem metuentes, venerunt ad eum, et datis obsidi-
bus pacem ab eo petierunt.1 Omnibus igitur pro velle dispositis,
cum neminem sibi resistere coguovisset, regem se jussit Anglo-
rum2 appellari, dum non fuit alius, qui pro jure regni decertare
vel se regem confiteri ausus fuisset.

Inter3 bsec omnia, rex Anglorum Etbelredus jacebat in urbe
Londoniarum,4 inertia terpens, timidus et suspiciosus, nulli se
committere ausus, de morte fratris sui Sancti Eadwardi consci-
entiam habens cauteriatam, ne citius divinam sentiat ultionem ;
exercitum congregare vel contra bostes ducere non audebat,
metuens ne nobiles regni, quos injuste exhasredaverat, in campo
eum relinquentes, bostibus traderent ad damnandum. Heec
misera conditio misero regi fuit.5

Swegen
king of the

English.

Terror of
^Ethelred.

iEthelred
flies to the
I. of Wight,
and sends
Emma and
her chil-
dren to
Normandy.
Eadricwith
them.

^Ethelred
goes to
Normandy.

Quod rex Ethelreclus acl Normanniam fugit.

Tandem rex tot perturbationibus confossus, recessit clanculo Malmesb.

a civitate Londoniarum, et prius ad Subamtoniam ac postea ad Gest. Reg.

Wectam insulam navi^avit ; et inde reo-inam suam Emmam u" '

p. 29 1
in Normanniam ad ducem Ricardum fratrem suum, cum filiis j^or ^„.

suis Elfredo et Eadwardo, et eorum magistris Alcbuno, Du- p. 588 e.

nelmensi6 episcopo, et abbate Medmesbamensi Alfsio dirigens,

cum. bonore et reverentia ab ipso duce sunt recepti ; Eadricus ' (Not in,

quoque, regis Etbelredi consanguineus, cum militibus septies *lorence0

viginti cum regina ut custos ejus transfretavit, ubi cum ipsa

duobus annis residens, ei magnifice ministravit.

Sicque illis mense Augusti mare transeuntibus, Etbelredus Malmesb.

cum classe sua in insula Wecta remansit usque ad Natale Jfest- ^eS-

Domini, si bona de eis nuntia audierit, reginam et filios con- n* * '

tinuo secuturus. Unde mox ut a partibus transmarinis audivit

Eicardum ducem sororem et filios suos cum magna bilaritate

suscepisse, rex Etbelredus mense Januario in Normanniam

1 datis . . petierunt] pacem cum
datis obsidibus pepigerunt, 0. W.

2 Anglorum] Anglife, 0. W.

a This chapter differs very much
from O. W. It is peculiar to the
compiler.

4 O. W. ins. confusus.

5 Hcec .... fuit] This is not

in W., and the title following is
placed in W. before Inter hcec omnia
above.

6 This is from Malmesbury, as
Florence says Alfhuno, Lundoniensi
episcopo.

7 This mention of Eadric is pecu-
liar to the compiler.

CHRONICA MAJORA.

491

Malmesb. transiens miserias suas sedulitate et consolatione ducis mag- A.D. 1013.
Gest. Reg. nifici sublevavit.1
ii. 178,
p. 292.

Be morte Swani miserrima et fuga suorum?

Id. ii. 179, Anno Domini mxiv. Suamis tyrannus, ut prsediximus, inva- Death of
p. 295. sam Angliam csedibus et rapinis urgebat, provincialium prius Swegen.
substantiam rapiendo, et nobiles postea proscribendo ; sicque
opes tarn privatas quam publica3 3 ad naves cum obsidibus de-
portantur, quod evidenter apparuit Suanum naturalem non esse
dominum, sed tyrannum. Hassitabat populus quid faceret ;
quia si bellum quaereret, non haberet ductorem ; si subjec-
tioneni eligeret, rectorem tyrannuru haberet ;4 sed necessitatem
babentibus propitia divinitas non permisit diu Angliam in tot
calamitatibus fluctuantem ; siquidem idem tyrannus boc anno,
in purificatione videlicet beatee Yirginis Maria?, ut quidam
scripserunt, incertum quo mortis genere, vitam nagitiosam ter-
minavit. Scribitur auteru in libello miraculorum sancti regis
Flor. "Wig. et martyris Eadmundi, quod idem Suanus dum importabile

p. 589 A.

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 179,
p. 296.

tributum de burgo, ubi dicti martyris corpus requiescit, et
terris ejus ubicunque constitutis exigeret, et ipsum martyrem
nil sanctitatis habere affirniaret, et monasterium ejus cum ipsis
monachis se crematurum comminando proponeret, ab eodem
martyre sit peremptus,5 et diro corporis cruciatu tertio nonas
Februarii ad tartara transmissus ; quo defuncto, omnes Dano- Cnut
rum nationes Cnutonem filium ejus in regem et dominum ele- elected
gerunt ; erat autem tunc teniporis Cnuto in Lindesia, ubi pater ., *L
ejus cum classe et obsidibus eum dimiserat, ubi G tarn milites
bellatores quam equos emissarios expectabat ; ut junctis viribus
in gentem Anglorum sua? virus malitiaa effunderet et se de-
serentes gravi contritione puniret.

king by

anes.

1 For this paragraph 0. TV. have
" cum rex Ethelredus audivit eos
" honoriflce receptos, ipse sequenti
" mense Januario mare transiens
" infortunium suum duci magnifico
" revelavit, qui calamitatibus ejus
" multuni compatiens miserias regis
" ac mcerorem verbis consolatoriis
" mitigavit."

2 For this title A. has repeated
that of the previous year. There

are many verbal differences here
froni 0. W.

3 privatce quam public ce] privatas
quam publicas, A. O.

4 haberet'] optaret, O. W.

3 et . . . peremptus] For this "W.
has only " ab eodem sagitta sit con-
" fossus."

6 ubi . . . puniret] Not in 0. W.
The sentence is considerably altered
from Malmesbury.

492

MATTKffll PAKISIENSIS

A.D. 1014.

Recall of
iEthelred.

Cnut muti-
lates the
English
hostages,
and flies to
Denmark.

Quod rex Ethelredus in Angliarn veniens susceptus est

reverenter.

His igitur in parte Danorum ita gestis, gens Anglorum ad Flor. Wig.
regem Ethelredum festinanter in Ebrmanniam nuntios pari P- 589 c-
consensu direxerunt, mandantes se nullum plus amare quam
dominuni suuni naturalem, si mitius quam prius fecerat eos
tractare vellet ; quibus auditis, rex filium suum Eadwardum
cum legatis ad eos dirigens, omnes amicabiliter salutavit, pro-
mittens si in aliquo deliqnit, se pro omnium arbitrio correc-
turum. Rex igitur Etbelredus, tempore vernali in Angliam
rediens, gratanter receptus, ab omnibus honoratur ; quorum
omnium gratuito consensu copioso exercitu congregato contra
Cnutonem, qui, confcederatis sibi Lindesiensibus, jam castra
moverat ad prsedandum ; sed rex Etbelredus superveniens
Cnutonem in fugam compulit, et Lindesiam totam depopulans
quos reperit incolas incunctanter peremit. Cnuto quoque fuga?
preesidio elapsus curn classe sua ad Sandaci portum, ventis
impellentibus, applicuit, ubi in coutumeliam gentis Anglorum
obsides omnes, qui patri suo de regno Anglias dati fuerant,
truncatis manibus, auribus praecisis naribusque amputatis, abire
permisit ; et Danemarcbiam profectus numerum l bellatorum
suorum multiplicare curavit. Eodem anno, tertio kalendas
Octobris, maris litus proprios terminos egrediens2 villas in
Anglia multas inaastimabilernque populi multitudinem submersit.

Gemot at
Oxford.

Danish
nobles put
to death.

p. 159.

Sigeferth
and Mor-
kere mur-
dered by
Eadric.

Quod multi nohiles Danorum apud Oxomam perimuntur.

Anno Domini mxv. Magnum apud Oxoniam colloquium Malmes-
Anglorum pariter et Danorum congregatum est; ubi rex An- ^ur- Gesta
glorum, consilio iniqui ducis Eadrici, multos Danorum nobiles jj j79 '
interfici mandavit quasi de regia proditione notatos ; quorum p. 297.
clientes, cum necem dominorum suorum vindicare conarentur,
armatorum praesidio repulsi et graviter insecuti turrem eccle-
sia3 sanctse virginis Fretbeswithse compulsi sunt introire, unde
dum eici nequirent, incendio sunt combusti ; sed mox, rege
jubente, ecclesia reconciliata et reeedificata est. Inter alios Elor. Wig.
quoque nobiles interfecti fuerunt Sigefertb et Mercberus, P" 59° A-
comites Norfcbanbumbrorum, filii Eargrimi, quos iniquus dux

1 numerum . . . curavit'] anno egrediens. W. has mare litus pro-
sequenti reversurus, Elor. ' prios egressus. Flor. has only mare

2 maris . . egrediens] So altered f lit ties egreditur.
by Par. from mare litus proprios I

CHRONICA MAJORA.

491

Flor. Wig.
p. 590 a.

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 179,
p. 298.
Flor. Wig.
p. 590 a.

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 179,
p. 298.

Eadricus ad1 convivium invitatos et in triclinium suum dolo
susceptos necare fecit. Deinde rex Aldgytbam, Sigeferthi
comitis uxoreru, apud Malmesberiani adduci et ibi custodiri
prsecepit sicut ferainam spectabilis nobilitatis ; qua? cum ibidem
custodiretur, venit illuc filius regis Eadmundus, quern gens
Anglorum propter magni roboris mentis simul et corporis
strenuitatem Ireneside, id est, latus ferreum, nuncupabant, et
contra patris conscientiam illam in uxorem accepit, et 2 inter
Assumptionem et ISTativitatem Beatse Marias in Nortbanbum-
briam cum uxore sua proficiscens terram totam quae fuit Sige-
fertb et Mercberi comitum2 invasit, atque illorum sibi populum
subjugavit. Erat autem Eadmundus iste non ex Emma regina,
sed ex quadam ignobili fernina generatus ; qui utique matris
sua? generis ignobilitatem mentis ingenuitate et corporis stre-
nuitate redintegrando redemit.

A.D. 1015.

Ealdgyth
taken to
Malmes-
bury.

Her mar-
riage 'with
Edmund
Ironside.

Id.

Flor. Wig.
p. 590 b.

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 180,
p. 299.
Flor. Wig.
MS. A.,
p. 590 5.

De adventu Gnutonis in Angliam.

Eodem tempore Cnuto, rex Danorum, compositis in Dacia Return of
rebus suis et amicitia cum regibus finitimis foederata, eo drat
animo venit in Angliam, ut aut vinceret aut morti victus
succumberet. Itaque ad Sandici portum cum valida classe
appulsus, et inde in West-Saxoniam profectus, omnia caadibus
fcedabat et rapinis ; et quoniam Ethelredus rex apud Cosham
tunc asgrotabat, Eadmundus filius ejus ei occurrere temp-
tavit ; sed cum bostiliter acies convenire debuissent, modis Treason of
omnibus dux et proditor Eadricus Eadmundo parabat insidias, Eadric.
quibus ilium dolo necaret; quo cognito, Eadmundus de praslio
recedens bostibus suis locum ad tempus concessit. ISTec multo
post idem Eadricus, ut se proditorem ostenderet, de classe
regia xl. naves alliciens, Cnutonem adivit et3 suo se dominio
mancipavit; omnis West-Saxonia idem faciens, datis obsidibus,
exercitui Danorum equos et arma paravit ; Mercii quoque
sese ad resistendum offerebant, sed regis ignavia negotium
belli dilationem accepit. Eodem anno, defuncto Etbelwoldo, Bishops of
Wintoniensi episcopo, Elfsius successit. Winches-

ter.

Quod Cnuto multas Anglorum provincias spoliavit.

Id. p. 590b. Anno Domini mxvi. Rex Danorum Cnuto et dux iniquus Cnut and
Eadricus, cum multo equitatu apud Krikelade flumen Tba- Eadric

1 ad convivium invitatos~] Inserted
by the compiler.

2-2 et . . comitum] For this W. has
" et cum ipsa in North anhumbriam

" profectus terram totam duorum
" comitum prsedictorum."

z ut . . . et] ad Cnutonem veni-
ens, W.

494

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 1016.

ravage

Mercia.

Siege of
London by
Cnut.
His retreat
and second
invasion of
Mercia.

^thelred
returns to
London.

through the
country.

Uthred and
Thurcytel
put to
death.
Eric made
earl of
Northum-
berland.

raense transeuntes ' ante Epiphaniam Domini, Mevciam hos- Flor. Wig.
tiliter intraverunt, et multas in Warewicensi provincia2 villas P- 590e-
incendentes ct spolia rapientes, quoscum[que] invenerunt homi-
nes peremerunt. Quod ut audivit Clito Eadmundus exercitum
congregavit ; sed quoniam Mercenses sine rege Ethelredo et
civibus Londoniarum congredi noluerunt, expeditione dimissa
unusquisque ad propria remeavit. Tunc 3 Cnuto ad urbera (Not in
Londoniarum exercitum suum ducens illam obsidione vallavit.4 Florence.)
Sed cum urbem quasi inexpugnabilem reperisset, obsidione
dimissa, Merciam iterum invadens illam spoliare vacavit,
contra quern vero Eadmundus exercitum construens, patri, qui Elor. Wig.
tunc Londoniis perhendinabat, nuncios dirigens rogavit, ut P* c"
viribus collectis contra Cnutonem venire rnaturaret. Qui cum
conatu valido ad filium veniens, cum prselium contra Cnutonem
essent commissuri, intimatum est regi quod nisi cautius sibi
provideret, ipse a gente propria bostibus traderetur. Quo
audito rex Londonias rediit, et Eadmundus Alius ejus iNorthan-
bumbriam petivit. Quo cum pervenisset, cum Utbredo comite
Stafordensem,- Scrobesbernensem, et alias quamplures pro-
vincias depopulati sunt, eo quod nollent contra Danos cum
eis ad certamen venire. Cnuto quoque interim multas depo-
pulans provincias tandem Nortbanbumbriam devastavit ; quod
cum auditum fuisset ab Utbredo comite, qui cum Eadmundo
erat, in Nortbanbumbriam reversus est, et obsides pro pacis
bono Cnutoni dedit. Sed non multo post idem Uthredus
et Turketillus, comites Nortbanbumbrorum, Cnutone jubente,
a Terebrando viro Danico sunt perempti ; unde Cnuto pro
Utbredo Egricum comitem statuit. Quo audito Eadmundus
regis filius Londonias ad patrem suum venit, et Cnuto alacer
ad Austrum tendens ante Pascbalem solemnitatem ad naves
rediit, et multa secum spolia et rapinas portavit.5

Be morte Ethelredi regis et coronatione Eaclmundi filii ejus.

Death of Circa bos denique dies rex Anglorum Etbelredus, post Id. p. 590 e.
YLthelred. mag110S labores et multas bujus vitas tribulationes, nono kalen- P- 591 a.
das Maii diem clausit supremum, et in ecclesia Sancti Pauli

apud

transeuntes~\ om.

- Warewicensi provincia] ea, W.

3 This account of the siege of
London and Cnut's second invasion
of Mercia is peculiar to the com-
piler.

4 Quod . . vallavit] For this W.
has " Et Cnuto inde ad urbem Lon-
" doniarum transiens earn obsidione
" vallavit, quod audiens Clito Ead-
" mundus illuc contendit."

5 The latter part of this chapter
is very briefly abridged in W.

CHRONICA MAJORA.

495

Flor. Wig.
p. 591 A.

Loudoniarum sepultus est. Post cujus mortem maxima pars A.D. 1016.
regni, tarn clericorura quam laicorum, in nnum congregati, Cnut
pari consensu Onutonem in regem elegerunt, et ad eum apud elected
Subantonam venientes pacem cum eo pepigerunt et fidelita- neater
Soli cives Londonienses

tern juraverunt.
qui tunc temporis

cives
ibidem consistebant

et pars nobilium portion of
Eadmundum filium the king-

regis Latus-ferreum in regem unanimiter acclamarunt ; qui in

et,

dom.
Ednumd

regali culmine sullimatus West-Saxoniam intrepidus adiit, ^u, ,
ab omni populo gratanter susceptus, provinciam illani suas elected by
ditioni subegit; quibus auditis, magna pars populi totius the Lon-
regni illi se voluntarie subdiderunt. Cnuto1 interim cura doners,
tota classe sua Londonias veniens circa Rogationes, in plaga k'ege ot
australi Tbamensis fluminis scrobem profundam fodit, et naves ^nut
suas in partem pontis occidentalem in altnm traxit. Deinde
urbem alto et lato cingens fossato obsidionem paravit; egres-
sumque et ingressum civibus denegans, frequenti urbem
insultu invasit et expugnare laboravit. Sed a civibus mcania
fortiter defendentibus repulsus, obsidionem confusus dimisit.
Qui inde ad Dorsetam exercitum dirigens, earn subjugare
vacavit.1 Eadmundus vero cum exercitu quern babere poterat Battle of
Cnutoni occurrens, in loco qui Pennum dicitur juxta Gil- Ben-Sel-
lingebam, quinto2 idus Junii cum eo congrediens, ipsum cum
suis omnibus in fugam convertit.

De secunda victoria regis Ead?mmdi.

Id. p. 591c. Post banc victoriam, media aestate transacta, majori3 quam Battle of
prius fecerat exercitu congregato, fortiter statuit confligere Sherstone.
cum Cnutone ; cui in provincia Wigorniensi in loco qui
Scernstan dicitur occurrens,3 optimum quemqne de exercitu
prudenter instruxit, omnes bortatur ut meminerint se pro
patria et liberis pro conjugibus et basreditatibus decertare, et P- 160.
sic optimis sermonibus bellicis animos omnium accendebat.
Deinde tubicines strepere et paulatim cobortes incedere jube-
bat. Concurrentibus tandem aciebus maximo clamor e, lanceis
prius et post gladiis rem egerunt. Interea rex Eadmundus,
in prima acie stans,4 obvia sibi qua?que prosternebat,5 bostes
assidue feriebat, et strenui militis bonique regis officium viri-
liter exercebat ; sed quia iniquus dux Eadricns, Almarus et

' J Cnuto . . vacavit] oni. 0. W.

2 quinto idus Junii\ This date is
introduced by the compiler.

3-3 majori . . occurrens~\ For this
0. W. have " in provincia Wigorn-

" ensi Cnutoni secundo obvians
" acies ordinavit."

4 stans] niilitans, O.

5 prosternebat] So Par. iu the
margin. A. has proterebat, as W. ;
protrivesset, 0.

496

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 1016. Algarus comites, qui ei praasidio fore debuerant, cum innumera Flor.
populorum multitudiue iu parte Danorum pugnabant, exercitus P- 59
ejus nimis fuerat infirmatus : attamen prima die belli, id est
septimo * kalendas Julii, tarn asperum tamque cruentum ex-
stitit prselium, ut uterque exercitus pras lassitudine diutius
pugnare nou valeret; sole jam occidente, voluntate spontanea
se ab invicem diviserunt. Sed die postera rex Eadmundus
Danos omnes prostravisset,2 si iniqui ducis Eadrici insidiaa
non fuissent; siquidem cum utrinque vebementer pugnaretur,
et Anglos fortiores esse conspiceret, Dani cujusdam viri regi
Eadmundo 3 simillimi capite amputato et in altum levato, ex-
clamavit dicens, "Vos Angli, amisso capite, frustra pugnatis,
" pra3cipites fugite ; eu regis Eadmundi caput bic teneo mani-
' ' bus ; fugite, fugite quantocius : " quod ut Angli audierunt
inconstantiores in praalio exstiterunt; sed illico quod rex
viveret comperto, animos extulerunt Angli et in Danos acrius
incedebant,4 multos ex eis prosternentes et summis viribus
certantes, ad crepusculum usque noctis atrociter perstiterunt ;
quo adveniente digressi sunt, ut pridie, spontanea voluntate.
Cnut again At, ubi plurimum noctis processisset, Cnuto suos sub silentio
besieges e castris abire prascepit, et versus Londonias iter arripiens et
ad naves suas veniens,5 urbem iterum Londoniarum obsedit.

Wig.
Id.

Quod rex Eadmundus Cnutonem ter vicit.

Battle of Mane autem facto, cum rex Eadmundus Danos comperit Id. p. 592 a.

Brentford, aufugisse in West-Saxoniam, revertitur majorem exercitum
collecturus ; cujus strenuitatem iniquus dux Eadricus com-
periens, venit ad eum fraudulenter G ut eum proderet, instinctu
Cnutonis, et, pace inter eos confirmata, regi fidelitatem pro-
misit. Itaque rex Eadmundus, vice tertia7 exercitu congregate,
cives Londonienses obsessos liberavit, Danos ad naves fugavit,
et s apud Breinfortdiam Tbamense flumen transiens, cum Danis

1 septimo kal. Julii} This date
is introduced by the compiler.
Malmesbury (Gesta Reguni, ii. 180,
p. 300) has "Post festum Sancti
'• Johaunis."

- prostravisset] So Par. in the
margin. A. had protrivissent ; W.
has protrivisset.

:l Par. alters reyi Eadmundo siinil-
limo into regis Eadmundi in sullime.
The sentence is not in W.

4 A. repeats incedebant.

5 el . . veniens] om. W.

6 fraudulenter . . . Cnutonis] In-
troduced by the compiler.

7 tertia] quarta, W.

8 et . . quarto] For this 0. W.
" have atque ipsis denuo reversis
" apud Breinford quinto loco cum
eis." Flor. has tertio for quarto.

CHRONICA MAJORA.

497

Flor. Wig. quarto praelium commisit; et1 illis turpiter do campo fugatis, A.D. 1016.

p. 592 b. victoriam sibi in hasta et gladio comparavit, et per festivum

bellurn decus obtinuit. Cnuto vero ad naves fugiens Cantiam Battle of
prsedaturus exivit, contra quem rex Eadmundus exercitnm Otford.
ducens juxta Otteford cum bostibus praelium commisit ; at illi
impetum ejus non ferentes, terga dederunt, et in Sepeiam
iusulam fugam fecerunt.

Id. p. 592 c. Tunc rex Eadmundus in West-Sexam proficiscens Onutonis Battle of
progressum graviter exploravit ; et Cnuto Merciam prsedaturus Assandun.
ascendens, exercitui suo pejora prioribus facere prascepit. At
rex Eadmundus apud Esseldunam bostibus audaciter occurrens,
tripliciter2 insidiis acies instruxit, turmas circuivit, nionet ut,
memores pristinas virtutis et victoria?, sese regnumque suum ab
avaritia barbarorum defendant ; nam cum illis leviter certamen
affirmat inire posse, quos antea ssepe vicerunt. Cnuto 3 interea
suos in aaquam quandam planitiem ducit, et Eadmundus, signo
suis dato, subito hostes invasit ; summis utrimque viribus
dimicatur, corruunt ex utraque parte multi, sed Angli tamen

Hen. Hunt, martis alea prsevalebant. Apparuit autem ibi virtus regis

vi.,p.756A. Eadmundi, qui, cum Danos solito acrius pugnare videret,
relicto regio loco, qui ex more erat inter draconem et stan-
dardum, cucurrit in aciem primam, gladium terribiliter vibrans,
ad modum fulminis aciem fidit abrumpensque mediam per-
transiit, atque sequentibus se conterendam dedit. Inde in
aciem Cnutonis advolans clamorem acierum excitavit borren-
dum ; fit ibi inter partes conflictus gravissimus, sed cum pro- Treachery
ditor dux Eadricus acies Danorum videret inclinatas, cum °* Eadric.
cuneo, cui preeerat, ad Cnutonem confugit, ut prius fa erat
inter eos praalocutum, unde Dani fortiores effecti nimiam ex
Anglis stragem fecerunt. Corruerunt enim ex parte Anglo- Loss of the
rum duces nobiles, Alfricus et Godwinus, Usketellus et fili us 4 English in
ejus Etbelwoldus, et Dei amicus Etbelwinus, Eadnotbus quo- Q?tbfgtle'
que Dorkecestrensis episcopus, et abbas5 Wlsius, cum totius 1016.
fere Anglise nobilitate, qui nunquam antea in uno praalio tan-
tam cladem ab hostibus acceperunt ; factum 6 autem boc belluni
in festo Sancti Lucre Evangelistae. Cnuto" vero, in sua parte, Loss of the
Danes.

Flor. Wig
p. 592 d.

1 et . . . obtinuit] This is an en-
largement of et fugatis eis victor
extitit in Florence.

2 tripliciter] triplicibus, 0. W. ;
triplicibus subsidiis, Flor.

3 Cnuto . . . ducit] om. O. W.

4 filius ejus Ethelwoldus, et Dei
amicus Ethelwinus] An erroneous
alteration of " JEthelwardus dux,
" filius ducis East-Angloruru Athel-

" wini Dei amici." The compiler
was misled by Ulfkytel being also
described as " East Anglormn dux."

5 i.e., of Ramsey.

6 This mention of the day on
which the battle was fought is due
to the compiler.

7 This mention of Cnut's loss is
also due to the compiler.

I I

498

MATTHjEI parisiensis

A.D. 1016. eadem die ducum et virorum nobilium irreparabile sustinuit
detrimentum.

De singulars certamine inter Eaclmundum et Cnutonem?

The war Post hoc lamentabile praslium, in quo tot nobiles corruerunt, Elor. Wig.

carried into interiectis paucis diebus, insecutus est rex Eadmixndus in Cnu- PP- 592 E->
Gloucester-, - rM • • • • 1 , n 593a-

shire tonem, in Ulovernensi provmcia jam prsadas agentem. uonvene- jjen jjunt

runt itaque ad certamen in loco qui Dierhurste dicitur dicti vi. p. 756 c.

reges, ubi Eadinundus in occidentali parte Sabrinae flumiuis Elor. Wig.

cum suis et Cnuto in orientali parte cum suis constituti, sese P* A*

viriliter praeparaverunt ad pugnam ; et cum acies bine inde Hen. Hunt.

disposita? erant ad concurrendum, iniquus dux Eadricus,2 mag- vl# P# ' 5 C-

natibus convocatis, in banc vocem prorupit, dicens, " 0 in-

" sensati nobiles et armis potentes, cur totiens in bello mori-

" mur pro regibus nostris, cum ipsi, nobis morientibus, nee

" regnum obtineant, nee avaritiae suae finem imponant; pug-

" nent, consulo, pugnent singulariter, qui singulariter reg-

" nare contendunt; quae est ista regnandi libido, quod Anglia

" modo duobus non sumcit, quae olim octo regibus satis fuit?

" Itaque vel soli componant, vel soli pro regno decertent."

Single Placuit autem haec sententia omnibus, et, ad reges procerum

combat of delatum arbitrium, ipsi consentiendo approbabant. Est autem Aelred of

,™ insula in ipsius fluminis medio sita, qua? denei^e appellatur, Kievaulx,
and Cnut , l 1 , ' t . , / . De genea-

in the isle ac^ crLiam reges trans vecti splendidissirnis profceguntur armis, i0<Tiareguni

of Olney. ubi, utroque spectante populo, certamen ineunt singulare. At Anglorum,
ubi hastarum robur tarn virtute impingentium regum, quam coh 364
fortissimorum objectu clipeorum deperit, eductis ensibus sese l i'"Ts"
cominus ferientes, acriterque ac diu cum gladiis rem agentes,
virtus Eadniundum, Cnutonem fortuna protexit. Circa capita
galeata enses tinniunt, quorum collisione scintillas prorum-
punt; ubi vero illud robustissimum pectus Eadmundi ex ipso
bellandi motu ira succenditur, et sanguine incalescente factus
robustior, dextram elevat, ensem vibrat, et tanta vebementia

p. 161. in caput obstantis ictus ingeminat, ut fulminare potius quam

1 This heading is from W. In A.
the last heading but one is care-
lessly repeated. At the foot of the
page is a picture of the single com-
bat of Edmund and Cnut, with the
"Angli" and "Daci" looking on
from towers on either side.

" The putting this advice into the
mouth of Eadric comes from the

A.-S. Chron. p. 425. Hunt, has
" dixerunt inter se proceres." Ael-
red gives it to " quidam cseteris
" major natu." The compiler of
" La estoire de Seint Aedward le
" rei " has only " cum pluot a tuz,"
p. 32. The speech here given
by Huntingdon is enlarged from
Aelred.

CHRONICA MAJORA, 499

Aelred, percutere videretur. Sentiens ergo Cnuto sibi vires deficere, A.D. 1016.

col. 364. seque tales impetus sustiuere non posse, cogitat de pace Single

iuveneni convenire : sed, ut erat astutus, timens ne, si defectus conibat ot

. . . . . , n. ' , , Edmund

sui juveni mnotesceret, pacis verbuni non auuiret, totumque au(j Qnut

intra se suum recolligens spiritum, mirabili virtute irruit in

Eadmunduni, et mox se paululuni subtrabens, rogat juveneni

sustiuere modicum et sibi praastare auditum. Ille, ut erat

suavis animi, demisso in terra clipeo, ad verba Cnutonis in-

tendit. " Hactenus," inquit, "regni tui cupidus, virorum

" fortissime, quem non solum regno Anglorum, sed universo

" orbi judico prasferendum, nunc cupidior tui sum quam

" regni; mihi Dacia servit, mihi ISTorwegia succumbit, nrihi

" rex Suanorum manus dedit; quocirca licet me victorem

" ubique futurum fortuna promiserit, ita tamen tua me mira-

" bilis probitas illexit ad gratiam, ut supra modum te et

' ' amicum cupiam et regnorum consortem exoptern ; utinam

" et tu mei cupidus sis, ut ego tecum in Anglia, et tu in

" Dacia mecum regnes." Quid plura? Annuit clementissi<-

mus rex Eadmundus, et cedit verbis, qui flecti non potuit

armis. Depositis igitur bine inde armis splendidissimis, in

oscula ruunt, utroque exercitu exultante; deinde in signum

pacis vestes mutantes et arma, fit 1 Eadmundus Cnuto et Cnuto

Flor. Wig.2 Eadmundus. Dividitur itaque inter duos regnum ; sed tamen Division

p. 593 a. corona Eadmundo remansit cum Est-Sexia et Est-Anglia et 0:f tne

civitate Londoniarum et terra tota ad australem plagam Tba- , m^ om

mensis fluminis, Cnutone aquilonales partes Anglias obtinente. Edmund

Stetit 3 autem pax firmissirna inter eos usque ad diem mortis and Cnut.

Id.Append. magnifici regis Eadmundi. Habuit quoque rex Eadmundus ex Edmund's

p. 642 b. tixore Aldgiva,4 femina genere praaclara, duos filios, Eadwardum wife auc*

et Edmundum, de quibus inferius suo loco dicetur. c l eD'

De morte dolenda regis Eadmundi.

Igitur 5 rex Anglorum Eadmundus cognomento Ferreum-latus, Death of
dum justis in regno mansuetus et pius ac terribilis appareret Edmund
injustis, invidit ejus prosperitati proditor et iniquus dux Mercio- ronsi e'

1 fit . . . Eadmundus'] Introduced
by the compiler.

2 On the blank in the MSS. of
Florence, which probably contained
this passage, see the note in Thorpe's
edition (Eng. Hist. Soc), i. p. 1783.

3 Stetit . . Eadmundi] Introduced
by the compiler.

4 Her name is not mentioned by
Florence in this place, where she is
called " quondam nobilis prosapia?
" femina;" but it is given before,
p. 590 A.

5 The first sentence of this para-
graph is due to the compiler.

I I 2

500 MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 1016. rum Eadricus, et qualiter regem perderet immutabiliter cogi-

tavit. Tandem rege apud Oxoniam pernoctante, dum ad domum Hen. Hunt,
secretiorem ad exquisita naturas diverteret, filius dicti Eadrici *".p.756D.
patris instinctu in fovea delitescens secretaria, in nocte Sancti
Andreas1 Apostoli, eundem regem cultello bis acuto inter celanda
percussit, et, eo letaliter vulnerato, inter viscera fugiens fer-

His burial rum reliquit. Sepultus est autem apud Glastoniam juxta Id. p. 756 e.

at Glaston- avum suum Eadgarum, regem pacificum, planxitque 2 eum

bury, universa Anglia nimis, quia ipso duce sperabat se posse ab

oppressione Danica respirare.

Be coronatione regis Gnutonis et morte Eadrici.

Cnut sole Anno Domini mxvii. Defuncto Anglorum rege Eadmundo, Malmes-
kmg. Cnuto rex totum Angliaa regnum invadens viginti annis reg- ^ur- Gesta

navit; qui, primis regni diebus, Angliam in quatuor dividens •• ?„, '
portiones, West-Saxoniam sibi, Merciam Eorico, Angliam Orien- p. 304'
talem Turkillo, Irino ISTorthanhumbriam delegavit. Audiens 3 (Not in
autem dux Eadricus sese a ducatu Merciorum spoliatum, quern Malmesb.)
multis tenuerat annis, et regem super hoc aspere nimis incre-
pans, improperabat ei beneficia a se sibi collata non pauca, inter Mabnesb.
quaa duo protulit, unde ipsum ad iram commovit, dicens, "Ead- u- 181» P-
" mundum," inquit, "pro te primum deserui, et post ilium ob
" tui fidelitatem exstinxi."4 Quo dicto, Cnutonis facies immu-
tata rubore furor em expressit, et continuo prolata sententia
dixit, " Merito et tu morieris, cum sis lassse majestatis reus in
" Deum et in me, qui proprium dominum et mihi occideris
" fcederatum; sanguis tuus super tuum caput, eo quod misisti 2Sam.i. 16.
Deatb of " manum in christum Domini;" et mox, ne tumultus iieret in5
populo, ibidem faucibus suffocatus et in Tbamense flumen per
fenestram praacipitatus proditionis suas subire meruit talionem.
De morte quoque hujus proditoris Eadrici alii aliter scribentes
dixerunt, quod dolo ejus interfecto Eadmundo, ipse ad Cnuto-
nem veniens salutavit eum, dicens, "Ave, rex solus." Cum- Hen. Hunt,
que ad interrogationem regis, quare sic eum salutasset, rem vi. p. 756e.

Eadric.

1 The date is from Florence.

2 Tbe last sentence is due to the
compiler.

3 Audiens . . . increpans] Intro-
duced by tbe compiler, to give a
reason for Eadric's speech. Malmes-
bury especially says "nescio qua
" simultate orta." It probably
arises from the compiler having

Eorico for Eadrico immediately
above, and supposing that this was
a different person, -whom Cnut had
placed in Mercia in the room of
Eadric.

4 O. W. add " et tu me modo a
" ducatu Merciorum spoliasti."

5 in populo~\ Added by the com-
piler from S. Matth. xxvi. 5.

CHRONICA MAJOEA.

501

Hen. Hunt, gestam de niorte Eadmundi Cnutoni denudasset, respondit ei A.D. 1017.

ti. p. 756 e. dicens, "Ego te bodie ob tanti obsequii meritum cunctis Death of
" regni proceribus reddaru celsiorem." Jussit ergo eum ex- Eadric.
capitari, et caput in stipite fixum super turrem Londouiarum
avibus x exponi ; sed sive sic, sive aliter, vitam finierit proditor
Eadricus, non multum ad rem pertinet, quia boc liquide
constat, quod ille, qui multos circumvenerat, tandem est justo
judicio circumventus.

(Not in
Hunt,)

Quod rex Gnuto Anglm nobiles exulcmdo prosarijpsit.

Et bis ita gesiis, statuit Cnuto immutabiliter in ammo suo, Banish-
omne genus regium gentis Anglorum perdere vel exilio per- I?eilt of
enni eliminare, unde ab Eadwino, fratre2 regis Eadmundi ex famiiy^f
matre, initium sumens, lictori cuidam, nomine Etbelwardo, England,
ilium tradidit ad necandum; sed vir ille, juvenem diligens, Eadwig
in quadam abbatia ilium abscondit, et ad tempus a mortis ^£ , y
Flor. Wig. periculo liberavit. Filios quoque regis Eadmundi, Eadwinum 3 weard.

p. 594 a.

Malmes-
bur. Gesta
Regum,
ii. 180,
p. 304.

et Eadwardum, ad regem Suanorum perimendos destinavit; Account of
sed, licet ei confcederatus fuisset, precibus Cnutonis adqui- tne sons °?
escere recusavit. Nam pueros ad Salomonem,4 Hungarorum t_0^jj
regem, nutriendos et vitas reservandos transmisit, ubi aliquandiu
bonorifice conversati, Eadwardus accepit in uxorem reginaa
sororem, nomine Agatbam, ex qua processu temporis duos
filios Eadmundum 5 et Eadgarum generavit ; genuit insuper ex
ea duas filias, Margaretam scilicet et Cristinam, de quibus
in sequentibus suo loco dicetur. Filii quoque Etbelredi regis, Alfred and
quos ex Emma regina genuerat, Elfredus et Eadwardus, audi- . •

entes regis Cnutonis saavitiam, tutas latebras in Normannia hiding in
petierunt,6 ut sic saltern mortis periculum evitarent.7 Normandy.

1 avibus exponi'] Added by the
compiler, as also the rest of the
chapter.

2 fratre .... matre] Prom
Malmesb. Gest. Reg. ii. 180, p. 303.
The mention of JEthelweard is from
Florence, p. 593 d. The mention
of the abbey where Eadwig was
concealed is apparently derived from
Malmesbury, u. s., who says that
after long wanderings he returned
to England and was buried at Tavis-
tock.

3 Eadwinum] Sic, erroneously, for
Eadmundum -. the error is due to

Malmesbury, Gesta Regum, ii. 1 80,
p. 303.

4 Salomonem] So also Florence,
for Stephanum.

5 This introduction of a brother
of Eadgar iEtheling probably arises
from the error noticed in note 3, by
which Eadmund is altered into
Eadwin.

6 petierunt] So Par. in the mar-
gin ; fecerunt, A., as O. "W.

" ut . . . evitarent] cum avunculo
suo duce Ricardo, 0. W. The pas-
sage is an introduction of the com-
piler.

of Cnut
and Emma.

502 MATTH^I PAKISIENSIS

A.D. 1017. Alios vero, quoscunque de regio semine generatos audivit,

Cnut's idem Cnuto in exilium mittens, regnum Anglife filiis suis jnre

sons, haereditario reservare curavit. Habuit x namque ex Elgy va Flor. Wig.

wegen reo.jna glia Elfglmi comitis filia duos filios, Suanum videlicet PP- 5$7 e.,
and Ha- ° ... 598 a

rold. et Haroldum, licet fama referat Cnutonem ipsos mimme gene-

rasse.

Bishops of Eodem anno, defuncto2 Wlstano Wigorniensi pontifice, Leof- Id. MS. A.

Worcester. B[US} abbas Thorneiensis, episcopatum suscepit. P- 593 •

Quod rex Gnuto Emmam aceepit uxorem.

Marriage Anno Domini mxviii. Defuncta3 uxore Cnutonis regis Elgy va,
p. 162. idem rex misit in Normanniam ad dncem Ricardum, propter

Emmam sororem ejus, regis scilicet Ethelredi relictam ; quas Flor. Wig.

mense Julio in Angliam veniens Cnutoni regi lege conjugali P* °94 B-

The Danes copulata est ; cujus consilio 4 rex Cnuto usus classem Danicam

paid, and ^ niyites stipendiarios remisit ad natale solum, datis eisdem Id. p. 594 c.

tneir fleet t

sent back cx ^°^ -^g^9, octoginta duobus milibus libris argenti.

Quod rex Gnuto in Daeiam hyemavit.

Cnut in Anno Domini mxix. Rex Anglorum et Danorum Cnuto, in Id.

Denmark. Daoiam transiens, ibidem hyemavit. Eodem anno defuncto Id. MS. A.
Selse°vS ° Ealmaro, Seleseiensi episcopo, Ethelricus successit. P- 5948-

De Eadmundo jocose in eipisco'pum promoto.

Return of Anno Domini mxx. Rex Anglorum et Danorum Cnuto, dis- Id. p. 594 d.

Cnut. positis 5 in Dacia rebus necessariis, in Paschali solemnitate in

iEthel- Angliam rediit, et apud Cirencestriam 6 [concilio] congregato,

weard out- Ethelwardum ducem ibidem exlegavit; eodem anno defuncto

iEthelnoth I^^o0' Cantuariensi archiepiscopo, Etbelnothus successit.

abp. of Eodem anno, postquam sedes Dunelmensis7 tribus annis post Id. p. 595 a.

Canter-

bury.

1 Habuit . . generasse] A similar
passage is in W. under the next
year.

2 defuncto . . . pontifice] An
error introduced by the compiler, as
Wulstan who held the sees of Wor-
cester and York together till this
year, did not die till 1023. See
Flor. Wig. p. 595 b.

:i The mention of iElgifu's death
is peculiar to the compiler.

4 cujus consilio'] For this O. W.
have " quae mediatrix inter Cnuto-
" nem et gentem Anglorum existens
" dedit ei consilium." This is due
to the compiler.

5 dispositis . . . ?iecessariis] In-
troduced by the compiler.

c Circencestriam] Orencestriam,
A.

7 Dunelmensis] Flor. has Lindis-
farnensis.

CHRONICA MAJORA.

503

Flor. Wig. mortem praesulis Aldhuni destituta fuerat solatio pastorali, A.D. 1020.

p, 595 a. facto tandem conventu episcoporum, ut de electione episcopi Edmund
tractarent, superveuit religiosus quidam presbyter, nomine S, ?p
Eadmundus, et joco dixit, " Quare me episcopum non eligitis ? "
Cujus jocum non jocose acceperunt qui aderant, sed ilium
communiter eligentes, triduano indicto jejunio, voluntatem
super hoc Sancti Cuthberti episcopi requirebant. Celebrante
itaque missam ad caput sancti presbytero, in medio canone
quasi de ipsius patris sepulchro vox audita est, qua? tribus
vicibus Eadmundum episcopum nominavit.

MS. apud
Leland
Coll. iii. p.
73 (i.e. iv.
p. 72, ed.
1770.)

Histor.
Eliensis, ii.
28, p. 506
(Gale), ii.
86, p. 204
(Stewart).

MS. ap
Leland.

Malmesb.
Gesta Reg.
ii. 181,
p. 306.

Hex Anglorum Cnuto constructo ccenobio Sancti Eadmundi
constituit in eo conventum monachorum.

Eodem anno rex Anglorum et Danorum Cnuto, constructo
regali monasterio cum competentibus officinis in loco qui
Badericheswrtke nuncupatur, ubi beatissimus rex et martyr
Eadmundus, incorrupto corpore, diem beatae resurrectionis ex-
pectat, consilio l Emms reginaa et episcoporum simul et baromun
Anglia?, monacbos in eo constituit, pramciens eis abbatem,
nomine Widonem,2 virum bumilem, modestum, mansuetum, et
pium. Presbyteros autem, qui ibidem inordinate vixerant,
aut in eodem loco ad culmen religionis provexit, aut rebus
aliis illis collatis, ex quibus soli to abundantius victum3 baberent
et vestitum, in alia loca migrare fecit. Ccenobium quoque
beati regis et martyris Eadmundi tot prasdiis et bonis aliis
ampliavit, ut omnibus fere Angliee monasteriis in rebus tem-
poralibus merito prasferatur. Hoc etiam anno, loca omnia in
quibus pugnaverat, et praecipue Essedunam,4 ecclesiis insig-
nivit, ministros in eis constituens, qui pro ibidem occisorum
salute officia celebrarent5 divina.

The mon-
astery of
S.Ed-
munds-
bury

founded by
Cnut.

Guy, the
first abbat.

Various
churches
founded by
Cnut.

De vindications necis Sancti Elfegi.

Id. p. 305. Anno Domini msxi. Eex Cnuto Turkillum et Hyriciurn, Turkil _
Danos nobiles, ab Anglia captatis occasionibus exlegavit. Qui ? -T11?
Daciam, natale solum, petentes, statim ut litus Dacias attigerunt, ^y Qnut
Turkillus, qui incentor necis beati Elfegi fuerat, oppressus est a

Flor. "Wig. ducibus regionis. Eodem anno defuncto Arlgaro Helmbamensi c Bishops of

p. 595 b. episcopo, Alwinus successit.

Elmham.

1 consilio. Anglice~] introduced
from Diceto, col. 467.

3 Widonem'] Uvium, Hist. Elien.
i.e. Wium, another latinized form of

Guy.

3 victum . . . vestitum] viverent,
O. W.

4 et . . Essedunam] om. O. W.

5 celebrarent] celebrare, A.

fi Helmhamensi] Orientaliiun An-
glorum, Flor.

504

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 1022.

The laws
of Edward
the Elder
confirmed
and trans-
lated into
Latin.
Dukes of
Normandy.

Quod leges regis Eachvardi tenendce constituuntur.

Anno Domini mxxii. Angli et Dani in colloquio apud Oxo- Flor. Wig.

niam celebrato, de legibus regis Eadwardi primi 1 tenendis a. 1018,

Concordes effecti sunt. Unde eisdem legibus, iubente rege ]?' ! . c"

_ . . o . (Not in

Cnutone, ab Angbca lingua in Latrnam translatis, tam ' in ^Iot.)

Dacia quam in Anglia, propter earum aaquitatem a rege pras-

fato observari jubentur. Quo utique anno, Eicardus dux id. p. 595 c.

NTormannorum, qui dicebatur secundas, obiit. Cui successit

Eicardus filius ejus, qui tertius vocabatur, anno uno.

Pope John
XIX.

Transla-
tion of
S. JElf-
heah.

Cnut's en-
deavours
to con-
ciliate the
English.
Robert I.
duke of
Nor-
mandy.

The

Swedes

subdued

by Cnut.

Prowess

earl God

wine.

Quod corpus beati Elfegi ad Doroberniam transfertur.

Anno Domini mxxiii. Johannes sedit in cathedra Eomana, Vit. Pontif.
annis novem et totidem mensibus. Eodem anno rex Anglo- Malmesb.
rum et Danorum Cnuto corpus beati Elfegi arcbiepiscopi, Gest. Keg.
Londoniis apud Sanctum Paulum tumulatum, propriis mani- 11# zzz*
bus inde levavit, et ad ecclesiam Cantuariensem transferri, et
ibidem illud debita fecit veneratione sepeliri. Ita etiam omnia,
quas ipse vel antecessores sui deliquerant, corrigere satage-
bat, ut prioris injustitias ncevum tam apud Deum quam apud
homines abstergere curaret. Anglos 3 quoque omnes, hortatu Of. Id. p.
Emniaa reginas, sibi reconciliare studens, multa eis donaria 305.
contulit, ct insuper bonas leges, omnibus et placentes, pro-
misit. Eodem anno Eobertus ducatum Normannias suscepit. Flor. Wig.

p. 595 c.

De prdbitate gentis Anglorum.

Anno Domini mxxiv. Eex fortunatus Cnuto, exercitum An- Malmesb.

glorum et Danorum in Suanos ducens, in primo conflictu Gesta

multos suorum amisit. Sed cum die crastina cum hostibus Regum> «•

„c conorredi denuo debuissent, comes Anglorum Godwinus et T, ' **!
oi ° _ . ' ° Hen. Hunt.

. Anglicanas militias princeps, rege4 nescio, de nocte hostes non Yj 0757^'

prsemeditatos cum solis Anglorum cuneis5 audacter invasit,
in fugam improvidos- convertit, et ex eis innumera multitudine
perempta, reges gentis illius Ulfum et Eiglafum ad deditionem Malmesb.

G. E. p.

~ 307.

1 Eadwardi primi'] An alteration
by the compiler from Eadgari, pro-
bably due to Malmesbury, G. R. ii.
183, p. 313. See Hardy's note l.
The next sentence, though partially
due to Malmesbury, is the com-
piler's.

" tam . . . Anglia'] Not in W.,
though it is in O.

3 Anglos . . . promisit] This is
considerably altered from Malmes-
bury.

4 rege] regio, A.

5 cuneis] cunctis, A.

CHRONICA MAJOEA,

505

Hen. Hunt, pacis adduxit. Rex vero, cum summo mane Anglos aufugisse, A.D. 1024.

yi.p. 757 b. vei a(j hostes perfide transisse putarefc, dum acies Dane-rum Consequent
ordinatas in hostes dirigere affectaret, non invenit in castris ,. SJ* ,. ,
nisi sanguinem et cadavera occisorum. Quam ob causani DV cnut.
deinceps Anglos summo honore habens, cum lasta victoria ad

Flor. Wig. Angliam navigavit. Eodem anno, mortuo Wlstano, Eboracensi JElfric

p. 595 b. [archilepiscopo, Alfricus successit. archbishop

of York.

De largitate regis Gnutonis.

Id. p. 595 c. Amio [Domini] mxxv. Conradus Eomanum adeptus imperium

annis quindecim imperavit. Eodem 1 anno Eadmundus vir

religiosus, de quo supra diximus, Dunelmensis sive Lindis-

Malmes- farnensis est pontifex consecratus. Per idem tempus rex

bur. Gesta Qnut0 Yetus monasterium Wintoniensis civitatis tanta muni-

ii 181 ' ficentia decoravit, ut aurum et argentum splendorque gem-

p. 307. marum animos intuentium terreat advenarum. Hoc autem

fecit rex hortatu Emma? reginse, quas in talibus thesaurorum

dilapidatrix erat sua prodiga largitate.

Conrad II.
Edmund
bishop of
Durham.
Gifts of
Cnut to
Win-
chester by
Emma's
advice.

Item de munificentia ejusdem.

Id. ii. 184, Anno Domini mxxyt. Rex Cnuto Anglorum et Danorum Visit and
pp.313, magnificus super tumbam Eadmundi in ecclesia Glastoniensi, °ffering of

ubi 2 idem rex quiescit, facta pro anima ejus oratione, pallium Edmund's
(Not in obtulit variis coloribus et pavonum figuris contextum. Hoc3 tomb at
Malmesb.) autem fecisse creditur, ne in mortem ejus, cui in certamine Glaston-

singulari confeederatus fuerat, consensisse videretur. bury.

Quod rex Cnuto Norenses in sui favorem illexit.

Elor. Wig. Anno Domini mxxvii. Cum regi Cnutoni fuisset intimatum, Attempt
p. 595 c. quod Norwegenses regem suum Olafum propter ejus sim- °* Cnut on
plicitatem nimis vilipenderent, magnam auri et argenti copiam orway-
magnatibus regionis illius transmisit, rogans omnes propen-
sius, ut abjecto Olafo ipsum susciperent in regem. Qui cum
dona, qua? eis transmiserat, avidis manibus suscepissent,
renunciaverunt ei, ut omni ambiguitate remota veniret ad
eos, quia ad ilium suscipiendum omnes inveniret paratos.

1 Eodem . . consecratus] Not in
O. W.

2 ubi . . oratione] Not in W.

3 Hoc . . videretur Not in W.
It is introduced by the compiler.

506

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 1028.

Quod Anglorum vex Cnuto Norwegiam sibi suljugavit.

Cnut ex- Anno Domini mxxviii. Eex Anglorum et Danorum Cnuto Flor. Wig.

pels o. Olaf cnm navibus quinquaginta ad Norwegiam devectus, regem P* 595 D-
Olafum a regno expulit, et illud sibi, magnatibus1 annnentibus,

■way.

Marianus
Scotus.

subjugavit.

Eodem anno natus est Marianus Scotus,2 qui tandem adultus Id.
et liberalibus studiis imbutus, studio suo et labore croni-
corum digessit librum, ab imperatore Octoviauo usque ad ™- . •
annum Dominica} incarnationis mcxxxi. Hie inter omnes his- Flor.)
toriographos regum Anglian gesta prolixius scribens, servatis
annis Dominicis, usque ad Henricum seniorem, Anglorum
regem, perduxit.

Re?i Cnuto Haconem ah Anglia exulavit.

Anno Domini mxxix. Rex Anglorum et Danorum et Nor- id.
wegensium Cnuto ad Angliam rediens, Haconem, Danicum
comitem, quasi legationis causa3 in exilium misit. Habuit
enim in uxorem Cunnildam matronam nobilem, sororis sua?
et Wirrigerni Wundorum regis filiam, unde metuebat ab illo

daughter of yel a vita privari vel a regno expelli.

Wyrtgeorn,

king of the

Wends. j)e nativitate ducis Normannice Willelmi.

Hakon
exiled hy
Cnut.
Gunhild,
niece of
Cnut,

Pilgrimage
of Robert
of Nor-
mandy.

Birth of
William of
Normandy.

Anno Domini mxxx. Eobertus, Eicardi secundi Norman- Malmes-
norum ducis [Alius] alter, frater Eicardi tertii, postquam bur. Gesta
annis septem Normanniaa ducatum potenter rexerat, Jeroso- R.egum,
limam gratia peregrinationis devote petivit. Eeliquit autem 'g91 '
filium septennem ex concubina susceptum, cujus speciositatem
in cborea saltantis casu conspiciens, nocte ilia carnaliter earn
cognovit. Quam deinceps unice diligens, uxoris loco earn
aliquandiu adamavit. Puer siquidem ex ea natus "Willelmus4
est appellatus. Cujus magnitudinem futuram matris somnium
portendebat, dum intestina super per totarn Normanniam et
Angliam dilatari viderat et extendi. Ipso quoque moment o
quo, partu laxato, ad vitam puer effusus est, terram attigit,
et ambas manus junco, quo pavimentum domus tegebatur,
implevit. Ostenso igitur obstetricibus somnio sujoradicto,

1 magnatibus innuentibus\ Added
by the compiler.

"- Florence mentions the birth of
Marianus, but the account of his
chronicle is original.

3 quasi . . causa-] Not in W.
'' O. W. add " Nothus, eo quod
de matrimonio non fuit genera-
tus."

CHRONICA MAJORA.

507

Malmesb. lfeto plausu omnes regern futurum puerura conclainabant. A.D. 1030.
Gesta Reg. Dus igitur Bobertus, Jerosoliinain profecturus, apud Fis- William

"„ni ' cannum proceres ad colloquium vocavit, ibique Willelniuin, declared
p. 391. , * p- . I . . heir of

filium suum, ba?redem sibi constituens, fecit omnes ei fideli- wormandv
tatem jurare. Comes Gilebertus tutor pueri constituitur, et by Robert.
tutela tut oris Henrico, regi Francorum, eo : pacto conceditur,
lit si pater termino preefixo non redierit, "Willelmo ducatus
Flor, Wig. ]Srormannia3 libera dispositio concedatur. Eodem anno Ha- Death of
p. 595 e. cu]lj Comes supradictus, in mare periit, vel,2 ut alii dicunt, in Haco.
Orcadum insula est occisus.

Eodem anno Sanctus Olavus, rex,3 doctor, praBdicator, Murder of
et apostolus Norichorum in Norwegia, Haroldi regis the Nor-7
Norichoruin films, in Norwegia injuste periniitur, a wegians.
Norichis percussus nirnis truculenter quadarn securi,
quia gens ilia non gladiis sed securibus utitur. Inclig-
nabatur enim gens ilia pagana et cruentissima quod
patrias leges et superstitios idem sanctus rex Olavus
prredicando, docendo, evangelizando, statuendo eva-
cuaret.

Id.

(Not in
Flor.)

Flor. Wig.
p. 595 e.

Quod mortuo duce Roberto, Willelmus filius ejus suecessit.

Anno Domini mxxxi. Eoberto 4 Normannorum duce pere- Death of
grinatione Jerosolimitana laudabiliter completa, dum repa- Robert I. of
triaret, citra Alpes diem clausit supremum. Cui succedens Normandy.
Willelmus filius ejus, in omnes adversaries suos, qui ipsum °?^s1?10n
in puerili aatate despexerunt, ita desa3vit adultus, ut non solum
propria ad pristinum reduceret statum, verum etiam ex
damnis alienis sua commoda fieri procuravit.

Eodem anno rex Anglorum et Danorum Cnuto potentis- Visit of
simus, cum bonore maximo Eomam profectus, ingentia dona Cnut to
Sancto Petro Apostolorum principi, in auro et argento, pannis ^ome-
sericis, et lapidibus pretiosis obtulit ; et a Papa Jobanne, ut
scbola Anglorum a tributo esset libera, impetravit. In 5 eundo
et redeundo largas pauperibus elemosinas erogabat. Hie
rnultas in itinere clausuras, ubi tnelonea a peregrinis extorque-

1 eo . . . concedatur'] Added by
the compiler.

2 vel . . . occisus] Not in W.

3 rex . . . Norwegia] rex et
martyr, Flor.

4 Roberto . , procuravit] Not in

O. W. Though the substance of the
paragraph may be found in Malmes-
bury and Jumieges, it is the com-
piler's own.

5 In . . erogabat] Not in W.

508

MATTH^EI PAMSIENSIS

A.D. 1031. bantur, ingenti dato pretio, delevit. Ante sepulcbrum quoque Flor. Wig.

Apostolorurn principis Petri, Deo sua3 vitse morumque emen- P- 596 a.

Letter of dationem devovit, sicut 1 in epistola, quam a Roma rediens

nu rom per jJ^vjngUm vrrum prudentem et postea Cridiacensis eccle-

sise pontificem, aliosque legates, magnatibus Anglias [misit],

evidenter expressit. Inter caetera denique Agelnotbo, Can-

tuariensi et Alfrico Eboracensi archiepiscopis, omnibusque

episcopis et primatibus Anglia3 nunciavit, quod fuit Romas in

magna solemnitate Pascbali, coram domino Papa Jobanne et

Conrado imperatore, praasentibus regibus cunctis et principibus

gentium a monte Gargano usque ad istud proximum mare,

qui omnes ilium bonorifice susceperunt et magnis donariis

bonoraverunt. Inter quos quoque idem imperator multa ei

contulit, tarn in vasis aureis et argenteis quam in ves-

tibus valde pretiosis. Conquestus est coram domino Papa,

quod arcbiepiscopi terrarum suarum dum pro pallio obtinendo

Romam miserunt, immensitas pecuniae extorquebatur ab eis ; 2

unde Papa nimis confusus, ne id de caatero fieret introdixit.

Praecepit etiam episcopis supradictis per eandem epistolam,

ut antequam ad Angliam rediret, omnia debita ad ecclesiam

catbolicam pertinentia, elemosina scilicet pro aratris, decima3

minutse de animalium nutrimentis, et de bortis primitia3 semi-

num, quod Anglice Obiricseat dicitur, decimas garbarum, cum

denariis Sancti Petri, quod Anglice Romscot nuncupatur,

fideliter redderentur. Yicecomitibus prasterea et praapositis

regni Anglias districte mandavit, ut nulli bominum vim in-

ferant, sed tarn nobilibus quam servis recta judicia faciant,

nee propter pecuniam fisco reponendam in aliquo a justitia

devient, dum non babeat necessitatem de peccato pecuniam

3re.

De dedicatione ccenooii Sancti Eadrmmdi.

Anno Domini mxxxii. Arcbiepiscopus Agelnotbus coenobium MS. ap.
Sancti Eadmundi in Bedcricbeswrtbe3 bonorifice constructum, behind, m.

Dedication

of the

abbey of ^","v"'i ^^uuvu^ ^v/v*^*™^ ,,****>, .^^^^ v,-~~.~ ~v,.,~— *, ^ ^

St. Ed- 1U veneratione Dei genitricis sanctique prasiati xv. kal. jv p y2 ed.

mundsbury Novembris dedicavit. 1770.)

by arch-

iEthelnoth. Quod rex Cnuto a Romance curia revertitur.

Bishops of Anno Domini mxxxiii. Defuncto Leofsio, Wigorniensi epi- Flor. Wig.
Worcester. SCOp0) Britbregus sedem episcopalem suscepit. P- 597 D-

1 sicut . . denique'] Not in W.

2 O. W. insert " nee possunt abs-
que sinionia pallium obtinere."

3 0. W. insert " a rege Cnutone."

CHRONICA MAJORA.

509

Malmesb. Eodem anno, Cnuto rex potontissimus, a Roma rediens, A.D. 1033.
Gest. Reg. contra Scotos rebellantes liostilem expeditionem duxit, et Defeat of
308 ' Malcolmum regem, cum duobus aliis regibus,1 levi negotio ~™c°^

superavit. _ _ ^

Idem quoque rex Cnuto abbatiain Sancti Benedict! Monastery

de Ulmo fundavit, ibidem que monaclios sub regula of S;T E,eil~

• -r. t • • -n %* net Holme

feancti Benedicti, quam mirince commendavit, Deo founded by
militare constituit. Idemque viam in marisco inter ~;mit;
Rameslieiam et burgum quod Kingesdelf dicitur, ut from Ram-
periculum magnorum stagnorum vitaretur, eruderavit. !?7 *°
Insuper gratus Deo pro obtenta victoria, mult a reli- Delf.
giosis in libertatibus et possessionibus contulit donativa
et roboravit duratura ; pauperibusque multa prsecepit
beneficia liberaliter eroo;ari.

Quod Benedictus Papa crcatur.

Vit. Pontif. Anno Domini nrxxxir. Benedictus sedit in cathedra Romana, Pope Bene-
Flor. Wig. annis xiv. Eodem anno, defuncto Eadrico Dorkecestrensi diet IX.
p. 597 d. episcopo, Eadnothus successit. Bishops of

Dorchester.

Quod rex Cnuto filios suos iw/wm in Bacia, alterum in
JSforthwegia coronavit.

Id. p. 597 e. Anno Domini mxxxv. Rex Anglorum et Danorum et Nor- p. 164.

"vvegensium Cnuto Swanum filium suum et Elgyvas super Cnut's sons

Nonvegenses regem constituit, atque filium suum Harde- kings of

Id. p. 598 a. cnutum, ex Emma Normannica susceptum, regem Danorum tne ^or~
• p •, "wegians

coronan fecit. and Danes.

Be morte Gnutonis regis Anglorum.

Plor. Wig. Deinde ? in Angliam rediens, pridie idus Novembris apud Death of

p. 598 a. Septoniam diem clausit extremum. De quo non arbitror esse Cant.

Hen. Hunt, tacendum, quod cum eleganter floreret in regnis potenter Story of

'p> ' adquisitis, regalera catbedram in litore maris ascendentis t^ an

n ° the sea.

1 cum . . . regibus~\ Introduced
from Hen. Hunt. vi. p. 757 d. Their
names were Melbeathe and Jermarc.

2 Deinde . . rediens~\ Added by

the compiler. In W. it is added to
the previous paragraph ; " et sic in
" Angliam est reversus."

510

MATTH^I PAEISIENSIS

A.D. 1035.

Story of
Cmit and
the sea.

His burial
at Win-
chester.

statui fecit, et in ea residens comrainando dixit : " Tu meaa Hen. Hunt.

" ditionis es, et terra in qna sedeo mea est, nee est in ea ""• P-758a.

" quisqnam qui impune meo resistere imperio ausus existat.

" Tmpero nunc tibi ne in terram meam ascendas, nee Testes

" meas regales madefacere prtesumas." Sed mare de more

ascendens, nee pra3ceptis ejus obtemperans, pedes regis et crura

sine reverentia madefecit. Rex igitur fere nimis tarde exiliens,

ait; " Sciant omnes habitatores orbis vanam esse et frivolam

" regum potentiam, nee regis nomine quempiam fore dignum,

" preeter Bum, cujus nutu caslum, terra, et mare, cum omnibus

" quae in eis sunt, legibus obediunt sempiternis." Eex quo-

que deinceps nunquam coronam portavit ; sed coronam suam

super caput imaginis Crucifixi componeris, magnum ! regibus

futuris praebuit bumilitatis exemplum. Sepultus est autem Elor. Wig.

apud Wintoniam in Veteri monasterio, more regio, cujus P- 598 A-

anima gloria perfruatur asterna. .en" "f '

° l vi. p. 758 a.

De coronatione Haroldi filii Gnutonis.

Election of
Harold I.

Banish-
ment of
Emma,who
goes to
Baldwin,
count of
Flanders.

Defuncto autem Cnutone rege potentissimo, convenerunt id.
apud Oxoniam ad colloquium proceres regni, ut de novo rege
creando tractarent ibidem. Ubi consul Leofricus et omnes
Danorum principes cum Londoniensibus elegerunt Haroldum,
filium Cnutonis ex concubina Algyva generatum. Sed God-
■vvinus, comes Cantia?, cum principibus West-Saxoniaa contra-
dicentes, maluerunt Hardecnutum filium Cnutonis et Emmas ]y[aimes_
reginae, vel unum ex filiis regis Etbelredi et ejusdem Emma? bin-. G. R.
qui in Nbrmannia morabantur. Sed quoniarn Hardecnutus u- 188> P-
erat tunc in Dacia, Elfredus et Eadwardus, filii regis Etbel-
redi, absentes in ISTorrnannia, praevaluit pars Haroldi, et regni
Angliaa diademate insignitus, Wintoniam citissime festinavit, Elor. Wig.
et gazarum opumque tbesauros, quos rex Cnuto Emmas reginaa p- 598 a.
reliquerat, tyrannice rapiens, eandem Emmam, ut novercam Hen. Hunt,
suam, ab Anglia exulavit. Quaa ad Baldewinum Elandrensem V1-P- "58b-
comitem divertens, accepit ab eo castellum de Bregges, ut
ibidem moraretur ; Willelrnus namque Normannoruni dux, ad-
huc sub tutoribus in custodia constitutus, ducatus sui liberam
non babuit potestatem.

magnum . . . exemplum'] Added by the compiler.

CHRONICA MAJORA.

511

William of
Jumieges,
vii. 9, col.
852.

Quod Alfredus, JEthelredi regis films, in Angliam [veniens~\, A.D. 1036.
oculorum luce privatus est.

Anno Domini mxxxvi. Alfredus,1 Athelredi regis primogeni- Arrival of
tus, adliuc in Normannia degens, audita morte Cnutonis, cum Alfred in
navibus 1. electis militibus plenis, venit in Angliam, ut pater- ^DgJa.nd>
num 2 regnum, de jure sibi debitum, vel pacifice, vel,2 si neces- sejzure bv
sitas cogeret, armorum pra3sidio obtineret. Qui ad Sanwici Godwine.
portum ctun suis applicans, Doroberniam usque pervenit. Cum-
que comes Cantia3 Godwinus ejus adventum cognovisset, venit
obviam ei, et ilium in fide sua suscipiens, Judae proditoris
vicem in ipso et suis commilitonibus sequenti nocte complevit.
Nam post data pacis oscula et la?ta convivia, intempestaa noctis
silentio cum Alfredus et ejus sodales sopori membra dedis-
sent, capti sunt omnes inermes in cubilibus suis, nihil mali
suspicantes, a multitudine irruentium armatorum, et manibus
Hen. Hunt, eorum post tergum ligatis, compulsi simt per ordinem, unus-
vi. p. 759 a. qvrisque juxta alium, considere. Ubi ita sedentes novem semper
decapitati sunt, et decimus dimissus et ad tempus vitas reser-
vatus. Facta autem sunt base apud Guldeford, villam regiam.
Sed ubi Godwino proditori visum est, plus quam sit utile,
adhuc vivos superesse, jussit iterum decimari, et sic paucis-
simi superstites remanserunt. Alfredum vero juvenem, regio
bonore per omnia dignum, ligatum apud urbem Londoniarum
transmisit ad regem Haroldum, ut uberiorem gratiam apud
eum inveniret, cum paucis suorum qui indecimati remanserant.
Sed continuo ut rex juvenem Alfredum vidit, ipsum ad Hely- His death
ensem insulam adductum oculis ibidem privari fecit. Milites m tne ^e
autem ejus nimis perniciose peremit, et Alfredus juvenis ^'

egregius spiritual exbalavit, ubi et sepulturam accepit.

Quod corpus Pcdlantis Romce invenitur.

Maknes- Anno Domini mxxxvii. Corpus3 Pallantis filii Evandrii, de Discovery

bur. Gesta qU0 Yirgilius refert, Eomaa repertum est illibatum, ingenti °* tne k°dy
206 3r7 admiratione omnium intuentium, quod per tot ssecula incor- » '

ruptionem servavit ; apertio vulneris, quod in medio pectore Evander.

1 This version of this story is in
some respects peculiar to the com-
piler : no one earlier mentions that
Alfred came with 50 ships, or that
he landed at Sandwich, unless the
Estoire de seint Aedward le rei was

compiled previously ; see 1. 422
(p. 37) " au port de Sanwiz arive."

2 paternum .... vel~] For this
0. W. have only earn.

3 In the margin Par. has written
" verum sed impertinens."

512

MATTHiET PARISIENSIS

A.D. 1037. Turnus fecerat, quatuor pedum et semis habens longitudinis. Malmesb.
Epitaph on Repertum fuit et epitaphium hujusmodi superscriptum ; Gest. Reg.

the tomb «• 206, p.

of Pallas. " Filius Evandri Pallas, quern lancea Turni 357.

" Militis occidit more suo, jacet hie."

An ever- Ardens lucerna ad caput ejus inventa est, arte mathematica1
burning composita, ita ut nullius flatus violentia, nullius liquoris asper-
• "?? oun sione valeret2 extiugui. Quod cum multi mirarentur, quidam
subtilius habens ingenium, stilo subtus flammam foramen
fecit, unde introducto aere ignis ardere cessavit. Corpus
sane muro appositum, longitudine sui murorum altitudinem
vicit. Sed procedentibus diebus, stillicidiis rorantibus et
corpus madefacientibus, communem mortalium corruptionem
coguovit, nervis fiuentibus et cute 3 soluta.

Eadsige
archbishop
of Canter-
bury.

Succession
in various
sees.

Grimketel.
Stigand.

De morte plurimorurn episcojtorum.

Anno Domini mxxxviii. Athelnotbus Cantuariaa arcbiepiscopus Flor. Wig.
diem clausit extremum iv. kal. ISovembris ; cui successit Ead- p. 599 a.
sins. Defuncti sunt etiam boc anno4 Ethelricus Selesiensis,5
Alfricus Helmbamensis,6 et Brithregus Wigorniensis episcopi ;
quibus successerunt, ad Selesiensem ecclesiam Grinketel, ad
Helmbamensem Stigandus, ad Wigorniensem Livingus Cri-
diacensis antistes. Sed Stigandus postea ejectus, et Grinketel,
Selesiensis episcopus, sere dato non modico,7 electus, duos
babuit episcopatus, Selesiensem scilicet et Helmbamensem.
Denique tamen Grinketel ejectus est, et Stigandus receptus.
Tunc Stigandus fratri suo Elgemaro Helmbamensem episco-
patum pretio8 adquisivit. Atque idem Stigandus, ut avaritia)
proprige satisfaceret, Cantuariensem et Wintoniensem, data
pecunia, tbronos ascendit, vix annuens, ut in episcopatu Sele-
siensi proprius ordinaretur antistes.

Hardecnutus rex Danorum in Flandriam venit.

Bishops of Anno Domini mxxxix. Defuncto Britbmaro, [Licbesfeldensi Id. p. 599 c.
.Lichfield, episcopo, Wlsius successit. Quo etiam anno] Hardecnutus, rex

1 mathematica] Written over an
erasure, A. probably having had
mechanica, as Malmesb.

2 valeret] valent, A.

3 cute soluta] carne dissoluta, W.

4 anno] animo, A.

5 Selesiensis] Suth-saxonia;, Flor.

6 Helmhamensis] East-Auglorum,
Flor.

7 cere . . modico] pro auro, Flor.
MS. A.

8 pretio is introduced by the com-
piler, as " ut avaritiae propria; satis-
" faceret " below.

CHRONICA MAJORA. 513

A.-S. Danorum, ad Eramam reginam, matrem suam, in Flandriam A.D. 1039.

Chron. p. devectus, cum ipsa apud Bregges moram fecit. Harthacnut

at Bruges.

De morte Haroldi regis, et de coronatione Hardecnudi regis.

Flor. Wig. Anno Domini mxl. Henricus1 Eomanum adeptus imperium Henry III.

p. 99j>- xvii. annis magnifice2 imperavit. Eodem anno rex Anglorum emperor.

vi. p. 758 c! Haroldus, cum regnasset iv. annis, apud Oxoniam defunctus P- 165-

Malmesb. est, et apud Westmonasterium sepultus. Tunc proceres, tarn TreatTj

G. R. ii. Danorum quam Anglorum, in unam concordantes sententiam, „ , '

-p, '^rr- ' miserunt legatos ad Bregges in Flandriam, ad regem Daciae cnut jnvi_

p. .599 d. ' Hardecnutum, qUi cum matre sua ibidem morabatur, rogantes ted to Eng-

ut ad Angliam veniret regni diadema suscepturus. Qui con- lan(*> and

siliis magnatum ilico adquiescens, aastate media venit in „rci,v • ^ •[

(Not in Angliam, et gratanter ab omnibus susceptus,3 ab Eadsio 4 Can- Eadsige.

■p,.or^w. tuariensi archiepiscopo in regem est consecratus. Qui mox

p. 599 d. ' *n regno confirmatus, injuriarum, quae 5 sibi et suae matri a

suo prsedecessore Haraldo rege illatae fuerant, non immemor,

Alfricum Eboracensem archiepiscopum, comitem Godwinum,

Eadricum dispensatorem, et Trondum carnificem6 Londonias

misit, ipsius regis corpus effodere, et in Thamense flumen The body

decapitatum proicere prascepit. Quod cum projectum fuisset °f Harold

in flumen, brevi post tempore a quodam piscatore repertum uf "P

and thrown
est, et a gente Danica Londoniis in ccemiterio Danorum sepul- jnt0 t^e

turn. Et bis ita gestis, unicuique remigi suae classis octo Thames.

marcas, et singulis rectoribus decern marcas, de tota Anglia Payment to

pendi prascepit. Unde cunctis, qui prius ejus adventum opta- the sauors-

verant, exosus effectus est. [Ad base] etiam, pro nece Alfredi Hartha-

fratris sui, contra Godwinum comitem proditorem et Li- cnut's

vingum episcopum "Wigorniensem, accusantibus illos Alfrico an&.er ,

Eboracensi arcbiepiscopo constanter et aliis multis, rex ira au\nors of

vebementi exarsit. Quocirca idem rex Livingum degradavit, Alfred's

et Alfrico episcopatum concessit. Godwinus vero, pro morte 7 death.

Alfredi fratris sui et amicitia regis obtinenda, dedit ei navem Godwine's

auream, cum rostro aureo fabrefactam et armamentis aureis Presfnt °f

a ship.

1 Henricus . . imperavit'] Not in

o. w.

2 magnifice is not in Florence.

3 susceptus] susceptum, A.

4 The mention of Eadsige as the
consecrator is peculiar to the com-
piler. It is probably derived from
Diceto, "with his error corrected of

making archbishop iEthelnoth, who
died in 1038, crown Harthacnut
(Twysden, col. 474, 1. 39).

5 qua>~\ quas, A.

6 Instead of these names W. has
only milites et carnifices.

7 morte . . . s«i] Introduced by
the compiler.

K K

»I4

MATTILEI PARISIENSIS

a ship to
Hartha-
cnut.

A.D. 1040. instructam, armis decoris et octoginta militibus aureis l deco- Flor. Wig.
Godwine's ratam. Horum autem militum quilibet in brachiis suis duas P- 60° B-
present of h.aTjebat armillas aureas xvi. naves2 vel uncias appendentes,
loricam auream trilicem, cassidem in capite auream, gladium
aureis scapulis renibus accincturn, securim Danicam ex auro
fabricatam in sinistro humero pendentem, in manu sinistra
clipeum cum umbonibus aureis et clavis, in dextera lanceam
auream,1 qu£e lingua Anglorum hate-gar nuncupatur. Insuper
hsec omnia, cum principibus ferme totius regni et dignioribus
regi juravit, non ingenio sui consilii aut voluntate fuisse,
quod frater ejus fuerat excsecatus, sed3 regem Haroldum,
quod factum fuerat, prascepisse.

Heavy tax
of Hartha-
cnut.

Two of the
collectors
slain.

Consequent
ravage of
Worcester-
shire.

Edward
comes to
England.

Quod Eadivardus in Angliam ad regem venit.

Anno gratise mxli. Rex Anglorum Hardecnutus, ministros Id.
suos per omnes fines destinavit, ut tributum quod indixerat
nulli 4 parcentes colligerent, et piratis suis inde omnia neces-
saria ministrarent. Ex quibus duos, Faeder et Turstinum,5
Wigornienses provinciales cum civibus, eo6 quod in eos nimis
crudeliter desasvissent, in quodam monasterii vestibulo, ubi
pacis gratia confugerant, peremerunt. Unde rex nimia com-
motus ira, in ultionem tantse trangressionis comites et armatos
milites illo transmittens, praacepit ut homines interficerent,
civitatem spoliatam incenderent, et totam provinciam devas-
tarent. Quod cum factum fuisset, juxta quod sibi fuerat im-
peratum, cum preeda maxima ad regem sunt reversi, et sic
ejus ira quievit. Eodem anno Eadwardus, regis Ethelredi
filius, de Normannia in Angliam veniens, a rege fratre suo
gratanter susceptus, cum gloria et honore in curia ejus re-
mansit.

Marriage
of Gun-
hild,

Quod rex Hardecnudus sororem suam dedit Henrico imperatori.

Per idem tempus rex Anglorum Hardecnutus, Grunnildam, Malmes-

hur. Gesta
Regum, ii.
188, p. 321.

sororem suam ex Onutone rege et Emma regina generatam,

1 aureis, auream] Introduced hy
the compiler.

2 naves vel] Introduced by the
compiler. It is not in W.

3 sed] se, A. This sentence is
not in W.

4 nulli . . . ministrarent] Intro-
duced by the compiler. A. has
parentes for parcentes.

3 The names are not in W.

6 eo . . . desavissent] seditione
exorta, Flor. It is not in W. In
the next clause Par. has altered the
MS. reading monasterio into monas-
terii vestibulo ; Flor. has monasterii
solario.

CHRONICA MAJORA.

515

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 188,
p. 321.
(Enlarged
from Mal-
mesbury.)

ingentis pulcbritudinis puellain, Henrico imperatori Eomano
destinavit matrimonio copulandam. Erat autem baac virgo
temporibus Cnutonis regis propter ejus incomparabilern deco-
rem a multis viris nobilibus petita, sed non impetrata. Unde
nunc adeo Celebris fait ilia nuptialis pompa, quod rex frater
ejus et omnes fere habitatores regni tbesauros auri et argenti
cum palliis, gemmis, et equis pretiosis ita effuderunt, quod
usque in hodiernum diem in conviviis et tabernis histriones
et 1 fidicines instrumentis et canticis banc pompam digne
efferre non sufficiunt nuptialem. Stetit autem inter eos multo
tempore foedus conjugale. Sed novissime a discordia? anima-
toribus G-unnilda est apud imperatorem de crimine adulterii
accusata. Oportebat ergo juxta consuetudinem regionis, ut
Gunnilda per duellum contra accusatorem, giganteas immen-
sitatis bominem, famam suaa puritatis redimeret. Sed ex omni-
bus militibus vel ministris nee unus fuit inventus, qui cum ilia
ab Anglia venerant, qui auderet cum bellatore2 congredi, prop-
ter borrendam corporis ejus deformitatem et immensitatem.
Cumque G-unnildae angustiaa essent undique, puer quidam,
quern ab Anglia secum adduxerat, et in ejus thalamo educa-
tus fuerat, qui nanus erat et propter corporis parvitatem
Mimecan dicebatur, duellum pro domina, quam per mendacium
noverat accusatam, suscepit ; et conserto praalio cum gigante,
per miraculum Dei succiso delatoris poplite, ipsum enervavit.3
Quo ruente in terram, Mimecanus caput ejus praascidit, et
illud suEe domina? prassentavit. Tunc imperatrix, ex insperato
gaudens efFecta triumpbo, imperatori repudium fecit, nee ultra
minis aut blanditiis vinci potuit, ut thorum ejus ascendere
consentiret.

A.D. 1041.
daughter of
Cnut, to
Henry HI.

Story of
her accusa-
tion, and
her cham-
pion.

Be admiranda visione Henrici imjperatoris.

Malnies- Hie imperator, patre Conrado adhuc vivente, a clerico quo- Legend of

bur. Gesta dam fistulam argenteam eo pacto susceperat, ut cum foret tne empe-

egum, a. jmpera^or; xlli episcopatum conferret. Henricus iste, tandem jjy an^

' adultus et imperator post patrem creatus, repetenti clerico bishop.

promissum episcopatum libenter donavit. Sed non multo

1 W. inserts mimce.

" bellatore] So altered by Par.
from delatore. W. has ipso.

3 There is a rude drawing of this
in the margin. The compiler has
considerably enlarged Malmesbury's
account of this story, and has had

access to some other source. There
is no mention of the dwarf 's name
in Malmesbury. Bromton must
have had access to this other source,
as he mentions the names both of
the dwarf and the giant (Roddyn-
gar), col. 933, 1. 35 (Twysden).
K K 2

516

MATTHjEI pamsiensis

A.D. 1041. post gravi infirmitate correptus lee to decubuit, et crescente Malmesb.
Story of a ajgritudine per triduum sine sensu et voce ita mutus et quasi Gesta Re-
vision of e corp0re raptus jacebat, ut in solo pectore vix vitalis |^™' n' _
ror Henrv sp^^us palpitaret ; nee aliud vitaa erat indicium, nisi [quod,]
III. manu ad nares apposita, sentiebatur anhelitus perexilis. Tunc

praasentes episcopi et amici, triduano indicto jejunio, lacrimis
et votis divinam pro salute imperatoris clementiam implora-
bant. Quibus, ut creditur, remediis convalescens, accito epi-
scopo quern simoniace pro fistula argentea episcopum fecerat,
ilium per decretum concilii degradavit, Confessus est autem
audientibus cunctis, quod toto triduo, quo exanimis jacuerat,
inter daemones constitutus, illos adeo sibi sensit infestos,
quod flammas igneas per fistulam in os ejus jaculantes, corpus
ejusdem ' tarn intus quam exterius incendebant. Flamma
p. 166. autem ilium adeo exurebat, quod terrenus ignis, in compa-
ratione ignis illius, tepidus et quasi nihil calere putaretur.
Sed inter bsec incendia ferventissima babuit quendam juvenem,
quasi assatum igne, dictus imperator, qui calicem aureum
manibus mira3 magnitudinis aqua plenum portavit. Oujus
solicitudine et laticis aspersione extinctis ardoribus, ad pris-
tinam rediit sanitatem. Cum autem dictus imperator de
juvene assato, qui sibi refrigerium prsestaverat, miraretur quis
esset, reduxit ad memoriam quoddam2 coenobium beati mar-
tyris Laurentii, olim a paganis destructum, quod ipse reasdifi-
caverat, et monacbis impositis, multa praadia et ornamenta
contulerat, et inter alia beneficia, calicem aureum et gemmis
decoratum, quern ob honorem martyris ecclesiaa contulerat,
nunc in ardoribus positus recognovit, dum juvenis assatus ibi
refriscerium ministravit.

Death of

Hartha-

cnut.

De morte regis Hardecnudi, et de coronatione regis Eadwardi.

Anno Domini mxxii. Eex Anglorum Hardecnutus, dum con- Flor. Wig.
vivio nuptiarum, in quo Osgodus Grlappa, vir magna3 potentias, P- 60° D«
filiam suam Gyvam viro cuidam Danico, nomine Onutoni,3 apud
Lambeiam matrimonio copularet, laatus, sospes, et hilaris, cum
sponsa praadicta et quibusdam aliis bibens staret, inter biben-
dum in terram corruit, et sic repente mutus permanens idem
rex sexto idus Junii spiritum exbalavit. Deinde apud Winto-

1 ejusdem'] So altered by Par.
W. has illius totum ; West, ejus
totum.

2 quoddam . . . destructum'] ec-
clesia: tectum longa carie dissolu-

tum, Malmesb. The whole account
is embellished and enlarged from
Malmesbury.

3 Cnutoni] An error of the com-
piler for Tovio, Tofig.

CHRONICA MAJORA.

517

Flor. Wig. niam delatus, juxta Cnutonem patrem suum sepulturam accepit. A.D. 1042.

p. 600 e. Cujus frater 1 Eadwardus, annuente clero et populo, Londoniis Election of

Id. p. 601 a. in regem eligitur, et ab archiepiscopis Cantuariensi Eadsio et Edward.
Eboracensi Alfrico, cum sibi subjectis episcopis, prima die His coro-

Id.p. 600 e. Pascha? in. regem apud Wintoniam consecratur. Erat autem natl0n- _
rex Eadwardus Alius Etbelredi, qui fuit Edgari, qui fait Ead- Hls Pedl"
mundi, qui fuit Eadwardi, qui fuifc Alfredi magni regis, cujus 2 to

Id. p. 601a. genealogia superius ad Adam usque perducitur. Eex vero

Eadwardus, statim ut in regem fuerat coronatus, Emma? reginse, Emma
matri sua?, qua? tunc apud Wintoniam degebat, quicquid habuit f nPPed ot
in auro et argento et rebus pretiosis ei abstulit ; eo quod sures-
antequam rex esset, nibil illi dederat quod petebat. Sed tamen
prascepit sufficienter ei necessaria ministrari, et illam mandavit
ibidem quiete demorari.3

Quod Eadsius archiepiscopatum dimisit.

Hen. Hunt,
p. 759 b.

Anno Domini mxliii. Eadsius Cantuaria? archiepiscopus in- Si-ward

firmitate gravi detentus episcopatum dimisit, et in loco ejus a£Cp 1S °P

Siwardus est arcbiepiscopus consecratus. Eodem anno Etbel- \,nTym

Hist. Ra- stanus Eamesiensis abbas in vigilia Sancti Micbaelis infra ec- Murder of

mes. c. cm. clesiam a<i horam vespertinalem ab bomine quodani extraneo iEthelstan,

j£i_n ' cultello confossus expiravit ; cui Alfwinus ad abbatiam successit. ab°at of
LraIe> r Ramsey.

Quod rex Eadwardus uxorem duxit.

Hen. Hunt. Anno Domini mxliv. Rex Eadwardus in patrocinium regni Marriage
p. 759 b. SUx filiam Godwini, potentissimi consulis, nomine Editbam, °f Edward
Flor. Wig. uxorem duxit. Quo etiam anno, defuncto 4 Alfrico Helmbamensi and Ead-
p. 602 a. episcopo, Stigandus, regis capellanus, successit. Stigand

bishop of
Quod rex Eadwardus classem frustra congregavit.

jd. Anno Domini tvtxt.v. Bribtwoldus, Eamesberiensis 5 pontifex, Bishops of

obiit, et Hermannus regis capellanus successit. Eodem anno Ramsbury.
rex Eadwardus ad portum Sandwici classem numerosam con- Threatened
gregavit contra regem ]SToricorum, ad Angliam venire dis- invasion of
ponentem. Sed bellum a Suano Danorum rege sibi illatum ^JjjjjjJ]^
adventum illius impedivit.

Norway.

1 Par. inserts in the margin ute-
rinus tantum.

" cujus .... perducitur~\ Intro-
duced by the compiler.

3 et . . demorari] om. W.

- defuncto . . . episcopo] in-
serted by the compiler.

5 Ramesberiensis ] Wiltoniensis,

Flor

518

MATTBJEI PARISIENSIS

A.D. 1046.

Popes Sil-
vester III.
and Gre-
gory VI.
Death of
bishop
Lyfing.
His suc-

Silvester Papa.

Anno Domini mxlvi. Silvester sedit in cathedra Eomana Vit. Pontif.

diebns lvi. Cui eodem anno Gregorius succedens, sedit annis

duobus. Eodem anno Livingus, qui Wigorniensem, Cridien- ™or- ™xg-

V 602 B
sem, et Cornubiensem habuit episcopatus, obiit. Post cujus F*

decessum Leofricus, regis cancellarius, Cridiensem et Cornu-
biensem obtinuit episcopatus, Wigorniensem vero pontificatum
Aldredus suscepit.

Quod Stigandus duos episcopatus obtinuit.

Bishops of Anno Domini mxlvii. Defuncto Grimketel, Selesiensi pon- Id.
Selseyand tifice, Hecca regis capellanus successit. Quo utique anno,
. mortuo Elfwino, Wintonias episcopo, Stigandus, Helmhamensis

praasul, in1 ejus loco sublimatur.

TJt Papa Clemens papatum rexit.

Anno Domini mxlviii. Clemens sedit in cathedra Eomana, Vit. Pontif.
novem et diebus vi. Eodem anno, defuncto Ead- Flor. Wig.

Pope Cle

Bisho^'of mensibus

Durham, mundo, Dunelmensi antistite, Eadrecus successit.2

p. 602 d.

Popes Da-
masus II.,
Leo IX.

Storv of

Be sortilegio hoc tempore detecto.

Anno Domini mxlix. Damasus sedit in cathedra Eomana, Vit. Pontif
diebus viginti sex. Cui eodem anno Leo succedens, sedit
annis quinque, mensibus duobus, et diebus sex. Hujus 3 Papas
temporibus detectum est Eomaa sortilegium diabolicum, et
nostris saaculis inauditum. Erant enim in strata publica, qua Malmes-

two witches Romam itur,

a ome. -n unQ jjjjj^gg maleficio,

bur. Gesta

duaa aniculas, in uno commorantes tugurio et -n

. . Kegum, n.

qixaa hospitem, si aliquando solus 171, p. 282.

superveniebat, in equum, vel porcum, vel in aliud quodlibet

animal transformare 4 solebant, et mercatoribus animalia

transformata vendentes, nummos inde acceptos in ebrietate

simul et crapula consumebant. Quas casu juvenem quendam,

qui artem saltandi noverat et victum moribus histrionum

quaarebat, hospitio receperunt. Quem nocte ilia in asinum

1 in . . . sublimatur] ei subro-
gatus ambos obtinuit pontificatus,
W.

2 This is under the year 1049 in
W.

3 In the margin Par. has ■written
" verum sed impertinens."

4 A. inserts vendentes, repeated
from the following line.

CHEONICA MAJORA. 519

Malmesb. transformantes, magnum ex eo lucrum habebant. Non enim A.D. 1049.
Gesta Re- asiniIg effectus, juvenis amiserat intelligentiam, etsi amiserat Story of
171 t> 282 locraelam- Nam quicquid prsecepit anus, joculando et saltando two-witches
implevit asinus. Accurrente itaque vulgi multitudine ad ludum
asini, non nisi dato pretio asinum videre ludentem maleficee
mulieres sinebant. Rumore igitur tandem per provinciam
disseminate, accessit dives quidam ad maleficas illas, et non
modico pretio collato, asinum in suos convertit usus. Sed dives
cum asino recedens a mulieribus admonitus est, ut si diu-
turnum vellet habere ludum, ab aquse ingressu asinum arceret.
Gustos ergo asino a divite constituitur, qui ilium diligenter
servaret. Dives autem, cum gaudium babere voluisset, ludis
asini lsetificabat convivas. Sed cum tempus plurimum praeter-
isset, versus est in fastidium ludus asini, et coepit a custode
suo negligentius custodiri. Quapropter die quadam, abrupto
quo ligatus erat loro, fugit, et in proximum lacum se pro-
jecit, et diutius in aqua volutatus, pristinam sibi bominis
formam restituit. Custos autem ejus ilium insecutus, viso
bomine, sciscitabatur an * asinum fugientem vidisset. Ille
refert se asinum fuisse, sed modo se bominis formam sus-
cepisse. Et omnem illi casum exponens, ea quce de ipso facta
fuerant per ordinem recitavit. Miratus famulus, ad dominum
rem detulit, et dominus ad Papam Leonem. Et mulieres con-
victee Papee suum confitentur delictum. Sed Papam super
boc dubitantem Petrus Damianus confirmavit, producto ex-
emplo de Symone Mago qui Paustinianum in Symonis figura
videri et a filiis stiis borreri fecit.

Quod quibusdam episcopis defunctis alii succedunt.

Flor. Wig. Anno Domini ml. Defuncti sunt episcopi, Eadnotbus Dorke- p. 167.
p. 603 r>. cestrensis, Siwardus vicarius Eadsii Cantuariensis arcbiepi- Deaths of
p. 604 a. scopi ; et post ipsum idem Eadsius diem clausit supremum. ^arious
Eadsio successit Eobertus Londoniensis episcopus, et Eoberto p '

p. 605 b. ad ecclesiam Londoniensem successit Willelmus, ad Dorke-
p. 603 r>. cestrensem Ulf regis capellanus.

De quodam sacerdote indigne miss am celebrante.

Id. p. 604 a. Anno Domini Mil. Rex Eadwardus a vectigali gravissimo Danegeld
Anglos absolvit, quod, patre vivente, Danicis stipendiariis remitted.
trio-inta octo milium librarum2 solvi consuevit. Eodem anno,

i an~\ abj A. j says nothing about the amount, but

2 triginta . . . librarum'] This is I has " xxxviii. anno ex quo pater . .
a careless copy of Florence, who I primitus id . . solvi mandarat."

520

MATTHjEI pafjsiensis

A.D. 1051.
Archbps.
of York.
William of
Normandy
in England.
Story of an
incontinent
priest.

defuncto Alfrico Eboracensi archiepiscopo, Kinsius regis ca- Flor. Wig.
pellanus successit. Per idem tempus Willelmus dux Nor- P- 604 a.
mannorum veniens in Angliani ab Eadwardo rege honorifice P* B*
receptus est, quern multis donatum muneribus ad propria
remisit.

Hoc ' quoque anno convenerunt multi nobiles gentis North- Simeon of
anhumbriae prope civitatem Lindisfarnae ad ecclesiam quan- Durham,
dam, ubi erant placitaturi, et rogaverunt presbyterum ut ~ ' .
caritative eis missam celebraret. At presbyter, qui nocte ilia e.cclesia x.
cum concubina dormierat, ad sacrum ofEcium accedere formi- coll. 34, 35
dabat. Sed illis vehementer presbyterum rogantibus ut mis- (Twysden).
sam cantaret, precibus eorum tandem victus, cum timore
tamen divina mysteria petentibus celebravit. Sed hora qua
sacrosanctum mysterium sumere debuit, calicem diligenter
inspexit, et ecce particulam, quas2 juxta morem missa fuerat
in calicem, ita in teterrimam formam vidit immutatam, quod
picis colorem, potius quam panis et vini, in calice videret.
Presbyter continuo reatum suum intelligens et multum tre-
mens, quid de boc, quod vidit in calice, deberet facere, bassi-
tabat. Nam illud velut mortem sumere abborrens, in terram
fundere volebat. Sed quoniam consecratum erat, id facere
metuebat. Timuit ergo quod, quicquid faceret, omnipotentis
Dei judicium effugere non valeret; cum tremore magno illud
sumpsit. Sed tantae amaritudinis erat, ut nil ad gustandum
amarius videretur. Et missa vix completa, ad episcopum
venire festinabat, et ei rem gestam per ordinem declarabat.
Cui episcopus, indicta poenitentia, prascepit, ut sinceram dein-
ceps et castam Deo vitam offerre studeret. Quod ille fideliter
promittens, quoad vixit, promissum implevit.

Affray
between
Eustace,
count of
Boulogne,
and the
men of
Dover.

De tumultv, in regno exorto.

Circa eosdem dies comes Bononiae, Eustacbius, qui Godam j"ior. wig.
regis Eadwardi sororem uxorem habuit, apud Doveram cum p. 604 a.
suis applicuit. Ubi milites ejus, cum stolide nimis et superbe
bospitia quaererent, unum de burgo bominem peremerunt.
Quod videns quidam de burgo, ilium militem interfecit. Ob
quam rem comes et ejus commilitones in iram3 conversi, viros
et mulieres plurimos occiderunt, et pueros suorum equorum
pedibus contriverunt. Sed ubi burgenses ad obsistendum
convolarunt, bostes turpem inierunt fugam. Sed in fugiendo

1 Par. has written in the margin
" verum sed impertinens." In the
next line " civitatem Lindisfarnae "
is introduced by the compiler.

2 quce] quam, A .

3 irani] terram, A.

CHRONICA MAJORA.

521

Flor. Wig. ex eis octodecim l interfectis, caeteri ad regem Eadwardum A.D. 1051.

p. 604 b. qUi tunc Gloverniaa erat, confugerunt. Comes Godwinus, de Rising of
bominibus suis de burgo Doverensi interfectis nimis iratus, Godwine
de toto bonore2 comihatus sui, id est de Cantia, Sutbsaxonia, an ls
et Westsaxonia, et Alius ejus primogenitus Suanus de bonore 2
suo, id est Oxoniensi, Glavorniensi, et Herefordensi, Sumer-
setensi, et Berecensi provinciis, Haroldus filius ejus de bonore2
suo, id est Essexia, Estanglia, Grantebregia, et Huntendonia,
ingentem exercitum collegerunt. Hoc3 rex Eadwardus cum
cognovisset, collegit et ipse exercitum copiosum, paratus cum
bostibus, si necesse fuerit, decertare. Godwinus interea, cum -who de-
exercitu suo in provinciam veniens Gloverniensem, missis ad man(i the
regem legatis, Eustacbium comitem cum sociis suis sub 0f Eustace
denuntiatione belli sibi reddi mandavit. Cui rex militaribus This re_
copiis sufficienter instructus et communitus, significavit fused by
quod Eustacbium comitem ad eum non mitteret ; prascipiens tne king.
insuper, quod qui exercitum contra ipsum collegerat, et sine4
ejus licentia pacem regni perturbaverat, veniret ad eum die
statuta, super bac injuria sibi responsurus, et juri pariturus.
Godwinus vero, sicut contra regem praelium committere non Exile of
audebat, ita ad curiam ejus venire juri pariturus nolebat ; Godwine
unde rex communi curiae suas iudicio ipsum Godwinum et an 1S

SOUS

ejus quinque filios ab Anglia exlegavit. Qui mox cum con-
juge sua Gyva, et Tosti filius ejus cum Juditb uxore sua,
filia Baldewini Flandrensis comitis, et alii duo filii ejus
Suanus et Gurtb, naveni cum tbesauris multis ascendentes, in
Flandriam ad prsedictum comitem cursum direxerunt. Porro
filii ejus Haroldus et Leofwinus, Bristollum adeuntes, in
Hyberniam sunt transvecti. Beginam quoque Editbam rex Imprison-
propter patrem ejus repudiavit, et cum una pedissequa ad ment of
Redwellam sine bonore destinavit, et abbatissse custodiendam ~!)?unat a
commendavit. Wherwell.

De morte .Emmce regince.

Id p. 605b. Anno Domini MLII. Marianus Scotus, cronicorum scriptor Marianus
veracissimus,5 sasculum reliquit. Eodem anno Emma regina, Scotus

enters mo-
nasticklife.

1 octodecim'] This is the number
of the townsmen slain (excluding
the first) according to Malmesbury,
ii. 199, p. 337 ; he gives 20 as the
number of Eustace's men killed,
Florence says 7.

- honore\ Introduced by the com-
piler.

3 Hoc . . . decertare] Not in W.
The words are the compiler's,
though the substance is in Flo-
rence.

4 sine ejus licentia] om. W.

5 cronicorum scriptor veracissi-
mus] chronographus, Flor.

522

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 1052. uxor regum Etbelredi et Cnutonis, obiit, et Wintoniaa sepulta Flor. Wig.
Death of est. Per idem tempus rex Walensium Grifinus, Hereford- P- 605 B-
queen ensem depopulans provinciam, multos rebellantes provinciales

Ravages of interfecit. Nee multo post comes Haroldus et frater ejus Leof-
Griffith.
Eeturn of

Godwine
and his
sons.

14 Sept.

winus, ab Hybernia venientes, in Westsaxonia multas rapue-
runt prsedas, quibtisdam obstantibus interfectis. Godwimis
vero in Cantia, Sutbsexia, et regionibus illis piraticam agens
rapinam, ad Wectam insulam tandem pervenit, ubi filii ejus
Haroldus et Leofwinus venientes ad eum, studiosius macbi-
nabantur ut se in regem Eadwardum vindicarent. Attraxe-
runt ergo in favorem sui provinciales innumeros et viros bella-
tores, et immenso exercitu congregate, in die Exaltationis
sanctaa Crucis, classem versus urbem Londoniarum dirigentes,
ad Suthewerk prope civitatem castrametati sunt. Rex Ead-
wardus, qui tunc Londoniis erat, ingentem armatorum copiam
et classem non modicam congregavit, ut per aquam Godwi-
num et filios ejus insequeretur et terram. Sed Angli, quorum
filii, nepotes, consanguinei, et amici cum Godwino erant,
noluerunt contra eos decertare. Sapientes quique ex utraque
parte inter regem et Godwinum ducem de pace redintegranda
studiosius tractaverunt. Mane autem facto rex, babito cum
primatibus consilio, pristinum bonorem restituit Godwino et
filiis ejus omnibus, praeter Suanum. Ille enim poenitentia
pilgrimage ductus, eo quod Beornum, regis consobrinum, necaverat, unde
j ~ de Plandria nudis pedibus Jerusalem petens, in reditu suo,

Q. Eadgyth in itinere defunctus est, ex nimio frigore infirmitate con

Swegen's

brought
back.
p. 168.
Peace
restored
and the
Normans
banished.

tracta. Filiam quoque ducis Edytham reginam rex dignanter
recepit, et1 earn pristinse restituit dignitati. Acta itaque Con-
cordia et pace firmata, rex omni populo bonas leges et rec-
tam justitiam promisit, et Normannos, qui sibi contra Anglos
iniqua dederant consilia, ad natale solum remisit. Inter quos
Robertus Cantuarise arcbiepiscopus, et "Willelmus prossul Lon-
doniensis, cum Ulf antiste Dorkecestrensi et suis Norman-
nis, vix evadentes, mare transierunt. Sed non multo post,
Willelmus,2 propter bonitatem suam revocatus, in suum resti-
Stigand tuitur prassulatum. Stigandus, qui quondam Helmbamensi Malmesb.

archbishop episcopatu dimisso, sullimiorem gradum meditatus, Wintoni- ^est- Pont,
of Canter- r r. • , -^ -, A- ■ r •. . i. 23, p. 35.

i. ensem mvaserat episcopatum, nunc iLadwardi simpiicitatem ' l

circumveniens, vivente Roberto, Cantuariensem obtinuit digni-

Osbern and tatem. Osbertus vero et Hugo, Normannigenae, sua castella Flor. Wig.

?dh" relinquentes et Scotorum regem adeuntes, ab ipso recepti sunt. P- 606 d.

Macbeth.

1 et . . . . dignitati] nee tamen
carnaliter illam cognovit, W.

- Willelmus'} Robertus, W.

CHRONICA MAJOEA.

523

Quod Griffimis1 f rater regis Walensium perimitur. A.D. 1053.

Flor. Wig. Anno Domini mliii. Frater Griffini, regis Walanorum, Eis Rhys, bro-
p. 606 d. nomine, in loco qui Bulendune dicitur, occisns est, et caput tner °*

ejus regi Eadwardo in vigilia Epipbanias apud Grloverniam ,. J -
prassentatur. Bollington.

De morte turpissima Godwini proditoris.

Id. Anno Domiui mliv. Rex Anglorum Eadwardus Paschalem Legend of

Aelred of solemnitatem apud Wintoniam celebravit. Rege igitur in hac th-e death
Rievaulx. solemnitate ad mensam sedente, cum pincerna ejus ciphum wine_
p1 f V- regium vino plenum ad mensam gestaret, pedem unum ad
col. 395 domus pavimentum cffendit. Sed altero sese pede recolligens,
(Twysden). casum evasit. Quod videns comes Godwinus ac gener regis,
qui de more regi prandenti assedebat, ait; "Hie frater fratri
" auxilium fecit." Ad quern rex ironice loquens respondit
dicens : " Frater meus mihi modo posset auxiliari, nisi fuissent
" insidias Godwini." Quod verbum regis Godwinus nimis
moleste ferens respondit: " Scio, rex," inquit, " scio quia de
" morte fratris tui Alfredi me babetis suspectum. Sed Deus,
" qui verax et Justus est, banc quam teneo panis buccellam
" non permittat guttur meum sine suffocatione transire, si
" unquam frater tuus per me vel per consilium meum morti2
" propior et a vita remotior fuit." Et boc dicto rex buccellam
benedixit, quam in os ejus mittens Godwinus, sibi male
conscius, ab ilia suffocatur. Quern rex exanimem videns et
pallentem, "Extrabite," inquit, "bine canem nunc et prodito-
(Notin " rem, et in quadrivio ilium sepelite. Indignus enim est, ut
Aelred). << Cbristianam se habere gaudeat sepulturam." Quod videntes His burial
Flor. "Wig. filii ejus qui affuerunt, extraxerunt patrem de mensa, et rege 3 a* " m"
p. 606 e. ignorante in Veteri monasterio ejusdem civitatis sepelierunt

eum. Tunc rex Eadwardus dedit ducatum ejus Haroldo filio His earl-
Id. p. 607b. suo. Eodem anno, ex prascepto regis Eadwardi, strenuus dux dom given
Nortbanhumbrorum Siwardus, exercitum grandem in Scotiaru
ducens, regem Macbbotum de regno suo fugavit, multis Sco- Defeat of
torum milibus interfectis, cum Normannis omnibus de quibus Macbeth,
superius fecimus mentionem. Rex igitur Eadwardus regnum Malcolm

Scotiaa dedit Malcolmo, filio regis Cumbrorum, de se tenendum.4 „ • ^^n8' °^

Scotland.

1 Sic.

2 morti] morte, A. This speech
considerably differs from that given
in Aelred, and the king's bless-
ing the morsel, and his orders
about the burial are also introduced
by the compiler. Compare the

version of the legend in the " Estoire
" de Seint Aedward le rei," pp.
117-119.

3 rege ignorante'] Introduced by
the compiler.

4 de se tenendum] Introduced by
the compiler.

524

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 1055. Quod rex Eadwardus comitem Alga/rum exilio damnavit.

Pope
Victor II.
Death of
earl Si-
ward.
Tostig suc-
ceeds to
his earl-
dom.
jElfgar
exiled,
and joins
Griffith.
They de-
feat earl
Ralph and
capture
Hereford.
Hereford-
ensis eccle-
sia com-
huritur.

Harold sent
against
JEtf gar and
Griffith.

Peace.
iElfgar re-
stored to
his earl-
dom.

Hermann,
bp. of Wil-
ton, resigns
his see, and
goes to S.
Benin's (S.
Omer).

Anno Domini mlv. Victor sedit in cathedra Romana, annis Vit. Pontif.
duobus, mensibus iii., et diebus xiii. Eodem anno nobilis
dux North anbumbrorum Siwardus obiit, cujus ducatum rex Flor. Wig.
Eadwardus Tostio fratri ducis Haroldi concessit. Nee multo P- 607 c-
post rex Eadwardus, in concilio apud Londonias habito, Algarum
comitem ab Anglia exulavit. Qui mox Hyberniam petens, xviii.
piraticis navibus adquisitis, juncto sibi Grifino Walensium rege,
regnum Anglian depopulaturus intravit. Tandem idem Algarus
et Grifinus, Herefordensem provinciam cum fuissent hostiliter
ingressi, obviavit illis dux Eanulfus, Eadwardi regis sororis x
filius, cum exercitu copioso. Sed in primo conflictu comes
Ranulfus fugam capessit cum suis. Quod videntes Algarus et
Grifinus, insecuti sunt hostes fugientes, et quingentos ex eis
peremerunt; et victoria potiti, Herefordensem ingressi sunt
civitatem ; ubi septem canonicis, qui valvas principales basilicas
defendebant, peremptis, ecclesiam combusserunt cum reliquiis
et ornamentis ; et civibus nonnullis interfectis et captivatis,
civitateque cremata, prasdas ubertate ditati recesserunt. Hoc
factum cum regi Eadwardo innotuit, apud Gloverniam magnum
exercitum congregavit, cui Haroldum ducem strenuum pra>
ficiens, ipse 2 Algarum et Grifinum ardenter insequitur, ac fines
Walensium audacter ingressus, castrametatus est in Snaudu-
nam.3 Grifinus vero et Algarus, scientes Haroldum virum
esse strenuum et bellicosum, fugerunt a facie ejus, illi re-
sistere non audentes. Ille autem post gravem regionis
desolationem, apud Herefordiam divertens, vallo earn lato 4 et
alto cinxit, portisque ac seris civitatem munivit. Sed tandem
nuntiis inter Haroldum et ejus adversarios discurrentibus,
firmam 5 ad invicem concordiam pepigerunt. Algarus 6 vero ad
regem veniens, comitatum suum, ipso concedente, recepit.

Eodem anno Hermannus Wiltoniensis praesul, iratus eo quod Id. p. 608 a.
sedem episcopalem ad Salesberiam7 de Eamesberia transferre
rex concedere noluit, episGopatum dimisit, atque mare trans-
fretato, apud Sanctum Bertinum monachilem habitum suscepit,
et tribus annis in ipso monasterio babitavit. Istes autem

1 i.e. of Goda, by her first hus-
band Drogo of Mantes. She after-
wards married Eustace of Boulogne.

2 ipse . . . insequitur] jussit ut
hostes insequeretur ardenter, W.

3 in Snaudunam] An introduction
of the compiler. Flor. has ultra
Straddele.

4 lato~\ leto, A.

5 firmam] infirmam, W.

6 Algarus . . . recepit] om. W.

7 Salesberiam] abbatiam Malmes-
biriensem, Flor.

8 Iste . . . fuit] Introduced by
the compiler. It is not in W.

CHRONICA MAJORA.

525

Brihtwold.

Malmesb. Hermannus ultimus "Wiltoniensis provincial fuit. Nam primus A.D. 1055.

„ e^„ "ont- ejusdem regionis praasul extitit Ethelstamis, secundus Odo post Bishops of

p' 181 Cantuarias archiepiscopus, tertius Osulfus, quartus Algarus, Ramsbury.

quintus Ethelstamis, sextus Siricius, Septimus Alfricus, octavus
Brithwoldus. Hie a tempore regis Ethelredi usque ad Eadwar-
dum ultimum duravit. De hoc quoque Brithwoldo legitur, Vision of
quod temporibus regis Cnutonis frequenter cogitaret de regia bishop
stirpe gentis Anglorum, jam pene deleta,1 si esset de castero
redintegranda. Sed cum nocte quadam ista meditanti sopor
irrepisset, in superna raptus vidit Apostolorum principern,
Petrum, Eadwardum filium regis Ethelredi, tunc in ISTormannia
exulantem, manu tenere, et eum in regem consecrare, et
ccelibem vitam eum ducturum et annis viginti quatuor regna-
turum ostendit. Eidem quoque Brithwaldo qua3renti de regum
successione dicitur esse responsum, " Regnum Anglorum Dei
" est, et Ipse Sibi reges providebit." Huic autem, ut dictum

Id. p. 183. [est,] Hermannus ultimus Wiltoniensis antistes succedens,2 Bishop
ilium postea episcopatum cum Sireburnensi prassulatu conjun- ** i'"1 Ul!Ui
gens, apud Salesberiam sedem constituit cathedralem.

removes
the see to
Salisbury.

Quod Ethelstamis episcopus perimitur.

Flor. Wig.
p. 608 b.

Id. p. 608 c.
Malmesb.

Anno Domini mlvi. Ethelstanus, Herefordensis antistes, diem Bishops of
clausit extremum. Cui successit Leovegarus, ducis Haroldi Hereford,
capellanus, ecclesiarum 3 amator, pauperum recreator, viduarum
et orphanorum defensor, oppressorum subventor, virginitatis
possessor. Hunc quoque Dei4 famulum, in omni religione
Gest. Pont, perfectum, GrifKnus rex Walanorum, Herefordensi civitate p. 169.

*30o ' cremata, vita privavit. Huic successit Walterus, qui usque
Flor. Wig. a(i tempora regis Willelmi duravit. Eodem anno Egelricus, JEthelric,
p. 608 c. Dunelmensis prassul, episcopatu sponte relicto, ad monasterium bishop of
suum, quod Burgum dicitur, secedens, monachum ibidem in- D'n-ham,
duit, et annis duodecim illic laudabiliter vixit. see

Quod rex Eadwardus revocavit nepotem suum ut post eum
regnaret.

Id. p. 608d. Anno Domini mlvii. Henricus3 Romanum adeptus imperium Henry IV.
Id. p. 607 b. annis 1. imperavit. Eodem [anno] rex Anglorum Eadwardus, emperor.

1 deleta] delete, A.

2 W. adds rege Eadwardo con-
cedente.

3 ecclesiarum . . possessor] This
description belongs to earl Odda,
whose death is mentioned soon

after the other in Florence, p. 608 c.
It is not in O. W.

4 Dei . . . perfectum] Introduced
by the compiler.

5 Henricus . . imperavit] Not in

o. w.

526

MATTH^EI parisiensis

A.D. 1057.
Edward,
son of Ed-
mund Iron-
side, sent
for, and
arrives in
England.
His death
in London.

Death of
earl Leo-
fric, who is
buried at
Coventry.

Gifts of

Leofric and

Godgifu to

Worcester,

Evesham,

Wenlock,

Leominster,

Chester,

and Stow.

Legend of

Godgifu.

cum in diebus suis . processisset, Aldredirm Wigorniensem
episcopum ad regem Hungarorum transmittens, revocavit inde
filium fratris sui regis Eadmundi, scilicet Eadwardum, cum
tota familia sua, ut vel ipse vel : filii ejus sibi succederent in
regnum. Venit igitur Eadwardus cum filio suo Eadgaro et
filiabus Margareta et Christiana. Sed parvo post adventum
suum in Angliam, idem Eadwardus vivens tempore brevi in
urbe Londoniarum vitam terminavit, relictis 2 sub custodia regis
Eadgaro filio cum filiabus praedictis.

Eodem anno laudabilis vir rnemorias, comes Leofricus, pridie
kal. Septembris diem clausit extremum et apud Coven-
treiam bonorifice sepultus est, in monasterio quod ipse et uxor
ejus, Dei cultrix, sanctaeque virginis Mariae amatrix devota,
nobilis comitissa G-odgyva, a fundamentis de suo patrimonio
construxerunt. Et monacbis 3 impositis, terris sufficienter et
variis ornamentis adeo illud ditaverunt, quod in Anglia tota
tanta auri et argenti copia gemmarumque pretiosarum in nullo
inveniretur monasterio, quanta tunc temporis babebatur in illo.
"Wigorniensem, Hevesbamensem, Wenelocensem, et Leonensem
ecclesias, cum coenobiis aliis, et prascipue Sancti Jobannis
Baptistaa Sanetasque Wereburgas virginis in Legecestria sita,
et ecclesiam Sanctas Mariae de Stowe, quam praesul Dorke-
cestrensis construxerat Eadnotbus, terris, aedificiis, et variis
ornamentis magnifice ditaverunt.

Haac ' autem comitissa religiosa villam Coventrensem a gravi
servitute ac turpi liberare affectans, saepius comitem virum
suum magnis precibus rogavit, ut Sanctae Trinitatis Sanctaeque
Dei Genitricis intuitu villam a praedicta absolveret servitute.
Cumque comes illam increparet quod rem sibi damnosam
inaniter postularet, probibuit constanter ne ipsum super bac
re de caetero conveniret. Ilia vero 5 nihilominus constans
in proposito, virum indesinenter de petitione prasmissa ex-
asperans, tale responsum extorsit ab eo : " Ascende," in quit,
" equum tuum nuda, et transi per mercatum villas ab initio
" usque ad finem, populo congregato, et cum redieris quod
" postulas impetrabis." Cui comitissa respondens ait, " Et si
" boc facere voluero, licentiam mibi dabis ? " Ad quam comes,
" Dabo," inquit. Tunc Godgyva comitissa, Deo dilecta, die
quadam, ut praedictum est, nuda equum ascendens, crines

Flor. Wig.
p. 607 b.
Malmes-
bur. Gesta
Regum, ii.
228,p.382.

Elor. Wig.
p. 608 D.

1 vel filii ejus'] Not in W.

2 relictis . . . pradictis~] Added
by the compiler.

3 monachis impositis is from the
MS. of Leland. iii. 73 (i.e. iv. 72
ed. 1770).

4 This is the earliest mention of
this legend.

5 vero . . . proposito"] This is
Paris's alteration. W. has " e con-
" trario pertinacia muliebri ducta."

CHRONICA MAJORA. 527

capitis et tricas dissolvens, corpus snum totum prseter crura A.D. 1057
candidissima inde velavit, et itinere complete, a neraiue visa, Legend of
ad viruni gaudens, hoc pro miraculo liabentem,1 reversa est. (j0<1gll:u-
Comes vero Leofricus, Coventrensern a praafata servitute libe-
rans civitatem, cartam suam inde factam sigilli sui muni-
inine roboravit.

Be casu admirctbili qui Bomce accidit.

Vit.Pontif. Anno Domini mlviii. Stephanus sedit in cathedra Romana, Popes Ste-

mensibus is. Cui succedens anno eodem Benedictus, ix. men- phen IX.

Malines- sibus, ut predecessor suus, cathedram gubernavit. Eodem tern- ?? „ene"

bur. Gesta p0re civis quidam Romanus, setate juvenis, dignitate senatoria T , -
Regum, n .,. j , ■ l^egena 01

ii ^05 clarus, generosarn sibi quandam virgmeni rnatrimonio copu- a young

p. 354! lavit; ob cujus honorem suis sodalibus, diebus multis, nuptia- man -who

rum cum epulis splendicle convivia celebravit. Cumque die Placed ms

. ... nng on a

quadam in campum processissent, ut fessos deliciis stomachos statue of

ludendo solidarent, pilani poscunt, et multum diei tempus Venus.

ludentes consumunt. Sed ne jocando juvenis anulum amitteret

nuptialem, in digito extento cujusdam statuas aenese, qua3 prope

erat, ilium clam sodalibus collocavit, et ad ludum conversus,

incalescentibus praa nimio cursu visceribus, primitus se a ludo

subtraxit, et veniens ad statuam, ut anulum repeteret, digi-

tum, in quo ilium posuerat, ad volam usque reflexum, et

anulum invenit in digito arctissime constrictum. Qui ali-

quandiu inaniter luctans ut digituni frangeret, vel quocunque

modo anulum extorqueret, cum se nihil proficere cognovit,

tacite, ne res sodalibus innotesceret, perturbatus discessit.

Et nocte sequenti, cum famulis ad statuam rediens, digitum

invenit extentum, et anulum admirabatur sublatum. Damno

itaque dissimulato, cum nocte sequente se juxta novam nuptam

collocasset, quiddam nebulosum sensit et densum inter se et

illam volutari, quod sentiri potuit, sed non videri. Hoc quo-

que obstaculo ab uxoris amplexu prohibitus, vocem sibi dicen-

tem audivit, " Mecuni concumbe, quia hodie me desponsasti.

" Ego sum Venus, cujus digito anulum posuisti. Habeo

" ilium, nee reddam." Elapsum est autem multum tempus,

ut quacunque hora ille vellet in uxoris gremio recubare, illud

idem sensit et audivit. In aliis quidem rebus juvenis valens

erat et strenuus, tarn in foro quam in exercitu militari.

Tandem de consilio uxoris, res utrorumque parentibus est

detecta. Illi autem habito super hoc celeri consilio, Palumbo

habentem] habenti, A.

528

MATTH^I PARISIENSIS

A.D. 1058.
Legend of
a young
man who
placed his
ring en a
statue of
Venus. •

p. 170.

cuidam presbytero suburbano rem gestam exponunt. Erat Malmes-
ille nigromanticis artibus instructus, ut magicas excitaret figu- z?T' Y.
ras vel * damiones provocaret, efc eos ad opus quodlibet agen- 205 p '355.
dum stimularet. Pacti sunt autem presbytero auri et argenti
magnum acervum, ita quod anulum, si esset possibile, revo-
caret. At presbyter, epistolam mecbanica arte compositam
juveni bajulans, dixit: " Vade," inquit, "ilia noctis bora ad
compitum, ubi se findit in quadrivium, et stans ibi tacite
rei eventum diligenter explora. Transient enim ibi figurae
bominum utriusque sexus, omnis astatis, gradus omnis et
conditionis. Quorum quidam equites, quidam pedites, qui-
dam erunt vultus in terram demittentes, quidam tumido
supercilio caput efferentes. Nulli respondebis, etsi loquantur
tecum. ISTam quicquid ad laetitiam pertinet vel tristitiam,
in illorum multibus et gestibus incunctanter videbis. Se-
quetur illam multitudinem quidam reliquis statura formosior
et corpore major, in curru sedens, cui tacitus epistolam ad
legendum tradens, fiet continuo quod volueris, si constanter
tantummodo perseveraveris." Adolescens igitur animose
satis quaecunque sibi indicta fuerant, aggreditur, et stans
intrepidus ad quadrivium, dictorum presbyteri visu fidem
explorat. Inter cseteros autem transeuntes, vidit mulierem
ornatu meretricio, mulam inequitantem, crinibus solutis bu-
meros velantem ; in manibus virgam tenebat auream, qua equi-
taturam regebat, quae prse vestium subtilitate pcene nuda,
gestus exercuit impudicos. Quid plura ? Ultimus ille, qui
dominus videbatur, oculos terribiles in juvenem retorquens,
a superbo axe currus sui, smaragdis et monilibus2 composito,
adventns ejus causas exquirit. Juvenis autem nibil respon-
dens, protensa manu eidem epistolam porrexit. Dasmon vero
notum sigillum non ausus contemnere, scriptum legit. Moxque
bracbiis in ca3lum expansis, ait : " Deus," inquit, " omnipotens,
" quam diu patieris nequitias Palumbi presbyteri?" Nee
mora, satellites a latere suo misit, qui anulum a Venere
extorquerent. Ilia diu tergiversata, vix tandem anulum re-
signavit. Itaque juvenis voti compos effectus, sine obstaculo
potitus est amoribus uxoris diu suspiratis. Sed Palumbus
presbyter, ubi dasmonis querelas ad Dominum de se audivit,
finem dierum sibi imminere cognovit. Quocirca omnibus
membris suis ultro truncatis, mirabili poenitentia defunctus est,
confessus Papse, coram populo, flagitia inaudita.

1 excitaret figuras vel] excitare
vel figuras, A. W. has magnas for
magicas.

2 moiiilibus] unionibus, W., as
Malmesb.

CHRONICA MAJORA. 529

Be pactis1 inter Haroldum et ducem Willelmum. A.D. 1059.

Malmes- Anno gratias mlix. Cum dux Haroldus in prsedio juris sui, Harold

bur. Gesta scilicet apud Boseham perendinaret, die quadam navem in- f°rce<l to
Kegum, f . r. u ? . , ., land at

ii 9og gressus piscatonam, at animum suum oblectaret, mare mtravit. p .,.

p. 383. Cumque ludo longiori in altum mare progrederetur, adversa
subito tempestate suborta, ipse cum sodalibus in Pontivum
compellitur pagum ; qui ab bominibus regionis captus, et vin- His impri-
culis constrictus, subque 2 custodia carcerali detrusus, imponunt sonment,
ei ipsum illuc explorandi gratia advenisse. Haroldus, astuto ^ rn-jj.
pectore qualiter liberaretur excogitans, nuncium promissis of Nor-
ingentibus inductum ad ducem JSTormannicum Willelmum niandy.
transmisit, mandans se a rege Eadwardo ad ipsum destina-
tion, ut ardua sibi quasdam negotia revelaret. Addidit etiam
sese a Godwino,3 comite Pontivi, in vinculis detineri, quo minus
regia exequatur mandata. Ita Haroldus, Willelmo mandante,
liberatus ab ipso G-odwino 3 in Normanniam est adductus. Quern His oath
Willelmus honorifice suscipiens, in alimentis et vestibus ipsum to William,
civiliter decoravit. Tunc Haroldus, ut apud Willelmum ube-
riorem gratiam inveniret, castellum Dorobernia? quod ad jus
suum spectabat, et post mortem Eadwardi regis regnum
Anglias sacramento firmavit. Quare et filise adbuc parvula3
desponsione et totius patrimonii amplitudine donatus, fami-
liaris apnd Willelmum nabebatur.
Cf. Malm. Tradunt autem aliter alii, quod videlicet Haroldus a rege Other
i?eo98Reg" Eadwardo fuerit ad boc in Normanniam missus, ut 4 ducem statements
p. 383! Willelmum in Angliam conduceret, quern idem rex basredem °, ■ e. f
sibi constituere cogitavit. his mission.

Quod Nicholaus Papa eligitur et ccmsecratur.

Vit. Pontif. Anno gratias mlx. Nicbolaus sedit in catbedra Eomana Pope Ni-
Flor. Wig. annis duobus et mensibus sex. Eodem anno Kinsius, Ebora- cn°las H.
p. 609 i). censis arcbiepiscopus, bumanaa naturas debitum solvit ; cui sue- Succession
cessit Aldredus, Wigorniensis antistes ; et Herefordensis pras- " '

sulatus, qui propter suam industriam ei commissus fuerat,
Waltero datur Lotbaringo, Editbas reginas capellano. Eodem
etiam anno, defuncto Duduc Wellensi pontifice, Gisa regis
capellanus successit.

1 pactis] pacis, A.

2 subque . . . advenisse~\ Intro-
duced by the compiler.

3 Godwino] Sic, for Guidone.

4 This addition to the usual story,
that Harold was sent to bring Wil-
liam into England, is peculiar to the
compiler.

L L

530 MATTHiEI PAKISIENSIS

A.D. 1061. Quod Aldredus Ebbracensis episcopus pallium suscepit a

Papa Niclwlao.

Their con- Anno gratise mlxi. Aldredus Eboracensis archiepiscopus Flor. Wig.
secration cum rjostio comite Romam perrexit, et a Papa Mcholao P- 610 A-
ome. pai2ium suscepit, et cum gaudio remeavit, TJbi etiam

consecrati sunt Gisa, Wellensis anstites, et Walterus Here- Id. MS. A.

fordensis. P- 61Ql-

Sanctus Wlstanus episcopus consecratur.

Wulstan Anno gratiaa mlxii. Wlstanus prior ecclesiaa Wigorniensis, Id. p. 610a,
bishop of y^ eximias religionis, ad ejusdem ecclesiaa prsesulatuni cano- E*
' nice est electus, et pontifex acclamante populo1 consecratus.
Consecratus est autem ab Aldredo, Eboracensi arcbiepiscopo, Id. p. 61 1a.
quia archiepiscopo 0antuaria3 Stigando officium tunc episcopale
fuerat interdictum, pro eo quod vivente Eoberto, illius ecclesia3
archiepiscopo, ilium archipraasulatum occupare prassumpsit.
Prodigy. Per idem tempus in;2 confinio Minoris Britanniee et Nor- Malmes-

manniaa natum est portentum, in quo in una vel potius duabus ^ur- ^esta
mulieribus duo erant capita et quatuor brachia et ceetera •• |0y '
omnia gemina, usque ad umbilicum.3 Inferius vero, duo erant p. 358.
crura, duo pedes, et castera omnia singula. Bidebat, comme-
debat, loquebatur una; flebat, esuriebat, tacebat altera. Ore
gemino manducabatur, sed uno meatu expellebatur. Tandem
una defuncta, altera supervixit ; portabat fere per triennium
viva mortuam, donee et mole ponderis et fetore cadaveris
ipsa defecit.

Quod Haroldus fines Walliaz depopulatur.

Expedition Anno gratias mxxiii. Dux Westsaxonum Haroldus, jussu Flor. Wig.
of Harold regis Eadwardi, hostiliter Walliam profectus est, ut regem P- 611 c-
andlostig Q-rifgn-um inquietaret. At Griffinus, ejus adventu prascognito,
Wales. naves ascendit, et fugiens vix evasit. Haroldus vero, cum
ilium comperit aufugisse, recessit et majorem exercitum con-
gregavit. Cui frater ejus Tostius ex mandato regis occurrens,
junctis viribus, per terram simul [et] mare regionem illam
The Welsh depopulari coeperunt. Unde Walani necessitate compulsi, ob-
submit, sides illi dederunt, et tributum se regi Eadwardo reddituros
Griffith^ deinceps promiserunt, regemque suum Griffinum exulatum
expulerunt.

1 acclamante populo] rege accla- I " in] et, A.
mante eiun populo, O. W. ' 3 umbilicum] umbiculum, A,

CHEONICA MAJORA. 531

Quod Walenses regem suum peremerunt. A.D. 1064.

Flor. Wig. Anno gratias mlsiv. Gens Walanorum, nonas Augusti, inter- Murder of
p. 612 b. fecto resre suo Griffino, caput eius duci Haroldo miserunt, quod VnS! , 7
mox Haroldus ad regem Eadwardum transmittens, alium1
Walensibus regem prasfecit. Qui Eadwardo regi fidelitatem
prasstito faciens jnramento, omnia, quae regibus Anglorum
solvi consueverant, ipse fideliter se pensurum spopondit.

De inventione Sancti Oswini regis et martyr-is.

Vita Os- Anno gratia? mlxv. Inventa2 sunt ossa sanctissima beati Discovery

wini regis Oswini regis et martyris, in nunc modum. Post passionem of the body

, • ' vero regis Oswini praBclarissimi, sicut in tractatu de eius pas- .
caP- 1V- . J . r wine,

(ed. Raine sione constat superius luculenter expressum,3 corpus ipsius ad

Surtees monasterium beataa Dei genitricis Marias, in ostio Tynas flu-
ooc. 1838 minig acj aquilonem situm, delatum est, et in eo regio more
sepultum. Ubi propter miraculorum ejus frequentiam, per
innumera annorum curricula a populo regionis locus sepulturaa
illius in tanta reverentia est babitus, ut regem penes eos se-
pultum, dominum et patronum in terris et defensorem reputa-
rent in caalis. Unde processu temporis ad majorem martyris
gloriam virgines sanctimoniales de coenobio Sanctaa Hyldaa
abbatissae, ad corpus ejus introducta?, usque ad persecutionem
Danicam, rabie Hinguar et Hubbas fratrum excitatam, in ec-
clesia beatas Dei genitricis super montis supercilium quod P- 171.
mare propinquum spectat, in supremo religionis culmine 4
permanserunt. In bac quoque persecutionis rabie coenobium
illud creditur cum casteris regionis coenobiis demolitum, sacris
virginibus per martyrium ad caslestia regna translatis. Post
haac autem per multa tempora, sub potestate Danorum infide-
lium regione ilia devoluta, sancti martyris memoria penitus
a mentibus provincialium est deleta. Tandem paulatim red-
eunte fidelium devotione, et fidei crescente puritate, episcopus
loci ibi in ecclesia Dei genetricis presbyteros statuit et cleri-
cos, qui provincialibus parocbianis divina mysteria celebrarent.
Jacuit interea martyr beatissimus, cespite abjectiori tumulatus,
usque in tempora Egelwini Dunelmensis prassulis et Tostii

1 Florence mentions two, Bleth-
gent and Rithwalan, brothers of
Griffith.

2 From here MSS. W. and A. are
nearly identical.

3 expressum'] expressioni, A. See
above, p. 285.

4 culmine'] culminis, A.

L L 2

532 MATTHJEI PARISIENSIS

A.D. 1065. Northanhumbrensium comitis, qui post Siwardum, non haere- Vita Os-
Discovery ditaria successione, sed regis Eadwardi donatione, obtinuit wini regis
? *™e f cornitatum. Placuit igitur divines pietati, praedicto pontifice eirorum>
S Oswine. vivente, beati martyris reliquias in lucem ad totius ecclesiae p 12.
proventum efferre, ut lucerna diu sub modio constituta, super
candelabrum accensa, infidelitatis tenebras illustraret. Erat
autem asdituus quidam pra3dicta3 ecclesiaa, in qua corpus beati
martyris humatum fuerat, nomine Eadmundus, vir quidem reli-
giosus et beato martyri devotus, qui licet non de corpore alicu-
jus monasterii titulo professionis esset astrictus, habitu tamen
religionis fuerat insignitus. Hie nocte quadam, cum post noc-
turnas vigilias in ecclesia membra sopori dedisset, astitit ei vir l
quidam statura procerus et caalesti fulgore prseclarus, qui viri
nomen exprimens dixit, " Frater Eadmunde, ego sum rex Os-
" winus, qui in hac ecclesia jaceo omnibus incognitus. Surgens
" ergo die pontifici Egelwino, ut in hujus oratorii pavimento
" corpus meum quserat, et inventum decentius solito in eodem
" oratorio componere non omittat." Expergefactus itaque
Eadmundus et de visione lsetificatus, summo diluculo pontificem
adiit, et seriem visionis illi reverenter expressit. Pontifex
autem, bis auditis, ineffabili gaudio exultavit, et reverenter
ad locum veniens, populum multum de partibus remotis ibidem
congregatum invenit, et ad prsesulis mandatum, facta ab omni-
bus oratione, oratorii pavimentum fodere incipientes, multo
diei spatio evoluto nihil quajrendo proficiunt. Porro confusus
Eadmundus de injuria sancti, accepto ligone, in loco ubi omnes
diu foderant, animose terram percussit, et ictu iterato laminam
sepulturse offendit. Et lapide revulso, preciosas reliquias
gaudens invenit. Levatur igitur a praesule corpus sacratissi-
mum, et ejusdem praasulis manibus lotum, et syndone munda
involutum, in loco eminentiori ecclesiaa bonorifice est locatum.
Lotura quoque sanctissimi corporis in angulo oratorii, episcopo
jubente, effusa, multis postea non solum hominibus sed etiam
animalibus profuit; cujus pulvis in aqua fusus et potatus,
multos a variis languoribus liberates pristinaa restituit sanitati.
Acta autem sunt base a passionis ejus anno ccccxiv., quinto
idus Martii.

De quodam miraculo capillorum Sancti Oswini.

Miracle of Judith comitissa, uxor Tostii, quee ab episcopo ad hanc inven- Id. p. 14.
S.Oswme's tionem pergenti aliquam sibi de Sanctis reliquiis portiunculam
dari postulaverat, ex capillis sancti martyris penitus incorrup-

1 vir~] ubi, A., not understanding w, which O. has.

CHRONICA MA JOE A. 533

Vita Os- tis ex dono ipsius magnam portionem accepit. Quae quosdam A.D. 1065.
W1D1'. super sanctitate piissimi regis et martyris dubitantes, Miracle of

cap. iv. r V » y 'S.Oswine's

p j4_ sancta devotione inducta, voluit mcredulos in tide connrmare, j^

jussit ignem copiosum in medio aulas accendi, et pilis fiduciali-
ter injectis, ipsi laBsionem non sentientes incendii debacchantis,
in majorem sunt formositatem conversi. Tunc comitissa, rei
magnitudinem admirans, capillos sancti martyris ab incendio
sublatos honore condigno, episcopo dictante, recondidit, et sim-
plicem, quee ad boc spectaculum convenerat, turbam in devo-
tione beati martyris confirmatam abire permisit.

Quomodo Walenses quosdam regis ministros peremerunt.

Flor. Wig. Eodem anno dux Haroldus, in terra Walensium magnum A hunting
p. 612 c. sedificium construens, multa quae, ad esum pertinent boc animo seat con~
ibidem paravit, ut rex Eadwardus tempore venationis posset ~ , ,
illuc delectari animum aliquandiu ; sed Craddoc, Griffini Alius, kino- by
quern J anno prasterito exulaverat Haroldus, in festo Sancti Bar- Harold, .
tholomaai illuc bostiliter accessit, et operarios fere cunctos et ^ut, ?*,
eorum magistros interfecit, auferens omnia quaa ad esum fu- the Welsh
erant congregata.

De nequitia filiorum Godwini proditoris.

Hen. Hunt. Contigit autem eodem anno, in praesentia regis Eadwardi, Story of a
vi. p. 761 a. apud Windlesboram, quod Tostius comes ISTorthanbumbrorum, <luarrel

invidia ductus, Haroldum fratrem suum, vina regi propinantem, Harold and

(Not in per capillos arreptum, cunctis 2 de familia regis admirantibus, Tostig.

Hunt.) nimis eum inboneste tractaret ; at Haroldus, ad vindictam provo-

catus a fratre, ipsum inter bracbia complexum in editum levans,

in pavimentum truculenter projecit ; quo viso, milites undique

prosilientes, et litem jam inter fratres contestatam potenter

Hen. Hunt, dirimentes, bellatores inclitos ab invicem diviserunt. Eex

vi.p. 761 a. autem perniciem eorundem fratrum jam appropinquare, et iram

Dei ultricem non diu esse differendam, praedixit. Tantaa namque Wicked-
iniquitatis 3 omnes filii Godwini proditoris erant, quod si alicujus °ess °*
villam nitidam conspicerent, dominum illius de nocte interfici sons
procurarent et progeniem ejus totam, sicque possessionem de-
functi obtinebant ; qui 4 tarn super tot flagitia regis simplicitatem

1 quern . . . Haroldus'] Introduced
by the compiler.

- cunctis . . . diviserunt] Intro-
duced by the compiler.

3 iniquitatis . . proditoris] sa;vi-
tiae fratres illi, Hunt.

4 qui . . rectores] et isti quideni
justiciarii erant regni, Hunt.

534

MATTH.EI PARISIENSIS

Hereford.

A.D. 1065. ita circumvcnorunt, quod ipsos rcgni justiciaries constituerat Hen. Hunt.
Atrocity of et rectores. Tostius igitur, post hanc altercatiouem cum fratre P- '61 B-
Tostig at Haroldo factam, a curia regis furibuudus recessit, et vcuiens
ad Herefordensem civitatern, ubi frater suus Haroldus magnum
regi convivium paraverat, omnes ministros ejus detruncavit, et
vasis singulis, vini scilicet, medonis, cervisise, pigmenti, morati,
sicerae, crus bumanum, bracbium vel aliquod membrum proje-
cit, mandans regi, ut ad firmam [suam] veniens cibos ad suffi-
cientiam inveniret salsatos, alios ' secum deferre curaret. Eex
qiioque boc audiens, ob scelus adeo detestandum [eum] exulari
Tjrsecepit.

Expulsion
of Tostig.

Morkere
elected earl
of North-
umberland.
p. 172.
Tostig flies
to Flan-
ders.

Quomodo Norenses comitem suum Tostium ab Anglia fugaverunt.

Eodem tempore ISTortbanbumbrenses quinto nonas Octobris Flor. Wig.
insimul conglobati, ad Eboracum venientes, comitem suum Pj. 61?J>'
Tostium fugaverunt, et familiam ejus totam, tam Danos quam ygj B
Anglos, perimentes, tbesauros et arma, et omnia quae illius
erant, rapuerunt ; quo expulso, constituerunt comitem illius
provincial Mercberum, filium Algari consulis, regi nuntiantes,
quod ipsum in comitatu confirmaret ; quod cum rex Eadwardus
annuisset, Tostius mox cum uxore sua in Elandriam divertit Flor. Wig.
ad comitem Baldewinum, et apud Sanctum Audomarum bye-P-613A-
mem transegit.

Dedication
of S.
Peter's,
West-
minster.

De revel a-
tione regi
Eadwardo
facta ante
mortem.

De dedicatione monasterii beati Petri extra Londonias.

Anno Domini mlxvi. Eex Anglorum Eadwardus in TSTativi- Id.
tate Domini curiam suam apud Westmonasterium tenuit, et
ecclesiam quam extra2 urbem Londoniarum a fundamentis
construxera,t, in die Sanctorum Innocentium, in bonore Sancti
Petri Apostolorum principis cum magna gloria dedicari fecit ;
sed inter bujus dedicationis festiva solemnia et ante, idem Aelred,
rex gravi infirmitate detentus fuerat. Ingruente morbo, lecto co^ 399-
decubuit, in quo cum per biduum elinguis et quasi exanimis Malmesb.
jacuisset, die tertia velut a morte resuscitatus, graviter et pro- Gest- -^e8
funde suspirans ait: " Deus," inquit, " omnipotens, si non est " go,'
" illusio phantastica, sed visio vera, quam vidi, concede mibi
" facultatem earn astantibus exponendi, vel,3 si e contrario sit
" falsa, mibi rogo facultatem subtrabas referendi;" sed mox

1 alios] delicias, W.

2 extra urbem Londoniarum~\ In-
troduced by the compiler.

3 vel . . . referendf\ aut e con-

verso, Malmesb. The Avhole of this
is enlarged from Malmesbury's ac-
count.

CHRONICA MAJORA.

535

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 226,
p. 381.

oratione finita, expedite satis et aperte loquens dixit: "Duos," A.D. 1066.

inquit, " modo nionachos vidi mihi assistere, quos adolescens

" olim in !N~ormannia videram religiosissime vixisse et Christi-

" anisshne cognovi obisse. Hi, se Dei nuntios esse et ad me

" missos asserentes, talia subjunxerunt, ' Quoniam primores Prophecy

" ' Anglias, duces, episcopi, et abbates, uon sunt niinistri [Dei] of future

" ' sed diaboli, tradidit Deus hoc reguum uno anno eb die uno troubles.

" ' [in manu] inimici, demonesque terrain hanc totam perva-

" ' gabunt.' Cunique ego hoc nie ostensuruni populo dicerem,

" ut jpeccatores facta confessione et satisfactione resipiscerent et

" niisericordiani consequerentur, more Ninivitarurn, ' Neutrum

" ' erit,' inquiunt, 'quia nee ipsi poenitebunt, nee miserebitur

" ' eis Deus.' Et ego, ' Quando,' inquam, ' tantarum calami-

" ' tatum poterit sperari remissio ? ' Ad hoc illi responderunt,

" ' De boc ita erit, quasi si arbor viridis succidatur in medio et

" ' pars abscisa longius deportetur a stipite, cum, sine quolibet

" ' auxilio, iterum connexa trunco coeperit florere et fructus

" ' producere, tunc poterit sperari talium remissio malorum.' "

Hujus itaque vaticinii veritatem postea experti sunt 1 Angli,

quod videlicet Anglia alienigenarum babitatio fuerit et exte-

rorum dominatio, quia paulo post nullus Anglus vel dux vel

pontifex vel abbas fuit, nee etiam ulla spes erat 1 hujus miseriae

finiendge.

De morte regis Eadwa/rdi tertii et virtutihus ejus.

Pacificus igitur rex Eadwardus, Anglorum decus, regis Deatb. 0f
Ethelredi Alius, postquam viginti quatuor annis regnum tenu- king Ed-
isset, quarta indictione et in vigilia Epiphania) Domini, feria ward.
quiuta, pro regno temporali commutavit asternum. Defunctus
autem rex beatissimus, in crastino sepultus est Londoniis, in His burial
ecclesia quam ipse novo compositiouis genere construxerat, a at West-
bur. Gesta qua post multi, ecclesias construentes, exemplum adepti opus miIlster-
Regum, illud sumptuosis a3mulantur expensis. In hoc denique rege
linea regum Angliaa defecit, quaa a Cerdicio, primo West-
Saxonum rege ex Anglis, quingentis et septuaginta uno annis
non legitur interrupta, praster2 paucos Danos, qui, peccatis
exigentibus gentis 3 Anglorum, aliquandiu regnaverunt.

Nunc ergo, quoniam superius de hujus beatissimi regis et Legend of
confessoris Eadwardi saecularibus curis et bellorum occupationi- bis vision
bus sufficienter coutinetur expressum, congruum nihilominus of tbe seven

Flor. Wig
p. 613 a.

Malrnes-

ii. 228,
p. 385,

1 Altered from Malmesbury's pre-
sent tense to the past.

'- prater
Malmesbury.

3 gentis'] gentibus, W

regnaverunt] Not in

536

MATTHJEI PAMSIENSIS

A.D. 106G. videtur, ut de ejus sanctitate et virtutibus vel pauca dicamus.
sleepers of Nam adbuc in mortali corpore constitutes, cum secretorum
Ephesus. cselestium indagator esset sollertissimus, nonnulla ei Rex regum

per prophetise spiritum relatu digua revelavit arcana ; nempe Malmesb.
cum quodam tempore apud Westmonasterium, in die Pascb.Ee, 9est-r^eS-
regali more curiam tenuisset, rex sedens ad mensam, vocem ' 377'
subito in risum exaltans nimis aperte, omnium in se oculos
convivantium provocavit. Mirantibus autem cunctis, quod sine
causa, ut putabant, risisset, cum rex post prandium in tbalamum
divertens inter pontifices et magnates consedisset, dux Haroldus
regi dixit, " Eem insolitam, domine rex, vidimus bodie, unde
" omnes mirati sumus, quia te nunquam conspeximus tam
" aperte ridentem." Cui rex, " Mira vidi, et ideo non sine
" causa risi." Tunc assidentes proceres, tantum virum de
vanitate risisse non suspicantes, cceperunt suppliciter ilium
rogare, ut occasionem tantae laatitias illis exponere dignaretur ;
et, cum multis precibus ab illis coactus fuisset, ait, "Plusquam
" anni ducenti sunt evoluti, ex quo septem dormientes in
spelunca Ccelii montis apud EjDbesum supra dextrum latus
quievei-unt; sed nunc, postquam ad mensam sedimus, supra
sinistrum latus conversi usque ad septuaginta annos jace-
bunt." Heec autem audientes qui affuerunt, interrogabant
quid baec conversio significaret ; et ille, " Ista nimirum con-
versio dirum mortalibus omen portendit ; nam bella et
" oppressiones gentium genus bumanum intolerabiliter torque-
" bunt, et multorum mutationes regnoruru erunt, et pagani
a Cbristianis Cbristi virtute conterentur." His et multis
aliis auditis, proceres praafati cum admiratione a rege rece-
dentes, legates ad bujus rei veritatem indagandam mittere
decreverunt ; Haroldus vero dux misit militem, episcopus qui-
dam qui affuit clericum, abbas vero monachum, cum regiis
muneribus et litteris regio sigillo munitis ad Michaelem, Con-
stantinopolitanum imperatorem, postulantes ut regis Anglorum
Eadwardi legatis septem juberet dormientes ostendi. Imperator
autem legates Angliee, de partibus tam remotis venientes,
benigne suscipiens, praedictos septem dormientes eis monstrare
fecit, qui omnia de Sanctis dormientibus indicia, quas rex
Eadwardus in Anglia prasdixerat, invenientes, oblatis muneribus
et Deo gratias agentes, ad propria sunt reversi.

His chas-
tity.

De corporis munditia regis Eadivarcli.

Hoc autem de rege sanctissimo non est tacendum, quod nee id. ii. 197,
propriam laeserit aliquando carnis munditiam, nee alicujus P- 334.
pudicitiam mulieris. Habuit tamen reginam, Godwini comitis

CHRONICA MAJORA.

537

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 197, pp.
333, 334.

Aelred,
Vit. Ed-
war di,
col. 378.

ufc supradictum est, filiam, nomine Edytham, in cujus pectore
omnium liberalium artium repositum erat magisterium, sed
modicum in rebus ssecularibus ostendebat ingenium ; banc
quoque rex, ut conjugem, tali arte tractavit, quod nee tboro
removit, nee earn virili more carnaliter cognovit; quod utrum
patris1 illius, qui proditor erat convictus, et familias ejus odio,
quod prudenter pro tempore dissimulabat, an amore castitatis
id fecerit, incertum babetur; sed boc summopere praesumenduni
est, quod rex religiosus de genere proditoris hasredes, qui sibi
succederent, noluerit procreare.

A.D. 106C.
Eadgyth's
accom-
plishments.

Reasons
for her
husband's
behaviour.

p. 173.

Cf.

Malmesb.
Gest. Reg.
iii. 238,
p. 408.
(Not in
Malmesb.)

Id. ii. 228,
p. 385.

Id. p. 386.

De coronatione Haroldi regis, et qualiter regem Noricorum

vicit."

Defuncto, ut prasdictum est, Eadwardo, Anglorum rege sanc-
tissimo, fluctuabant proceres regni, quern sibi regem praefice-
rent et rectorem ; quidam enim Willelmo Normannorum duci,
quidam comiti Haroldo filio Godwini, alii autem favebant
Eadgaro filio Eadwardi. Eadmundus 3 vero Latus-ferreum, rex
naturalis de stb"pe regum, genuit Eadwardum, Eadwardus
Eadgarum, cui de jure regnum debebatur Anglorum ; sed
Haroldus, vir callidus et astutus, intelligens quia "nocuit
" semper differre paratis," in die Epipbanioe, qua rex Ead-
wardus sepultus est, extorta fide a majoribus, capiti proprio
imposuit diadema. Post cujus promotionem, frater ejus Tostius,
a Flandria veniens cum navibus sexaginta, in ostio Humbra?
fluminis applicuit, ubi piraticam exercens rapinam, ab Eadwino
et Mercardo fratribus de provincia pulsus in Scotiam vela
direxit ; qui ibidem regi Noricorum Haroldo in obviam veniens,
foedus per fidem cum eo pepigit. Venit ad boc in Angliam
trecentis cogonibus advectus, ut earn subicere conaretur ; tan-
dem in JSTortbanbumbria rerum depopulation! insistentes, Mer-
cberum comitem cum bominibus regionis bello victum infra
Eboracum intrusit. Quo divulgato, rex Anglorum Haroldus,
cunctis viribus collectis, illuc cum festinatione contendit ;
cumque ad villam qua? Stamford dicitur pervenisset, invenit
ibi adversarios praadictos, ubi, licet difficile credatur, unus

1 patris . . et] Introduced by the
compiler.

2 At the foot of the previous
page are the " Scutum et corona
" regis Haroldi sibi regnum usur-
" pantis."

3 Eadmundus . . paratis'] Intro-

duced by the compiler. Immedi-
ately below, capiti proprio imposuit
diadema is an enlargement of
Malmesbury's arripuit diadema.

4 i.e. Sigebert, col. 214. See
above, p. 362.

Question
as to his
successor.

Harold
places the
crown on
his own
head.
Return of
Tostig
from Flan-
ders.

Nota quod
rex Nor-
wagise
venit in
Angliam
cum mille
navibus.
Hoc dicit
historia
Eusebii.4
Battle of
Stamford
Bridge.

538

MATTHiEI PARISIENSIS

A.D. 1066.
Battle of
Stamford
Bridge.

solus Noricus in ingressu pontis stans, multis interemptis ex Malmesb.
'Anglis, omnes a transitu repercussit ; qui, invitatus ad dedi- 9est- &'

Deaths of
Harold
Hardrada
and Tostig.
Harold
keeps all
the plunder
for himself.

tionem, irridebat Anglos, dicens, irnbecillis animi esse viros,
qui uni nequiverunt resistere bellatori. ]STemine igitur propius
audente accedere, eo quod cunctis videretur inconsultum co-
minus 1 congredi cum illo, unus tandem de familia regis in
ilium spiculum dirigens perforavit, et mortuus in flumen cor-
ruens victoriam Anglis concessit ; et continuo exercitus Anglo-
rum libero transitu trajectus a tergo ceedit Noricos fugientes.
Denique Noricorum rege Haroldo et Tostio fratre regis
Anglorum cum multis aliorum interfectis, rex Anglorum
ornnem prsedam et manubia2 in proprios usus, nulli quicquam
communicando, convertit ; unde commilitones ejus plurimum
indignantes a rege unanimiter recesserunt.

p. 386.

Harold's
arguments
respecting
his oath to
William.

Messages
between
Harold and
William.

Quomodo dux Normannorum Willelmus Haroldum de pacto
arguit.

Eex igitur Anglorum Haroldus, de tarn triumpbali eventu Id. ii. 228,

in superbiam elatus, nihil de pacto inter se et Willelmum P- 38?-

• • • Id ii 938

ISTormannicum ducem olim sacramentis firmato cogitabat; '400 ~ '

auxit autem securitatem ejus mors filias ducis Willelmi, quam
infra nubiles annos desponderat, addito eo, quod idem Willel-
mus ducum conterminorum bellis fuerat implicatus, unde minas
ejus nunquam ad factum erupturas sperabat. Sacramentum
vero, quod in necessitate fecerat, asseruit non esse tenendum, (Not in
cum regnum non posset, Eadwardo adhuc rege vivente, nee Malmesb.)
dare, nee ipso, illud cuiquam concedere, inconsulto; sed aliud
Haroldus et Willelmus aliud cogitavit ; nam protinus, cum
Haroldum cognovit diademate redimitum, per nuntios ilium id, p. 40s.
leniter de rupto foedere increpavit, affirmans comminando
ante annum sese debitum exacturum. Contra Haroldus per
eosdem legatos prsedictas cum Willelmo duci remandasset
excusationes, legati inaniter revertentes ad propria ducem
Kbrmannicum conveniunt in heec verba : " Mandat vobis rex
" Anglorum Haroldus, quod veraciter necessitate compulsus,
" quando filiam vestram desponsaverat in Normannia, regnum
" tibi juraverat Anglicanum; sed contra hoc asserit, coactum
" juramentum non esse observandum; nam si votum vel jusju-
" randum, quod in domo patris, parentibus inconsultis, puella
" de corpore suo scienter fecit, revocatur in irritum, multo
" magis juramentum, quod ipse sub virga regis positus, ipso

1 cominus] dominus, W.

9 manubia] marsupia, West. Mai ■

mesbury has manubia, ii. 239, p.
412.

CHRONICA MA.TORA.

539

Malm esb.
Gest. Reg
ii. 238,
p. 409.

nesciente, coactus fecerat, debet, ut asserit, irritari ; affirmat A.D. 1066.
praaterea, nimis praesumptuosuni fuisse, quod absque generali
consensu regni hasreditatem vobis juraverat alienani ; addit
etiam, injustum esse petere ut a regno discedat, quod tanto
principum favore susceperat gubernandum."

Id. ii. 238,
p. 410.

Be advent u ducis Normannorum Willelmi in Angliam.

His Willelnius dux Normannicus assertionibus auditis, vehe- William's

menter ccepit indignari, et, ne justam bellandi causam temeritas PrePara-

deformaret, ad Papam Alexandrum uuntios destinavit, \\t sus- ., :nva_

ceptum negotium auctoritate Apostolica firmaretur. Unde Papa, S[0Q 0f

consideratis utrinque litigantium causis, vexillum Willelmo in England.

omen l regni transmisit ; quo ille accepto, apud Lillebonam A banner

sent him

conventum procerum congregans, super dicto negotio singu-

by Pope

lorum sententias requisivit; cumque onines progressum ejus Alexander
magnis promissionibus animassent, ita ab invicem discesserunt, II.
ut mense Augusti ad portum Sancti Walerici cum equis et
armis convenirent, mare ilico transituri. Congregatis igitur
ad terminum praafixum universis, felix aura, quaa illos in An-
gliam transferret, defecit ; dux itaque corpus Sancti Walerici He sails
pro vento deprecando foras portari jussit et sub divo reponi, fr°m »•
et sine mora ventus optatus vela sinuavit. Tunc omnes, navi- i ,J^t
bus ingressis, post prandium cursu rapido Hastingas appu- Hastings,
lerunt. Dux vero Willelmus in egressu 2 navis pede lapsus,
casum in melius commutavit miles qui prope stabat, dicens,
" Dux," inquit, " Angliam tenes, rex futurus." Qui, mox ut He keeps
applicuit, omnem exercitum a prasda cobibuit, dicens rebus his army
quae suae erant in brevi futurse esse parcendum ; adeo sese ■, i "

per dies quindecim continuos quiete agebat, ut nihil minus builds a

Flor. Wig. quam bellum cogitare videretur, sed castellulum protinus fort.

p. 614 d. construxit.3

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 239,
p. 412.
Id. ii. 228,
p. 387.

Qualiter rex Haroldus, audito Willelmi dzicis adventu, contra
ewm ad prcelium venerit.

Haroldus interea de pugna Noricorum reversus, cum ad- Harold
ventum Willelmi cognovisset, rarissimo stipatus milite Has- arrives at
tingas pertendit ; nam, praeter stipendiaries milites et conducti- as m^ '
tios, ex provincialibus admodum habebat paucos, ut levi negotio

1 omen'] nomen, W., as A. had.

0. has n, i.e. nomen ; Par. has erased
the n. Malmesbury has omen.
2 egressu] excessu, W.

3 sed . . . construxit] om. W.,
though it is in O. It is not in
Malmesbury.

540

MATTHJ3I PARISIENSIS

A.D. 1066.
Story of
his sending
spies into
the Nor-
man camp.

Advice of
Gyrth to
Harold.

p. 174.

belli possent a supervenientibus superari. Praamisit tamen Malmesb.
nuntios Haroldus, qui vires hostium et numerum aastimarent, Gest- Reg.
quos intra castra dux Willelmus deprehensos circumduci, * .,„'
ut acies viderent, et largis dapibus refectos incolumes domino
jubebat remitti. Redeuntibus autem illis percunctatur Harol-
dus quid rerum reportent ; at illi, magnificam ducis confidentiam
distincte prosecuti, serio affirmabant, omnes de exercitu illo
presbyteros videri, eo quod faciem totam cum utroque labio
rasam baberent, quam Angli consuetudinem non habebant. Rex
fatuitatem referentium irridens nuntiorum, dixit non esse pres-
byteros, sed milites animis validos et armis invictos ; ad baec
frater regis, Gurth nomine, vir ultra setatem ingentis scientiae
et virtutis, rapuit sermonem ex ore ejus, dicens ; " Cum,'
inquit, "tantam Normannorum praadices fortitudinem, incon-
sultum existimo cum ipsis confligere, quibus inferior merito
[et] robore babearis ; nee enim contradicere vales, quin
duci Willelmo sacramentum feceris voluntarie vel invitus,
unde consultius ages, si in instanti necessitate te subtrabas,
ne, si perjurus decertans, vel fugam vel mortem incurras ;
sed nos omnino juramento expediti justum suscipiemus bel-
lum, pro patria pugnaturi ; sed l nobis pugnantibus solis,
causa tua in melius prosperabitur, dum 2 nos fugientes re-
stituere, vel mortuos valeas vindicare." Noluit autem Ha- Id. ii. 240,
roldi temeritas aurem placidam prsebere monenti, inglorium P* 413-
existimans et vitae prasteritse obprobrium, cuiquam bosti terga
denudare.

William's
three pro-
posals.

Quod monachus a duce Willelmo missus Haroldo tria
jproponebat.

Cum base dicti fratres ad invicem sermocinarentur, supervenit Id.
monachus quidam a duce Willelmo transmissus, qui3 ex parte
ejus Haroldo tria proponebat ; ut vel a regno juxta suum sacra-
mentum decederet, vel sub eo regnaturus regnum teneret, vel
denique, spectante amborum exercitu, soli rem gladiis venti-
larent. Haac audiens Haroldus, legatum Willelmi nee bono
vultu respicere, nee placido sermone voluit admittere, sed
ilium indignanter abigens boc solum precabatur, ut inter se et
Willelmum Dominus judicaret. Ad base monacbus audacter re-
spondens postulavit, quod si jus Willelmi negare velit, judicio
sedis Apostolicse vel praslio si maluerit, hoc Willelmus se

1 sed] si, A. W.
Malmesbur.

sed, O., as

2 dum] cum, W., though 0. has
dum.

3 qui] om. A. W.

CHRONICA MAJORA. 541

Malmesb. asserit probaturum. Haroldus quoque contra has omnes as- A.D. 1066.

Gest. Reg. sertiones solo quod supra dictum est responso contentus, Nor-
h. 240, .M -i. j j

4]4 mannorum amnios exacuit ad pugnandum.

De hello apud Hastingum commisso, et victoria ducis
Willelmi.

Id. ii. 241, Deinde partes adverse acies disponunt ; sed Angli, qui noc- Battle of
P- 414. tern totam insomnem cum cantibus et potationibus consump- Hastings,
serant, mane adhuc ebrii1 contra hostes incunctanter procedunt;
pedites omnes cum bipennibus, conserta ante se scutorum
testudine, cuneum impenetrabilem ordinarunt; quod profecto
illis ea die saluti fuisset, nisi Normanni more suo fuga simu-
lata consertas acies dissolvissent. Rex Haroldus pedes juxta
vexillum stabat cum fratribus suis, ut, in commune coasquato
Id. ii. 242, periculo, nemo de fuga cogitaret ; e contra, Normanni 2 nocte
p. 415. ^a confessioni peccatorum intendentes, mane Dominici cor-
poris et sanguinis munimine saginati, audacter hostes super -
venientes exspectabant. Peditibus 3 cum arcubus et sagittis
Willelmus primam aciem munivit, equites retro divisis alis
constituit. Dux vultu serenus clara voce suas parti utpote
justiori Deum affuturum4 pronuntians, arma deposcit, moxque
ministrorum tumultu iirversam indutus loricam, casum risu cor-
rexit ; " Vertetur," inquit, " fortitudo ducatus mei in regnum."
Tunc Rollandi cantu inchoato, ut animos bellatorum accenderet,
Deique auxilio inclamato, praslium commiserunt. Bellatum est
acriter hinc et inde, neutris cedentibus, in multa hora diei ;
quo comperto, Willelmus innuit suis, ut ficta se fuga campo
subtraherent, quo commento exercitus Anglorum dissolutus
quasi a tergo hostes cassurus fugientes, sibi exitium matu-
ravit; Normanni5 conversis agminibus adoriuntur Anglos, eos
quantocius in fugam cogentes. Angli demum, tumulo quodam
occupato, Normannos calore succensos acriter ad superiora ni-
tentes in vallem deiciunt, et levi negotio in hostes tela retor-
quentes et lapides in eos rotantes, multos ex eis prosternunt ;
item Angli, fossatum quendam praeruptum noto sibi transitu
occupantes, tot ibi Normannos contriverunt, ut cadavera campi
planitiem tumulo co-asquarent. Valuit hasc vicissitudo, modo
istis modo illis vincentibus, quamdiu Haroldi spiritus corpori

1 ebrii] Introduced by the com-
piler.

3 Normanni] gens Normannorum,

o. w.

bury has Pedites . . muniunt, and
not Willelmus, whence, probably,
the error of the compiler.
4 affuturum] afflicturum, A.

3 Peditibus] Pedites, A. Malmes- | b W. ins. enim, as Malmesbury.

542

MATTH.EI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1066
Battle of
Hastings.

Death of
Harold.

Burial of
Harold at
Waltharn.

Comet.

jungebatur. Denique non contentus ut alios bortaretur, quin
militis officium sedulus exequeretur, saape bostes cominus ve-
nientes feriebat, ut nullus impune accederet, quern nou statim
uno ictu, equum et equitem, ab invicem separaret. E contra
Willelmus clamore suos exbortans inter primos discurrebat,
consertos bostes invadere non sinebat, et ideo, dum ubique
saavit et undique frendet, tres equos electissimos eodem die
sub se confossos amisit ; et, quamvis familiari susurro a cus-
todibus sui corporis increparetur, perstitit tarn magnanimi ducis
vigor indefessus, donee Haroldus, ictu sagitta3 cerebro per-
forate, occubuit, et moriens victoriam ISTormannis concessit ; ja-
centis quoque femur regis unus rnilitum gladio praacidit, unde
a Willelmo turpitudine notatus, quod rem pudendam fecisset,
militia 1 pulsus fuit. Fuga autem Anglorum usque ad noctem
duravit, quousque 2 plenum ab bostibus triumpbum, ut praadic-
tum est, Wormannis nox superveniens donavit. In bac procul-
dubio pugna ducem Willelmum divina manus protexit, dum
tot jaculis ilia die percussus, bostes de corpore ejus nibil
sanguinis elicere potuerunt. Dux igitur Willelmus, omnibus
bene completis, suos sepelire boneste curavit, atque bostibus
absque calumnia, si qui vellent, idem praabuit licentiam exe-
quendi. Corpus regis Haroldi matri petenti sine pretio misit,
licet ilia multum per nuntios obtulisset; quod acceptum apud
Waltbam sepelivit in ecclesia, quam ipse ex proprio construx-
erat in bonorem sanctas Crucis et canonicis sascularibus depu-
tavit. Hanc 3 quoque regni subversionem et sanguinis effusio-
nem cometa ingens sanguinea et crinita in exordio illius anni
apparens praasignavit, ut quidam dixit,

" Anno milleno sexageno quoque seno,

" Anglorum metaa flammas sensere cometas."

Actum est autem boc bellum apud Hastingum in die Sancti
Calixti Papas, pridie idus Octobris.4

Malmesb.
Gest. Reg.
ii. 243,
p. 416.
Id. ii. 244,
p. 416.

Id. ii. 242,
p. 416.
Id. ii. 243,
p. 416.

Id. ii. 242,
p. 416.
Id. ii. 244,
p. 416.

Id. ii. 247,
p. 420.

Hen. Hunt,
p. 763n.

1 militia'] om. W. It is in 0.

2 quousque . . . donavti] Intro-
duced by the compiler.

3 Hanc . . . effusionem] Intro-
duced by the compiler, as sanguinea

et crinita below. Cf. Malmesb.
Gest. Reg. ii. 225, p. 380.

4 At the foot of the page is the
" Scutum Haroldi regis " reversed.

END OF VOL. I.

LONDON:

Printed by Geobge E. Eyke and William Spottiswoode,

Trinters to the Queen's most Excellent Majesty.

For Her Majesty's Stationery Office.

[750—10/71.]

CATALOGUE

RECORD PUBLICATIONS

ON SALE

Messrs. Longman & Co., and Messrs. Triibner & Co., London ;

Messrs. James Parker & Co., Oxford and London;

Messrs. Macmillan & Co., Cambridge and London ;

Messrs. A. & C. Black, Edinburgh;

and Mr. A. Thorn, Dublin.

24552.

M H

CONTENTS.

Page
Calendars of State Papers, &c. - - - - 3

Chronicles and Memorials op Great Britain and Ireland

during the mlddle ages - - - - 9

Publications op the Record Commissioners, &c. - - 25

Works Published in Photozincography - - - 30

CALENDARS OF STATE PAPERS, &e.

[Imperial 8vo. cloth. Price 15s. each Volume or Part.]

As far back as the year 1800, a Committee of the House of Commons
recommended that Indexes and Calendars should be made to the Public
Records, and thirty-six years afterwards another Committee of the House of
Commons reiterated that recommendation in more forcible words ; but it
was not until the incorporation of the State Paper Office with the Public
Record Office that the present Master of the Rolls found himself in a position
to take the necessary steps for carrying out the wishes of the House of
Commons.

On 7 December 1855, he stated to the Lords of the Treasury that although
" the Records, State Papers, and Documents in his charge constitute the most
" complete and perfect series of their kind in the civilized world," and
although " they are of the greatest value in a historical and constitutional
" point of view, yet they are comparatively useless to the public, from the
" want of proper Calendars and Indexes."

Acting upon the recommendations of the Committees of the House of
Commons above referred to, he suggested to the Lords of the Treasury that
to effect the object he had in view it would be necessary for him to employ a
few persons fully qualified to perform the work which he contemplated.

Their Lordships assented to the necessity of having Calendars prepared
and printed, and empowered the Master of the Rolls to take such steps as
might be necessaiy for this purpose.

The following Works have been already published under the direction of
the Master of the Rolls : —

Calendarium Genealogicum ; for the Reigns of Henry III. and Edward I.
Edited by Charles Roberts, Esq., Secretary of the Public Record
Office. 2 Vols. 1865.

This is a work of great value for elucidating the early history of our nobility
and landed gentry.

M M 2

Calendar of State Papers, Domestic Series, of the Reigns of Ed-
ward VI., Mary, and Elizabeth, preserved in Her Majesty's Public
Record Office. Edited by Robert Lemon, Esq., F.S.A. 1856-1865.
Vol. I.— 1547-1580. | Vol. II.— 1581-1590.

Calendar of State Papers, Domestic Series, of the Reign of Eliza-
beth (continued), preserved in Her Majesty's Public Record Office.
Edited by Mary Anne Everett Green. 1867-1871.

Vol. III.— 1591-1594.
Vol. IV— 1595-1597
Vol. V— 1598-1601.

Vol. VI.— 1601-1603, with Addenda,

1547-1565.
Vol. VII.— Addenda, 1566-1579.

Of the above series, seven volumes are published, extending from 1547 to 1603.

Calendar of State Papers, Domestic Series, of the Reign of James
I., preserved in Her Majesty's Public Record Office. Edited by Mary
Anne Everett Green. 1857-1859.

Vol. I.— 1603-1610.
Vol. II.— 1611-1618.

Vol. III.— 1619-1623.

Vol. IV 1623-1625, with Addenda.

Mrs. Everett Green has completed a Calendar of the Domestic State Papers
of the reign of James I. in four volumes. The mass of historical matter thus
rendered accessible to investigation is large and important. It throws new light
on the Gunpowder-plot ; the rise and fall of Somerset ; the particulars con-
nected with the Overbury murder ; the disgrace of Sir Edward Coke ; and other
matters connected with the reign.

Calendar of State Papers, Domestic Series, of the Reign of
CnARLES I., preserved in Her Majesty's Public Record Office, Edited
by John Bruce, Esq., F.S.A. 1858-1869.

Vol. I._ 1625-1626.
Vol. II.— 1627-1628.
Vol. III.— 1628-1629.
Vol. IV— 1629-1631.
Vol. V— 1631-1633.
Vol. VI.— 1633-1634.

Vol. VII.— 1634-1635.
Vol. VIIL— 1635.
Vol. IX.— 1635-1636.
Vol. X.— 1636-1637.
Vol. XI.— 1637.
Vol. XII.— 1637-1638.

Calendar of State Papers, Domestic Series, of the Reign of
Charles I., preserved in Her Majesty's Public Record Office. Edited
by John Bruce, Esq., F.S.A. ; and William Douglas Hamilton, Esq.,
F.S.A. 1871.

Vol. XIIL— 1638-1639.

This Calendar is in continuation of that of the Domestic State Papers of the
reign of James I., and will extend to the Restoration of Charles II. It now
comprises the first portion of the reign of Charles I., but is in active progress
towards completion, presenting notices of a large number of original documents
of great value to all inquirers into the history of the period to which it relates.
Many of these documents have been hitherto unknown.

Calendar of State Papers, Domestic Series, of the Reign of
Charles II., preserved in Her Majesty's Public Record Office. Edited
by Mary Anne Everett Green. 1860-1866.

Vol. I.— 1660-1661.
Vol. II.— 1661-1662.
Vol. III.— 1663-1664.
Vol. IV.— 1664-1665.

Vol. V 1665-1666.

Vol. VI.— 1666-1667.
Vol. VII.— 1667.

Seven volumes, of the period between 1660 and 1667, have been published.

Calendar of State Papers relating to Scotland, preserved in Her
Majesty's Public Record Office. Edited by Makkham John Thorpe,
Esq., of St. Edmund Hall, Oxford. 1858.

Vol. I., the Scottish Series, of the Reigns of Henry VIII.,

Edward VI., Mary, and Elizabeth, 1509-1589.
Vol.IL, the Scottish Series, of the Reign of Elizabeth, 1589-1603 ;
an Appendix to the Scottish Series, 1543-1592 ; and the State
Papers relating to Mary Queen of Scots during her Detention in
England, 1568-1587.

These two volumes of State Papers relate to Scotland, and embrace the
period between 1509 and 1603. In the second volume are notices of the State
Papers relating to Mary Queen of Scots.

Calendar of State Papers relating to Ireland, of the Reigns of
Henry VIII., Edward VI., Mary, and Elizabeth, preserved in Her
Majesty's Public Record Office. Edited by Hans Claude Hamilton,
Esq., F.S.A. 1860-1867.

Vol. I.— 1509-1573. | Vol. II.— 1574-1585.

The above have been published under the editorship of Mr. Hans Claude
Hamilton ; another volume is in the press.

Calendar of State Papers, Colonial Series, preserved in Her Majesty's
Public Record Office, and elsewhere. Edited, by W. Noel Sainsbury,
Esq. 1860-1870.

Vol. I.— America and West Indies, 1574-1660.
Vol. II. — East Indies, China, and Japan, 1513-1616.
Vol. III. — East Indies, China, and Japan, 1617-1621.

These volumes include an analysis of early Colonial Papers in the Public
Record Office, the India Office, and the British Museum.

Calendar of Letters and Papers, Foreign and Domestic, of the
Reign of Henry VIII., preserved in Her Majesty's Public Record
Office, the British Museum, &c. Edited by J. S. Brewer, M.A.,
Professor of English Literature, King's College, London. 1862-1870.
Vol. I.— 1509-1514.
Vol. II. (in Two Parts)— 1515-1518.
Vol. III. (in Two Parts)— 1519-1523.
Vol. IV, Part 1.— 1524-1526.

These volumes contain summaries of all State Papers and Correspondence
relating to the reign of Henry VIII., in the Public Record Office, of those
formerly in the State Paper Office, in the British Museum, the Libraries of Oxford
and Cambridge, and other Public Libraries ; and of all letters that have appeared
in print in the works of Burnet, Strype, and others. Whatever authentic
original material exists in England relative to the religious, political, parliamen-
tary, or social history of the country during the reign of Henry VIII., whether
despatches of ambassadors, or proceedings of the army, navy, treasury, or
ordnance, or records of Parliament, appointments of officers, grants from the
Crown, Sec, will be found calendared in these volumes.

Calendar of State Papers, Foreign Series, of the Reign of
Edward VI., preserved in Her Majesty's Public Record Office. 1547-
1553. Edited by W. B. Turnbull, Esq., of Lincoln's Inn, Barrister-
at-Law, and Correspondant du Comite Imperial des Travaux Historiques
et des Societes Savantes de France. 1861.

Calendar of State Papers, Foreign Series, of the Reign of Mary,
preserved in Her Majesty's Public Record Office. 1553-1558. Edited

by W. B. Turnbtjll, Esq., of Lincoln's Inn, Barrister-at-Law, and
Correspondant du Comite Imperial des^. Travaux Historiques et des
Societes Savantes de France. 1861.

The two preceding volumes exhibit the negotiations of the English ambassadors
with the courts of the Emperor Charles V. of Germany, of Henry II. of France,
and of Philip II. of Spain. The affairs of several of the minor continental states
also find various incidental illustrations of much interest.

A valuable series of Papers descriptive of the circumstances which attended
the loss of Calais merits a special notice ; while the progress of the wars in the
north of Erance, into which England was dragged by her union with Spain, is
narrated at some length. The domestic affairs of England are of course passed
over in these volumes, which treat only of its relations with foreign powers.

Calendar of State Papers, Foreign Series, of the Reign of
Elizabeth, preserved in Her Majesty's Public Record Office, &c.
Edited by the Rev. Joseph Stevenson, M.A., of University College,
Durham. 1863-1870.

Vol. I.— 1558-1559.
Vol. II.— 1559-1560.
Vol. HI.— 1560-1561.
Vol. rV— 1561-1562.

Vol. V.— 1562.

Vol. VI— 1563.

Vol. VII.— 1564-1565.

Calendar of State Papers, Foreign Series, of the Reign of Eliza-
beth, preserved in Her Majesty's Public Record Office. Edited by
Allan James Crosby, Esq., B.A., Barrister-at-Law. Vol. VHI. —
1566-1568. 1871.

These eight volumes contain a Calendar of the Foreign Correspondence during
the early portion of the reign of Queen Elizabeth, deposited in the Public Record
Office, &c. They illustrate not only the external but also the domestic affairs of
Foreign Countries during that period.

Calendar of Treasury Papers, preserved in Her Majesty's Public Record
Office. Edited by Joseph Redington, Esq. 1868-1871.

Vol. I.— 1557-1696. | Vol. n.— 1697-1702.

The Papers connected with the administration of the affairs of the Treasury,
from 1556-7 to 1702, comprising petitions, reports, and other documents re-
lating to services rendered to the State, grants of money and pensions, appoint-
ments to offices, remissions of fines and duties, &c, are calendared in these
volumes. They illustrate civil and military events, financial and other matters,
the administration in Ireland and the Colonies, &c, and afford information
nowhere else recorded.

Calendar of the Carew Papers, preserved in the Lambeth Library.
Edited by J. S. Brewer, M.A., Professor of English Literature, King's
College, London ; and William Bullen, Esq. 1867-1871.

Vol. I.— 1515-1574.
Vol. II.— 1575-1588.
Vol. in.— 1589-1600.

Vol. IV— 1601-1603.
Vol. V.— Book of Howth ; Miscel-
laneous.

The Carew Papers relating to Ireland deposited in the Lambeth Library are not
only unique in themselves, but are of great importance. Five volumes of the
Calendar of these valuable Papers have been published, which cannot fail to be
welcome to all students of Irish history. Another volume is in the press.

Calendar of Letters, Despatches, and State Papers, relating to the
Negotiations between England and Spain, preserved in the Archives

at Simancas, and elsewhere. Edited by G. A. Bergenroth. 1862-
1868.

Vol. I.— Hen. VII.— 1485-1509.

Vol. II.— Hen. VIII.— 1509-1525

Supplement to Vol. I. and Vol. II.

Mr. Bergenroth was engaged in compiling a Calendar of the Papers relating
to England preserved in the archives of Simancas in Spain, and the corresponding
portion removed from Simancas to Paris. Mr, Bergenroth also visited Madrid,
and examined the Papers there, hearing on the reign of Henry VIII. The
first volume contains the Spanish Papers of the reign of Henry VH. ; the
second volume, those of the first portion of the reign of Henry VHI. The
Supplement contains new information relating to the private life of Queen
Katharine of England ; and to the projected marriage of Henry VII. with Queen
Juana, widow of King Philip of Castile, and mother of the Emperor Charles V.

Calendar of State Papers and Manuscripts, relating to English
Affairs, preserved in the Archives of Venice, &c. Edited by Rawdon
Brown, Esq. 1864-1871.

Vol. I.— 1202-1509. I Vol. III.— 1520-1526.

Vol. II.— 1509-1519. J Vol. IV.— 1527-1533.

Mr. Rawdon Brown has published four volumes of his Calendar, extending
from 1202 to 1533, and has made considerable progress in the fifth volume.
Mr. Brown's researches have brought to light a number of valuable docu-
ments relating to the various periods of English history, and his contributions
to historical literature are of the most interesting and important character.

Report of the Deputy Keeper of the Public Records and the Rev.
J. S. Brewer to the Master of the Rolls, upon the Carte and
Carew Papers in the Bodleian and Lambeth Libraries. 1864. Price
2s. 6d.

Report of the Deputy Keeper of the Public Records to the Master
of the Rolls, upon the Documents in the Archives and Public Libraries
of Venice. 1866. Price 2s. Qd.

Syllabus, in English, of Rymer's Fcedera. By Thomas Duffus Hardy,
Esq., Deputy Keeper of the Public Records. Vol. I. — Will. I. —
Edw. HI. ; 1066-1377. 1869.

The " Fcedera," or " Rymer's Fcedera," is a collection of miscellaneous docu-
ments illustrative of the History of Great Britain and Ireland, from the Norman
Conquest to the reign of Charles II. Several editions of the " Fcedera " have
been published, and the present Syllabus was undertaken to make the contents
of this great National Work more generally known.

In the Press.

Calendar of Letters and Papers, Foreign and Domestic, of the Reign
of Henry VHL, preserved in Her Majesty's Public Record Office, the
British Museum, &c. Edited by J. S. Brewer, M.A., Professor of
English Literature, King's College, London. Vol. IV., Part 2. — 1526, &c.

Calendar of State Papers relating to Ireland, of the Reign of
Elizabeth, preserved in Her Majesty's Public Record Office. Edited
63/HANS Claude Hamilton, Esq., F.S.A. Vol. III. — 1586, &c.

Calendar of State Papers relating to Ireland, of tiie Reign of
James I., preserved in Her Majesty's Public Record Office, and
elsewhere. Edited by the Rev. C. W. Russell, D.D., and John P.
Prendergast, Esq., Barrister-at-Law. Vol. I. — 1603, &c.

Calendar of State Papers, Domestic Series, of the Reign of Eliza-
beth (continued), preserved in Her Majesty's Public Record Office.
Edited by Mart Anne Everett Green. Vol. VIII. — Addenda, 1580,

&c.

Syllabus, in English, of Rymer's F<edera ; with Index. Vol. II.

Calendar of the Carew Papers, preserved in the Lambeth Library. Edited
by J. S. Brewer, M.A., Professor of English Literature, King's College,
London ; and William Bullen, Esq. Vol. VI. — 1603, &c.

Calendar of State Papers, Domestic Series, of the Reign of
Charles I., preserved in Her Majesty's Public Record Office. Edited
by William Douglas Hamilton, Esq., F.S.A. Vol. XIV.— 1639.

Calendar of State Papers and Manuscripts relating to English
Affairs, preserved in the Archives of Venice, &c. Edited by Rawdon
Brown, Esq. Vol. V.— 1534, &c.

In Progress.

Calendar of Letters, Despatches, and State Papers, relating to the
Negotiations between England and Spain, preserved in the Archives at
Simancas, and elsewhere. Edited by Don Pascual de Gayangos.
Hen. VIII.

Calendar of State Papers, Colonial Series, preserved in Her Majesty's
Public Record Office, and elsewhere. Edited by W. Noel Sainsburt,
Esq. Vol. IV.— East Indies, China, and Japan, 1622, &c. Vol. V.—
America and West Indies, 1661, &c.

Calendar of State Papers, Foreign Series, of the Reign of Eliza-
beth, preserved in Her Majesty's Public Record Office. Edited by
Allan James Crosby, Esq.. B.A., Barrister-at-Law. Vol. IX. —
1569. he.

THE CHRONICLES AND MEMORIALS OF GREAT BRITAIN
AND IRELAND DURING THE MIDDLE AGES.

[Royal 8vo., half-bound. Price 10s. each Volume or Part.]

On 25 July 1822, the House of Commons presented an address to the
Crown, stating that the editions of the works of our ancient historians were
inconvenient and defective ; that many of their writings still remained in
manuscript, and, in some cases, in a single copy only. They added, " that an
" uniform and convenient edition of the whole, published under His Majesty's
" royal sanction, would be an undertaking honourable to His Majesty's reign,
" and conducive to the advancement of historical and constitutional know-
" ledge ; that the House therefore humbly besought His Majesty, that He
" would be graciously pleased to give such directions as His Majesty, in His
" wisdom, might think fit, for the publication of a complete edition of the
" ancient historians of this realm, and assured His Majesty that whatever
" expense might be necessary for this purpose would be made good."

The Master of the Rolls, being very desirous that effect should be given
to the resolution of the House of Commons, submitted to Her Majesty's
Treasury in 1857 a plan for the publication of the ancient chronicles and
memorials of the United Kingdom, and it was adopted accordingly. In
selecting these works, it was considered right, in the first instance, to
give preference to those of which the manuscripts were unique, or the
materials of which would help to fill up blanks in English history for
which no satisfactory and authentic information hitherto existed in any
accessible form. One great object the Master of the Rolls had in view was
to form a corpus historicum within reasonable limits, and which should be
as complete as possible. In a subject of so vast a range, it was important
fehat the historical student should be able to select such volumes as conformed
with his own peculiar tastes and studies, and not be put to the expense of
purchasing the whole collection ; an inconvenience inseparable from any
other plan than that which has been in this instance adopted.

Of the Chronicles and Memorials, the following volumes have been pub-
lished. They embrace the period from the earliest time of British history
down to the end of the reign of Henry VII.

1. The Chronicle op England, by John Capgraye. Edited by the

Rev. F. C. Hingeston, M.A., of Exeter College, Oxford. 1858.

Capgrave was prior of Lynn, in Norfolk, and provincial' of the order of the
Friars Hermits of England shortly before the year 1464. His Chronicle extends
from the creation of the world to the year 1417. As a record of the language
spoken in Norfolk (being written in English), it is of considerable value.

2. Chronicon Monasterii de Abingdon. Vols. I. and II. Edited by

the Rev. Joseph Stevenson, M.A., of University College, Durham,
and Vicar of Leighton Buzzard. 1858.

This Chronicle traces the history of the great Benedictine monastery of
Abingdon in Berkshire, from its foundation by King Ina of Wessex, to the
reign of Richard I., shortly after which period the present narrative was drawn
up by an inmate of the establishment. The author had access to the title-deeds
of* the house ; and incorporates into his history various charters of the Saxon
kings, of great importance as illustrating not only the history of the locality
but that of the kingdom. The work is printed for the first time.

3. Lives of Edward the Confessor. I. — La Estoire de Seint Aedward

le Rei. II. — Vita Beati Edvardi Regis et Confessoris. III. — Vita
iEduuardi Regis qui apud Westmonasterium requiescit. Edited by
Henry Richards Luard, M.A., Fellow and Assistant Tutor of Trinity
College, Cambridge. 1858.

The first is a poem in Norman French, containing 4,686 lines, addressed to
Alianor, Queen of Henry HI., and probably written in the year 1245, on the
occasion of the restoration of the church of Westminster. Nothing is known
of the author. The second is an anonymous poem, containing 536 lines, written
between the years 1440 and 1450, by command of Henry VI., to whom it
is dedicated. It does not throw any new light on the reign of Edward the
Confessor, but is valuable as a specimen of the Latin poetry of the time. The
third, also by an anonymous author, was apparently written for Queen Edith,
between the years 1066 and 1074, during the pressure of the suffering brought
on the Saxons by the Norman conquest. It notices many facts not found in
other writers, and some which differ considerably from the usual accounts.

4. Monumenta Franciscana ; scilicet, I. — Thomas de Eccleston de Ad-

ventu Fratrum Minorum in Angliam. II. — Adas de Marisco Epistolae.

HI. Registrum Fratrum Minorum Londonism Edited by J. S.

Brewer, M.A., Professor of English Literature, King's College,
London. 1858.

This volume contains original materials for the history of the settlement of
the order of Saint Francis in England, the letters of Adam de Marisco, and
other papers connected with the foundation and diffusion of this great body. It
has been the aim of the editor to collect whatever historical information could be
found in this country, towards illustrating a period of the national history for
which only scanty materials exist. None of these have been before printed.

5. Fasciculi Zizaniorum Magistri Johannis Wtclif cum Tritico.

Ascribed to Thomas Netter, of Walden, Provincial of the Carmelite
Order in England, and Confessor to King Henry the Fifth. Edited by
the Rev. W. W. Shirley, M. A., Tutor and late Fellow of Wadham
College, Oxford. 1858.

This work derives its principal value from being the only contemporaneous
account of the rise of the Lollards. When written, the disputes of the 6chool-

men had been extended to the field of theology, and they appear both in the
writings of Wycliff and in those of his adversaries. Wycliff's little bundles
of tares are not less metaphysical than theological, and the conflict between
Nominalists and Realists rages side by side with the conflict between the different
interpreters of Scripture. The work gives a good idea of the controversies at
the end of the 14th and the beginning of the 15th centuries.

6. The Buik of the Croniclis of Scotland ; or, A Metrical Version of

the History of Hector Boece ; by William Stewart. Vols. I., IL,
and HI. Edited by W. B. Turnbull, Esq., of Lincoln's Inn, Barrister -
at-Law. 1858.

This is a metrical translation of a Latin Prose Chronicle, and was written in the
first half of the 1 6th century. The narrative begins with the earliest legends,
and ends with the death of James I. of Scotland, and the " evil ending of the
traitors that slew him." Strict accuracy of statement is not to be looked for in
such a work as this ; but the stories of the colonization of Spain, Ireland, and
Scotland are interesting if not true ; and the chronicle is valuable as a reflection
of the manners, sentiments, and character of the age in which it was composed.
The peculiarities of the Scottish dialect are well illustrated in this metrical version,
and the student of language will find ample materials for comparison with the
English dialects of the same period, and with modern lowland Scotch.

7. Johannis Capgrave Liber de Illustribus Henricis. Edited by the

Kev. F. C. Hingeston, M.A., of Exeter College, Oxford. 1858.

This work is dedicated to Hemy VI. of England, who appears to have been, in
the author's estimation, the greatest of all the Henries. It is divided into three
distinct parts, each having its own separate dedication. The first part relates only
to the history of the Empire, and extends from the election of Henry I., the
Fowler, to the end of the reign of the Emperor Henry VI. The second part is
devoted to English history, and extends from the accession of Henry I. in the year
1100, to the year 1446, which was the twenty-fourth year of the reign of King
Henry VI. The third part contains the lives of illustrious men who have borne
the name of Henry in various parts of the world.

Capgrave was born in 1393, in the reign of Richard II., and lived during the
Wars of the Roses, for the history of which period his work is of some value.

8. Historia Monasterii S. Augustini Cantuariensis, by Thomas of

Elmham, formerly Monk and Treasurer of that Foundation. Edited
by Charles Hardwick, M.A., Fellow of St. Catharine's Hall, and
Christian Advocate in the University of Cambridge. 1858.

This history extends from the arrival of St. Augustine in Kent until 1191.
Prefixed is a chronology as far as 1418, which shows in outline what was to have
been the character of the work when completed. The only copy known is in the
possession of Trinity Hall, Cambridge. The author was connected with Norfolk,
and most probably with Elmham, whence he derived his name.

9. Eulogium (Historiarum sive Temporis) : Chronicon ab Orbe condito

usque ad Annum Domini 1366 ; a Monacho quodam Malmesbiriensi
exaratum. Vols. L, IL, and III. Edited by F. S. Hatdon, Esq., B.A.
1858-1863.

This is a Latin Chronicle extending from the Creation to the latter part of the
reign of Edward III., and written by a monk of the Abbey of Malmesbury, in
Wiltshire, about the year 1367. A continuation, carrying the history of England
down to the year 1413, was added in the former half of the fifteenth century by
an author whose name is not known. The original Chronicle is divided into
five books, and contains a history of the world generally, but more especially

of England to the year 1366. The continuation extends the history down to
the coronation of Henry V. The Eulogium itself is chiefly valuable as contain-
ing a history, by a contemporary, of the period between 1356 and 1366. The
notices of events appear to have been written very soon after their occurrence.
Among other interesting matter, the Chronicle contains a diary of the Poitiers
campaign, evidently furnished by some person who accompanied the army of the
Black Prince. The continuation of the Chronicle is also the work of a contem-
porary, and gives a very interesting account of the reigns of Richard II. and
Henry IV. It is believed to be the earliest authority for the statement that the
latter monarch died in the Jerusalem Chamber at Westminster.

10. Memorials of Henry the Seventh : Bernardi Andreae Tholosatis
Vita Regis Henrici Septimi ; necnon alia qusedam ad eundern Regem
spectantia. Edited by James Gairdner, Esq. 1858.

The contents of this volume are — (1) a life of Henry VH., by his poet
laureate and historiographer, Bernard Andre, of Toulouse, with some composi-
tions in verse, of which he is supposed to have been the author ; (2) the journals
of Roger Machado during certain embassies on which he was sent by Henry VII.
to Spain and Brittany, the first of which had reference to the marriage of the
King's son, Arthur, with Catharine of Arragon ; (3) two curious reports by
envoys sent to Spain in the year 1505 touching the succession to the Crown
of Castile, and a project of marriage between Henry VII. and the Queen of
Naples; and (4) an account of Philip of Castile's reception in England in 1506.
Other documents of interest in connexion with the period are given in an appendix.

11. Memorials of Henry the Fifth. I. — Vita Henrici Quinti, Roberto
Redmanno auctore. II. — Versus Rhythmici in laudem Regis Henrici
Quinti. III. — Elmhami Liber Metricus de Henrico V. Edited by
Charles A. Cole, Esq. 1858.

This volume contains three treatises which more or less illustrate the history of
the reign of Henry V., viz. : A Life by Robert Redman ; a Metrical Chronicle by
Thomas Elmham, prior of Lenton, a contemporary author ; Versus Rhythmici,
written apparently by a monk of Westminster Abbey, who was also a contempo-
rary of Henry V. These works are printed for the first time.

12. Mtjnimenta GtIldhall^e Londoniensis ; Liber Albus, Liber Cus-
tumarum, et Liber Horn, in archivis Gildhallae asservati. Vol. I.,
Liber Albus. Vol. II. (in Two Parts), Liber Custumarum. Vol. III.,
Translation of the Anglo-Norman Passages in Liber Albus, Glossaries,
Appendices, and Index. Edited by Henry Thomas Riley, Esq., M.A.,
Barrister-at-Law. 1859-1862.

The manuscript of the Liber Albus, compiled by John Carpenter, Common
Clerk of the City of London in the year 1419, a large folio volume, is pre-
served in the Record Room of the City of London. It gives an account of
the laws, regulations, and institutions of that City in the twelfth, thirteenth,
fourteenth, and early part of the fifteenth centuries.

The Liber Custumarum was compiled probably by various hands in the early
part of the fourteenth century during the reign of Edward II. The manuscript,
a folio volume, is also preserved in the Record Room of the City of London,
though some portion in its original state, borrowed from the City in the reign
of Queen Elizabeth and never returned, forms part of the Cottoniau MS.
Claudius D. II. in the British Museum. It also gives an account of the laws,
regulations, and institutions of the City of London in the twelfth, thirteenth, and
early part of the fourteenth centuries.

13. Chronica Johannis de Oxenedes. Edited by Sir Henry Ellis,

K.H. 1859.

A lthough this Chronicle tells of the arrival of Hengist and Horsa in England
in the year 449, yet it substantially begins with the reign of King Alfred, and

comes down to the year 1292, where it eiids abruptly. The history is particu-
larly valuable for notices of events in the eastern portions of the kingdom,
which are not to be elsewhere obtained, and some curious facts are mentioned
relative to the floods in that part of England, which are confirmed in the Fries-
land Chronicle of Anthony Heinrich, pastor of the Island of Mohr.

14. A Collection of Political Poems and Songs relating to English

History, from the Accession of Edward III. to the Reign of
Henrt VIII. Vols. I. and II. Edited by Thomas Wright, Esq.,
M.A. 1859-1861.

These Poems are perhaps the most interesting of all the historical writings of
the period, though they cannot be relied on for accuracy of statement. They
are various in character ; some are upon religious subjects, some may be called
satires, and some give no more than a court scandal ; but as a whole they pre-
sent a very fair picture of society, and of the relations of the different classes
to one another. The period comprised is in itself interesting, and brings us,
through the decline of the feudal system, to the beginning of our modern
history. The songs in old English are of considerable value to the philologist.

15. The " Opus Tertitjm," " Opus Minus," &c, of Roger Bacon. Edited
by J. S. Brewer, M.A., Professor of English Literature, King's
College, London. 1859.

This is the celebrated treatise — never before printed — so frequently referred
to by the great philosopher in his works. It contains the fullest details we
possess of the life and labours of Eoger Bacon : also a fragment by the same
author, supposed to be unique, the " Compendium Studii Theoloyice."

16. Bartholom^ei de Cotton, Monachi Norwicensis, Historia An-

glicana ; 449-1298 : necnon ejusdem Liber de Archiepiscopis et
Episcopis Anglise. Edited by Henry Richards Luard, M.A., Fellow
and Assistant Tutor of Trinity College, Cambridge. 1859.

The author, a monk of Norwich, has here given us a Chronicle of England
from the arrival of the Saxons in 449 to the year 1298, in or about which year
it appears that he died. The latter portion of this history (the whole of the
reign of Edward I. more especially) is of great value, as the writer was con-
temporary with the events which he records. An Appendix contains several
illustrative documents connected with the previous narrative.

17. Brut y Tywysogion ; or, The Chronicle of the Princes of Wales.
Edited by the Rev. John Williams ab Ithel, M.A. 1860.

This work, also known as " The Chronicle of the Princes of Wales," has
been attributed to Caradoc of Llancarvan, who flourished about the middle of
the twelfth century. It is written in the ancient Welsh language, begins with
the abdication and death of Caedwala at Rome, in the year 681, and continues
the history down to the subjugation of Wales by Edward I., about the year 1282.

18. A Collection of Royal and Historical Letters during the

Reign of Henry IV. 1399-1404. Edited by the Rev. F. C. Hin-
geston, M.A., of Exeter College, Oxford. 1860.

This volume, like all the others in the series containing a miscellaneous selec-
tion of letters, is valuable on account of the light it throws upon biographical
history, and the familiar view it presents of characters, manners, and events.
The period requires much elucidation ; to which it will materially contribute.

19. The Repressor of over much Blaming of the Clergy. By
Reginald Pecock, sometime Bishop of Chichester. Vols. I. and IT.
Edited by Churchill Babington, B.D., Fellow of St. John's College,
Cambridge. 1860.

The " Repressor " may be considered the earliest piece of good theological dis-
quisition of which our English prose literature can boast. The author was born

about the end of the fourteenth century, consecrated Bishop of St. Asaph in
the year 1444, and translated to the see of Chichester in 1450. While Bishop of
St. Asaph, he zealously defended his brother prelates from the attacks of those
who censured the bishops for their neglect of duty. He maintained that it was no
part of a bishop's functions to appear in the pulpit, and that his time might be
more profitably spent, and his dignity better maintained, in the performance of
works of a higher character. Among those who thought differently were the
Lollards, and against their general doctrines the " Repressor " is directed. Pecock
took up a position midway between that of the Roman Church and that of the
modern Anglican Church ; but his work is interesting chiefly because it gives a
full account of the views of the Lollards and of the arguments by which they were
supported, and because it assists us to ascertain the state of feeling which ulti-
mately ledto the Reformation. Apart from religious matters, the light thrown upon
contemporaneous history is very small, but the " Repressor " has great value
for the philologist, as it tells us what were the characteristics of the language in
use among the cultivated Englishmen of the fifteenth century. Pecock, though
an opponent of [the Lollards, showed a certain spirit of toleration, for which he
received, towards the end of his life, the usual mediaeval reward — persecution.

20. Ann ales Cambrle. Edited by the Eev. John Williams ab Ithel,

M.A. 1860.

These annals, which are in Latin, commence in the year 447, and come down
to the year 1288. The earlier portion appears to be taken from an Irish Chronicle,
which was also used by Tigernach, and by the compiler of the Annals of Ulster.
During its first century it contains scarcely anything relating to Britain, the
earliest direct concurrence with English history is relative to the mission of
Augustine. Its notices throughout though brief, are valuable. The annals
were probably written at St. Davids, by Blegewryd, Archdeacon of Llandaff,
the most learned man in his day in all Cymru.

21. The Works of Giraldus Cambrensis. Vols. I., II., and HI. Edited
by J. S. Brewer, M. A., Professor of English Literature, King's College,
London. Vols. V. and VI. Edited by the Rev. James F. Dimock,
M.A., Rector of Barnburgh, Yorkshire. 1861-1868.

The first three volumes contain the historical works of Gerald du Barry, who
lived in the reigns of Henry II., Richard I., and John, and attempted to re-
establish the independence of Wales by restoring the see of St. Davids to its
ancient primacy. His works are of a very miscellaneous nature, both in prose
and verse, and are remarkable chiefly for the racy and original anecdotes which
they contain relating to contemporaries. He is the only Welsh writer of any
importance who has contributed so much to the mediaeval literature of this
country, or assumed, in consequence of his nationality, so free and independent
a tone. His frequent travels in Italy, in France, in Ireland, and in Wales, gave
him opportunities for observation which did not generally fall to the lot of mediaeval
writers in the twelfth and thirteenth centuries, and of these observations Giraldus
has made due use. Only extracts from these treatises have been printed before,
and almost all of them are taken from unique manuscripts.

The Topographia Hibemica (in Vol. V.) is the result of Giraldus' two visits to
Ireland. The first in the year 1183, the second in 1185-6, when he accompanied
Prince John into that country. Curious as this treatise is, Mr. Dimock is of
opinion that it ought not to be accepted as sober truthful history, for Giraldus
himself states that truth was not his main object, and that he compiled the work
for the purpose of sounding the praises of Henry the Second. Elsewhere, how-
ever, he declares that he had stated nothing in the Topographia of the truth of
which he was not well assured, either by his own eyesight or by the testimony,
with all diligence elicited, of the most trustworthy and authentic men in the
country ; that though he did not put just the same full faith in their reports as
in what he had himself seen, yet, as they only related what they had themselves
seen, he could not but believe such credible witnesses. A very interesting portion
of this treatise is devoted to the animals of Ireland. It shows that he was a very
accurate and acute observer, and his descriptions are given in a way that a
scientific naturalist of the present day could hardly improve upon. The Expug-
natio Hibernica was written about the year 1188, and maybe regarded rather

as a great epic than a sober relation of acts occurring in his own days. No
one can peruse it without coming to the conclusion that it is rather a poetical
fiction than a prosaic truthful history.
Vol. VI. contains the Itinerarium Kamhrise et Descriptio Kambriaj.

22. Letters and Papers illustrative of the Wars op the English
in France during the Eeign of Henry the Sixth, King of Eng-
land. Vol. I., and Vol. II. (in Two Parts). Edited by the Rev. Joseph
Stevenson, M.A., of University College, Durham, and Vicar of Leighton
Buzzard. 1861-1864.

The letters and papers contained in these volumes are derived chiefly from
originals or contemporary copies extant in the Bibliotheque Imperial, and the
Depot des Archives, in Paris. They illustrate the line of policy adopted by
John Duke of Bedford and his successors during their government of Normandy,
and such other provinces of France as had been acquired by Henry V. We
may here trace, step by step, the gradual declension of the English power, until
we are prepared to read of its final overthrow.

23. The Anglo-Saxon Chronicle, according to the several Original
Authorities. Vol. I., Original Texts. Vol. II., Translation. Edited
and translated by Benjamin Thorpe, Esq., Member of the Royal
Academy of Sciences at Munich, and of the Society of Netherlandish
Literature at Ley den. 1861.

This Chronicle, extending from the earliest history of Britain to the year
1154, is justly the boast of England ; for no other nation can produce any history,
written in its own vernacular, at all approaching it, either in antiquity, truthful-
ness, or extent, the historical books of the Bible alone excepted. There are at
present six independent manuscripts of the Saxon Chronicle, ending in different
years, and written in different parts of the country. In this edition, the text
of each manuscript is printed in columns on the same page, so that the student
may see at a glance the various changes which occur in orthography, whether
arising from locality or age.

24. Letters and Papers illustrative of the Reigns of Richard III.

and Henry VII. Vols. I. and II. Edited by James Gairdner, Esq.
1861-1863.

The Papers are derived from MSS. in the Public Record Office, the British
Museum, and other repositories. The period to which they refer is unusually
destitute of chronicles and other sources of historical information, so that the
light obtained from these documents is of special importance. The principal
contents of the volumes are some diplomatic Papers of Richard III. ; correspon-
dence between Henry VH. and Ferdinand and Isabella of Spain ; documents
relating to Edmund de la Pole, Earl of Suffolk ; and a portion of the corre-
spondence of James IV. of Scotland.

25. Letters of Bishop Grosseteste, illustrative of the Social Condition

of his Time. Edited by Henry Richards Luard, M.A., Fellow and
Assistant Tutor of Trinity College, Cambridge. 1861.

The Letters of Robert Grosseteste (131 in number) are here collected from various
sources, and a large portion of them is printed for the first time. They range in
date from about 1210 to 1253, and relate to various matters connected not only
with the political history of England during the reign of Henry IH., but with
its ecclesiastical condition. They refer especially to the diocese of Lincoln, of
which Grosseteste was bishop.

26. Descriptive Catalogue of Manuscripts relating to the History
of Great Britain and Ireland. Vol. I. (in Two Parts) ; Anterior
to the Norman Invasion. Vol. H.; 1066-1200. Vol. III.; 1200-1327.
By Sir Thomas Duffus Hardy, D.C.L., Deputy Keeper of the Public
Records. 1862-1871.

The object of this work is to publish notices of all known sources of British
history, both printed and imprinted, in one continued sequence. The materials,

when historical (as distinguished from biographical), are arranged under the
year in which the latest eventi s recorded in the chronicle or history, and not
under the period in which its author, real or supposed, flourished. Biographies
are enumerated under the year in which the person commemorated died, and not
under the year in which the life was written. This arrangement has two
advantages ; the materials for any given period may be seen at a glance ; and
if the reader knows the time when an author wrote, aad the number of years
that had elapsed between the date of the events and the time the writer nourished,
he will generally be enabled to form a fair estimate of the comparative value of
the narrative itself. A brief analysis of each work has beeD added when deserving
it, in which the original portions are distinguished from those which are mere
compilations. When possible, the sources are indicated from which such com-
pilations have been derived. A biographical sketch of the author of each piece
has been added, and a brief notice has also been given of such British authors as
have written on historical subjects.

27. ItOYAL AND OTHER HISTORICAL LETTERS ILLUSTRATIVE OF THE REIGN

of Henry III. Vol. I., 1216-1235. Vol. II., 1236-1272. Selected
and edited by the Rev. W. W. Shirley, D.D., Regius Professor in
Ecclesiastical History, and Canon of Christ Church, Oxford. 1862-
1866.

The letters contained in these volumes are derived chiefly from the ancient
correspondence formerly in the Tower of London, and now in the Public Record
Office. They illustrate the political history of England during the growth of
its liberties, and throw considerable light upon the personal history of Simon de
Montfort. The affairs of France form the subject of many of them, especially
in regard to the province of Gascony. The entire collection consists of nearly
700 documents, the greater portion of which is printed for the first time.

28. Chronica Monasterii S. Albani. — 1. Thom^e Walsingham Historia

Anglicana ; Vol. I., 1272-1381 : Vol. II., 1381-1422. 2. Willelmi
Rishanger Chronica et Annales, 1259-1307. 3. Johannis de
Trokelowe et Henrici de Blaneforde Chronica et Annales,
1259-1296 ; 1307-1324 ; 1392-1406. 4. Gesta Abbatum Monasterii
S. Albani, a Thoma Walsingham, regnante Ricardo Secundo,
ejusdem Ecclesle PRjECENTORE, compilata ; Vol. I., 793-1290 :
Vol. II., 1290-1349 : Vol. III., 1349-1411. 5. Johannis Amundesham,
Monachi Monasterii S. Albani, ut videtdr, Annales; Vols. I.
and II. Edited by Henry Thomas Riley, Esq., M.A., of Corpus
Christi College, Cambridge; and of the Inner Temple, Barrister-at-Law.
1863-1871.

In the first two volumes is a history of England, from the death of Henry
III. to the death of Henry V., written by Thomas Walsingham, Precentor of
St. Albans and prior of the cell of Wymundham, belonging to that abbey.
It is printed from MS. VII. in the Arundel Collection in the College of Arms,
London, a manuscript of the fifteenth century, collated with MS. 13 E. LX. in the
King's Library in the British Museum, and MS. VII. in the Parker Collection
of Manuscripts at Corpus Christi College, Cambridge.

In the third volume is a Chronicle of English History, attributed to William
Rishanger, monk of Saint Albans, who lived in the reign of Edward I.,
printed from the Cottonian Manuscript, Faustina B. IX. (of the fourteenth
century) in the British Museum, collated with MS. 14 C. VII. (fols. 219-
231) in the King's Library, British Museum, and the Cottonian Manuscript,
Claudius E. III., fols. 306-331: Also an account of transactions attending the
award of the kingdom of Scotland to John Balliol by Edward I., 1291-1292,
from MS. Cotton. Claudius D. VI., attributed to William Rishanger above
mentioned, but on no sufficient ground: A short Chronicle of English History,
from 1292 to 1300, by an unknown hand, from MS. Cotton. Claudius D. VI. :
A short Chronicle from 1297 to 1307, Willelmi Rishanger Gesta Edwardi
Primi Regis Angliae, from MS. 14 C. I. in the Royal Library, and MS. Cotton.
Claudius D. VI., with an addition of Annales Regum Angliae, probably by the
same hand: A fragment of a Chronicle of English History, 1299, 1300, from
MS. Cotton. Claudius D. VI. : A fragment of a Chronicle of English History,

1295 to 1300, from MS. Cotton. Claudius D. VI. : and a fragment of a Chronicle
of English History, 1285 to 1307, from MS. 14 C. I. in the Royal Library.

In the fourth volume is a Chronicle of English History, by an anonymous
writer, 1259 to 1296, from MS. Cotton. Claudius D. VI. : Annals of Edward II.,
1307 to 1323, by John de Trokelowe, a monk of St. Albans, from MS. Cotton.
Claudius D. VI. : A continuation of Trokelowe's Annals, 1323, 1324, by
Henricus de Blaneforde, from MS. Cotton. Claudius D. VI. : A full Chronicle
of English History, by an anonymous writer of St Albans, 1392 to 1406, from
MS. VII. in the Library of Corpus Christi College, Cambridge ; and an account
of the benefactors of St. Albans, written in the early part of the fifteenth
century, from MS. VI. in the same Library.

The fifth, sixth, and seventh volumes contain a history of the Abbots of
St. Albans, and of the fortunes and vicissitudes of the house, from 793 to 1411,
mainly compiled by Thomas Walsingham, Precentor of the Abbey in the reign
of Richard II., and transcribed from MS. Cotton. Claudius E. IV., in the
British Museum ; with a brief Continuation, extracted from the closing pages
of the Parker MS. No. VII., in the Library of Corpus Christi College,
Cambridge.

The eighth and ninth volumes, in continuation of the Annals, contain a
Chronicle, probably written by John Amundesham, a monk of St. Albans.

29. Chronicon Abbatle Eveshamensis, Auctoribtjs DOMINICO Priore

EVESHAMLffi ET THOMA DE MARLEBERGE ABBATE, A FuNDATIONE AD

Annum 1213, una cum Continuatione ad Annum 1418. Edited by
the Rev. W. D. Macrat, M.A., Bodleian Library, Oxford. 1863.

The Chronicle of Evesham illustrates the history of that important monastery
from its foundation by Egwin, about 690, to the year 1418. Its chief feature is
an autobiography, which makes us acquainted with the inner daily life of a
great abbey, such as but rarely has been recorded. Interspersed are many
notices of general, personal, and local history which will be read with much
interest. This work exists in a single MS., and is for the first time printed.

30. Ricardi de Cirencestria Speculum Historiale de Gestis Regum

Anglije. Vol. I., 447-871. Vol. II., 872-1066. Edited by JohnE.B.

Mayor, M.A., Fellow of St. John's College, Cambridge. 1863-1869.
The compiler, Richard of Cirencester, was a monk of Westminster, 1355-
1400. In 1391 he obtained a licence to make a pilgrimage to Rome. His
history, in four books, extends from 447 to 1066. He announces his intention
of continuing it, but there is no evidence that he completed any more. This
chronicle gives many charters in favour of Westminster Abbey, and a very full
account of the lives and miracles of the saints, especially of Edward the Con-
fessor, whose reign occupies the fourth book. A treatise on the Coronation, by
William of Sudbury, a monk of Westminster, fills book iii. c. 3. It was on this
author that G. J.Bertram fathered his forgery, De Situ Brittanice, in 1747.

31. Year Books of the Reign of Edward the First. Years 20-21,
30-31, and 32-33. Edited and translated by Alfred John Horwood,
Esq., of the Middle Temple, Barrister-at-Law. 1863-1866.

The volumes known as the " Year Books " contain reports in Norman-French
of cases argued and decided in the Courts of Common Law. They may be con-
sidered to a great extent as the " lex non scripta " of England, and have been held
in the highest veneration by the ancient sages of the law, and were received by
them as the repositories of the first recorded judgments and dicta of the great
legal luminaries of past ages. They are also worthy of the attention of the
general reader on account of the historical information and the notices of public
and private persons which they contain, as well as the light which they throw
on ancient manners and customs.

32. Narratives of the Expulsion of the English from Normandy,

1449-1450.— Robertus Blondelli de Reductione Normanniae : Le Re-
couvrement de Normendie, par Berry, Herault du Roy : Conferences
between the Ambassadors of France and England. Edited, from MSS.

24552. N N

in the Imperial Library at Paris, by the Rev. Joseph Stevenson,
M.A., of University College, Durham. 1863.

This volume contains the narrative of an eye-witness who details with con-
siderable power and minuteness the circumstances which attended the final ex-
pulsion of the English from Normandy in the year 1450. The history commences
with the infringement of the truce by the capture of Fougeres, and ends with
the battle of Formigny and the embarkation of the Duke of Somerset. The
whole period embraced is less than two years.

33. Histokia et Cartularium Monasterii S. Petri Glotjce stride. Vols.

I., II., and III. Edited by W. H. Hart, Esq., F.S.A., Membre corre-
spondant de la Societe des Antiquaires de Normandie. 1863-1867.

This work consists of two parts, the History and the Cartulary of the Monastery
of St. Peter, Gloucester. The history furnishes an account of the monastery
from its foundation, in the year 681, to the early part of the reign of Richard II.,
together with a calendar of donations and benefactions. It treats principally of
the affairs of the monastery, but occasionally matters of general history are
introduced. Its authorship has generally been assigned to Walter Froucester,
the twentieth abbot, but without any foundation.

34. Alexandri Neckam de Naturis Rerum libri duo ; with Neckam's
Poem, De Laudibus Divine Sapientije. Edited by Thomas Wright,
Esq., M.A. 1863.

Neckam was a man who devoted himself to science, such as it was in the
twelfth century. In the " De Naturis Rerum " are to be found what may be
called the rudiments of many sciences mixed up with much error and ignorance.
Neckam was not thought infallible, even by his contemporaries, for Roger Bacon
remarks of him, " this Alexander in many things wrote what was true and useful ;
" but he neither can nor ought by just title to be reckoned among authorities."
Neckam, however, had sufficient independence of thought to differ from some
of the schoolmen who in his time considered themselves the only judges of litera-
ture. He had his own views in morals, and in giving us a glimpse of them, as
well as of his other opinions, he throws much light upon the manners, customs,
and general tone of thought prevalent in the twelfth century. The poem entitled
" De Laudibus Divinse Sapientise " appears to be a metrical paraphrase or
abridgment of the " De Naturis Rerum." It is written in the elegiac metre ;
and though there are many lines which violate classical rules, it is, as a whole,
above the ordinary standard of mediaeval Latin.

35. Leechdoms, Wortcunning, and Starcraft op Early England ; being

a Collection of Documents illustrating the History of Science in this
Country before the Norman Conquest. Vols. L, II., and III. Collected
and edited by the Rev. T. Oswald Cockayne, M.A., of St. John's
College, Cambridge. 1864-1866.

This work illustrates not only the history of science, but the history of super-
stition. In addition to the information bearing directly upon the medical skill
and medical faith of the times, there are many passages which incidentally throw
light upon the general mode of life and ordinary diet. The volumes are interesting
not only in their scientific, but also in their social aspect. The manuscripts from
which they have been printed are valuable to the Anglo-Saxon scholar for the
illustrations they afford of Anglo-Saxon orthography.

36. Annales Monastic!. Vol. I. : — Annales de Margan, 1066-1232 ;

Annales de Theokesberia, 1066-1263 ; Annales de Burton, 1004-1263.
Vol. II. : — Annales Monasterii de Wintonia, 519-1277; Annales Mo-
nasterii de Waverleia, 1-1291. Vol. III. : — Annales Prioratus de Dun-
staplia, 1-1297 ; Annales Monasterii de Bermundeseia, 1042-1432.
Vol. IV. : — Annales Monasterii deOseneia, 1016-1347; Chronicon vulgo
dictum Chronicon Thomse Wykes, 1066-1289 ; Annales Prioratus de
Wigomia, 1-1377. Vol. V. : — Index and Glossary. Edited by Henry

Richards Luard, M.A., Fellow and Assistant Tutor of Trinity
College, and Registrary of the University, Cambridge. 1864-1869.

The present collection of Monastic Annals embraces all the more important
chronicles compiled in religious houses in England during the thirteenth
century. These distinct works are ten in number. The extreme period
which they embrace ranges from the year 1 to 1432, although they refer more
especially to the reigns of John, Henry III., and Edward I. Some of these narra-
tives have already appeared in print, but others are printed for the first time.

37. Magna Vita S. Hugonis Episcopi Lincolniensis. From Manuscripts

in the Bodleian Library, Oxford, and the Imperial Library, Paris. Edited
by the Rev. James F. Dimock, M.A., Rector of Barnburgh, Yorkshire.
1864.

This work contains a number of very curious and interesting incidents, and,
being the work of a contemporary, is very valuable, not only as a truthful
biography of a celebrated ecclesiastic, but as the work of a man, wbo, from per«
sonal knowledge, gives notices of passing events, as well as of individuals who
were then taking active part in public affairs. The author, in all probability,
was Adam Abbot of Evesham. He was domestic chaplain and private confessor
of Bishop Hugh, and in these capacities was admitted to the closest intimacy.
Bishop Hugh was Prior of Witham for 1 1 years before he became Bishop of
Lincoln. His consecration took place on the 21st September 1186 ; he died on
the 16th of November 1200 ; and was canonized in 1220.

38. Chronicles and Memorials of the Reign of Richard the First.
Vol. I. : — Itinerarium Peregrinorum et Gesta Regis Ricardi.
Vol. II. : — EpiSTOLiE Cantuarienses ; the Letters of the Prior and
Convent of Christ Church, Canterbury ; 1187 to 1199. Edited by
William Stubbs, M.A., Vicar of Navestock, Essex, and Lambeth
Librarian. 1864-1865.

The authorship of the Chronicle in Vol. I., hitherto ascribed to Geoffrey
Vinesauf, is now more correctly ascribed to Richard, Canon of the Holy Trinity
of London. The narrative extends from 1187 to 1199; but its chief interest
consists in the minute and authentic narrative which it furnishes of the exploits
of Richard I., from his departure from England in December 1189 to his death
in 1199. The author states in his prologue that he was an eye-witness of much
that he records ; and various incidental circumstances which occur in the course
of the narrative confirm this assertion.

The letters in Vol. H., written between 1187 and 1199, are of value as
furnishing authentic materials for the history of the ecclesiastical condition of
England during the reign of Richard I. They had their origin in a dispute which
arose from the attempts of Baldwin and Hubert, archbishops of Canterbury, to
found a college of secular canons, a project which gave great umbrage to the
monks of Canterbury, who saw in it a design to supplant them in their function
of metropolitan chapter. These letters are printed, for the first time, from a MS.
belonging to the archiepiscopal library at Lambeth.

39. Rectjeil des Croniqtjes et anchiennes Istories de la Grant Bre-

TAIGNE A PRESENT NOMME ENGLETERRE, par JeHAN DE WAURIN. Vol. I.,

Albina to 688. Vol. II., 1399-1422. Edited by William Hardy, Esq.,
F.S.A. 1864-1868.

40. A Collection of the Chronicles and ancient Histories of Great
Britain, now called England, by John de Wavrin. Albina to 688.
(Translation of the preceding Vol. I.) Edited and translated by
William Hardt, Esq., F.S.A. 1864.

This curious chronicle extends from the fabulous period of history down to the
return of Edward IV. to England in the year 1471, after the second deposition of

N N 2

Henry VI. The manuscript from -which the text of the work is taken is pre-
served in the Imperial Library at Paris, and is believed to he the only complete
and nearly contemporary copy in existence. The work, as originally hound,
was comprised in six volumes, since rebound in morocco in 12 volumes, folio
maximo, vellum, and is illustrated with exquisite miniatures, vignettes, and initial
letters. It was written towards the end of the fifteenth century, having been
expressly executed for Louis de Bruges, Seigneur de la Gruthuyse and Earl of
Winchester, from whose cabinet it passed into the library of Louis XII. at Blois.

41. Polychronicon Ranulphi Higden, with Trevisa's Translation. Vols. I.

and II. Edited by Churchill Babington, B.D., Senior Fellow of
St. John's College, Cambridge. Vol. III. Edited by the Rev. Joseph
Rawson Lumby, M.A., late Fellow of Magdalene College, Cambridge.
1865-1871.

This is one of the many mediaeval chronicles which assume the character of a
history of the world. It begins with the creation, and is brought down to the
author's own time, the reign of Edward III. Prefixed to the historical portion, is
a chapter devoted to geography, in which is given a description of every known
land. To say that the Polychronicon was written in the fourteenth century is to
say that it is not free from inaccuracies. It has, however, a value apart from its
intrinsic merits. It enables us to form a very fair estimate of the knowledge of
history and geography which well-informed readers of the fourteenth and fifteenth
centuries possessed, for it was then the standard work on general history.

The two English translations, which are printed with the original Latin, afford
interesting illustrations of the gradual change of our language, for one was made
in the fourteenth century, the other in the fifteenth. The differences between
Trevisa's version and that of the unknown writer are often considerable.

42. Le Livere de Reis de Brittanie e Le Livere de Reis de
Engletere. Edited by John Glover, M.A., Vicar of Brading, Isle of
Wight, formerly Librarian of Trinity College, Cambridge. 1865.

These two treatises, though they cannot rank as independent narratives, are
nevertheless valuable as careful abstracts of previous historians, especially " Le
Livere de Eeis de Engletere." Some various readings are given which are
interesting to the philologist as instances of semi-Saxonized French.

It is supposed that Peter of Ickham must have been the author, but no certain
conclusion on that point has been arrived at.

43. Chronica Monasterii de Melsa, ab Anno 1150 usque ad Annum

1406. Vols. I., II., and III. Edited by Edward Augustus Bond, Esq.,
Assistant Keeper of the Manuscripts, and Egerton Librarian, British
Museum. 1866-1868.

The Abbey of Meaux was a Cistercian house, and the work of its abbot is both
curious and valuable. It is a faithful and often minute record of the establishment
of a religious community, of its progress in forming an ample revenue, of its
struggles to maintain its acquisitions, and of its relations to the governing
institutions of the country. In addition to the private affairs of the monastery,
some light is thrown upon the public events of the time, which are however kept
distinct, and appear at the end of the history of each abbot's administration. The
text has been printed from what is said to be the autograph of the original
compiler, Thomas de Burton, the nineteenth abbot.

44. Matth^i Parisiensis Historia Anglorum, sive, ut vulgo dicitur,
Historia Minor. Vols. I., II., and III. 1067-1253. Edited by Sir
Frederic Madden, K.H., Keeper of the Department of Manuscripts,
British Museum. 1866-1869.

The exact date at which this work was written is, according to the chronicler
1250. The history is of considerable value as an illustration of the period during
which the author lived, and contains a good summary of the events which followed

the Conquest. This minor chronicle is, however, based on another work (also
written by Matthew Paris) giving fuller details, which has been called the
"Historia Major." The chronicle here published, nevertheless, gives some
information not to be found in the greater history.

45. Liber Monasterii de Htda : a Chronicle and Chartulary op

Hyde Abbey, Winchester, 455-1023. Edited, from a Manuscript in
the Library of the Earl of Macclesfield, by Edward Edwards, Esq.
1866.

The "Book of Hyde " is a compilation from much earlier sources, which are
usually indicated with considerable care and precision. In many cases, however,
the Hyde chronicler appears to correct, to qualify, or to amplify— either from
tradition or from sources of information not now discoverable — the statements
which, in substance, he adopts. He also mentions, and frequently quotes from,
writers whose works are either entirely lost or at present known only by fragments.

There is to be found, in the "Book of Hyde," much information relating to the
reign of King Alfred which is not known to exist elsewhere. The volume
contains some curious specimens of Anglo-Saxon and Mediaeval English.

46. Chronicon Scotorum : a Chronicle of Irish Affairs, from the
Earliest Times to 1135 ; with a Supplement, containing the Events
from 1141 to 1150. Edited, with a Translation, £y William Maunsell
Hennessy, Esq., M.R.I. A. 1866.

There is, in this volume, a legendary account of the peopling of Ireland and of
the adventures which befell the various heroes who are said to have been con-
nected with Irish history. The details are, however, very meagre both for this
period and for the time when history becomes more authentic. The plan adopted
in the chronicle gives the appearance of an accuracy to which the earlier portions
of the work cannot have any claim. The succession of events is marked, year by
year, from a.m. 1599 to a.d. 1150. The principal events narrated in the later
portion of the work are, the invasions of foreigners, and the wars of the Irish
among themselves. The text has been printed from a MS. preserved in the
library of Trinity College, Dublin, written partly in Latin, partly in Irish.

47. The Chronicle of Pierre de Langtoft, in French Verse, from
the earliest Period to the Death of Edward I. Vols. I. and II.
Edited by Thomas Wright, Esq., M.A. 1866-1868.

It is probable that Pierre de Langtoft was a canon of Bridlington, in Yorkshire,
and that he lived in the reign of Edward I., and during a portion of the reign of
Edward II. This chronicle is divided into three parts ; in the first is an
abridgment of Geoffrey of Monmouth's " Historia Britonum," in the second, a
history of the Anglo-Saxon and Norman kings, down to the death of Henry HI.,
and in the third a history of the reign of Edward I. The principal object of the
work was apparently to show the justice of Edward's Scottish wars. The
language is singularly corrupt, and a curious specimen of the French of Yorkshire.

48. The War of the Gaedhil with the Gaill, or, The Invasions of
Ireland by the Danes and other Norsemen. Edited, with a
Translation, by James Henthorn Todd, D.D., Senior Fellow of
Trinity College, and Regius Professor of Hebrew in the University,
Dublin. 1867.

The work in its present form, in the editor's opinion, is a comparatively modern
version of an undoubtedly ancient original. That it was compiled from contem-
porary materials has been proved by curious incidental evidence. It is stated in
the account given of the battle of Clontarf that the full tide in Dublin Bay on the
day of the battle (23 April 1014) coincided with sunrise ; and that the returning
tide in the evening aided considerably in the defeat of the Danes. The fact has
been verified by astronomical calculations, and the inference is that the author of
the chronicle, if not himself an eye-witness, must have derived his information
from those who were eye-witnesses. The contents of the work are sufficiently
described in its title. The story is told after the manner of the Scandinavian
Sagas, with poems and fragments of poems introduced into the prose narrative.

49. Gesta Regis Heneici Secundi Benedicti Abbatis. The Chronicle
or the Reigns of Henry II. and Richard I., 1169-1192; known
under the name of Benedict of Peterborough. Vols. I. and II.
Edited by William Stubbs, M.A., Regius Professor of Modern His-
tory, Oxford, and Lambeth Librarian. 1867.

This chronicle of the reigns of Henry II, and Richard I., known commonly
under the name of Benedict of Peterborough, is one of the best existing speci-
mens of a class of historical compositions of the first importance to the student.

50. Munimenta Academica, or, Documents illustrative of Academical
Life and Studies at Oxford (in Two Parts). Edited by the Rev.
Henry Anstey, M.A., Vicar of St. Wendron, Cornwall, and lately
Vice-Principal of St. Mary Hall, Oxford. 1868.

This work will supply materials for a History of Academical Life and Studies
in the University of Oxford during the 13th, 14th, and 15th centuries.

51. Chronica Magistri Rogeri de Houedene. Vols. I., II., IH., and IV.
Edited by William Stubbs, M.A., Resius Professor of Modern History,
and Fellow of Oriel College, Oxford. ^1868-1871.

This work has long been justly celebrated, but not thoroughly understood until
Mr. Stubbs' edition. The earlier portion, extending from 732 to 1148, appears
to be a copy of a compilation made in Northumbria about 1161, to which
Hoveden added little. From 1148 to 1169 — a very valuable portion of this
work — the matter is derived from another source, to which Hoveden appears to
have supplied little, and not always judiciously. From 1170 to 1192 is the
portion which corresponds with the Chronicle known under the name of
Benedict of Peterborough (see No. 49) ; but it is not a copy, being sometimes
an abridgment, at others a paraphrase ; occasionally the two works entirely
agree ; showing that both writers had'access to the same materials, but dealt
with them differently. From 1192 to 1201 may be said to be wholly Hoveden's
work : it is extremely valuable, and an authority of the first importance.

52. Willelmi Malmesbiriensis Monachi de Gestis Pontificum Anglo-
rum Libri Quinque. Edited, from William of Malmesbury's Auto-
graph MS., by N. E. S. A. Hamilton, Esq., of the Department of
Manuscripts, British Museum. 1870.

William of Malmesbury's " Gesta Pontificum" is the principal foundation of
English Ecclesiastical Biography, down to the year 1122. The manuscript
which has been followed in this Edition is supposed by Mr. Hamilton to be the
author's autograph, containing his latest additions and amendments.

53. Historic and Municipal Documents of Ireland, from the Archives

of the City of Dublin, &c. 1172-1320. Edited by John T. Gilbert,
Esq., F.S.A., Secretary of the Public Record Office of Ireland. 1870.

A collection of original documents, elucidating mainly the history and condition
of the municipal, middle, and trading classes under or in relation with the
rule of England in Ireland, — a subject hitherto in almost total obscurity.
Extending over the first hundred and fifty years of the Anglo-Korman
settlement, the series includes charters, municipal laws and regulations, rolls of
names of citizens and members of merchant-guilds, lists of commodities with
their rates, correspondence, illustrations of relations between ecclesiastics and
laity ; together with many documents exhibiting the state of Ireland during the
presence there of the Scots under Robert and Edward Bruce.

54. The Annals of Loch Ce. A Chronicle of Irish Affairs, from

1014 to 1590. Vols. I. and II. Edited, tvitk a Translation, by
William Maunsell Hennessy, Esq., M.R.I.A. 1871.

The original of this chronicle has passed under various names. The title of
" Annals of Loch Ce " was given to it by Professor O'Curry, on the ground that
it was transcribed for Brian Mac Dermot, an Irish chieftain, who resided on an
island in Loch-Ce, in the county of Roscommon. It adds much to the materials

for the civil and ecclesiastical history of Ireland ; and contains many curious
references to English and foreign affairs, not noticed in any other chronicle.

55. Monument a Juridica. The Black Book of the Admiralty, with

an Appendix. Vol. I. Edited by Sir Tea vers Twiss, Q.O., D.C.L.,

Her Majesty's Advocate-General. 1871.

This Book contains the ancient ordinances and laws relating to the navy,
and was probably compiled for the use of the Lord High Admiral of England.
Selden calls it the "jewel of the Admiralty Records." Prynne ascribes to the
Black Book the same authority in the Admiralty as the Black and Red Books
have in the Court of Exchequer, and most English writers on maritime law
recognize its importance.

56. Memorials op the Reign of Henry VI. : — Official Correspondence

of Thomas Bekynton, Secretary to Henry VI. , and Bishop
of Bath and Wells. Edited, from a 31S. in the Archiepiscopal
Library at Lambeth, tvith an Appendix of Illustrative Documents, by the
Rev. George Williams, B.D., Vicar of Ringwood, late Fellow of King's
College, Cambridge. Vols. I. and II. 1872.

These curious volumes, which are of a very miscellaneous character, were, in
all probability, compiled under the immediate direction of Bekynton, and com-
menced before he had attained to the dignity of the Episcopate. They contain
many of the Bishop's own letters, and several written by him in the King's
name. Besides these, there are letters sent to himself while he was the Royal
Secretary, as well as others addressed to the King. This work will elucidate
some obscure points in the history of the nation during the first half of the
fifteenth century.

51. Matth^i Parisiensis, Monachi Sancti Albani, Chronica Majora.
Vol. I. The Creation to A.D. 1066. Edited by Henry Richards
Luard, M.A., Fellow of Trinity College, Registrary of the University,
and Vicar of Great St. Mary's, Cambridge. 1872.

This volume contains the first portion of the " Chronica Majora " of Matthew
Paris, one of the most valuable and frequently consulted of all the ancient
English Chronicles. It is now published for the first time. The editions by
Archbishop Parker, and William Wats, severally commence at the Norman
Conquest.

In the Press*

A Collection of Sagas and other Historical Documents relating to
the Settlements and Descents of the Northmen on the British Isles.
Edited by George Webbe Dasent, Esq., D.C.L. Oxon.

Roll of the Privy Council of Ireland, 16 Richard II. Edited by the
Rev. James Graves, A.B., Treasurer of St. Canice, Ireland.

The Works of Glraldus Cambrensis. Vol. IV. Edited by J. S. Brewer,
M.A., Professor of English Literature, King's College, London. Vol.
VII. Edited by the Rev. James F. Dimock, M.A., Rector of Barn-
burgh, Yorkshire.

Chronicon Radulphi Abbatis Coggeshalensis Majus; and, Chronicon
Terr^; Sancti et de Captis a Saladino Hierosolymis. Edited
by the Rev. Joseph Stevenson, M.A., of University College, Durham.

Iter Britanniarum : the Portion of the Antonine Itinerary of the
Roman Empire relating to Great Britain. Edited by William
Henry Black, Esq., F.S.A.

Yeah Books of the Reign of Edward the First. Years 21-22. Edited
and translated by Alfred John Horwood, Esq., of the Middle Temple,
Barrister-at-Law.

Chronicle of Robert of Brunne. Edited by Frederick James Fur-
nivall, Esq., M.A., of Trinity Hall, Cambridge, Barrister-at-Law.

The Anglo-Latin Satirists of the Twelfth Century. Vols. I. and II.
Edited by Thomas Wright, Esq., M.A.

Documents relating to England and Scotland, from the Northern
Registers. Edited by the Rev. James Raine, M.A., Canon of York,
and late Fellow of the University, Durham.

Materials for a History of the Reign of Henry VH. Edited by the
Rev. William Campbell, M.A.

Polychronicon Ranulphi Higden, with Trevisa's Translation. Vol. IV.
Edited by the Rev. Joseph Rawson Lumby, M.A., late Fellow of
Magdalene College, Cambridge.

Chronica Monasterii S. Albani. — 6. Registrum Abbatle Johannis
Whethamstede, Abbatis Monasterii S. Albani, Secundo ; Roberto
Blakeney, Capellano, huc usque, ut vldetur, adscriptum. Edited
by Henry Thomas Riley, Esq., M.A., Cambridge and Oxford, and
of the Inner Temple, Barrister-at-Law.

Chronicle of Walter of Coventry. Edited by William Stubbs, M.A.,
Regius Professor of Modern History, and Fellow of Oriel College,
Oxford.

Matth^i Parisiensis, Monachi Sancti Albani, Chronica Majora.
Vol. II. Edited by Henry Richards Luard, M.A., Fellow of Trinity
College, Registrary of the University, and Vicar of Great St. Mary's,
Cambridge.

In Progress,

The Metrical Chronicle of Robert of Gloucester. Edited by William
Aldis Wright, Esq., M.A.

Recueil des Croniques et anchiennes Istories de la Grant
Bretaigne a present nomme Engleterre, par Jehan de Waurin.
Vol. III. Edited by William Hardy, Esq., F.S.A.

Lives of Archbishop Dunstan. Edited by the Rev. John Richard
Green, M.A.

Descriptive Catalogue of Manuscripts relating to the History of
Great Britain and Ireland. Vol. IV. ; 1327, &c. By Sir Thomas
Duffus Hardy, D.C.L., Deputy Keeper of the Public Records.

Monumenta Juridica. The Black Book of the Admiralty, with
an Appendix. Vol. II. Edited by Sir Travers Twiss, Q.C., D.C.L.,
Her Majesty's Advocate-General.

PUBLICATIONS

THE RECORD COMMISSIONERS, &c.

Rotulorum Originalium in Curia ScAccARn Abbreviatio. Henry III.
— Edward III. Edited by Henry Platford, Esq. 2 Vols, folio
(1805 — 1810). Price 25*. boards, or 12s. 6d. each.

Calendarium Inquisitionum post Mortem sive Esc aet arum. Henry III.
— Richard III. Edited by John Calet and John Bayley Esqrs.
Vols. 3 and 4, folio (1821—1828), boards : Vol. 3, price 21*.; Vol. 4,
■price 24*.

LlBRORUM MANUSCRIPTORUM BiBLIOTHECjE HARLEIAN-ffl CATALOGUS.

Vol. 4. Edited by the Rev. T. Hart well Horne. Folio (1812),
boards. Price 18*.

Abbreviatio Placitorum. Richard I. — Edward II. Edited by the Right
Hon. George Rose and W. Illingworth, Esq. 1 Vol. folio (1811),
boards. Price 18*.

Libri Censualis vocati Domesday-Book, Indices. Edited by Sir Henry
Ellis. Folio (1816), boards, (Domesday-Book, Vol. 3). Price 21*.

Libri Censualis vocati Domesday-Book, Additamenta ex Codic. An-
tiques. Edited by Sir Henry Ellis. Folio (1816), boards, (Domes-
day-Book, Vol. 4). Price 21*.

Statutes of the Realm. Edited by Sir T. E. Tomlins, John Raithby,
John Caley, and Wm. Elliott, Esqrs. Vols. 7, 8, 9, 10, and 11,
including 2 Vols, of Indices, large folio (1819—1828). Price 31*. 6d.
each ; except the Alphabetical and Chronological Indices, price 30*.
each.

Valor Ecclesiasticus, temp. Hen. VIIL, Auctoritate Regia institutus.
Edited by John Caley, Esq., and the Rev. Joseph Hunter. Vols.
3 to 6, folio (1817-1834), boards. Price 25s. each.
*#* The Introduction, separately, 8vo., cloth. Price 2s. 6d.

ROTULI SCOTIJE IN TuRRI LONDINENSI ET IN DoMO CAPITULARI WeST-

monasteriensi asservati. 19 Edward I — Henry VIIL Edited by
David Macpherson, John Caley, and W. Illingworth, Esqrs., and
the Rev. T. Hart well Horne. Vol. 2, folio (1819), boards.
Price 21*.

Foedera, Conventiones, Litters, &c. ; or, Rymer's Foedera, New
Edition. Vol. 3, Parts 1 and 2, 1344—1377, folio (1825—1830) : Vol. 4,
1377 — 1383 (1869). Edited by John Caley and Fred. Holbrooke,
Esqrs. Vol. 3, price 21 *. each Part ; Vol. 4, price 6s.

Ducatus Lancastrle Calendaeium Inquisitionum post Mortem, &c.
Part 3, Calendar to the Pleadings, &c, Henry VII. — Ph. and Mary ;
and Calendar to the Pleadings, 1 — 13 Elizabeth. Part 4, Calendar
to the Pleadings to end of Elizabeth. (1827—1834.) Edited by R. J.
Harper, John Caley, and Wm. Mtnchin, Esqrs. Folio, boards, Part
3 (or Vol. 2), price 31s. 6d. ; and Part 4 (or Vol. 3), price 21s.

Calendars of the Proceedings in Chancery, in the Reign of Queen
Elizabeth ; to which are prefixed, Examples of earlier Proceedings
in that Court from Richard II. to Elizabeth, from the Originals in the
Tower. Edited by John Bayley, Esq. Vols. 2 and 3 (1830—1832),
folio, boards, price 21s. each.

Parliamentary Writs and Writs of Military Summons, together with
the Records and Muniments relating to the Suit and Service due and
performed to the King's High Court of Parliament and the Councils of
the Realm. Edited by Sir Francis Palgrave. (1830 — 1834.) Folio,
boards, Vol. 2, Division 1, Edward II., price 21s. ; Vol. 2, Division 2,
price 21s. ; Vol. 2, Division 3, price 42s.

Rotdli Litterarum Clausarum in Turri Londinensi asservati. 2 Vols,
folio (1833, 1844). Vol. 1, 1204—1224. Vol. 2, 1224—1227.
Edited by Thomas Duffus Hardy, Esq. Price 81s., cloth ; or
separately, Vol. 1, price 63s. ; Vol. 2, price 18s.

Proceedings and Ordinances of the Privy Council of England.
10 Richard II. — 33 Henry VIII. Edited by Sir Nicholas- Harris
Nicolas. 7 Vols, royal 8vo. (1834—1837), cloth. Price 98s. ; or
separately, 14s. each.

Rotuli Litterarum Patentium in Turri Londinensi asservati. 1201
— 1216. Edited by Thomas Duffus Hardy, Esq. 1 Vol. folio (1835),
cloth. Price 31s. 6d.

*#* The Introduction, separately, 8vo., cloth. Price 9s.

Rotuli Curiae Regis. Rolls and Records of the Court held before the
King's Justiciars or Justices. 6 Richard I. — 1 John. Edited by Sir
Francis Palgrave. 2 Vols, royal 8vo. (1835), cloth. Price 28s.

Rotuli Normannle in Turri Londinensi asservati. 1200 — 1205 ; also,
1417 to 1418. Edited by Thomas Duffus Hardy, Esq. 1 Vol. royal
8vo. (1835), cloth. Price 12s. 6d.

Rotuli de Oblatis et Finibus in Turri Londinensi asservati, tem-
pore Regis Johannis. Edited by Thomas Duffus Hardy, Esq. 1
Vol. royal 8vo. (1835), cloth. Price 18s.

EXCERPTA E ROTULIS FlNIUM IN TuBRI LONDINENSI ASSERVATIS. Henry

III., 1216 — 1272. Edited by Charles Roberts, Esq. 2 Vols, royal
8vo. (1835, 1836), cloth, price 32s. ; or separately Vol. 1, price 14s. ;
Vol. 2, price 18s.

Fines, sive Pedes Finium ; sive Finales Concordle in Curia. Domini
Regis. .7 Richard I.— 16 John, 1195—1214. Edited by the Rev.
Joseph Hunter. In Counties. 2 Vols, royal 8vo. (1835 — 1844), cloth,
price lis. ; or separately, Vol. 1, price 8s. 6d.; Vol. 2, price 2s. 6d.

Ancient Kalendars and Inventories of the Treasury of His Ma-
jesty's Exchequer ; together with Documents illustrating the History
of that Repository. Edited by Sir Francis Palgrave. 3 Vols, royal
8vo. (1836), cloth. Price 42s.

Documents and Records illustrating the History of Scotland, and the
Transactions between the Crowns of Scotland and England ; pre-
served in the Treasury of Her Majesty's Exchequer. Edited by Sir
Francis Palgrave. 1 Vol. royal 8vo. (1837), cloth. Price 18s.

Rotuli Chartarum in Turri Londinensi asservati. 1199 — 1216.
Edited by Thomas Duffus Hardy Esq. 1 Vol. folio (1837), cloth.
Price 30s.

Report of the Proceedings of the Record Commissioners, 1831 —
1837. 1 Vol. (folio 1837), boards. Price 8s.

Registrum vulgariter nuncupatum " The Record of Caernarvon," e codice
MS. Harleiano, 696, descriptum. Edited by Sir Henry Ellis. 1 Vol.
folio (1838), cloth. Price 31s. 6d,

Ancient Laws and Institutes of England ; comprising Laws enacted
under the Anglo-Saxon Kings, from JEthelbirht to Cnut, with an
English Translation of the Saxon ; the Laws called Edward the
Confessor's ; the Laws of William the Conqueror, and those ascribed to
Henry the First ; also, Monumenta Ecclesiastica Anglicana, from the
7th to the 10th century ; and the Ancient Latin Version of the Anglo-
Saxon Laws ; with a compendious G-lossary, &c. Edited by Benjamin
Thorpe, Esq. 1 Vol. folio (1840), cloth. Price 40s. Or, 2 Vols,
royal 8vo. cloth. Price 30s.

Ancient Laws and Institutes of Wales ; comprising Laws supposed to be
enacted by Howel the Good ; modified by subsequent Regulations under
the Native Princes, prior to the Conquest by Edward the First ; and
anomalous Laws, consisting principally of Institutions which, by the
Statute of Ruddlan, were admitted to continue in force. With an
English Translation of the Welsh Text. To which are added, a few
Latin Transcripts, containing Digests of the Welsh Laws, principally
of the Dimetian Code. With Indices and Glossary. Edited by
Aneurin Owen, Esq. 1 Vol. folio (1841), cloth. Price 44s. Or, 2
Vols, royal 8vo. cloth. Price 36s.

Rotuli de Liberate ac de Misis et Pr^estitis, Regnante Johanne.
Edited by Thomas Duffus Hardy, Esq. 1 Vol. royal 8vo. (1844),
cloth. Price 6s.

The Great Rolls of the Pipe for the Second, Third, and Fourth
Years of the Reign of King Henry the Second, 1155 — 1158.
Edited by the Rev. Joseph Hunter. 1 Vol. royal 8vo. (1844), cloth.
Price 4s. 6d.

The Great Roll of the Pipe for the First Year of the Reign
of King Richard the First, 1189 — 1190. Edited by the Rev.
Joseph Hunter. 1 Vol. royal 8vo. (1844), cloth. Price 6s.

Documents Illustrative of English History in the 13th and 14th
centuries, selected from the Records of the Department of the Queen's
Remembrancer in the Exchequer. Edited by Henry Cole, Esq. 1 Vol.
fcp. folio (1844), cloth. Price 45s. 6d.

Modus Tenendi Parliamentum. An Ancient Treatise on the Mode of
holding the Parliament in England. Edited by Thomas Duffus
Hardy, Esq. 1 Vol. 8vo. (1846), cloth. Price 2s. 6d.

Monumenta Historica Britannica, or, Materials for the History of
Britain from the earliest period. Vol. 1, extending to the Norman Con-
quest. Prepared, and illustrated with Notes, by the late Henry
Petrie, Esq., F.S.A., Keeper of the Records in the Tower of London,
assisted by the Rev. John Sharpe, Rector of Castle Eaton, Wilts.
Finally completed for publication, and with an Introduction, by Thomas
Duffus Hardy, Esq., Assistant Keeper of Records. (Printed by com-
mand of Her Majesty.) Folio (1848). Price 42*.

Registrum Magni Sigilli Regum Scotorum in Archivis Publicis asser-
vatum. 1306—1424. Edited by Thomas Thomson, Esq. Folio (1814).
Price 15s.

The Acts of the Parliaments of Scotland. 11 vols, folio (1814 — 1844).
Vol. I. Edited by Thomas Thomson and Cosmo Innes, Esqrs. Price
42s. Also, Vols. 4, 7, 8, 9, 10, and 11 ; price 10s. 6d. each.

The Acts of the Lords Auditors of Causes and Complaints (Acta
Dominorum Auditorum). 1466 — 1494. Edited by Thomas Thomson,
Esq. Folio (1839). Price 10s. 6d.

The Acts of the Lords of Council in Civil Causes (Acta Dominorum
Concilii). 1478 — 1495. Edited by Thomas Thomson, Esq. Folio
(1839). Price 10s. 6d.

Issue Roll of Thomas de Brantingham, Bishop of Exeter, Lord High
Treasurer of England, containing Payments out of His Majesty's
Revenue, 44 Edward III., 1370. Edited by Frederick Devon, Esq.
1 Vol. 4to. (1835), cloth. Price 35s. Or, royal 8vo. cloth. Price 25s.

Issues of the Exchequer, containing similar matter to the above ;
James I. ; extracted from the Pell Records. Edited by Frederick
Devon, Esq. 1 Vol. 4to. (1836), cloth. Price 30s. Or, royal 8vo.
cloth. Price 21s.

Issues of the Exchequer, containing similar matter to the above;
Henry III. — Henry VI. ; extracted from the Pell Records. Edited by
Frederick Devon, Esq. 1 Vol. 4to. (1837), cloth. Price 40s. Or,
royal 8vo. cloth. Price 30s.

Handbook to the Public Records. By F. S. Thomas, Esq., Secretary
of the Public Record Office. 1 Vol. royal 8vo. (1853), cloth. Price 12s.

Historical Notes relative to the History of England ; from the
Accession of Henry VIII. to the Death of Queen Anne (1509 — 1714).
Designed as a Book of instant Reference for ascertaining the Dates of
Events mentioned in History and Manuscripts. The Name of every
Person and Event mentioned in History within the above period i3

placed in Alphabetical and Chronological Order, and the Authority
whence taken is given in each case, whether from Printed History or
from Manuscripts. By F. S. Thomas, Esq. 3 Vols. 8vo. (1856), cloth.
Price 40s.

State Papers, during the Reign of Henry the Eighth : with Indices
of Persons and Places. 11 Vols., 4to. (1830—1852), cloth. Price
51. 15s. 6d. ; or separately, price 10s. 6d. each.

Vol. I. — Domestic Correspondence.

Vols. II. & III. — Correspondence relating to Ireland.

Vols. IV. & V. — Correspondence relating to Scotland.

Vols. VI. to XI. — Correspondence between England and Foreign Courts.

WORKS PUBLISHED IN PHOTOZINCOGRAPHY.

Domesday Book, or the Great Survey of England of William the
Conqueror, 1086 ; fac-simile of the Part relating to each county, sepa-
rately (with a few exceptions of double counties). Photozincographed,
by Her Majesty's Command, at the Ordnance Survey Office, Southampton,
Colonel Sir Henry James, R.E., F.R.S., &c., Director. 35 Parts,
imperial quarto and demy quarto (1861-1863) boards. Price 4s. 6d. to
11. Is. each Part, according to size ; or, bound in 2 Vols., 181.

This important and unique survey of the greater portion of England* is the
oldest and most valuable record in the national archives. It was commenced
about the year 1084 and finished in 1086. Its compilation was determined upon
at Gloucester by William the Conqueror, in council, in order that he might
know what was due to him, in the way of tax, from his subjects, and that each
at the same time might know what he had to pay. It was compiled as much
for their protection as for the benefit of the sovereign. The nobility and people
had been grievously distressed at the time by the king bringing over large num-
bers of French and Bretons, and quartering them on his subjects, " each accord-
" ing to the measure of his land," for the purpose of resisting the invasion of
Cnut, King of Denmark, which was apprehended. The commissioners appointed
to make the survey were to inquire the name of each place ; who held it in the
time of King Edward the Confessor ; the present possessor ; how many hides
were in the manor ; how many ploughs were in demesne ; how many homagers ;
how many villeins ; how many cottars ; how many serving men ; how many free
tenants ; how many tenants in soccage ; how much wood, meadow, and pasture;
the number of mills and fish-ponds ; what had been added or taken away from
the place ; what was the gross value in the time of Edward the Confessor ; the
present value ; and how much each free-man or soc-man had, and whether any
advance could be made in the value. Thus could be ascertained who held the
estate in the time of King Edward ; who then held it ; its value in the time of
the late king ; and its value as it stood at the formation of the survey. So
minute was the survey, that the writer of the contemporary portion of the Saxon
Chronicle records, with some asperity — " So very narrowly he caused it to be
" traced out, that there was not a single hide, nor one virgate of land, nor even,
" it is shame to tell, though it seemed to him no shame to do, an ox, nor a cow,
" nor a swine was left, that was not set down."

Domesday Survey is in two parts or volumes. The first, in folio, contains the
counties of Bedford, Berks, Bucks, Cambridge, Chester and Lancaster, Corn-
wall, Derby, Devon, Dorset, Gloucester, Hants, Hereford, Herts, Huntingdon,
Kent, Leicester and Rutland, Lincoln, Middlesex, Northampton, Nottingham,
Oxford, Salop, Somerset, Stafford, Surrey, Sussex, "Warwick, Wilts, Worcester,
and York. The second volume, in quarto, contains the counties of Essex,
Norfolk, and Suffolk.

Domesday Book was printed verbatim et literatim during the last century, in
consequence of an address of the House of Lords to King George HI. in 1767.
It was not, however, commenced until 1773, and was completed early in 1783.
In 1860, Her Majesty's Government, with the concurrence of the Master of the
Bolls, determined to apply the art of photozincography to the production of a
fac-simile of Domesday Book, under the superintendence of Colonel Sir Henry
James, B.E., Director of the Ordnance Survey, Southampton. The fac-simile was
completed in 1863.

*For some reason left unexplained, many parts were left unsurveyed ; Northumberland, Cumberland,
Westmoreland, and Durham, are not described in the survey ; nor does Lancashire appear under its
proper name ; but Furness, and the northern part of Lancashire, as well as the south of Westmoreland,
with a part of Cumberland, are included within the West Riding of Yorkshire. That part of Lancashire
which lies between the Ribble and Mersey, and which at the time of the survey comprehended 688
manors, is joined to Cheshire. Part of Rutland is described in the counties of Northampton and Lincoln.

Fac-sbiiles of National Manuscripts, from William the Conqueror to
Queen Anne, selected under the direction of the Master of the Rolls,
and Photozincographed, by Command of Her Majesty, by Colonel Sir
Henry James, R.E., Director of the Ordnance Survey. Price, each
Part, with translations and notes, double foolscap folio, 16s.

Part I. (William the Conqueror to Henry VII.). 1865.
Part H. (Henry VIII. and Edward VI.). 1866.
Part III. (Mary and Elizabeth). 1867.
Part IV. (James I. to Anne). 1868.

The first Part extends from William the Conqueror to Henry VII., and contains
autographs of the kings of England, as well as of many other illustrious per-
sonages famous in history, and some interesting charters, letters patent, and
state papers. The second Part, for the reigns of Henry VIH. and Edward VI.,
consists principally of holograph letters and autographs of kings, princes, states-
men, and other persons of great historical interest, who lived during those
reigns. The third Part contains similar documents for the reigns of Mary and
Elizabeth, including a signed bill of Lady Jane Grey. The fourth Part con-
cludes the series, and comprises a number of documents taken from the originals
belonging to the Constable of the Tower of London ; also several records illus-
trative of the Gunpowder Plot, and a woodcut containing portraits of Mary Queen
of Scots and James VI., circulated by their adherents in England, 1580-3.

Public Record Office,
March 1872.

Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Matthæi Parisiensis, monachi Sancti Albani, Chronica majora"

See other formats